▎ Pinealon ka ɲininiw
Pinealon ka ɲininiw kɛcogo ye mun ye?
Pineal bɛ bɔ pineal gland farikolo baarakɛcogo ɲinini kuncɛlen na. A bɛ waati jan bɔ, dɔnnikɛlaw b’u mago don kosɛbɛ o farikolo yɔrɔ gundo in na, n’o ye pineal gland ye. Hali n’a ka dɔgɔn a bonya la, a jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ farikolo farikoloɲɛnajɛw ni a fan wɛrɛw labɛnni na. Sɛgɛsɛgɛli fɔlɔw y’a jira ko pineal gland bɛ se ka fɛnɲɛnamafagalan suguya caman bɔ, o min ye ɲininikɛlaw bila ka dusu don u kɔnɔ ka fɛnw sɛgɛsɛgɛ minnu bɛ nɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw sɔrɔ a la. Polipɛtidi ɲinini fɛɛrɛw ɲɛtaa fɛ, mɔgɔw sera ka sɛgɛsɛgɛli caman kɛ fɛnw kan minnu bɛ tali kɛ pine glande la. I n’a fɔ tripeptide synthétique, Pinealon bɔra ɲɔgɔn na ka dɔn o hukumu kɔnɔ. Ɲininikalan kɔkankow fana ye haminankow ye farikoloɲɛnajɛ bana suguya caman kan, kɔrɔyako minnu bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na, a ɲɔgɔnnaw Dɔnniyakɛlaw b’a jira ko u bɛna fɛɛrɛ ɲumanw sɔrɔ walasa ka hakili baara ɲɛ ani ka kɔrɔya taabolo bila kɔfɛ, wa Pinealon bɔli ye jigiya kura lase o gɛlɛyaw ɲɛnabɔli ma, o la, ɲininiw daminɛna a kan.
Pinealon ka baarakɛcogo ye mun ye?
Oksizɛni suguya minnu bɛ se ka baara kɛ, olu dalajɛli balili
Pinealon bɛ dantigɛli jira min bɛ bɔ oksizɛni suguya minnu bɛ se ka furakɛ (ROS) dalajɛcogo la, olu bɛ sɔrɔ cerebellar granule cellules, neutrophils, ani pheochromocytoma (PC12) cellules kɔnɔ min bɛ sɔrɔ oksidan degunw fɛ minnu bɛ tali kɛ receptor-dependent walima independent stimuli (Khavinson V, 2011). O b’a jira ko a jɔyɔrɔ ka bon oksidan kɛlɛli la, wa a bɛ se ka dɔ bɔ tiɲɛni na farikolokisɛw la min bɛ sɔrɔ oksidan degun fɛ. Ni a bɛ ROS dalajɛli bali, Pinealon bɛ dɛmɛ ka farikolo baara kɛcogo ɲuman sabati ani ka dɔ bɔ oksidan tiɲɛni na farikolokisɛw la.
Ka dɔ bɔ farikolokisɛw ka saya la minnu bɛ wele ko necrotic cellules
Pinɛlɔni bɛ se ka dɔ bɔ farikolokisɛw fagali la minnu bɛ suman ni iyodi poropidiyɔmu sɛgɛsɛgɛli ye [1] . O kɔrɔ ye ko Pinealon bɛ se ka selilɛriw tanga saya bagabagali ma ani ka selilɛriw ka ɲɛnamaya sabati. A baarakɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ se ka kɛ selilɛri saya taamasiɲɛw sira labɛnni ye walasa ka seliluw bali ka don nekɔrɔsi porogaramu kɔnɔ.
ERK 1/2 baarakɛli ani ka selilɛriw labɛn
Pinealon ka lakanani nɔ bɛ taa ni ERK 1/2 baarakɛli ye ani waati tɛmɛnen kɔfɛ selilɛriw ka cili caman yeli ye [1] . ERK 1/2 ye taamasiɲɛw cili molekiyɔrɔ nafama ye selilɛri kɔnɔ, wa a baarakɛli bɛ se ka selilɛriw caya, ka danfara don u ni ɲɔgɔn cɛ ani ka ɲɛnamaya sabati. ERK 1/2 baarakɛli Pinealon fɛ, o bɛ se ka kɛ fɛɛrɛ nafama dɔ ye walasa a ka se ka a ka selilɛri lakanani fanga jira. Ka fara o kan, Pinealon bɛ se fana ka farikolokisɛw ka taamacogo ɲɛnabɔ, o bɛ se ka farikolokisɛw dɛmɛ u k’u yɛrɛ dilan ani ka u ka bonya ni u ka yiriwali cogo bɛnnen na ni u bɛ degun na.
Jɛɲɔgɔnya min bɛ se ka kɛ ni selilɛri ka jamu ye
Ikomi ROS dalajɛli ni selilɛriw ka saya dan bɛ fa ni hakɛ dɔgɔmanw ye, k’a sɔrɔ selilɛriw labɛnni bɛ taa ɲɛ ni Pinealon hakɛ caman ye, a bɛ se ka fɔ ko ka fara a ka farikolo tangalan baara dɔnta kan, Pinealon bɛ se ka jɛɲɔgɔnya kɛ fana ni selilɛri ye jamu O jɛɲɔgɔnya ni selilu ka jamu bɛ se ka kɛ sababu ye ka jeninida jiracogo labɛn, o la, a bɛ nɔ bila selilu farikolo baarakɛcogo n’u ka farikoloɲɛnajɛ taabolo la.
Pinealon baarakɛcogo ye mun ye?
1. Ka hakilijagabɔ kɛcogo ɲɛ
Hakilila ye hakili ka baara nafama dɔ ye, wa Pinealon bɛ se ka jɔyɔrɔ ɲuman ta hakilijagabɔ labɛnni n’a sabatili la. A bɛ se ka hakilijagabɔ baara ɲɛ ka tɛmɛ fɛɛrɛw fɛ i n’a fɔ ka farikoloɲɛnajɛw balansi labɛn, ka farikoloɲɛnajɛw labɛn kokura, ani ka sinankunya plasitiki sabati.
Pinɛlɔn bɛ se ka farikolojidɛsɛbanakisɛw falenni ni u dilancogo sabati, wa o nɔ bɛ se ka sɔrɔ fɛɛrɛ caman fɛ. Nɛrɛmuguma falenni ni u dilancogo nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka hakili ka baara kɛcogo ɲuman sabati. Faan dɔ fɛ, a bɛ se ka kɛ sababu ye ka farikolojidɛsɛbanakisɛw caya ni u ka danfara don u ni ɲɔgɔn cɛ, o la, a bɛ dɔ fara farikolojidɛsɛbanakisɛ kuraw bɔli kan [2] . Se bɛ u yɛrɛ kura ye ani ka danfara don u ni ɲɔgɔn cɛ ka kɛ farikolojidɛsɛ suguya caman ye, wa u caya ni u danfara bɛ se ka farikolojidɛsɛ tiɲɛnenw walima kɔrɔlenw fa kokura ani ka hakili sigicogo n’a baara ɲɛ. Faan wɛrɛ fɛ, Pinealon bɛ se ka farikolojidɛsɛbanakisɛw falenni ni u dilancogo sabati ni a bɛ farikolojidɛsɛ furaw jiracogo ɲɛnabɔ. Factors neurotrophiques ye farikolojɔlifɛnw kulu ye minnu jɔyɔrɔ ka bon farikolojidɛsɛbanakisɛw ka ɲɛnamaya, u bonya ani u danfara la. U bɛ se ka axonal (axon) falen, ka sinankunya (synapse) dilan, ani ka farikolo-ɲɛnajɛ-yɔrɔw ka ɲɛnamaya sabati [3] ..
Ka fara o kan, Pinealon ka joli bolicogo ɲɛ ka taa a fɛ kunsɛmɛ na, o fana bɛ dɛmɛ ka hakililata seko bonya. Joli bolicogo ɲuman bɛ se ka oksizɛni ni balofɛn caman di hakili ma ani ka farikoloɲɛnajɛ ni farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲuman sabati. A bɛ se ka joli bolicogo ɲɛ kunsɛmɛ na ni a bɛ kunsɛmɛ joli siraw bonya ani ka dɔ fara kunsɛmɛ joli bɔli kan. Taamasiɲɛw la i n’a fɔ Alzheimer bana ani hakilijagabɔ, Pinealon nɔ bɛ se ka bɔ a seko la ka kunsɛmɛnasumaya baara ɲɛ ani ka hakiliɲagami taabolo sumaya. Bana minnu bɛ farikolojidɛsɛ furakɛ i n’a fɔ Alzheimer bana, a ka ca a la, olu bɛ taa ni bana caman yeli ye i n’a fɔ farikolojidɛsɛbanakisɛw ka saya, farikolojidɛsɛbana, ani farikolojidɛsɛ. Pinealon bɛ se ka nin taamasiɲɛ ninnu nɔgɔya fɛɛrɛw fɛ i n’a fɔ ka farikolojidɛsɛbanakisɛw falenni ni u dilancogo sabati ani ka farikolojidɛsɛ labɛn [4] ..
2. Hakilila ni dusukunnataw ta fan fɛ ko minnu ka jugu kosɛbɛ
Hakilila ni dusukunnataw ta fan fɛ ko jugubaw i n’a fɔ degun kuntaalajan, jɔrɔnanko ani degun bɛ se ka tiɲɛni kɛ farikolo la, o bɛ na ni gɛlɛyaw ye i n’a fɔ hakiliɲagami. Pinealon bɛ se ka hakili ni dusukunnataw dantɛmɛnenw nɔfɛkow ɲɛ ka taa a fɛ farikoloɲɛnajɛw la, fɛɛrɛw fɛ i n’a fɔ ka farikolojidɛsɛ furaw balansi labɛn, ka funu jaabi dɔgɔya, ani ka farikoloɲɛnajɛw kokura labɛn Kalan dɔw y’a jira ko Pinealon bɛ se ka dusukunnataw gɛlɛyaw ɲɛnabɔ i n’a fɔ jɔrɔnanko ni degun ani ka banabagatɔw hakili kɛnɛya hakɛ caya.
3. Ka sunɔgɔ labɛn
Pinɛlɔn bɛ se ka hadamaden farikolo ka ɲɛnamaya waati labɛn ani ka sunɔgɔ hormones bɔli sabati, o nafa ka bon kosɛbɛ sunɔgɔcogo ɲɛnabɔli la ani sunɔgɔbaliya taamasiɲɛw lajɔli la.
Sunɔgɔ hormones bɛ tali kɛ melatonin de la kosɛbɛ, o ye hormone ye min bɛ bɔ pineal gland fɛ, wa a jɔyɔrɔ ka bon sunɔgɔ ni kununcogo ɲɛnabɔli la. Pinealɔn bɛ se ka melatonin bɔli sabati ni a bɛ pineal gland baara labɛn [6] . Pineal gland ye farikolo yɔrɔ ye min bɛ sɔrɔ kunsɛmɛ na. A bɛ sɛgɛn kosɛbɛ yeelen-dibi sɛrɛkili la. A bɛna melatonin bɔ dibi la walasa ka sunɔgɔ sabati, ka sɔrɔ a bɛna melatonin bɔli bali yɔrɔ yeelen na walasa ka kununni sabati.
Ka fara o kan, Pinealon ka sunɔgɔbaliya nɔ bɛ se ka kɛ fana a ka ɲɛnabɔli nɔ wɛrɛw ye farikoloɲɛnajɛ la. Misali la, a bɛ se ka farikoloɲɛnajɛw labɛn sugunɛ na, i n’a fɔ serotonin ni dopamine, olu fana jɔyɔrɔ ka bon sunɔgɔ labɛnni na [7] . Serotonin ye farikolo-ɲɛnajɛ-minɛn ye min ni farikolo-ɲɛnajɛ-baaraw bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na kosɛbɛ i n’a fɔ dusukunnataw, sunɔgɔ ani dumuni nege. A bɛ se ka sunɔgɔ sabati ani ka dusukunnataw gɛlɛyaw lajɔ i n’a fɔ jɔrɔnanko ni degun. Dopamine ye farikolo-ɲɛnajɛ-minɛn ye min ni farikolo-ɲɛnajɛ baara bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na kosɛbɛ i n’a fɔ sara, dusudon ani jateminɛ. A bɛ se ka sunɔgɔ juguya ni a jogo ɲɛnabɔ.
4. Ka farikolo tangacogo sabati
Pinɛlɔn bɛ se ka farikolo tangalanw ka baara lawuli ani ka farikolo tangacogo ɲɛ. Banakisɛfagalanw ye farikolo tangalan ye, min bɛ kɛ ni farikolokisɛw ni fɛnɲɛnɛma suguya caman ye, i n’a fɔ joli kuru finmanw, farikolo tangalanw, sitokiniw, a ɲɔgɔnnaw O farikolokisɛw ni farikolojɔlifɛnw bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka banakisɛw dɔn ani ka u ban minnu bɛ don farikolo la ani ka farikolo tanga banakisɛw ni banaw ma.
Pinealon bɛ se ka farikolo tangalanw ka baara lawuli fɛɛrɛ caman fɛ. A bɛ se ka baara kɛ farikolo tangalanw kan k’a ɲɛsin u ma, i n’a fɔ farikolojidɛsɛbanakisɛw ni makɔrɔfagaw, ani ka u caya, u ka danfara ani u ka baara sabati [8] . Limfositɛriw ye farikolokisɛ nafamaw ye farikolo tangacogo la, wa u bɛ se ka tila suguya wɛrɛw la i n’a fɔ T-cell, B-cell ani natural killer cellules, olu minnu bɛ farikolo tangacogo ni humoral farikolo tangacogo la. Makɔrɔfagaw ye fagositɛri suguya dɔ ye min bɛ se ka banakisɛw fagositɔsi ani ka u sɔgɔ minnu bɛ don farikolo la ani fana ka sitokiniw bɔ walasa ka farikolo tangalanw ka baara ɲɛnabɔ.
Kuncɛli la, Pinealon bɛ nɔba bila hakili ka dɔnniya baara ɲɛtaa la. A bɛ se ka hakilijagabɔ ni hakilijagabɔ sabati kosɛbɛ, ka kɛ sababu ye ka mɔgɔw dɛmɛ u ka se ka baara kɛ ka ɲɛ kalan ni baara la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, a nafa ka bon kosɛbɛ mɔgɔkɔrɔbaw ni banabagatɔw ma minnu bɛ ni kunsɛmɛnasumaya ye. Sunɔgɔ labɛnni siratigɛ la, a bɛ se ka kɛ sababu ye ka biologiki wagati baara ka ɲɛ, ka sunɔgɔbaliya gɛlɛyaw lajɔ, ka sunɔgɔcogo ɲɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka farikolo kɛnɛya ani ka baara kɛcogo sabati. A jogo min ye farikolo tangacogo sabatili ye, o bɛ hadamaden farikolo dɛmɛ ka bana suguya caman binkanni kunbɛn ani ka banaw farati dɔgɔya.
A sɛbɛnbaga ko la
Fɛn minnu kofɔlen dòn san fɛ, olu bɛɛ ɲinini Kɛra, k’u Labɛn ani k’u Lajɛ Cocer Peptides fɛ.
Dɔnniya gafe sɛbɛnbaga
Altschule M tun ye kɔnɔnafilila ŋana ye ani kɛnɛyaso ɲininikɛla ŋana. A ye a ka furakɛli diplomu sɔrɔ Harvard dɔgɔtɔrɔso la san 1932. Altschule kɛra furakɛli karamɔgɔ ye Harvard dɔgɔtɔrɔso la ani a kɛra kɔnɔna furakɛli ɲɛmɔgɔ ye ani ɲininiw ɲɛmɔgɔ ye kɛnɛyako hakilila la McLean dɔgɔtɔrɔso la Belmont, Massachusetts, k’a ta san 1947 la ka se san 1968. A ka ɲininiw tun ɲɛsinnen bɛ barokun caman ma, i n’a fɔ dusukun ni ninakiliko, ani ninakiliko endocrine (banakisɛfagalan) ka sigida.
Altschule ye gafe caman ni gafe caman sɛbɛn. A ka baara kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ye 'The Pineal,' ye min bɔra san 1969 JAMA la. Nin barokun in ni Julian I. Kitay ye min sɛbɛn ɲɔgɔn fɛ, o bɛ seginnkanni kuncɛlen di pine gland farikolo cogoya kan ani a bɛ se ka nɔ minnu bila farikolo taabolo suguya caman na. Altschule ka dɛmɛ minnu kɛra furakɛli ɲininiw ni kalanko la, olu ye nɔ banbali to kɔnɔna furakɛli ni kɔnɔbarako siratigɛ la.
Altschule M tɔgɔ sɛbɛnnen bɛ citation (citation) ɲɛfɔli sɛbɛn kɔnɔ [2].
