Yala aw ye Vilon ko mɛn wa pepitiri ani a seko ka farikolo tangacogo ni selilɛriw ka kɛnɛya sabati? Nin pepitiri barikama in bɛ bɔ timi farikolo yɔrɔw la, wa a jɔyɔrɔ ka bon farikolo tangalanw dɛmɛni na ani farikolo yɔrɔw dilancogo la.
Nin barokun in kɔnɔ, an bɛna Vilon baara cogo sɛgɛsɛgɛ, a nafaw lasegincogo la, ani a jɔyɔrɔ farikolo tangacogo kɛnɛya la.
Aw ye kunnafoni caman sɔrɔ an ka fɛn dilannenw kan Cocer Peptides la ani u bɛ se ka aw ka kɛnɛya sabati cogo min na.
Vilon pepitiri, min bɛ kɛ ni asidi aminiki fila ye — lisini ni asidi glutamiki — o sɔrɔla fɔlɔ san 1980 waatiw la, o kɛra ɲinini dɔ ye min kɛra pepitiriw kan minnu bɛ bɔ timisi la. A jirala ko o pepitiriw bɛ selilɛriw ka baarakɛcogo dɛmɛ minnu nafa ka bon farikolo tangalanw ka baara sabatili la ani farikolo yɔrɔw dilancogo la. Vilon, n’a bɛ fɔ fana ko Lys-Glu, o ye pepitiri nɔgɔmanw dɔ ye nin kulu in kɔnɔ, o bɛɛ n’a ta, a bɛ nɔba bila jamu jirali la, farikolo tangalanw ka baara la, ani selilɛriw ka segin u cogo kɔrɔ la.
Vilon ka jɔcogo nɔgɔya ye a fanga jɔnjɔn dɔ ye. I n’a fɔ dipɛtidi, a ka molekiyɔmu hakɛ ka dɔgɔn (dalton 275 ɲɔgɔn), o b’a to a bɛ se ka jɛɲɔgɔnya ɲuman kɛ ni selilɛriw ye ani ka molekiyɔmu kɛrɛnkɛrɛnnenw laɲini selilu kɔnɔ. O bonya fitinin in b’a to Vilon bɛ se ka don selilɛriw kɔnɔ ka siri chromatin la, o ye ADN-protéine complexe ye min bɛ jeninida jiracogo ɲɛnabɔ. Ni Vilon donna a kɔnɔ, a bɛ dɛmɛ ka ADN yɔrɔw da wuli minnu kɛra makun ye k’a sababu kɛ kɔrɔya walima sigida degun ye, o bɛ jeninida seginni nɔgɔya ani ka segin-ka-bɔnye sabati.
Timis jɔyɔrɔ ka bon farikolo tangalanw ka baara la, a kɛtɔ ka T-cellw dilan, minnu nafa ka bon farikolo lafasali la banakisɛw ma. Ni an bɛ kɔrɔbaya, thymus bɛ dɔgɔya, o bɛ na ni T-cell sɔrɔli ni farikolo tangalanw ka baara dɔgɔyali ye. Vilon, ka da a kan a bɛ bɔ timisɛri la, a bɛ nɔ bila timi ni farikolo tangalanw na k’a ɲɛsin u yɛrɛ ma. Ni a bɛ T-cell danfara dɛmɛ ani ka farikolo tangacogo ɲɛ, Vilon bɛ dɛmɛ ka farikolo tangalanw ka kamalenninya fanga dɔw lasegin.
Pepitiridi (péptide). |
Bununda |
Fɛɛrɛ min bɛ Kɛ ni wale ye |
Nafa jɔnjɔnw |
Vilon ye |
Thymus (Timus) min bɛ sɔrɔ |
Kromatini ka ɲɛnabɔli epijenitiki, farikolo tangacogo caman sɛgɛsɛgɛli |
Banakisɛfagalanw dɛmɛni, selilɛriw ka segin u cogo kɔrɔ la, kɔrɔya kɛlɛli |
Timalin (Timalin) (Timalin). |
Thymus (Timus) min bɛ sɔrɔ |
Banakisɛfagalanw ka sɛgɛsɛgɛli, T-cell activation |
Thymic regeneration, farikolo tangacogo fanga bonya |
Sema ye |
Min bɛ bɔ hakili la |
A bɛ hakili ka plastiki ni farikolojidɛsɛ sɛgɛsɛgɛ |
Hakilila-jɔ-yɔrɔ-ko, hakili-la-ko-la-ko |
Vilon bɛ baara kɛ fɔlɔ ni a ni chromatin ye, o ye fɛn ye min bɛ selilɛri kɔnɔ, ADN bɛ min kɔnɔ. Kɔrɔya waati la, kolosinsinnan bɛ pake kosɛbɛ, o bɛ na ni jamu dɔw dabila ye, i n’a fɔ minnu bɛ ADN dilancogo ni selilɛriw labɛncogo kura la. Vilon bɛ dɛmɛ ka 'unpack' o kolosinsinnan yɔrɔw la, o bɛ a to jeninida ka kɛ sɛbɛnnikɛlan baara ye tugun.
Ni Vilon bɛ ribosomali jamu jirali sabati, a bɛ farikolojɔlifɛnw dilanni sabati, o ye fɛɛrɛ jɔnjɔn ye farikolo yɔrɔw dilancogo ni farikolokisɛw labɛnni na. Kalanw kɔnɔ, a jirala ko a bɛ dɔ fara ribosomal ARN jamu baara kan, olu minnu bɛ farikolojɔlifɛnw dilan minnu ka kan ka kɛ selilɛriw ka baara la.
Vilon ka se ka nɔ bila jamu jiracogo la k’a sɔrɔ a ma ADN sinsinni Changé, o ye misali ye epijenitiki labɛnni na. Yɛlɛma minnu bɛ kɛ epijenitiki fɛ, olu bɛ tali kɛ fɛn caman sɛmɛntiyacogo la minnu bɛ nɔ bila jamu baara la k’a sɔrɔ u ma jamu kode basigilen Changer. Vilon bɛ baara kɛ i n’a fɔ epijenitiki sɛgɛsɛgɛlikɛlan ni a sirilen don ADN ni kolosinsinnan yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw na, ka kolosinsinnan cogoya dafalen ni baarakɛta sabati. O kolosinsinnan in b’a to jɛnɛya minnu tun dabilalen don ka kɔrɔ, olu ka se ka baara kɛ tuguni, o bɛ seliluw dilancogo ni u lasegincogo nɔgɔya.
Vilon pepitiri nafa fɔlɔ dɔ ye a seko ye ka timi seginni ni T-cell baarakɛcogo dɛmɛ. Ni an bɛ kɔrɔbaya, timi bɛ dɔgɔya a yɛrɛ la, o bɛ na ni farikolo tangacogo dɔgɔyali ye. Sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko Vilon bɛ se ka timi baara lawuli, ka dɔ fara T selilɛriw dilanni ni u danfara kan. Ni Vilon bɛ T-cellw kɔgɔli sabati, a bɛ dɛmɛ don ka farikolo tangacogo ɲɛ ani ka farikolo ka se ka banakisɛw kɛlɛ.
Baganw ka sɛgɛsɛgɛliw la, a jirala ko Vilon bɛ dɔ fara timositɛriw caya kan, olu ye T-cell ma kɔgɔlenw ye timisi kɔnɔ. A ye dɔ fara fana farikolokisɛ caman sɔrɔli kan timiki lobules kɔnɔ, minnu nafa ka bon T-cell baarakɛtaw sɔrɔli la.
Vilon jɔyɔrɔ ka bon farikolo tangacogo caman sɛgɛsɛgɛli la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la kɔrɔya ni farikolo tangacogo balili siratigɛ la. Ni a bɛ jeninida minnu bɛ tali kɛ farikolo tangalanw ka baara la, olu ka baara seginni sabati, Vilon bɛ dɛmɛ ka balansi segin farikolo tangacogo la. A jirala ko a bɛ sitokiniw bɔli ɲɛnabɔ, ka funu kojugu dɔgɔya ani ka farikolo ka se ka banakisɛw jaabi. Kalan minnu kɛra bagankɔrɔbaw kan, Vilon tali ye dɛmɛ don ka farikolo tangacogo kɛ cogo bɛnnen na ani ka farikolo tangacogo taamasiɲɛw dɔgɔya, o min ye farikolo tangacogo baara dɔgɔyali ye dɔɔni dɔɔni ni mɔgɔ si bɛ kɔrɔbaya.
Banakisɛfagalanw suguya |
Vilon nɔ min bɛ sɔrɔ a la |
O kɔlɔlɔ jɔnjɔn |
Timositɛriw (Timocytes). |
A bɛ caya ni danfara lawuli |
T-cell minnu bɛ baara kɛ, olu bɔli cayara |
Lanfositɛriw (Lymphocytes). |
A bɛ jamu jiracogo ni a caya sabati |
Banakisɛfagalanw ka baarakɛcogo ɲɛnabɔli |
Monocytes (banakisɛfagalanw). |
A bɛ sitokiniw (cytokines inflammatoires) sɔrɔli sɛmɛntiya |
A bɛ dɔ bɔ funu na ani ka farikolo tangacogo ɲɛ |
Vilon ka seko ni dɔnko lasegincogo bɛ taa farikolo tangacogo kɔfɛ. A y’a jira ko sebaayaba bɛ farikolo yɔrɔw dilancogo ni selilɛriw labɛnni sabatili la. Pepitiri bɛ dɛmɛ ka jeninida minnu sen bɛ selilɛriw caya ni farikolo yɔrɔw labɛnni na, olu baara, o bɛ dɛmɛ don farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw dilancogo la. O nafa ka bon kosɛbɛ banaw la minnu bɛ kɛ ni funu basigilen ye, kɔrɔya, walima farikolo yɔrɔw jogin, yɔrɔ minnu na selilɛriw ka segin-ka-bɔnye bɛ tiɲɛ tuma caman na.
Kalanw kɔnɔ, a jirala ko Vilon bɛ fibroblaste (fibroblaste) baara ɲɛ, olu ye farikolokisɛw ye minnu bɛ kolajɛ dilan ani ka farikolo yɔrɔw jɔcogo dafalen mara. Ni Vilon bɛ fibroblaste baara caya, a bɛ farikolo yɔrɔw dilancogo sabati ani ka dɛmɛ don ka farikolo yɔrɔw tiɲɛni bali.
Kɔnɔnatumuw kɔrɔbayali, o ye cogoya ye min na seliluw bɛ tilali dabila kudayi, o ye kɔrɔya taamasyɛn ye. Tuma caman na, farikolokisɛ minnu bɛ kɔrɔya, olu bɛ ɲɔgɔn lajɛ farikolo yɔrɔw la ani ka banakisɛfagalanw bɔ minnu bɛ kɛ sababu ye ka kɔrɔya ni farikolo yɔrɔw baarakɛbaliya la. Vilon bɛ dɛmɛ ka selilɛriw ka kɔrɔya bila kɔfɛ walima yɛrɛ k’a kɔsegin, a kɛtɔ ka jeninida minnu bɛ to ka dabila ni mɔgɔ kɔrɔbayara, olu bɛ baara kɛ kokura. Fibroblaste ni farikolo tangalanw ka sɛgɛsɛgɛliw la, a jirala ko Vilon bɛ dɔ bɔ selilɛriw ka kɔrɔya taamasiɲɛw la, ka selilɛriw ka kɛwale kɛnɛmanw, funankɛninw ka kɛwalew sabati.
Vilon ka se ka jamu dabilalenw lawuli kokura ani ka selilɛriw ka segin u cogo kɔrɔ la, o b’a kɛ kɔrɔya kɛlɛli fura ɲuman ye. Baganw ka sɛgɛsɛgɛliw la, a jirala ko Vilon bɛ mɔgɔkɔrɔbaw ka ɲɛnamaya janya ani ka mɔgɔkɔrɔbaw ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen ɲɛ. Pepitiri bɛ dɛmɛ ka selilɛriw ka baara kɛcogo ɲuman segin u cogo kɔrɔ la ani ka dɔ bɔ oksidan degun ni funu nɔ juguw la, o fila bɛɛ bɛ tali kɛ kɔrɔya la. Ni a bɛ farikolo ka ɲɛnamaya kɛcogo dafalenw dɛmɛ, Vilon bɛ dɛmɛ ka farikolo tangacogo dɔgɔyali, farikolo yɔrɔw dilancogo, ani selilɛriw labɛnni dɔgɔyali min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, o taabolo sumaya. O bɛ na ni ɲɛnamaya jan bonya ye ani ka ɲɛnamaya kɛcogo ɲɛ ni an bɛ kɔrɔbaya.
Vilon ka seko ni dɔnko lasegincogo bɛ kɛ sababu ye ka farikolo ka se ka muɲu ani ka a kɛnɛya. Ni Vilon bɛ farikolo yɔrɔw dilancogo ɲɛ ani ka selilɛriw ka segin u cogo kɔrɔ la, o bɛ farikolo dɛmɛ ka kɛnɛya joona degun, jogin walima bana fɛ. O nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnenya la mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma minnu bɛ kɛnɛya ka bɔ opereli, joginda walima funu basigilenw na. A se ka kɛnɛya waati teliyalenw dɛmɛ ani ka farikolo yɔrɔw labɛncogo kura sabati, o bɛ se ka mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ dɛmɛ u ka fanga sɔrɔ kokura ani ka baara kɛ ka ɲɛ, ka farikoloɲɛnajɛ bɛɛ lajɛlen ni muɲuli ɲɛ. Pepitiri bɛ farikolo kɛnɛyacogo dafalenw dɛmɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka kɛnɛya joona ani ka tiɲɛni kuntaalajan farati dɔgɔya.
Vilon bɛ farikolo tangacogo sabati ni a bɛ T-cell danfara sabati ani ka farikolo tangalanw baara ɲɛ. O nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnenya la mɔgɔkɔrɔbaw ma, minnu farikolo tangacogo ka teli ka baara kɛ kosɛbɛ waati tɛmɛnen kɔfɛ. Vilon bɛ dɛmɛ ka farikolo tangalanw ka baara dɛmɛ a kɛtɔ ka jamu nafamaw lawuli kokura ani ka sitokiniw bɔli labɛn. Ni a bɛ funu dɔgɔya, a bɛ dɛmɛ ka funu jaabi basigilenw bali minnu bɛ se ka farikolo tangalanw fanga dɔgɔya. O de kosɔn, Vilon jɔyɔrɔ ka bon farikolo tangacogo barikama sabatili la, o bɛ farikolo kɛ ka banakisɛw ni banaw kunbɛn ka ɲɛ. O nafa ka bon kosɛbɛ farikolo tangalanw ka kɛnɛya dɛmɛni na ni an bɛ kɔrɔbaya, ka a lajɛ ko farikolo bɛ to ka lakana banakisɛw ni bagabagali wɛrɛw ma.
Nafa sɔrɔyɔrɔ |
Vilon ka nɔ bila kɔrɔya la |
Dalilu/A kɔlɔlɔw |
Selulɛriw ka segin-ka-bɔnye |
A bɛ farikolo yɔrɔw dilancogo sabati, ka farikolokisɛw labɛncogo kura sabati |
Fibroblaste baara caya, kolajɛ sɔrɔli |
Banakisɛfagalan |
A bɛ dɔ bɔ funu basigilen na min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ |
TNF-α, IL-6 sitokiniw hakɛ dɔgɔyali kɔrɔya misaliw la |
Ɲɛnamaya waati janya |
Se ka ɲɛnamaya janya ni farikolo yɔrɔw baaracogo ni farikolo tangacogo ɲɛnabɔli ye |
Baganw ka sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko mɔgɔ si hakɛ bɛ caya ani ka kɛnɛya sabati |
Sɛgɛsɛgɛli minnu kɛra ka kɔn kɛnɛyaso ɲɛ, olu ye Vilon nɔ layidu talenw jira baganw ka misaliw la. Kɔlɔsiliw y’a jira ko Vilon bɛ farikolo tangacogo ɲɛ, ka farikolo yɔrɔw labɛn kokura, ani ka selilɛriw bɛɛ ka kɛnɛya sabati. Misali la, bagan kɔrɔlenw ka misaliw la, Vilon tali kɛra sababu ye ka ɲɛtaa caman sɔrɔ timi baara la, ka T-cell sɔrɔli bonya. Nin farikolo tangacogo kura in b’a jira ko Vilon bɛ se ka jɔyɔrɔba ta farikolo tangacogo gɛlɛyaw ɲɛnabɔli la minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, ka laban ka kɔrɔya kɛnɛya sabati ani ka farikolo tangacogo ɲɛ.
Sɛgɛsɛgɛli minnu kɛra in vitro kɔnɔ, olu fana ye yeelen bɔ Vilon bɛ nɔ bila farikolo tangalanw na cogo min na selilɛriw ta fan fɛ. Kɔlɔsiliw y’a jira ko Vilon bɛ se ka farikolojidɛsɛbanakisɛw caya seko bonya, ka u ka jaabi ɲɛ degun ni jogin fila bɛɛ la. A seko fɛ ka jeninida jiracogo sɛmɛntiya ani ka kolosinsinnanw bɔli sabati, Vilon bɛ dɛmɛ don ka farikolo tangalanw ka kamalenninya kɛcogo segin. Nin fɛɛrɛ in nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka farikolo tangalanw ka seko sabati banakisɛw kɛlɛli la, ka farikolo tangalanw ka jaabiw balan, ani ka selilɛriw bɛɛ lajɛlen dɛmɛ.
Vilon pepitiri bɛ fura barikama di selilɛriw labɛnni ma ani farikolo tangalanw dɛmɛni na. Ni a bɛ farikolo tangalanw danfara bonya ani ka farikolo yɔrɔw dilancogo sabati, a bɛ nafa caman lase mɔgɔkɔrɔbaw ma ani mɔgɔ minnu farikolo tangacogo barika ka dɔgɔn. Ni ɲininiw bɛ ka taa ɲɛ, Vilon ka se ka fɛn caman sɛmɛntiya furakɛli la min bɛ mɔgɔ lasegin a cogo kɔrɔ la, o bɛ jɛya ka taa a fɛ, o bɛ dɛmɛ ka kɛnɛya waati janya ani ka kɛnɛya sabati.
Fɛ Cocer Peptides , an bɛ fura ɲumanw di minnu dabɔra walasa ka farikolo tangacogo ɲuman dɛmɛ ani ka ɲɛnamaya jan sabati, ka baarakɛminɛn nafamaw di mɔgɔw bɛɛ ka kɛnɛya sabatili ma.
A: Vilon pepitiri ye biyoregulateur ye min bɛ bɔ timi timisi la. A bɛ farikolo tangalanw danfara sabati ani ka farikolo yɔrɔw dilancogo ɲɛ, ka farikolokisɛw labɛncogo kura ni farikolo tangalanw baara dɛmɛ.
A: Vilon pepitiri bɛ farikolo tangalanw baara sabati ni T-cell danfara lawulili ye ani ka sitokiniw dilanni ɲɛnabɔ, ka farikolo farikolo tangacogo ɲɛ.
A: Vilon pepitiri bɛ dɛmɛ don ka kɔrɔya kɛlɛ ni a bɛ farikolo yɔrɔw labɛn kokura, ka farikolo tangalanw ka baara sabati, ani ka selilɛriw ka kɛnɛya dɛmɛ, o bɛ na ni kɛnɛya sabatili ni ɲɛnamaya jan ye.
A: Ɔwɔ, Vilon pepitiri bɛ selilɛriw ka segin-ka-bɔnye dɛmɛ a kɛtɔ ka farikolojɔlifɛnw sɔrɔli sabati ani ka jamu jɔnjɔnw baara minnu sen bɛ farikolo yɔrɔw dilancogo la, o b’a to a nafa ka bon farikolo kɔrɔya ni farikolo tiɲɛnenw ma.
