އެންމެ ބޭހަކުން ހަކުރުބައްޔާއި ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް އިންގިލާބެއް އަތުވެދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ބިންގާ އަޅާ ބޭހެއް ކަމަށްވާ ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ދަނީ ހަމަ އެކަން ކުރަމުންނެވެ. ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ޚާއްޞަ މެކޭނިޒަމާއެކު، ސީރިއަސް ސިއްޙީ ޙާލަތްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޮޑެތި ފައިދާތަކެއް ލިބެއެވެ. މި ޕޯސްޓްގައި ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ބޭނުންތަކާއި، މެކޭނިޒަމްތަކާއި، ޒަމާނީ ބޭސްވެރިކަމުގައި އޭގެ މުހިންމު ދައުރާ ބެހޭ ގޮތުން ދަސްކުރާނެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ވަނީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި ފަލަވުން ވެސް ޑޮކްޓަރުން މެނޭޖްކުރާ ގޮތަށް އިންގިލާބެއް ގެނެސްދީފަ އެވެ. ހަކުރުބަލީގެ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ތަރައްގީކުރި މި ބާވަތަކީ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމާއި މެޓަބޮލިކް ސިއްހަތަށް ކުރާ ވަރުގަދަ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން މިހާރު ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރުކަން ހޯދާފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މި ބޭހަކީ ލޭގެ ހަކުރު އަދި ކާހިތްވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ގުދުރަތީ ހޯރމޯނެއް ނަކަލުކުރާ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް ކިޔާ ބޭސްތަކުގެ ކްލާހަކަށް ނިސްބަތްވާ ބޭހެކެވެ. މޭޔޯ ކްލިނިކާއި އެންސީބީއައި އިން ބުނާ ގޮތުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް އަކީ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި ދިގު މުއްދަތަކަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ވެސް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ.
މި ލިޔުމުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް އާއި ބެހޭގޮތުން ދަންނަންޖެހޭ ހުރިހާ އެއްޗެއް ބެހިގެންދާނީ: އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން، އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން، އޭގެ ކްލިނިކަލް ފައިދާތަކާއި، ރައްކާތެރިކަމުގެ ޕްރޮފައިލްއާއި، ބަލިމީހުންނާއި ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތްތަކަށް އަމަލީ ގޮތުން ބެލުންތަކެވެ. ނިމުމުގައި މި ބޭހަކީ މިޒަމާނުގެ މެޓަބޮލިކް މެޑިސިންގައި ގޭމް ޗޭންޖަރެއް ކަމަށް ކިޔަނީ ކީއްވެގެންކަން ވިސްނިވަޑައިގަންނަވާނެ އެވެ.
އިރުޝާދު: ސެމަގްލޫޓައިޑް ފެށުމުގެ ކުރިން އަބަދުވެސް ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތާ މަޝްވަރާ ކުރާށެވެ، ސަބަބަކީ ސިއްހީ ހާލަތަށް ބަލާއިރު ވަކިވަކިން ޑޯޒް ދިނުމާއި އެކަށީގެންވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެދާނެތީ އެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ޖީއެލްޕީ-1 (ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1) ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއް ކަމަށާއި، އޭގެ މާނައަކީ ހަށިގަނޑުގެ އަމިއްލަ ޖީއެލްޕީ-1 ހޯރމޯން ފަދައިން އަމަލުކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަކީ ކާނާ ކެއުމަށް ރައްދުދީ ގުދުރަތީ ގޮތުން ދޫކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ ލޭގެ ހަކުރު، އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން، އަދި ކާހިތްވުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. ސެމަގްލޫޓިޑް އެންމެ ފުރަތަމަ އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން 2017 ވަނަ އަހަރު ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބްރޭންޑް ނަމުގައި އޮޒެމްޕިކްގެ ދަށުން ފާސްކުރި އެވެ. ފަހުން ކްރޮނިކް ވެއިޓް މެނޭޖްމަންޓަށް ވެގޯވީގެ ގޮތުގައި ހަމަ އެ މޮލިކިއުލްގެ މަތީ ޑޯޒްތައް ފާސްކުރި އެވެ. ރައިބެލްސަސްގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އޯރަލް ވާޝަނަކީ ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ފުރަތަމަ ގިތެޔޮ ފޯމް ކަމުން އިންޖެކްޝަން ބޭނުން ނުކުރަން އިސްކަންދޭ ބަލިމީހުންނަށް އިތުރު ފަސޭހަތަކެއް ލިބިގެންދެ އެވެ.
ކޮންމެ ބްރޭންޑެއްގެ ޓާގެޓް ޔޫސް ތަންކޮޅެއް ތަފާތު ވެއެވެ. އޮޒެމްޕިކް އިން ފޯކަސް ކުރަނީ ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންގެ ލޭގައި ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުން ރަނގަޅުކޮށް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކްތައް ކުޑަކުރުމަށެވެ. ވެގޯވީ ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ފަލަ ނުވަތަ މާބޮޑަށް ބަރުދަން އިތުރުވާ ބޮޑެތި މީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ބޮޑެތި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި އެހީތެރިވެދިނުމަށެވެ. ރައިބެލްސަސް އަކީ އަނގައިން ކެއުމުން ފަސޭހަ ކަމެއް ނަމަވެސް އާންމުކޮށް އިންޖެކްޝަންތަކާ އަޅާބަލާއިރު ލުއި އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ޑްރަގްސް ޑޮޓްކޮމް އާއި ޑައިބެޓީސް ޔޫކޭ އިން ބުނާ ގޮތުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ކާމިޔާބީ އޮތީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ދެމިގެންދާ އަމަލެއްގަ އެވެ.
އެނޮޓޭޝަން: މެޔޯ ކްލިނިކާއި އެންސީބީއައި އިން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ޓައިޕް 1 ހަކުރުބަލި ނުވަތަ ހަކުރުބަލީގެ ކީޓޯއެސިޑޯސިސް އަށް ފުރަތަމަ ސަފުގެ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ މެކޭނިޒަމް ބިނާވެފައިވަނީ ގޮހޮރުގައި އުފައްދާ ހޯރމޯންއެއް ކަމަށްވާ ޖީއެލްޕީ-1 އަށް ނަކަލުކޮށްގެންނެވެ. ސެމަގްލޫޓައިޑް ޕެންކްރިއާސްގައި ހުންނަ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިއްޖެނަމަ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒް މަތިވުމުން އިންސިއުލިން ދޫކުރުން އިތުރުވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ލޭގައި ހަކުރު މަތިކުރާ ހޯރމޯންއެއް ކަމަށްވާ ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ވެސް މަދުކޮށްދެއެވެ. މި ޑައުއަލް އެކްޝަންގެ ސަބަބުން ނުރައްކާތެރި ގްލޫކޯޒް އުފުލުން ހުއްޓުވައި، ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންގެ ސްޓެބިލިޓީ ރަނގަޅުވެއެވެ.
ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުން ވެސް ސެމެގްލޫޓައިޑް ސިކުނޑީގެ ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިވުމުގެ މަރުކަޒުތަކަށް ޚާއްޞަކޮށް ހައިޕޮތެލަމަސް އަށް އަމަލުކޮށް، ބަނޑުހައިހޫނުކަން ކުޑަކޮށްދީ، ފުރިހަމަ ކަމުގެ އިޙްސާސްތައް ކުރިއަރުވައެވެ. އަދި ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށްދޭ މާނައަކީ ކާނާ ބަނޑުގައި ގިނަ ދުވަހު ހުރުމުން ކާހިތްވުމާއި ކެލޮރީ ކެއުން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. އެންސީބީއައި އިން ބުނާ ގޮތުގައި މި މެކޭނިޒަމްތައް އެކުގައި މާނަހުރި ގޮތެއްގައި ބަރުދަން ލުއިކޮށް މެޓަބޮލިކް ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެ އެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑްގެ ޚާއްޞަ ސްޓްރަކްޗަރ ގެ ސަބަބުން ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 އަށް ވުރެ ބްރޭކްޑައުން އަށް ދިފާޢުވެ، އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށްފަހު ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ވެސް އެ ސެމަގްލޫޓިޑް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދެމިއޮވެއެވެ. މި ފީޗާގެ ސަބަބުން ދިގު މުއްދަތަކަށް ކޮންޓްރޯލް ލިބި، ޑޯޒް ދިނުމުގެ ފްރީކުއެންސީ ކުޑަވެގެންދެއެވެ. ޔޫސީއެލްއޭ ހެލްތުން ކުރި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް ބޭނުންކުރާ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ އިތުރުން ހަކަތަ ރަނގަޅުވެ، ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަވެ، ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ދުޅަހެޔޮ ކާނާ ކެއުމުގެ އުސޫލުތައް ވެސް ދަށްވެ އެވެ.
އިރުޝާދު: ހަޖަމުކުރުން މަޑުމަޑުން ހަށިގަނޑު އެޑެޕްޓް ވުމުން ބަލިމީހުންނަށް އަވަހަށް މޭނުބައިކުރުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނަމަވެސް އާންމުކޮށް މިކަން ފުރަތަމަ މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަނގަޅުވެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް އިން ކްލިނިކަލް އަދި ލައިފްސްޓައިލްގެ އެތައް ފައިދާތަކެއް ލިބިގެންދާއިރު، މިއީ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ދިރާސާތަކުން ތާއީދުކުރާ އެއްޗެކެވެ. ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ލޭގައި ހަކުރުގެ މިންވަރު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްކޮށްދީ، އޭ1ސީ (ތިން މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެވްރެޖް ގްލޫކޯޒް ވަޒަންކުރާ މިންވަރު) %1.5 އިން %2 އަށް ދަށްކޮށްދެއެވެ. ޑްރަގްސް ޑޮޓްކޮމް އިން ބުނާ ގޮތުގައި މި ކުރިއެރުމަކީ ގިނަ ބަލިމީހުންނަށް އިންސިއުލިން ތެރަޕީއަށް ބަރޯސާވުން ދުރުހެލިވުމަށް ނުވަތަ ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން ކާޑިއޯޕްރޮޓެކްޓިވް ފައިދާތަކެއް ދައްކާފައި ވެއެވެ- ހާއްސަކޮށް ކުރިން ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް ހާޓް އެޓޭކާއި ސްޓްރޯކް ފަދަ ބޮޑެތި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އިވެންޓްތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެގެންދެއެވެ.
ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު، ސެމަގްލޫޓައިޑަކީ ލިބެން ހުރި އެންމެ ފައިދާހުރި އެއް ބޭހެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވެގޯވީ ބޭނުންކުރާ ބަލިމީހުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަނުގެ %10-15 އަށް 68 ހަފްތާގެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ޕްލޭސިބޯ ބޭނުންކުރާ ބަލިމީހުންނާ އަޅާބަލާއިރު ދަށްވެފައިވެއެވެ. ޖިސްމާނީ ނަތީޖާތަކުގެ އިތުރުން ގިނަ ފަހަރަށް ބަލިމީހުންނަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް ލިބި، އިތުބާރު ބޮޑުވެ، މޮބިލިޓީ ރަނގަޅު ވެއެވެ.
މެޓަބޮލިކް ކްލިނިކްތަކުގައި ވެސް ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން ނޮންއަލްކޮހޮލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ) އަދި ޕޮލިސިސްޓިކް އޯވަރީ ސިންޑްރޯމް (ޕީސީއޯއެސް) ގައި ލިބިދާނެ ފައިދާތަކެއް ހޯދުމަށް ދަނީ ދިރާސާ ކުރަމުންނެވެ (ޑޭޓާ ރިވިއު ކުރަމުންދާ). މި ކުރީގެ ހޯދުންތަކުން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް މެނޭޖްކުރުމުގައި އޭގެ ވަރސައިޓިލިޓީ ބޮޑުވަމުންދާކަން ހާމަވެއެވެ.
ކީ ބެނެފިޓް |
ކްލިނިކަލް އެވިޑެންސް (މަޞްދަރު) |
ޓިޕިކަލް އައުޓްކަމް |
ލޭގައި ހަކުރު މަދުކުރުން |
މެޔޯ ކްލިނިކް، އެންސީބީއައި އެވެ |
1.5–2% އޭ1ސީ ދަށްވެއެވެ |
ބަރުދަން ލުއިކުރުން |
ޔޫސީއެލްއޭ ހެލްތު |
ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން %10–15 ދަށްވުން |
ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތު |
އެންސީބީއައި، ޑައިބެޓީސް ޔޫކޭ އެވެ |
ކާޑިއަކް އިވެންޓްތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވުން |
އެޕެޓައިޓް ރެގިއުލޭޝަން |
ޑްރަގްސް.ކޮމް އެވެ |
ކެއުމަށް ކުރާ ޝައުގުވެރިކަން ކުޑަވެ، ފުރިހަމަ ފުރިހަމަ ވުމެވެ |
އެނޮޓޭޝަން: ކޮންސިސްޓެންސީ އަކީ ކީ އެވެ. ސެމަގްލޫޓިޑްގެ ފުރިހަމަ ފައިދާ ގިނަ ފަހަރަށް ފެންނަނީ އެތައް މަހެއް ވަންދެން އެއްގޮތަކަށް ބޭނުން ނުކުރުމުންނެވެ.
ކޮންމެ ބޭހަކުން ވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ ކަމަށާއި، ސެމަގްލޫޓައިޑް ވެސް މިކަމުން އިސްތިސްނާ ނުވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި ހަގީގީ ދުނިޔޭގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ތެރެއިން އޭގެ ސޭފްޓީ ޕްރޮފައިލް ރަނގަޅަށް ގާއިމްވެފައިވެ އެވެ. އެންމެ އާންމު ނޭދެވޭ އަސަރުތަކަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް އަށް ދިމާވާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮޑުލުން، ބޭރަށްހިންގުން، ބަނޑުހައިވުން، އަދި ބަނޑުގައި އުނދަގޫވުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. މި އަލާމާތްތަކަކީ އާންމުކޮށް މަޑުމައިތިރި އަލާމާތްތަކެއް ކަމަށާއި ހަށިގަނޑު އެޑްޖަސްޓް ކުރާވަރަކަށް ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ރަނގަޅުވާ އަލާމާތްތަކެކެވެ.
މެޔޯ ކްލިނިކުން ބުނާ ގޮތުގައި ބަލިމީހުން ކުޑަ ޑޯޒެއްގައި ފަށައި މަޑުމަޑުން އިތުރުކޮށްގެން އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް އެންމެ ކުޑަކުރަން ޖެހެ އެވެ. މަދުން ނަމަވެސް ސީރިއަސް ނުރައްކާތަކުގެ ތެރޭގައި ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް (ޕެންކްރިއަސް ދުޅަވުން)، ގޯލްބްލެޑަރ މައްސަލަތައް، އަދި ޑީހައިޑްރޭޝަން ދިމާވެއްޖެނަމަ ކިޑްނީގެ މައްސަލަތައް ހިމެނެއެވެ. ޖަނަވާރުތަކުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ތައިރޮއިޑް ސީ ސެލް ޓިއުމަރުތަކާ ގުޅުން ހުރި ކަމަށް ބެލެވޭ ނަމަވެސް އިންސާނުންގެ ކިބައިން މިކަން ކަށަވަރުވެފައެއް ނުވެ އެވެ. އެހެންކަމުން މެޑަލަރީ ތައިރޮއިޑް ކާސިނޯމާ ނުވަތަ މަލްޓިޕަލް އެންޑޮކްރައިން ނިއޯޕްލޭޝިއާ ސިންޑްރޯމް ޓައިޕް 2 (MEN 2) ގެ އަމިއްލަ ނުވަތަ އާއިލީ ތާރީޚެއް ހުރި ފަރާތްތަކުން ސެމަގްލޫޓައިޑް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ސައިޑް އިފެކްޓް |
ފްރީކުއެންސީ |
މެނޭޖްމަންޓް ޓިޕް |
ބޯއެނބުރުން |
އާންމު |
ކުދިކުދި، މަޑުމަޑުން ކެއުންތައް ކެއުން |
ބަނޑުހަރުވުން |
އާންމު |
ފެނާއި ފައިބަރު އިތުރުކުރުން |
ހޮޑުލުން |
މަދު އާންމު ކަމެކެވެ |
ދިގުދެމިގެންދާނަމަ ޑޯޒް ކުޑަކުރުން |
ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް އެވެ |
ވަރަށް މަދުން |
މަސްތުވާތަކެތި ހުއްޓާލާ، ޑޮކްޓަރުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދާށެވެ |
ތައިރޮއިޑް ޓިއުމަރ ރިސްކް |
ވަރަށް މަދުންނެވެ |
ރިސްކް ބޮޑު ބަލިމީހުންގެ ކިބައިން ދުރުހެލިވާށެވެ |
އިރުޝާދު: ކްލިނިކްތަކަށް ބަލާއިރު، އަލާމާތްތައް މެނޭޖްކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން ބަލިމީހުންނަށް ތަޢުލީމު ދިނުމަކީ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ތަބާވުމާއި އަރާމުކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް ލިޔެދެނީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބޮޑެތި މީހުންނާއި ފަލަ (ބީއެމްއައި ≥30) ނުވަތަ ބަރުދަން އިތުރުވާ (ބީއެމްއައި ≥27 ހައިޕަރޓެންޝަން ނުވަތަ ސްލީޕް އެޕްނިއާ ފަދަ ބަރުދަނާ ގުޅުންހުރި ހާލަތްތައް ހުންނަ ބޮޑެތި މީހުންނަށް) އެވެ. އެއީ ޓައިޕް 1 ހަކުރުބަލީގެ މީހުންނަށް، މާބަނޑު އަންހެނުންނަށް، ނުވަތަ 18 އަހަރުން ދަށުގެ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ޑައިބެޓީސް ޔޫކޭ އިން ބުނާ ގޮތުގައި އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ލިބެނީ ސެމަގްލޫޓައިޑް އާއި ދުޅަހެޔޮ ކާނާ ކެއުމާއި ގަވާއިދުން ޖިސްމާނީ ހަރަކާތްތެރިވުމާ ގުޅިގެންނެވެ.
ގިނަ ފަހަރަށް ސިއްހީ ދާއިރާގެ ފަންނީ ބޭފުޅުން ސެމަގްލޫޓައިޑް ދިނުމަށް ލަފާދެނީ ބަލިމީހުންނަށް:
● ހަމައެކަނި އަނގައިން ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކުން ލޭގެ ހަކުރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އުނދަގޫވުން.
● ހަކުރުބައްޔާއި ގުޅުންހުރި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކްތައް ހުރުން.
● ދިރާސާތަކުން ތާއީދުކުރާ މެޑިކަލް ވެއިޓް ލޮސް ސްޓްރެޓެޖީއެއް ބޭނުންވުން.
އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ގަވާއިދުން ފޮލޯއަޕް ކުރުމާއި، ޑޯޒް އެޖެސްޓް ކުރުމާއި، ލައިފްސްޓައިލް ކޯޗިން ކުރުން ހިމެނެން ޖެހެއެވެ. ގިނަ ކްލިނިކްތަކުން މިހާރު ސެމަގްލޫޓައިޑް އިންޓަގްރޭޓް ކުރަނީ ޑައިޓީޝަނުންނާއި ބިހޭވިއަރަލް ސަޕޯޓާއެކު ސްޓްރަކްޗަރޑް މެޓަބޮލިކް ޕްރޮގްރާމްތަކަށެވެ.
އެނޮޓޭޝަން: ކްލިނިކަލް ސުޕަވައިޒަރީގެ ސަބަބުން ރައްކާތެރިކަމާއެކު ޑޯޒް އިތުރުވުން ކަށަވަރުވެ، އަވަސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން ކިޔެވުން ދޫކޮށްލުން މަދުވެއެވެ.
އޮޒެމްޕިކް، ވެގޯވީ، އަދި ރައިބެލްސަސް އިން ހޮވުން ބިނާވެފައިވަނީ ފަރުވާގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި އަމިއްލަ އިސްތިގުލާލުގެ މައްޗަށެވެ.
އޮޒެމްޕިކް: ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލި މެނޭޖްކުރުމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަން އަށް ވަރަށް ރަނގަޅެވެ.
ވެގޯވީ: ފޯކަސް ކޮށްފައިވަނީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަރުދަން ލުއިކުރުމާއި ފަލަވުން މެނޭޖްކުރުމަށެވެ.
ރައިބެލްސަސް: އިންޖެކްޝަން ނުޖަހަން އިސްކަންދޭ ބަލިމީހުންނަށް އަނގައިން ބޯން ފަސޭހަ ގޮތެކެވެ.
މުދާ |
ޑެލިވަރީ މެތޯޑް |
މައިގަނޑު ބޭނުން |
ފްރީކުއެންސީ |
ފެށޭ ޑޯޒް |
އޮޒެމްޕިކް އެވެ |
އިންޖެކްޝަން ޖެހުން |
ހަކުރުބަލި |
ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު |
0.25 މިލިގްރާމް އެވެ |
ވެގޯވީ އެވެ |
އިންޖެކްޝަން ޖެހުން |
ބަރުދަން ލުއިކުރުން |
ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު |
0.25 މިލިގްރާމް އެވެ |
ރައިބެލްސަސް އެވެ |
އޯރަލް ޓެބްލެޓް |
ހަކުރުބަލި |
ކޮންމެ ދުވަހަކު |
3 މިލިގްރާމް |
އަދި ބަލިމީހުންނާއި ކްލިނިޝަނުން އިންޝުއަރެންސް ކަވަރޭޖާއި، ޓޮލަރެންސް އާއި، ބޭނުންވާ ފަސޭހަތަކަށް ވެސް ވިސްނަން ޖެހެ އެވެ. އިންޖެކްޝަން ޖަހާ ފޯމްތަކަކީ މާ ވަރުގަދަ ފޯމްތަކަކަށް ވާއިރު، އޯރަލް ވާޝަން އިން އަލަށް ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކަށް ފަސޭހައިން އެންޓްރީ ޕޮއިންޓެއް ލިބިގެންދެ އެވެ. މެޔޯ ކްލިނިކުން ބުނާ ގޮތުގައި ފޯމިއުލޭޝަން ޗޮއިސް އަށް ވުރެ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ތަބާވުން - އަނގައިން ވިޔަސް ނުވަތަ އިންޖެކްޝަން ޖަހައިގެން ވިޔަސް - މާ މުހިންމެވެ.
އިރުޝާދު: ބީ2ބީ ކްލިނިކްތަކުގައި ބަލިމީހުންގެ ތަފާތު އިސްކަންދޭ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަށާއި ޕްރޮގްރާމްގެ އެކްސެސިބިލިޓީ ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ދެ ފޯމް ވެސް ސްޓޮކް ކުރަން ޖެހެ އެވެ.
މަދުން ނަމަވެސް ބައެއް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ވަގުތުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ޖެހެ އެވެ:
އެލާޖިކް ރިއެކްޝަންސް: ރޯގާ، ހީވާގިވުން، މޫނު ނުވަތަ ކަރު ދުޅަވުން، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން.
ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް: ބަނޑުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ރިއްސުން ބުރަކަށީގައި ރޭޑިއޭޓް ވުމާއި، މޭނުބައިކުރުން، ހޮޑުލުން.
ގޭލްބްލެޑަރ މައްސަލަތައް: ބަނޑުގެ މަތީބައިގައި ރިއްސުން، ހުމުގެ އަސަރު، ޖަންގަލީގައި ރިއްސުން (ހަންގަނޑު ނުވަތަ ލޯ ރީނދޫވުން).
ތައިރޮއިޑް ޓިއުމަރު: ކަރުގައި ލޮނުގަނޑު ނުވަތަ ދުޅަވުން، އަޑުގަދަވުން، ނިވާކުރަން ނުވަތަ ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން.
ހަކުރުބަލީގެ ރެޓިނޯޕެތީ ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް: ފެނުމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް، ބައެއް ބަލިމީހުންގެ ކިބައިން މިކަން ގޯސްވެދާނެ އެވެ.
ކިޑްނީއަށް އަނިޔާވުން: އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ދުޅަވުން، ކުޑަކަމުދާތަކެތި މަދުވުން، ވަރުބަލިވުން، ނޭވާ ކުރުވުން ހިމެނެއެވެ.
ސީރިއަސް ހައިޕޮގްލައިސެމިއާ: އޮޅުންބޮޅުންވުން، ހޭނެތިގެން ދިއުން، ސިޒޭރިއަން.
މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ބަލިމީހުން ވަގުތުން ކުއްލި ފަރުވާ ހޯދަން ޖެހެއެވެ.
ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުންކުރަންވާނީ:
މެޑަލަރީ ތައިރޮއިޑް ކާސިނޯމާ (އެމްޓީސީ) ގެ އަމިއްލަ ނުވަތަ އާއިލީ ތާރީޚު
މަލްޓިޕަލް އެންޑޮކްރައިން ނިއޯޕްލޭޝިއާ ސިންޑްރޯމް ޓައިޕް 2 (MEN 2)
ޓައިޕް 1 ހަކުރުބަލި ނުވަތަ ހަކުރުބަލީގެ ކީޓޯއެސިޑޯސިސް އެވެ
ސީރިއަސް ގޭސްޓްރޯޕެރެސިސް (ބަނޑު ހުސްވުން ލަސްވުން)
ސެމަގްލޫޓައިޑް ނުވަތަ އެއްވެސް މާއްދާއަކަށް އެލާޖީވާކަން އެނގޭ
ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން ރައްކާތެރިވުން ނުވަތަ ދުރުހެލިވުން:
ޕެންކްރިއަޓައިޓިސްގެ ތާރީޚެއް ހުރުން
ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް އަށް ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ދިމާވުން
ބަލިވެ އިނދެ، ބަލިވެ އިނުމަށް ރާވާ، ނުވަތަ ގާތުން ކިރުދޭ މީހުންނެވެ
ކިޑްނީ ނުވަތަ ފުރަމޭގެ ސީރިއަސް ބައްޔެއް ހުރުން (ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތާ މަޝްވަރާކުރުން)
ގެއްލުން ހުރި މުއާމަލާތްތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ބަލިމީހުން ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތަށް ހުރިހާ ސިއްހީ ހާލަތްތަކާއި ބޭސްތައް އަންގަން ޖެހެ އެވެ.
ސެމަގްލޫޓައިޑް ކުޑަ ޑޯޒެއްގައި ފެށުމަށްފަހު މަޑުމަޑުން އިތުރުކޮށްގެން ބަނޑުގައި ރިއްސުން ކުޑަކުރެވޭނެއެވެ.
ހާއްސަކޮށް ހޮޑުލުން ނުވަތަ ބޭރަށް ހިންގުން ދިމާވެއްޖެނަމަ ހައިޑްރޭޓް ވެފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
ހައިޕޮގްލައިސެމިއާ އިން ރައްކާތެރިވުމަށް ލޭގެ ހަކުރު ގަވާއިދުން މޮނިޓަރ ކުރުން.
ހަންގަނޑު ރިއްސުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އިންޖެކްޝަން ޖަހާ ތަންތަން އެނބުރުވާށެވެ.
އިންފެކްޝަންތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި އިންޖެކްޝަން ޕެން ހިއްސާކުރުމުން ދުރުހެލިވާށެވެ.
އާދަޔާ ހިލާފު އަލާމާތްތަކެއް ނުވަތަ ނޭދެވޭ އަސަރެއް ފެނިއްޖެނަމަ އަވަހަށް ރިޕޯޓްކުރުން.
ސިއްހީ ހިދުމަތްދޭ ފަރާތްތަކުން ބަލިމީހުން ގާތުން މޮނިޓަރކޮށް، ބޭނުންވާ ގޮތަށް ޑޯޒްތައް އެޖެސްޓްކޮށް، ސީރިއަސް ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ދެނެގަތުމާ ބެހޭ ގޮތުން ބަލިމީހުންނަށް ތައުލީމު ދޭން ޖެހެ އެވެ.
އިރުޝާދު: ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސައިޑް އިފެކްޓްސް އެންމެ ކުޑަކޮށް ސެމަގްލޫޓައިޑް ތެރަޕީއަށް ތަބާވުން ރަނގަޅު ކުރުމަށްޓަކައި މަޑުމަޑުން ޑޯޒް އިތުރުކުރުމާއި އަލާމާތްތައް މެނޭޖްކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން ބަލިމީހުންނަށް ތައުލީމު ދިނުން.
ސެމަގްލޫޓިޑަކީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލި މެނޭޖްކުރުމާއި، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވުމާއި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކްތައް ކުޑަކުރުމަށް ބޮޑެތި ފައިދާތަކެއް ލިބިގެންދާ ވަރސައިޓަލް ބޭހެކެވެ. ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ ނަމަވެސް، ބަލިމީހުންގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅުކުރުމުގައި އޭގެ ފައިދާ ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ މުސްތަގުބަލުގެ ނަޒަރިއްޔާތު އުއްމީދީ ކަމަށާއި، އެކި ހާލަތްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑްގެ ގާބިލްކަން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް TM އިން ފޯރުކޮށްދެނީ މަތީ ފެންވަރުގެ ސެމަގްލޫޓައިޑް ޕްރޮޑަކްޓްތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ބަލިމީހުންނަށް އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ލިބޭކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެމީހުން މޮޅުވުމަށް ކުރާ ވައުދުތަކުން ސިއްހަތާއި ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުކުރުމުގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް އިން ލިބޭ އަގު ހާމަވެގެންދެއެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް ބޭނުންކުރަނީ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލި މެނޭޖްކުރުމާއި، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ބާރުއެޅުމާއި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކްތައް ކުޑަކުރުމާއި، މެޓަބޮލިކް ޑިސްފެންޝަން އެސޯސިއޭޓެޑް ސްޓިއޭޓޯހެޕަޓައިޓިސް (MASH) އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް އަކީ ޖީއެލްޕީ-1 ހޯރމޯން ނަކަލުކޮށް، އިންސިއުލިން ރިލީޒް ކުރުން އިތުރުކޮށް، ގްލޫކަގަން މަދުކޮށް، ހަޖަމުކުރުން ލަސްކޮށް، ކާހިތްވުން މަދުކޮށް، ލޭގެ ހަކުރު މެނޭޖްކޮށް، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ.
ޖ: އާންމުކޮށް ދިމާވާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ތެރޭގައި މޭނުބައިކުރުން، ހޮޑުލުން، ބޭރަށްހިންގުން، އަދި ބަނޑުގައި ރިހުން ހިމެނެއެވެ. ސީރިއަސް ރިއެކްޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި ޕެންކްރިއަޓައިޓިސް، ތައިރޮއިޑް ޓިއުމަރު، އަދި ސީރިއަސް ހައިޕޮގްލައިސެމިއާ ހިމެނިދާނެއެވެ.
ޖ: ސެމަގްލޫޓިޑް ލިބެން ހުންނަނީ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން (އޮޒެމްޕިކް، ވެގޯވީ) ނުވަތަ ދުވާލަކު އޯރަލް ޓެބްލެޓް (ރައިބެލްސަސް) ގެ ގޮތުގައި، ވަކި ބްރޭންޑަކާއި ފަރުވާ ކުރެވޭ ހާލަތަށް ބަލައިގެން ޑޯޒް ދިނުމެވެ.
