އަޑުއަހާފައިވޭތޯއެވެ ސެމެގްލޫޓައިޑް ? އެއީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ބިންގާ އަޅާ ބޭހެކެވެ. އެކަމަކު އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކިހާ ދުވަހެއް ވަންދެން ދެމިގެން ދާނެ ހެއްޔެވެ؟ މި ލިޔުމުގައި ސިއްހަތު ބެލެހެއްޓުމުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ދައުރު ދިރާސާކޮށް، އާންމު ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާއި އެ އަސަރުތަކުގެ މުއްދަތަށް ފުންކޮށް ވިސްނާލާނަމެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ލޭގެ ހަކުރު ރެގިއުލޭޓްކޮށް ކާހިތްވުން ކުޑަކޮށްދޭ ގާބިލްކަމުން ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި ފަލަވުމަށް ކުރިއަރާފައިވާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، ހަށިގަނޑުގެ ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 މެކޭނިޒަމް ޓްރިގަރކޮށް، އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ރަނގަޅުކޮށް، ގްލޫކަގަން ދަމަހައްޓައި، ގޭސްޓްރިކް މޮޓިލިޓީ ލަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ ބޭނުން ބޮޑުވަމުންދާ ވަރަކަށް ބަލިމީހުންނާއި ކްލިނިޝަނުން ގިނައިން ސުވާލު ކުރަނީ: ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކިހާ ދުވަހެއް ވަންދެން ދެމިގެން ދާނެ ހެއްޔެވެ؟ މި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ޓައިމްލައިނާއި މެނޭޖްމަންޓް ސްޓްރެޓެޖީތައް ދެނެގަތުމަކީ ތަބާވުމާއި ފަރުވާ ކާމިޔާބުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް މަސައްކަތް ކުރަނީ އެތައް މެޓަބޮލިކް ލެވެލްތަކެއްގައެވެ. އޭގެ ސެމަގްލޫޓައިޑް އެކްޝަންގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ގްލޫކޯޒް އަށް ދޭ ޖަވާބު އިތުރުވެ، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ. މި ބޭސް އިންޖެކްޝަން ފޯމް (އޮޒެމްޕިކް، ވެގޯވީ) އާއި އޯރަލް ޓެބްލެޓް (ރައިބެލްސަސް) ގެ ގޮތުގައި ލިބެން ހުންނައިރު، ކޮންމެ ޓެބްލެޓެއްގައި ވެސް ޔުނިކް ޑޯޒިން ޝެޑިއުލްތަކާއި ސައިޑް އިފެކްޓް ޕްރޮފައިލްތައް ހުރެ އެވެ. ބޭސް މަސައްކަތްކުރާ ގޮތާއި، ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރާ އާދައިގެ މުއްދަތާއި، އެކަންކަން ކުޑަކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ސްޓްރެޓެޖީތައް ދެނެގަނެ، ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާތައް ތަޖުރިބާ ކުރެވޭއިރު، އުނދަގޫތައް އެންމެ ކުޑަކުރެވޭނެއެވެ.
ނޯޓް: ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ކުރީކޮޅު ތަޢުލީމު ދިނުމުން ތަބާވުމާއި ބަލިމީހާގެ ހިތްހަމަޖެހުން އިތުރުވެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެކެވެ. އެއީ ލޭގައި ހަކުރު ހުންނަ މިންވަރާއި ކާހިތްވުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 ހޯރމޯން އަށް ނަކަލު ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ގްލޫކަގަން ދަމަހައްޓައިގެން، މުޅި ދުވަހު ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ސްޓޭބަލްކޮށް ބެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ގޭސްޓްރިކް މޮޓިލިޓީ ލަސްވުމާއި ކާހިތްވުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަކީ ކެލޮރީ ކެއުން މަދުވުމާއި މަޑުމަޑުން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
ލިބެން ހުރި މައިގަނޑު ފޯމުތަކަކީ؛
● އޮޒެމްޕިކް: މުހިންމު ގޮތެއްގައި ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ކުޑަކުރުމަށް ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ހަމުގެ ދަށުން އިންޖެކްޝަން ދިނުމެވެ.
● ވެގޯވީ: ފަލަވުމާއި ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ހަމުގެ ދަށުން އިންޖެކްޝަން ޖަހައެވެ.
● ރައިބެލްސަސް: ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ދުވާލަކު އަނގައިން ބޯ ޓެބްލެޓެއް ކަމުން، އިންޖެކްޝަން ބޭނުން ނުކުރަން އިސްކަންދޭ މީހުންނަށް ފަސޭހަކަން ލިބިގެންދެއެވެ.
ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކުރުމެއް ނޫން ކަމަށާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ކިޑްނީގެ ފައިދާތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް މެޓަބޮލިކް ސިއްހަތަށް ވެސް އެހީތެރިވެދެ އެވެ. ގްލޫކޯޒް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިވުމަށް އޭގެ ޑައުއަލް އެކްޝަންގެ ސަބަބުން މިއީ ވަރސައިޓަލް ތެރަޕީޓިކް އޮޕްޝަނެކެވެ.
އިރުޝާދު: ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ޚާއްޞަ އަމަލު ދެނެގަތުމަކީ ބަލިމީހުންނަށް ކުރިމަތިވާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރިން ލަފާކޮށް އެއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޕްލޭން ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
އެންމެ ގިނައިން ރިޕޯޓްކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސިސްޓަމް ހިމެނޭއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮޑުލުން، ބޭރަށްހިންގުން، އަދި ބަނޑުހައިވުން ހިމެނެއެވެ. މިކަންކަން ދިމާވަނީ ގޭސްޓްރިކް މޮޓިލިޓީ އާއި ކާހިތްވުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް ބޭހުގެ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އާންމުކޮށް މޭނުބައިކުރުން ފެންނަނީ ފަރުވާގެ ފުރަތަމަ ހަފްތާގައި ކަމަށާއި ގިނަ ފަހަރަށް ޕީކް ވާނީ ޑޯޒް އިތުރުވާ ވަގުތުތަކުގަ އެވެ. އަލާމާތްތަކަކީ އުނދަގޫ އަލާމާތްތަކަކަށް ވެދާނެ ނަމަވެސް، އާންމުކޮށް އެއީ މަޑުމައިތިރި އާއި މެދުމިނުގެ އަލާމާތްތަކެއް ކަމަށާއި، ހަށިގަނޑު އެޑެޕްޓްވާ ވަރަކަށް ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ރަނގަޅުވާ އަލާމާތްތަކެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ.
ބަލިމީހުންނަށް މި އަސަރުތައް ކުޑަކުރެވޭނީ ކުދިކުދި، ސަރުބީ މަދު ކާނާ ކެއުމާއި، ބޮޑެތި ބައިތަކުން ދުރުހެލިވުމާއި، މުޅި ދުވަހު ކާނާ ކެއުމުގެ ދުރުމިން ބެހެއްޓުމުންނެވެ. އަދި ހައިޑްރޭޝަން އާއި މަޑުމަޑުން ޖިސްމާނީ ހަރަކާތްތެރިކަން ހުރުމަކީ ވެސް މޭނުބައިކުރުމާއި ފުއްޕާމޭގައި ރިއްސުން ކުޑަވެދާނެ ކަމެކެވެ. ގިނަ ބަލިމީހުން ރިޕޯޓްކުރާ ގޮތުގައި ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 2-4 ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބިފައިވީނަމަވެސް، މި މުއްދަތުގެ ފަހުން ބައެއް ބަލިމީހުންނަށް ހަޖަމުކުރުމުގެ ނިޒާމަށް ބާކީ ހުރި މަޑު ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އާންމުކޮށް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދޭ ގްލޫކަގަން ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. މަދުން ނަމަވެސް ހައިޕޮގްލައިސެމިއާ ދިމާވެދާނެ ކަމަށާއި ޚާއްޞަކޮށް ސެމެގްލޫޓައިޑް އިންސިއުލިން ނުވަތަ ސަލްފޮނައިލޫރިއާސް އާއި ގުޅިގެން ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ. އަދި ބައެއް ބަލިމީހުންނަށް ގޮހޮރުގެ އާދަތަކަށް ބަދަލު އައުން ނުވަތަ ގޭސްޓްރިކް މޮޓިލިޓީ ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން މަޑުމަޑުން ފުއްޕާމޭ ފާހަގަ ކުރެވިދާނެ އެވެ. މި އަސަރުތައް އާންމުކޮށް ކުޑަވަނީ ބޭނުންކުރުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމުން، ޚާއްޞަކޮށް ޑޯޒް މަޑުމަޑުން ޓައިޓްރޭޓް ކުރުމުންނެވެ.
އާންމު ނޫން ނަމަވެސް ސީރިއަސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް، ގޭލްބްލެޑަރ މައްސަލަތައް، ކިޑްނީއަށް އަނިޔާވުން، އަދި ތައިރޮއިޑް ޓިއުމަރު ހިމެނެއެވެ. ބަނޑުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ރިއްސުމާއި، ޖަންގަލީގެ ރިއްސުމާއި، ނުވަތަ ނޭނގި ވަރުބަލިވުން ފަދަ ކަންކަމުގައި ބަލިމީހުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ޖެހެއެވެ. ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށްޓަކައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކްލިނިޝަނުން ލެބްގެ އަގުތަކާއި، ކިޑްނީގެ މަސައްކަތްތަކާއި، ފުރަމޭގެ އެންޒައިމްތައް މޮނިޓަރ ކުރެވިދާނެއެވެ.
އިރުޝާދު: މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އަވަހަށް ދެނެގަތުމަކީ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ފުރަތަމަ ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ކުޑަ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޑިސްކޮމްފޯޓް ވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. މޭނުބައިކުރުމާއި، ހޮޑުލެވުމާއި، ފާޚާނާ ލުއިވުން އެންމެ ގިނައިން ރިޕޯޓްކުރެއެވެ. ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓަން ވެސް ފެށުމުން ކާނާ ކެއުން އަވަހަށް މަދުވެއެވެ. މި އަސަރުތައް ގުޅިފައިވަނީ ޖީއެލްޕީ-1 މެކޭނިޒަމް އާއި ކަމަށާއި، މިއީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ސިކުނޑިއަށް ފުރިހަމަކަމުގެ ސިގްނަލް ދޭ މެކޭނިޒަމެކެވެ.
ހަށިގަނޑު އެޑެޕްޓް ވާވަރަކަށް އާންމުކޮށް ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސައިޑް އިފެކްޓްސް މަދުވެއެވެ. މި މުއްދަތުގައި ޑޯޒް އިތުރުވުމަކީ ޓޮލަރެންސް އިތުރުވެ، މޭނުބައިކުރުމުގެ ބާރު ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ބަލިމީހުން ރިޕޯޓްކުރާ ގޮތުގައި ފުރިހަމަކަން ރަނގަޅުވެ، ގޮހޮރުގެ އާދަތައް ސްޓޭބަލްވެ، ޖުމްލަކޮށް ޓޮލަރެންސް ރަނގަޅުވެ އެވެ.
ގިނަ ބަލިމީހުންނަށް ދިގުދެމިގެންދާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް މަދުން ނަމަވެސް ދިމާވެއެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރާ މީހުންނަށް ދިމާވަނީ ކުދިކުދި ނުވަތަ ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މައްސަލަތަކެވެ. ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ މެޓަބޮލިކް ފައިދާތައް ދެމިއޮތުމާއި، އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ރަނގަޅުވުމާއި، ގްލޫކަގަން ދަމަހައްޓައި، ކާހިތްވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުޑަވި ފަހުންވެސް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދެމިއޮވެއެވެ.
ނޯޓް: ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާއި ޓައިމްލައިންތައް ލިޔެކިޔުމަކީ ކްލިނިޝަނުންނަށް ބަލިމީހުންގެ ވަކިވަކި ބޭނުންތަކަށް ފަރުވާ ތައްޔާރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
ކުޑަ ޑޯޒެއްގައި ފެށިގެން މަޑުމަޑުން ޓައިޓްރޭޓް ކުރުމުން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް އަލާމާތްތަކުގެ ބާރު ދަށްވެއެވެ. ޓޮލަރެންސް އާއި އެފިސިކޭޝަން ވެސް އޮޕްޓިމައިޒް ކުރުމަށްޓަކައި ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު މޮނިޓަރ ކުރުމާއި އިންކްރިމެންޓަލް ޑޯޒް އިތުރު ކުރުމަށް ލަފާދެއެވެ.
ކުދިކުދި، ސަރުބީ މަދު ކާނާ ކެއުމާއި، ކާނާ އެއްވަރަކަށް ޖާގަ ދިނުމާއި، ހައިޑްރޭޓް ވެފައި ހުރުމަކީ މޭނުބައިކުރުމާއި ފުއްޕާމޭ ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފަރުވާގެ ފުރަތަމަ ހަފްތާތަކުގައި ތެޔޮ ނުވަތަ ރަހަގަދަ ކާނާ ކެއުމުން ދުރުހެލިވުމަކީ އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
ކައުންޓަރުން ގަންނަން ލިބޭ ފަރުވާ، މޭނުބައިކުރާ ބޭސް ނުވަތަ މަޑު އެންޓާސިޑް ފަދަ ބޭސްތައް ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތުން ފާސްކޮށްފިނަމަ ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. ޑައިރީ ނުވަތަ މޯބައިލް އެޕްގައި އަލާމާތްތައް ޓްރެކް ކުރުމުން ކްލިނިޝަނުންނަށް ތެރަޕީ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި އެޖެސްޓް ކުރެވޭނެ އެވެ.
ދިގުދެމިގެންދާ ނުވަތަ ބޮޑެތި އަލާމާތްތަކާއި، ނޭނގޭ ތަދުވުން، ނުވަތަ ޖަންގަލީގެ ބަލި ޖެހުމުން ވަގުތުން މަޝްވަރާ ހޯދަން ޖެހެ އެވެ. ގަވާއިދުން ފޮލޯއަޕް ކުރުމުން ކްލިނިޝަނުންނަށް އަވަހަށް އިންޓަރވެންޓްކޮށް ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ހުއްޓުވޭނެ އެވެ.
އިރުޝާދު: އަލާމާތްތައް ޓްރެކިންގ އާއި ބެހޭގޮތުން ބަލިމީހުންނަށް ތަޢުލީމު ދިނުމުން އެޑެރެންސް އިތުރުވެ، ވަގުތުން ޑޯޒް އެޖެސްޓް ކުރެވޭނެއެވެ.
ބްރޭންޑް |
ފޯމު |
އާންމު ސައިޑް އިފެކްޓްސް |
އާދައިގެ މުއްދަތެވެ |
އޮޒެމްޕިކް އެވެ |
ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުން |
މޭނުބައިކުރުން، ބޭރަށްހިންގުން، ބަނޑުހައިވުން |
2-8 ހަފްތާ ވަންދެން، ޑޯޒް އިތުރުވުމާއެކު ދަށްވެއެވެ |
ވެގޯވީ އެވެ |
ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުން |
މޭނުބައިކުރުން، ހޮޑުލުން، ކާހިތްވުމަށް ބަދަލު އައުން |
3-8 ހަފްތާ ވަންދެން މަޑުމަޑުން ދަށްވަމުންދެއެވެ |
ރައިބެލްސަސް އެވެ |
ޑެއިލީ އޯރަލް ޓެބްލެޓް |
މޭނުބައިކުރުން، މަޑުމަޑުން ބޭރަށްހިންގުން، ބަނޑަށް އުނދަގޫވުން |
ފުރަތަމަ 2-6 ހަފްތާ، ގިނަ ފަހަރަށް އިންޖެކްޝަންތަކަށްވުރެ ބާރު ކުޑައެވެ |
ދިނުމުގައި ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ފެށުމާއި ބާރުމިނަށް އަސަރުކުރެއެވެ. އިންޖެކްޝަން ޖެހުމުން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލްގެ ކުރީކޮޅު އަލާމާތްތައް މާ ބޮޑަށް ފެނިދާނެ ކަމަށާއި، ދުވާލަކު އަނގައިން ބޯ ޓެބްލެޓް ދިނުމުން މަޑުމަޑުން އެޖެސްޓްމަންޓް ޕީރިއަޑެއް ލިބިދާނެ ކަމަށެވެ.
އިރުޝާދު: ރަނގަޅު ފޯމެއް ހޮވުމަކީ ބަލިމީހާގެ އިސްކަންދޭ ކަންކަމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި، ކުރީކޮޅު ކުރިމަތިވާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކަށް ކެތްތެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ.
ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ރައްކާތެރިކަމުގެ ގޮތުން ރަނގަޅު ޕްރޮފައިލެއް ދައްކާފައިވީ ނަމަވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް މޮނިޓަރ ކުރުމަށް ލަފާދެއެވެ. ގަވާއިދުން ފޮލޯއަޕް ކުރުމުން ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތްތަކަށް ވަޒަންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް:
● ކިޑްނީ އާއި ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް
● ލޭގައި ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ހައިޕޮގްލައިސެމިއާގެ ނުރައްކާ
● ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ކުރިއެރުން
● ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ނުވަތަ މެޓަބޮލިކް އެއްވެސް އަލާމާތެއް ދިގުދެމިގެންދާނަމަ
ބަލިމީހުން ޕްރޮވައިޑަރުންނާ ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި މުއާމަލާތްކޮށް، އާ ނުވަތަ ސީރިއަސް އަލާމާތްތައް އަވަހަށް ރިޕޯޓް ކުރަން ޖެހެ އެވެ. ދިގުމުއްދަތަކަށް ތަބާވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެނީ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި މެނޭޖްކޮށް، އެ އަސަރުތައް ކުރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ މުއްދަތު ދެނެގަނެގެންނެވެ.
ނޯޓް: ސްޓްރަކްޗަރޑް ފޮލޯއަޕް ޝެޑިއުލްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހާގެ އެޑެރެންސް އާއި ތެރަޕީޓިކް އައުޓްކަމްސް ރަނގަޅުވެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓައިޑް ތެރަޕީއަށް ވިސްނާއިރު، ވަކި ފަރުދުން އެ ބޭނުންކުރުމުން ދުރުހެލިވާން ޖެހެނީ ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާތެރިކަން ނުވަތަ މުއާމަލާތްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ކޮންޓްރެއިންޑިކޭޝަންތަކާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ދެނެގަތުމަކީ ރައްކާތެރި އަދި ފައިދާހުރި ފަރުވާއެއް ކަށަވަރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
● މެޑަލަރީ ތައިރޮއިޑް ކާސިނޯމާ (އެމްޓީސީ) ނުވަތަ މަލްޓިޕަލް އެންޑޮކްރައިން ނިއޯޕްލޭޝިއާ ޓައިޕް 2 (MEN 2) ގެ ޕާސަނަލް ނުވަތަ ފެމިލީ ހީސްޓްރީ: މި ހާލަތްތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުންކުރުން ރަނގަޅެވެ. ޖަނަވާރުތަކުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑޯޒަށް ބަރޯސާވާ ތައިރޮއިޑް ސީ ސެލް ޓިއުމަރު އުފެދިފައިވާއިރު، އިންސާނުންގެ ނުރައްކާ ސާފު ނުވި ނަމަވެސް ސަމާލުކަން ދިނުން މުހިންމެވެ.
● ޓައިޕް 1 ހަކުރުބަލި ނުވަތަ ހަކުރުބަލީގެ ކީޓޯއެސިޑޯސިސް (ޑީކޭއޭ): ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ޓައިޕް 1 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ނުވަތަ ޑީކޭއޭ ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މި ހާލަތްތަކަށް އިންސިއުލިން ތެރަޕީ އަދިވެސް ކޮންމެހެން ބޭނުންވެއެވެ.
● ސީރިއަސް ގޭސްޓްރޯޕެރެސިސް: ސެމަގްލޫޓައިޑް ގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވާތީ، ހަޖަމުކުރުމުގެ އަލާމާތްތައް ގޯސްވުމުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ސީރިއަސް ގޭސްޓްރޯޕެރެސިސް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ބޭނުން ނުކުރަންވާނެއެވެ.
● މާބަނޑު ދުވަސްވަރާއި ގާތުން ކިރުދިނުން: ޖަނަވާރުތަކުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ދަރިފުޅުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަރުދަން ލުއިކުރުމަކީ އެދެވޭ ކަމެއް ނޫން ކަމުން މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުން ނުކުރުން. އަންހެނުން ބަލިވެ އިނުމުގެ މަދުވެގެން ދެ މަސް ކުރިން ސެމަގްލޫޓައިޑް ހުއްޓާލަން ޖެހެ އެވެ. ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުވެފައި ނުވާއިރު، ހާއްސަކޮށް ތުއްތު ކުދިންނަށް ނޭނގޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާ ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށްވާ އެސްއެންއޭސީ ހިމެނޭ އޯރަލް ސެމަގްލޫޓައިޑް އަށް ވެސް ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުވެފައެއް ނުވެ އެވެ.
● އެލާޖިކް ރިއެކްޝަންސް: ސެމަގްލޫޓައިޑް ނުވަތަ އެހެން ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް މާ ނާޒުކުކަން އެނގޭ ބަލިމީހުން އެނަފިލެކްސިސް ނުވަތަ އެންޖިއޯއިޑީމާގެ ނުރައްކާ އޮތުމުން ބޭނުންކުރުމުން ދުރުހެލިވާން ޖެހެއެވެ.
● ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް ނުވަތަ ކިޑްނީގެ ސީރިއަސް ބަލިތަކުގެ ތާރީޚު: ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް ނުވަތަ ކިޑްނީއަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާނަމަ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ދުރުހެލިވުން، ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން މި އުދަނގޫތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެދާނެތީއެވެ.
● އެހެން ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް ނުވަތަ ޓިރޒެޕަޓިޑް: އެޑިޓިވް ސައިޑް އިފެކްޓްސް އިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި ސެމަގްލޫޓިޑް އެހެން ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް ނުވަތަ ޓިރޒެޕަޓައިޑް އާއި ގުޅުވައިގެން ނުވާނެއެވެ.
● އިންސިއުލިން އަދި އިންސިއުލިން ސެކްރެޓަގަގްސް (އެބަހީ، ސަލްފޮނައިލްޔޫރިއާސް): މިތަކެތި ސެމަގްލޫޓައިޑް އެއްކޮށްލުމުން ހައިޕޮގްލައިސެމިއާގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އިންސިއުލިން ނުވަތަ ސަލްފޮނައިލޫރިއާގެ ޑޯޒް އެޖެސްޓް ކުރަން ޖެހެ އެވެ.
● ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުމުން އަސަރުކުރާ ބޭސްތައް: ސެމަގްލޫޓިޑް ގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، އަނގައިން ބޯ ބޭސްތައް ޖަހައިގަތުމަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެ އެވެ. ހަނި ފަރުވާގެ ކުޑަދޮރުތަކެއް ހުންނަ ބޭސްތައް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު މޮނިޓަރ ކުރަން ޖެހެއެވެ.
● ސެމަގްލޫޓިޑްގެ އަސަރުތަކަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެ ބޭސްތައް: ބީޓާ-ބްލޮކަރސް، މޮނޯއެމިން އޮކްސިޑޭޒް އިންހިބިޓަރސް، އަދި ޑައިއުރެޓިކްސް ފަދަ ބައެއް ބޭސްތަކުން ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ފައިދާ ނުވަތަ ސައިޑް އިފެކްޓް ޕްރޮފައިލަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ.
● އުމުރުން ދުވަސްވީ ބަލިމީހުން: ރައްކާތެރިކަމާއި ފައިދާހުރިކަމުގައި މާބޮޑު ތަފާތެއް ނުފެނުނު ނަމަވެސް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކަށް މާ ނާޒުކުވެދާނެއެވެ. މޮނިޓަރިންގ އަށް ލަފާދެއެވެ.
● ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންކުރުން: ވެގޯވީ އަކީ ފަލަވާ އުމުރުން 12 އަހަރުން މަތީގެ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ފާސްކޮށްފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެން ސެމަގްލޫޓައިޑް ފޯމްތަކުގައި ކުޑަކުދިންގެ ކިބައިގައި ޤާއިމުވެފައިވާ ރައްކާތެރިކަން ނެތެވެ.
● ސާޖަރީ ނުވަތަ އެނެސްތެޝިއާ ކުރާ ބަލިމީހުން: ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވުމުން ފުއްޕާމޭގައި އެސްޕިރޭޝަން ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެދާނެއެވެ. ސާޖަރީ ކުރުމުގެ ކުރިން ވަގުތީ ގޮތުން ހުއްޓާލުމަށް ލަފާދެވިދާނެ އެވެ.
● ޑިޕްރެޝަން ނުވަތަ އަމިއްލައަށް މަރުވުމުގެ ޚިޔާލު ހުންނަ ބަލިމީހުން: މަދުން ނަމަވެސް ބަރުދަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކުގެ ސަބަބުން މޫޑަށް އަސަރު ފޯރުވައެވެ. ބަލިމީހުން ގާތުން މޮނިޓަރކޮށް، އަމިއްލައަށް މަރުވުމުގެ ވިސްނުން ހަރަކާތްތެރިވާ މީހުންގެ ގައިގައި ބޭނުންކުރުމުން ދުރުހެލިވުން.
އިރުޝާދު: ގެއްލުން ހުރި މުއާމަލާތްތަކުން ސަލާމަތްވެ ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބޭނުންކުރުން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ސެމަގްލޫޓައިޑް ފެށުމުގެ ކުރިން އަބަދުވެސް ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތަށް ހުރިހާ ބޭހާއި ސިއްހީ ހާލަތްތަކެއް އަންގާށެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑްގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް، ޚާއްޞަކޮށް ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް، އާންމުކޮށް ހަށިގަނޑު އެޑްޖަސްޓް ވުމުން ހަފްތާތަކެއްގެ ތެރޭގައި ފިލައިގެންދެއެވެ. ޕާސަނަލައިޒްޑް އެޑްވައިސް އާއި މޮނިޓަރިންގ އަށް ހެލްތްކެއާ ޕްރޮވައިޑަރުންގެ މަޝްވަރާ ދިނުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ބަލިމީހުންނަށް ބާރުއަޅަނީ ދިގުދެމިގެންދާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ރިޕޯޓްކުރުމަށާއި ފަރުވާއާ ބެހޭ މައުލޫމާތު ލިބިގަތުމަށެވެ. ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް TM އިން ލިބެން ހުންނަ ސެމެގްލޫޓައިޑް ޕްރޮޑަކްޓްތަކުން ހަކުރުބަލި މެނޭޖްކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ފުރިހަމަ ސިއްހީ ފަރުވާގެ ހައްލުތަކުގެ ތެރެއިން ބަލިމީހާގެ ސަލާމަތާއި ހިތްހަމަޖެހުން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުންކުރަނީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލި މެނޭޖްކުރުމަށާއި، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވުމާއި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކްތައް ކުޑަކުރުމަށެވެ. އެއީ އޮޒެމްޕިކް، ވެގޯވީ، އަދި ރައިބެލްސަސްގެ ނަމުގައި ލިބެން ހުންނަ އެއްޗެކެވެ.
ޖ: މޭނުބައިކުރުމާއި ބޮލުގައި ރިހުން ފަދަ ސެމަގްލޫޓިޑްގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އާންމުކޮށް ރަނގަޅުވަނީ ހަށިގަނޑު ބޭހަށް އެޑްޖަސްޓް ވުމުން 1 ހަފްތާއާއި 4 ހަފްތާއާ ދެމެދުގެ ތެރޭގައެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް ގެ ސަބަބުން މޭނުބައިކުރުން މެދުވެރިވަނީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ބަނޑުގައި ކާނާ ގިނައިރު ބެހެއްޓުމުން، ފުރިހަމަކަމާއި ކުދިކުދިކަން އިހުސާސް ކުރުމަށެވެ.
ޖ: އާދެ، ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދީ ލޭގެ ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ނަމަވެސް ހަކުރުބަލީގެ އެހެން ބޭސްތަކާ އެކު ލޭގައި ހަކުރު ދަށްވެދާނެ އެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ތައިރޮއިޑްގެ ވަކި ހާލަތްތަކެއް ހުންނަ، ސީރިއަސް ގޭސްޓްރޯޕެރެސިސް ހުންނަ، ނުވަތަ މާބަނޑު ނުވަތަ ގާތުން ކިރުދޭ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަބަދުވެސް ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތެއްގެ މަޝްވަރާ ހޯދާށެވެ.
