Tesamoreli,Ipa 10/3(Okugatta) .

▎ Ipa

Nga ekirungo kya pentapeptide ekikoleddwa, Ipa, nga mmemba omukulu mu famire y’okufulumya obusimu bw’okukula, etuuka ku kulungamya okutuufu okw’ekisiki ky’okufulumya obusimu bw’okukula olw’ensengeka yaayo ey’enjawulo ey’ensengekera ya molekyu. Ekirungo kino kisiba n’enkolagana ey’amaanyi n’ekirungo ekifulumya obusimu bw’okukula (GHS-R), kikola ekkubo ly’obubonero eri wansi, kireetera bulungi okufulumya obusimu bw’okukula (GH) mu ngeri ey’okukuba, era mu kiseera kye kimu kitumbula okulaga kw’obuzaale n’okusengejja obutoffaali bw’ensonga y’okukula eringa insulini-1 (IGF-1). Enkola eno ey’emirimu ebiri tekoma ku kulungamya nkola ya kukyusa maanyi (omuli okutumbula okutwalibwa kwa amino asidi, okwanguya okukola puloteyina, n’okulongoosa enkola y’amasavu) naye era ekola omulimu omulungi ogw’okulungamya mu kuddaabiriza ebitundu by’omubiri n’okukula nga eyongera ku kabonero k’okukula kw’obutoffaali.

Mu kunoonyereza ku bujjanjabi, Ipa eraga ebikolwa by’okulungamya enkola eziwera. Enkola yaayo ku kulongoosa entambula y’olubuto yeeyolekera ng’okwanguyiza omutindo gw’okufulumya amazzi mu lubuto. Naddala mu mbeera ya ileus oluvannyuma lw’okulongoosebwa, nga kitumbula peristaltic frequency n’amaanyi g’okukonziba kw’ebinywa ebiseeneekerevu eby’omu lubuto, kiwummuza bulungi obuzibu bw’enkola y’ekyenda. Mu kitundu ky’okuddukanya obulumi, ekirungo kino kitereeza okukyusakyusa obubonero obw’okuwulira okuyita mu makubo gombi ag’omu makkati n’ag’okumpi era kiraga ekikolwa ekinene ekiwummuza ku bulumi bw’ebitundu by’omubiri ebitali bizimba n’obulumi bw’omubiri. Enkola yaayo ey’okukola eyinza okuzingiramu okukola enkola ya endogenous opioid peptide system n’okulungamya emirimu gy’emikutu gya ion.

Bw’ogeraageranya n’eby’ennono ebifulumya obusimu bw’okukula, enkizo enkulu eya Ipa eri mu kulonda kwayo okw’amaanyi okufulumya obusimu bw’okukula. Wadde nga kisitula bulungi okufuluma kwa GH, ekirungo kino tekirina kinene kye kikola ku kufulumya obusimu obulala obwa pituitary-adrenal axis nga adrenocorticotropic hormone (ACTH) ne cortisol, bwe kityo ne kikendeeza ku bulabe bw’ebizibu ebiva ku buzibu bw’obusimu. Kino eky’obugagga eky’eddagala kigiwa obusobozi okuyingira mu nsonga entuufu mu bujjanjabi obw’okukyusaamu obutaba na busimu bw’okukula, era mu kiseera kye kimu kiwa ekigendererwa ky’eddagala ekipya eri okunoonyereza ku ntandikwa y’obulwadde bw’obuzibu bw’okutambula kw’olubuto n’okulongoosa enteekateeka z’okuzuula obulumi n’okujjanjaba.

▎ Mu bufunze

1. Okulungamya obusimu bw’okukula

Enkola y’okukwatagana:

Tesamoreli ayamba okufulumya obusimu bw’okukula (GH) okuva mu nseke y’omu maaso ng’ekola ekirungo ekifulumya obusimu obukula (GHRH), ate Ipa etumbula okufulumya GH mu ngeri ey’okukuba ng’eronda okukola ekirungo ekifulumya obusimu obukula (GHSR).

Bwe zikozesebwa nga zigatta, byombi bisobola okutumbula okufulumya GH okuva mu makubo ag’enjawulo, ne bikola ekikolwa eky’okukwatagana era bwe kityo ne byongera nnyo ku mutindo gwa GH mu mubiri.

Enzikiriziganya n’okufuga okufuluma kwa GH:

Ipa yeewala akabi k’okusikirizibwa okuyitiridde okwa GH ng’ekoppa enkola y’obutonde ey’okufulumya GH mu ngeri ey’okukuba, ate Tesamoreli egaba omusingi omunywevu ogw’okufulumya GH okuyita mu kkubo lya GHRH. Okukozesa kuno okugatta kusobola okukuuma omutindo gwa GH ate nga kukakasa nti ennyimba zaayo zikwatagana bulungi n’okutebenkeza.

2. Okulongoosa mu nkyukakyuka mu mubiri

Enkyukakyuka y’amasavu:

Tesamoreli ekendeeza amasavu mu bitundu by’omubiri ng’ayongera okumenya amasavu n’okulongoosa enkyukakyuka y’amasavu, ate Ipa eyongera okwanguya enkyukakyuka y’amasavu ng’etumbula okufuuka asidi w’amasavu. Bwe zikozesebwa awamu, byombi bisobola awamu okulongoosa enkola y’amasavu, okukendeeza ku masavu agakuŋŋaanyizibwa olw’emyaka, n’okulongoosa enkola ya insulini.

Enkyukakyuka ya Glucose:

Tesamoreli ekendeeza ku bulabe bw’obuzibu mu nkyukakyuka y’emmere ng’alongoosa enkola y’okukozesa glucose, ate Ipa ekuuma ebitundu by’ebinywa n’okwewala okufiirwa amaanyi ng’eyita mu nkola yaayo ey’okulwanyisa okuzimba omubiri (anti-catabolic effect).

Enkola eno ey’okukwatagana eyamba okukuuma bbalansi y’enkyukakyuka y’emmere era ewagira okukaddiwa okulamu.

3. Okuwagira n’okuddaabiriza ebitundu by’omubiri

Okukola Protein n’okuzza obuggya obutoffaali:

Tesamoreli etumbula okuddaabiriza n’okuzza obuggya ebitundu by’omubiri ng’asitula okukola puloteyina n’okuzza obuggya obutoffaali, ate Ipa eziyiza okumenya kw’ebinywa ng’ekuuma ensengekera y’ebitundu ebiriwo. Bwe zikozesebwa wamu, byombi bisobola okuwa obuyambi obw’enjawulo mu bitundu by’omubiri, byombi ne bitumbula okuddaabiriza ebitundu ebyonooneddwa n’okukuuma ebitundu ebiriwo obutayonoonebwa.

Ekiziyiza okukaddiwa:

Okweyongera kw’omutindo gwa GH kukwatagana nnyo n’ekikolwa ekiziyiza okukaddiwa. Okukozesa Tesamoreli ne Ipa nga bigattiddwa wamu kiyinza okulwawo okukaddiwa kw’obutoffaali, okulongoosa obugumu bw’olususu, okukendeeza ku nnyindo, n’okuwagira obulamu bw’amagumba.

4. Emigaso gy’okulwanyisa okukaddiwa n’okutegeera

Okukuuma obusimu n’emirimu gy’okutegeera:

GH ekola kinene mu nkola y’obwongo n’okukuuma obusimu. Okukozesa peptides zino ebbiri awamu kiyinza okulongoosa enkola y’okutegeera n’okukendeeza ku kukendeera kw’okutegeera okwekuusa ku myaka nga kitereeza omutindo gwa GH.

Enkola y’okugumira embeera:

Nga tukwataganya okufulumya GH n’okulongoosa enkyukakyuka mu mubiri, okukozesa awamu kuyinza okutumbula enkola y’okugumira embeera y’omubiri n’okuwagira obulamu obw’ekiseera ekiwanvu n’obusobozi bw’okukola.

Ebikwata ku Muwandiisi

Ebintu ebyogeddwako waggulu byonna binoonyerezeddwako, birongooseddwa era ne bikung’aanyizibwa kkampuni ya Cocer Peptides.

EBINTU BYONNNA N’AMAWULIRE GW’EBINTU EBIweereddwa KU MUTINDO GUNO BIKOZESEBWA KU KUSASANYA AMAWULIRE N’EBIKOLWA BY’OKUSOMESA BYOKKA.  

Ebintu ebiweereddwa ku mukutu guno bigendereddwamu kunoonyereza mu kisenge (in vitro research) byokka. Okunoonyereza mu kisenge (in vitro research) (Olulattini: *mu ndabirwamu*, ekitegeeza mu bikozesebwa mu ndabirwamu) kukolebwa ebweru w’omubiri gw’omuntu. Ebintu bino si bya ddagala, tebikkiriziddwa kitongole kya Amerika ekivunaanyizibwa ku by’emmere n’eddagala (FDA), era tebirina kukozesebwa kuziyiza, kujjanjaba oba kuwonya mbeera yonna ya bujjanjabi, bulwadde oba bulwadde. Kikugirwa nnyo mu mateeka okuyingiza ebintu bino mu mubiri gw’omuntu oba ebisolo mu ngeri yonna.