1ކިޓް(10ވައިއަލް)
| ލިބޭނެ ގޮތް: | |
|---|---|
| ޢަދަދު: | |
▎ ޓެސަމޮރެލީ އެވެ
ސިންތެޓިކް ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒިން ހޯރމޯން (ޖީއެޗްއާރުއެޗް) އެނަލޮގެއްގެ ގޮތުގައި ޓެސަމޮރެލީ އިން ވަކި ބަލިތައް މެނޭޖްކުރުމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކްލިނިކަލް ވެލިއުއެއް ދައްކައެވެ. އޭގެ މައިގަނޑު ތަރުބިއްޔަތު ޕޮޒިޝަނިންގ އަކީ ދިގުމުއްދަތަކަށް އެންޓިރެޓްރޯވައިރަލް ތެރަޕީގެ ސަބަބުން އެޗްއައިވީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ބަނޑުގައި ހުންނަ ސަރުބީ އާދަޔާ ހިލާފަށް ޖަމާވުމުގައި އިންޓަރވެންޓް ކުރުމެވެ. މި ބޭހަކީ އެންޑޯޖެނަސް ޖީއެޗްއާރުއެޗްގެ މޮލިކިއުލަރ އެކްޝަން މޯޑް ވަރަށް ބޮޑަށް ނަކަލުކޮށް، އެންޓިރިއަރ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑްގައި ހުންނަ ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެލްތަކުގެ މަތީގައި ހުންނަ ވަކި ރިސެޕްޓަރތަކާ ގުޅިގެން، ޖީ ޕްރޮޓީން ކަޕްލްޑް ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އެއަށްފަހު އެންޓިރިއަރ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ގްރޯތް ހޯރމޯން (GH) ޕަލްސޭޓައިލް ރިލީޒް ކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ބޭހެކެވެ. ލޭދައުރުވާ ނިޒާމުގައި ޖީއެޗްގެ މިންވަރު މެދުނުކެނޑި އިތުރުވުމުން ފުރަމޭއާއި ޕެރިފެރަލް ޓިޝޫތަކުގައި އިންސިއުލިން ލައިކް ގްރޯތް ފެކްޓަރ-އައި (އައިޖީއެފް-އައި) ސިންތެސިސް ޕްރޮސެސް ވަރަށް ބޮޑަށް އެކްޓިވޭޓް ވެއެވެ. މި މުހިއްމު ގްރޯތް ފެކްޓަރ އެޑިޕޮސައިޓްތަކުގެ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ނެޓްވޯކް ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ - އޭގެ ތެރޭގައި ވިސްސަރަލް ފެޓް ބްރޭކްޑައުން ކުރިއެރުވުމަށް ލިޕޮލައިޓިކް އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށް، ފެޓް ޑިޕޮސިޝަން މަދުކުރުމަށް ފެޓީ އެސިޑް ސިންތޭޒް އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވުން ހިމެނެއެވެ.
ޓާގެޓް ގުނަވަންތަކަށް ކުރާ ސަރުބީ މަދުކުރުމުގެ އަސަރުގެ އިތުރުން، ޓެސަމޮރެލީގެ ފާމަކޯލޮޖިކަލް އަސަރުތަކުން ޖީއެޗް-އައިޖީއެފް-އައި އެކްސިސްގެ ސިސްޓަމިކް ރެގިއުލޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ގިނަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފައިދާތަކެއް އުފެދެއެވެ: ހަށިގަނޑުގެ ކޮމްޕޮޒިޝަން އޮޕްޓިމައިޒޭޝަންގެ ފެންވަރުގައި، ސްކެލެޓަލް މަސް ސެލްތަކުގެ އެމިނޯ އެސިޑް އަޕްޓޭކް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ސެޓެލައިޓް ސެލްތަކުން މެދުވެރިވާ މަޔޯފައިބަރ ރިޖެނެރޭޝަން ޕްރޮސެސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ބެލެހެއްޓުން ނުވަތަ އިތުރުކުރުން ލީން ބޮޑީ މާސްގެ ނިސްބަތް، އަދި މިހެންވުމުން މަސްތަކުގެ ބާރަށް ހެޔޮ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރެއް ކުރެއެވެ. މި އަސަރަކީ ގްރޯތް ހޯރމޯން މެދުވެރިކޮށް ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް އިތުރުވުމާއި ޕްރޮޓީން ބްރޭކްޑައުން އިންހިބިޓްވުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ އަސަރެކެވެ؛ ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ދާއިރާއިން، މި ބޭހަކީ އޮސްޓިއޯބްލާސްޓްތަކުގެ ތަފާތުވުމާއި މެޗުރޭޝަން ކުރިއެރުވުމާއި އޮސްޓިއޯކްލާސްޓްސްގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވުމުގެ ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމެއްގެ ތެރެއިން ކަށީގެ މިނަރަލް ޑެންސިޓީއަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުކުރާ ބޭހެކެވެ. މަތީގައިވާ ޢަމަލުކުރުމުގެ މެކޭނިޒަމްތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ޓެސަމޮރެލީ އަކީ ލޯކަލް ފެޓް ޖަމާވުން ރަނގަޅުކުރުމަށް ނިސްބަތްވާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި އޭގެ ބަދަލުގައި އެންޑޮކްރައިން މެޓަބޮލިކް އެކްސިސްއަށް އަމާޒުކޮށްގެން މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ގިނަ ނިޒާމުތަކެއްގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގެ އިންޓަގްރޭޓެޑް ރެގިއުލޭޝަން ހާސިލްކުރާ އެއްޗެކެވެ.
▎ އިޕަމޮރެލިން އެވެ
ސިންތެޓިކް ޕެންޓަޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއްގެ ގޮތުގައި، ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޓަގޯގް އާއިލާގެ މުހިންމު މެމްބަރެއްގެ ގޮތުގައި އިޕަމޮރެލިން، އޭގެ ޚާއްޞަ މޮލިކިއުލަރ ސްޓްރަކްޗަރ ޑިޒައިންގެ ސަބަބުން ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޝަން އެކްސިސްގެ ސީދާ ރެގިއުލޭޝަން ހާސިލްކުރެއެވެ. މި ކޮމްޕައުންޑް ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޓަގަގް ރިސެޕްޓަރ (GHS-R) އާއި މަތީ އެފިނިޓީއަކާއެކު ގުޅި، ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ މަގު އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ގްރޯތް ހޯރމޯން (GH) ގެ ޕަލްސޭޓައިލް ރިލީޒް ވަރުގަދަކޮށް، އަދި އެއްފަހަރާ އިންސިއުލިން ލައިކް ގްރޯތް ފެކްޓަރ-1 (IGF-1) ގެ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން އަދި ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް ކުރިއަރުވައެވެ. މި ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އިން ހަމައެކަނި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ޕްރޮސެސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމެއް ނޫން (އެމިނޯ އެސިޑް އަޕްޓޭކް ޕްރޮމޯޓް ކުރުމާއި، ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް އަވަސް ކުރުމާއި، ފެޓް ކެޓަބޮލިޒަމް އޮޕްޓިމައިޒް ކުރުން ހިމެނޭ) ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ސިގްނަލް އިތުރުކޮށްގެން ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމާއި ބޮޑުވުމުގައި ވެސް ޕޮޒިޓިވް ރެގިއުލޭޓަރީ ރޯލެއް އަދާކުރެއެވެ.
ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުގައި އިޕަމޮރެލިން އިން ވަނީ މަލްޓި ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓަރީ އިފެކްޓްސް ދައްކާފައެވެ. ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އޭގެ އަސަރު ފާޅުވަނީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުމުގެ ރޭޓް އަވަސްވުމުންނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް އިލިއަސްގެ ޙާލަތުގައި، ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ސްމޫތު މަސްތަކުގެ ޕެރިސްޓަލްޓިކް ފްރީކުއެންސީއާއި ކޮންޓްރެކްޝަން އިންޓެންސިޓީ ޕްރޮމޯޓްކޮށްގެން، ގޮހޮރުގެ މޮޓޯ ޑިސްފެންޝަން އަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލުއި ލިބިދެއެވެ. ރިހުން މެނޭޖްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން މި ކޮމްޕައުންޑް ސެންޓްރަލް އަދި ޕެރިފެރަލް މަގު މެދުވެރިކޮށް ނޮސިސެޕްޓިވް ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ނޮން އިންފްލެމެޓަރީ ވިސްސަރަލް ޕޭން އަދި ސޮމެޓިކް ޕޭން އަށް ބޮޑު ލުއި އަސަރެއް ދައްކައެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމްގައި އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ޕެޕްޓައިޑް ސިސްޓަމް އެކްޓިވޭޓްވުމާއި އަޔަން ޗެނަލް އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ސަގާފީ ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޓަގަގްސް އާއި އަޅާބަލާއިރު، އިޕަމޮރެލިންގެ މުހިންމު ފައިދާއަކީ ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒް ކުރުމަށް އޭގެ ސެލެކްޓިވިޓީ މަތިވުމެވެ. ޖީއެޗް ސެކްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރާއިރު، މި ކޮމްޕައުންޑަކީ އެޑްރިނޯކޮރޓިކޯޓްރޮޕިކް ހޯރމޯން (ACTH) އަދި ކޮރޓިސޯލް ފަދަ ޕިޓޫއިޓަރީ-އެޑްރިނަލް އެކްސިސްގެ އެހެން ހޯރމޯންތައް ސެކްރެޝަނަށް މާބޮޑު އަސަރެއް ނުކުރާތީ، ހޯރމޯން ޑިސްއޯޑަރސްގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ ރިއެކްޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މި ފާމަކޯލޮޖިކަލް ޕްރޮޕަޓީއަކީ ގްރޯތް ހޯރމޯން ޑެފިޝަންސީގެ ރިޕްލޭސްމަންޓް ތެރަޕީގައި ސީދާ އިންޓަރވެންޝަން ދިނުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ހަމައެއާއެކު ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޮޓިލިޓީ ޑިސްއޯޑަރސްގެ ޕެތޯޖެނެސިސް އާއި ތަދު ދެނެގަތުމާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް އޮޕްޓިމައިޒް ކުރުމަށް އާ ބޭހެއްގެ ޓާގެޓެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
▎ ޚުލާޞާ
1. ގްރޯތް ހޯރމޯން ރެގިއުލޭޓްކުރުން
ސިނަޖިސްޓިކް މެކޭނިޒަމް:
ޓެސަމޮރެލީ އިން ގްރޯތް ހޯރމޯން ރިލީޒިން ހޯރމޯން (GHRH) ރިސެޕްޓަރ އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން އެންޓިރިއަރ ޕިޓޫއިޓަރީ ގްލޭންޑް އިން ގްރޯތް ހޯރމޯން (GH) ސެކްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރާއިރު، އިޕަމޮރެލިން އިން ގްރޯތް ހޯރމޯން ސެކްރެޓަގޯގް ރިސެޕްޓަރ (GHSR) ސެލެކްޓިވްކޮށް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން ޖީއެޗް ގެ ޕަލްސޭޓައިލް ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެއެވެ.
މިދެކަންތައް އެއްކޮށް ބޭނުންކުރުމުން އެކި މަގުތަކުން ޖީއެޗް ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށް، ސިނަޖިސްޓިކް އެފެކްޓެއް އުފެދި، ހަށިގަނޑުގައި ޖީއެޗްގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކޮށްދެ އެވެ.
ޖީއެޗް ސެކްރެޝަންގެ ބެލެންސް އެންޑް ކޮންޓްރޯލް:
އިޕަމޮރެލިން އިން ޖީއެޗްގެ ގުދުރަތީ ޕަލްސޭޓައިލް ސެކްރެޝަން ޕެޓަރން ނަކަލުކޮށްގެން މާގިނައިން ޖީއެޗް ސްޓިމިއުލޭޝަންގެ ނުރައްކާ ސަލާމަތްކޮށްދޭއިރު، ޓެސަމޮރެލިން އަކީ ޖީއެޗްއާރުއެޗް މަގުން ޖީއެޗް ސެކްރެޝަން އަށް ސްޓޭބަލް އަސާސެއް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މި އެއްކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ ޖީއެޗް ލެވެލް ދެމެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން އޭގެ ސެކްރެޝަންގެ ރިތްމިސިޓީއާއި ބެލެންސް ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
2. މެޓަބޮލިކް އޮޕްޓިމައިޒޭޝަން
ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް:
ޓެސަމޮރެލީން ފެޓް ބްރޭކްޑައުން އިތުރުކޮށްދީ ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކޮށްދީ ވިސްސަރަލް ފެޓް ދަށްކޮށްދޭއިރު، އިޕަމޮރެލިން އިން ފެޓީ އެސިޑް އޮކްސިޑޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ފެޓް މެޓަބޮލިޒަމް އިތުރަށް އަވަސްކޮށްދެއެވެ. މިދެކަންތައް އެއްކޮށް ބޭނުން ކުރާއިރު، މި ދެ ކަންތައް ގުޅިގެން ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް އޮޕްޓިމައިޒްކޮށް، އުމުރާ ގުޅިގެން ފެޓް ޖަމާވުން މަދުކޮށް، އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދެ އެވެ.
ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް:
ޓެސަމޮރެލީ އިން ގްލޫކޯޒް ބޭނުންކުރުމުގެ ރަނގަޅުކަން އިތުރުކޮށްދީގެން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭއިރު، އިޕަމޮރެލިން އިން މަސްތަކުގެ ޓިޝޫ ރައްކާތެރިކޮށްދީ، އެންޓި ކެޓަބޮލިކް އެފެކްޓް މެދުވެރިކޮށް ހަކަތަ ގެއްލުމުން ދުރުކޮށްދެއެވެ.
މި ސިނަޖިސްޓިކް އިފެކްޓަކީ މެޓަބޮލިކް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އަދި ދުޅަހެޔޮ މުސްކުޅިވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ.
3. ޓިޝޫ ސަޕޯޓްކޮށް މަރާމާތުކުރުން
ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް އަދި ސެލް ރިނިއުއަލް:
ޓެސަމޮރެލީ އިން ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް އާއި ސެލް ރިނިއުއަލް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް ޓިޝޫ މަރާމާތުކޮށް ރިޖެނެރޭޝަން ކުރިއަރުވާއިރު، އިޕަމޮރެލިން އިން މިހާރު ހުރި ޓިޝޫ ސްޓްރަކްޗަރ ރައްކާތެރިކޮށް މަސްތައް ފަޅައިގެން ދިއުން ހުއްޓުވައެވެ. މި ދެ އެއްޗެއް އެއްކޮށް ބޭނުން ކުރާއިރު، ފުރިހަމަ ޓިޝޫ ސަޕޯޓެއް ލިބި، ހަލާކުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް މަރާމާތު ކުރުމަށް ކުރިއެރުވުމާއި، މިހާރު ހުރި ޓިޝޫތައް ހަލާކުވުމުން ރައްކާތެރިކޮށްދެ އެވެ.
އެންޓި-އޭޖިންގ އިފެކްޓް:
ޖީއެޗް ލެވެލް އިތުރުވުމަކީ އެންޓި އެޖިންގް އެފެކްޓާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެކެވެ. ޓެސަމޮރެލީ އާއި އިޕަމޮރެލިން އެއްކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ ސެލް މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދީ، ހަމުގެ އިލެސްޓިސިޓީ ރަނގަޅުކޮށް، ރިއްސުން މަދުކޮށްދީ، ކަށީގެ ސިއްހަތަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
4. އެންޓި-އޭޖިންގ އެންޑް ކޮގްނިޓިވް ބެނެފިޓްސް
ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން އެންޑް ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަން:
ޖީއެޗް އަކީ ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތްތަކާއި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަންގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ދެ ޕެޕްޓައިޑް އެއްކޮށް ބޭނުންކުރުމަކީ ޖީއެޗް ލެވެލް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށް، އުމުރާ ގުޅިގެން ކޮގްނިޓިވް ޑެކްލައިން ދަށްކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.
ސިސްޓަމިކް ރެސިލިއެންސް:
ޖީއެޗް ސެކްރެޝަން ބެލެންސްކޮށް މެޓަބޮލިޒަމް އޮޕްޓިމައިޒްކޮށްގެން، އެއްކޮށް ބޭނުންކުރުމުން ހަށިގަނޑުގެ ސިސްޓަމިކް ރެސިލިއެންސް އިތުރުވެ، ދިގުމުއްދަތުގެ ސިއްހަތާއި ފަންކްޝަނަލް ކެޕޭސިޓީއަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.