Obadde okimanyi nti amawuggwe go goolekagana n’okwonooneka buli kiseera olw’obucaafu n’okunyigirizibwa? Ekiseera bwe kigenda kiyitawo, kino kiyinza okuvaako ensonga z’okussa ezitawona.Bronchogen, a bioregulator peptide , eyamba okuddaabiriza n’okuzza obuggya ebitundu by’amawuggwe mu butonde.
Mu kiwandiiko kino, tujja kwetegereza engeri Bronchogen gy’ewagira obulamu bw’amawuggwe n’okuwona. Ojja kuyiga engeri gye kiyambamu okukuuma amawuggwe go.Manya ebisingawo ku bintu byaffe ku Cocer Peptides n'engeri gye biyinza okuwagira obulamu bw'amawuggwe go.
Bronchogen ye bioregulator peptide eyakolebwa mu ngeri ey’enjawulo okutunuulira amawuggwe. Ye tetrapeptide erimu amino asidi nnya: alanine (Ala), glutamic acid (Glu), aspartic acid (Asp), ne leucine (Leu), etera okuyitibwa ensengekera yaayo ey’eddagala AEDL. Kitundu kya famire ya Khavinson peptide, nga muno mulimu peptides endala ezikwata ku bitundu by’omubiri nga Epitalon (pineal gland) ne Cortexin (obwongo). Engeri ey’enjawulo eya Bronchogen eri mu busobozi bwayo okulonda okukwatagana n’ebitundu by’amawuggwe, okutumbula okuddamu okukola n’okukuuma enkola y’amawuggwe.
Olw’obunene bwayo obutono (obuzito bwa molekyu bwa 446.45 g/mol), Bronchogen esobola bulungi okuyingira mu bitundu by’obutoffaali n’etunuulira DNA eri munda mu butoffaali bw’amawuggwe. Obusobozi buno bugisobozesa okukyusakyusa mu kwolesebwa kw’obuzaale n’okusitula okuddaabiriza ebitundu by’omubiri, ekintu ekikulu ennyo mu bulamu bw’amawuggwe n’okudda engulu okuva mu mbeera ez’enjawulo ez’okussa.
Enkola ya Bronchogen enkulu erimu okutebenkeza DNA. Kikwatagana n’ensengekera ezenjawulo mu DNA naddala ezo ezirina ekifaananyi kya CTG (cytosine, thymine, ne guanine). Okusiba kuno kwongera ku bbugumu ly’okusaanuuka kwa DNA, ekigifuula okugumira okwonooneka okw’okwokya. Nga etebenkeza DNA, Bronchogen ekakasa nti obutoffaali bw’amawuggwe busobola okweyongera okukola n’okuddaabiriza nga tebukoseddwa bizibu ebiva mu butonde. Kikyusakyusa mu kwolesebwa kw’obuzaale nga kitereeza okutuuka ku bintu eby’obuzaale, ekisembayo okuwagira okuddamu okuzimba n’okuddaabiriza obutoffaali bw’amawuggwe.
Okuzimba okutambula obutasalako kiyamba nnyo mu ndwadde z’amawuggwe nga asima, COPD, ne fibrosis. Bronchogen eyamba okulwanyisa okuzimba nga ekendeeza ku miwendo gya pro-inflammatory cytokines nga TNF-α ne IL-6, eziri waggulu mu mbeera nnyingi ez’okussa ezitawona. Nga etunuulidde amakubo g’okuzimba, Bronchogen ekendeeza ku kwonooneka kw’obutoffaali, okwanguya okuwona, n’okuziyiza okuvunda kw’ebitundu by’amawuggwe okumala ebbanga eddene.
Bronchogen erina obusobozi obw’ekitalo okuzza obuggya ebitundu by’amawuggwe ng’eddaabiriza ekitundu ky’amawuggwe ekitera okwonooneka olw’okuzimba okutambula obutasalako, yinfekisoni oba obucaafu. Kikola nga kitumbula okuddamu okukola obutoffaali obuyitibwa ciliated epithelial cells n’okukendeeza ku goblet cell hyperplasia, ekivaako okukola omusulo oguyitiridde. Kino kiyamba okuzzaawo enkola y’amawuggwe eya bulijjo nga kirongoosa mucociliary clearance n’okukendeeza ku kuzibikira mu mikutu gy’empewo. Okugatta ku ekyo, Bronchogen ewagira okuddamu obutoffaali bw’amawuggwe, okulongoosa ensengekera y’amawuggwe okutwalira awamu n’enkola y’amawuggwe.

Bronchogen ekwata butereevu ku kuzzaawo amawuggwe ng’esitula okuddaabiriza obutoffaali obwonooneddwa. Kiwagira okuddamu okukola obutoffaali bw’amawuggwe obuyitibwa epithelial cells, obukola layini y’emikutu gy’empewo era nga bukola kinene nnyo mu kukuuma obulamu bw’okussa. Okunoonyereza kulaga nti Bronchogen esobola okuzzaawo obugumu bw’amawuggwe n’okukola naddala mu mbeera ng’ebitundu by’amawuggwe byonoonese okumala ebbanga eddene.
Okugatta ku ekyo, Bronchogen ekola kinene mu kuddaabiriza ebitundu by’omubiri, eyamba okuzzaawo enkyukakyuka mu bulwadde ezikwatagana n’endwadde z’okussa ezitawona. Kuno kw’ogatta okukendeeza ku kukuŋŋaanyizibwa kw’ebitundu by’enkovu n’okulongoosa enkola y’obutoffaali obuyitibwa ciliated cells obugogola omusulo okuva mu mawuggwe.
Ekitundu ky’Emirimu gy’Amawuggwe |
Ebikolwa bya Bronchogen |
Ebivudemu |
Okulongoosa mu bitundu by’omubiri (Mucociliary Clearance). |
Akendeeza ku goblet cell hyperplasia n’okukola omusulo ogusukkiridde |
Azzaawo okutambula obulungi kw’omusulo n’okukendeeza ku kuzibikira kw’emikutu gy’empewo |
Okuzza obuggya Obutoffaali bw’Ebikuta (Epithelial Cell Regeneration). |
Asitula okuddaabiriza ekitundu ky’omubiri ekiyitibwa bronchial epithelium ekyonoonese |
Atumbula okuwona amangu n’okuzzaawo obulungi bw’emikutu gy’empewo |
Omulimu gw’ennyindo (Alveolar Function). |
Azza obuggya obutoffaali bw’omubiri (alveolar cells) n’okulongoosa obugumu (elasticity). |
Okwongera okuwanyisiganya ggaasi n’obusobozi bw’amawuggwe okutwalira awamu |
Obulwadde bw’amawuggwe obutawona (COPD) ne asima bye bimu ku bisinga okutawaanya abantu mu kussa. Bronchogen ekola kinene mu kuddukanya endwadde zino ng’ekendeeza ku kuzimba n’okuwagira okuddaabiriza ebitundu by’amawuggwe. Kiyamba okulongoosa enkola y’amawuggwe, okukendeeza ku kuzimba, n’okwanguyiza okuwona mu kiseera ky’okusajjuka. Nga ekola ku kuzimba okutambula obutasalako n’okuddamu okukola emikutu gy’empewo, Bronchogen etuwa enkola empya era ennungi ey’okuddukanya obulamu bw’okussa n’okutumbula omutindo gw’obulamu bw’abantu ssekinnoomu abalina COPD ne asima.
Okuwona endwadde z’amawuggwe nga pneumonia oba COVID-19 emirundi mingi kuyinza okuba mpola, era okwonooneka kw’ebitundu by’amawuggwe kyetaagisa okuwona ennyo. Bronchogen eyanguya okudda engulu kuno ng’etumbula okuddaabiriza ebitundu by’omubiri n’okuzzaawo ensengekera y’amawuggwe. Kiyamba okuzza obuggya obutoffaali bw’amawuggwe n’okutumbula enkola y’abaserikale b’omubiri ku ddaala ly’omubiri (epithelial level), ekivaamu okuwona amangu era mu ngeri ennungi. Kino kifuula Bronchogen ekintu eky’omuwendo mu kulongoosa enkola y’okussa oluvannyuma lw’okukwatibwa yinfekisoni z’okussa.
Ekimu ku birungi ebikulu ebya Bronchogen kwe kusobola okukuuma amawuggwe nga ganywevu, ekiyamba okuziyiza okusajjuka kw’embeera z’okussa ezitawona. Nga eddaabiriza ebitundu by’omubiri ebiyitibwa bronchial tissue n’okulungamya enkola y’okuzimba, Bronchogen ekendeeza ku mirundi n’obuzibu bw’okubumbulukuka. Kino kireeta obulamu obulungi obw’amawuggwe okutwalira awamu n’okulongoosa mu kufuga embeera z’okussa ezitawona, okukkakkana ng’okutumbula omutindo gw’obulamu eri abantu ssekinnoomu abaddukanya endwadde z’amawuggwe eziwangaala.
Bwe tukaddiwa, mu butonde obugumu bw’amawuggwe bukendeera, ekiyinza okukaluubiriza okussa okw’amaanyi era okulungi. Bronchogen eyamba okukuuma obugumu bw’amawuggwe nga esitula okuddamu okukola kw’ebitundu by’amawuggwe ebiramu. Kitumbula okukola ebirungo ebikola ku ttaka, ebikulu ennyo mu kukuuma obutonde bw’amawuggwe nga gakyukakyuka era nga gagumira embeera. Olw’okulongoosa enkola y’amawuggwe, Bronchogen ya mugaso nnyo eri abantu abakadde, eyamba okukuuma obulamu bw’okussa nga bakaddiwa.
Obusobozi bwa Bronchogen okuwagira okuzza obuggya obutoffaali n’okukendeeza ku situleesi y’okwokya (oxidative stress) bugifuula ekintu eky’amaanyi eky’okukendeeza ku kukendeera kw’amawuggwe okwekuusa ku myaka. Nga ekuuma obulungi bw’ebitundu by’amawuggwe n’okukendeeza ku kwonooneka, Bronchogen egaba enkola ey’okuziyiza ensonga z’okussa ezitera okuwerekera ku kukaddiwa. Kino kikakasa nti amawuggwe gasigala nga gaddamu era nga gagumira embeera, ne kitereeza enkola y’amawuggwe okutwalira awamu ne bwe kiba nti omubiri gukaddiye.
Bronchogen’s geroprotective properties are significant, kuba eyamba okukendeeza ku kukaddiwa okw’obutonde okw’ebitundu by’amawuggwe. Kizzaawo obusobozi bw’obutoffaali bw’amawuggwe obw’okuddamu okukola, ne kikendeeza ku kukendeera kw’enkola y’amawuggwe okukwatagana n’okukaddiwa. Ku bantu ssekinnoomu abanoonya okukuuma obulamu bw’amawuggwe obulungi n’okukendeeza ku bikolwa by’okukaddiwa ku nkola yaabwe ey’okussa, Bronchogen etuwa eky’okugonjoola eky’omuwendo okutumbula obuwangaazi n’obulamu mu mawuggwe.

Bronchogen eragiddwa okwongera ku miwendo gya secretory immunoglobulin A (sIgA) mu mawuggwe. sIgA kitundu kikulu mu nkola y’abaserikale b’omubiri, ekuuma amawuggwe okuva ku yinfekisoni. Nga etumbudde abaserikale b’omubiri mu kitundu, Bronchogen eyamba okukuuma amawuggwe okuva ku buwuka obuleeta endwadde n’okukendeeza ku bulabe bw’endwadde z’okussa naddala mu bifo ebicaafu. Obuziyiza buno obw’abaserikale b’omubiri obwongezeddwayo buwagira obulamu bw’amawuggwe okutwalira awamu era buyamba mu kuziyiza yinfekisoni.
Oxidative stress y’esinga okuvaako amawuggwe okwonooneka naddala mu mbeera encaafu oba mu kiseera ky’okuzimba okutambula obutasalako. Bronchogen eyamba okukendeeza ku situleesi y’okwokya (oxidative stress) ng’eyongera okukola ebirungo ebiziyiza obuwuka obuleeta obulwadde mu butoffaali bw’amawuggwe. Nga eziyiza obuwuka obuyitibwa free radicals n’okuziyiza okwonooneka kw’obutoffaali, Bronchogen ekola kinene nnyo mu kukuuma ebitundu by’amawuggwe n’okutumbula obulamu bw’okussa obw’ekiseera ekiwanvu. Kino kikulu nnyo mu kukuuma enkola y’amawuggwe n’okuziyiza endwadde z’amawuggwe ezitawona.
Ng’oggyeeko okutumbula obusimu obuziyiza endwadde mu kitundu, Bronchogen ewagira okuddamu okukola obutoffaali bw’abaserikale b’omubiri mu mawuggwe. Kino kiyamba okutumbula obusobozi bw’enkola y’okussa okulwanyisa yinfekisoni n’okukuuma bbalansi. Nga etumbula okuzza obuggya obutoffaali bw’abaserikale b’omubiri, Bronchogen ekakasa obukuumi obulungi ku buwuka obuleeta endwadde era eyamba mu kuwona amangu endwadde. Obuwagizi buno obw’abaserikale b’omubiri kikulu nnyo mu kukuuma amawuggwe nga gakola bulungi n’okutumbula okugumira endwadde z’okussa.
Ekirungo kya ‘peptide’ |
Ensibuko |
Enkola y’Ekikolwa |
Emigaso Emikulu |
Bronchogen w’ekinnansi |
Ebiva mu mawuggwe |
Azza obuggya ebitundu by’amawuggwe, akendeeza ku kuzimba n’okunyigirizibwa mu oxidative |
Awagira okuwona yinfekisoni, okulwanyisa okukaddiwa kw’amawuggwe |
Ekirungo kya Cortexin |
Ebiva mu bwongo |
Akyusa emirimu gy’obwongo, akuuma obusimu obuyitibwa neurons |
Neuroprotection, eyamba okuddukanya embeera z’obusimu ezikendeera |
Ekirungo kya thymalin |
Ekiva mu thymus |
Ayongera ku nkola y’abaserikale b’omubiri, atumbula okuddamu okukola obutoffaali |
Boosts immune response, awagira obulamu bw’okussa |
Bronchogen esangibwa mu nkola zombi ez’empiso n’ez’omu kamwa. Omuwendo gwawukana okusinziira ku buzibu bw’embeera n’ebiva mu bujjanjabi obweyagaza.
Ku bantu ssekinnoomu abakola ku mbeera z’amawuggwe ezitawona oba abo abagenderera okuddamu okukola amawuggwe mu ngeri ey’amaanyi, ddoozi esengekeddwa okutandika ye 500 mcg buli lunaku. Kino kisaana okukiweebwa wansi w’olususu, ebiseera ebisinga mu lubuto. Ku balwadde abakuze oba abo abeetaaga obuyambi obw’amaanyi obw’okussa, eddagala liyinza okwongerwako okutuuka ku 1000 mcg buli lunaku.
Ku abo abaagala eddagala eriweebwa mu kamwa, Bronchogen esangibwa mu ngeri ya capsule. Omuwendo ogwa bulijjo ogw’okumira mu kamwa guli kkapu 1-2 omulundi gumu oba ebiri olunaku. Omuwendo omutuufu gusinziira ku byetaago by‟obulamu n‟ebiruubirirwa by‟omuntu kinnoomu, era gusobola okutereezebwa okusinziira ku biteeso ebitongole okuva eri omusawo w‟ebyobulamu.
Okutwalira awamu Bronchogen etwalibwa ng’etali nnungi okukozesebwa okumala ebbanga eddene ng’ebizibu ebitono ebitegeezeddwa. Abakozesa abasinga bagigumiikiriza bulungi nga tebafunye buzibu bwonna. Kyokka abamu bayinza okufuna obuzibu obutono mu kugaaya emmere naddala nga batandise obujjanjabi. Kikulu okwebuuza ku musawo nga tonnatandika bujjanjabi bwonna obwa peptide naddala ng’olina embeera z’obujjanjabi ezibaddewo oba ng’oli lubuto. Kino kikakasa nti obujjanjabi butuukira ddala ku mbeera y’obulamu bwo n’ebyetaago byo.
Bronchogen w’ekinnansi peptide egaba emigaso mingi eri obulamu bw’amawuggwe, omuli okuddamu okukola ebitundu by’omubiri, okukendeeza ku kuzimba, n’okuwagira abaserikale b’omubiri. Kiyamba okuzzaawo enkola y’amawuggwe, okukendeeza ku situleesi y’okwokya (oxidative stress), n’okukuuma obutakendeera olw’emyaka. Nga okunoonyereza bwe kugenda mu maaso, Bronchogen erina obusobozi okukyusa obujjanjabi bw’endwadde z’amawuggwe ezitawona.
Ku Cocer Peptides , tuwa ebintu ebikoleddwa okuwagira n’okutumbula obulamu bw’amawuggwe, nga tuwa enkola ey’obutonde okukuuma enkola y’okussa.
Amagezi: Bulijjo weebuuze ku musawo nga tonnaba kussaamu Bronchogen oba eddagala eddala lyonna erya peptide mu nkola yo okufuna obulagirizi obukukwatako.
A: Bronchogen ye bioregulator peptide eyamba mu kuzzaawo amawuggwe, ekendeeza ku kuzimba, n’okutumbula enkola y’abaserikale b’omubiri, okuwagira obulamu bw’amawuggwe okutwalira awamu.
A: Bronchogen eyamba okukendeeza ku buzimba n’okuddaabiriza ebitundu by’amawuggwe ebyonooneddwa, ekigifuula ey’omugaso mu mbeera nga asima ne COPD.
A: Yee, Bronchogen ewagira enkola y’amawuggwe ng’ekendeeza ku situleesi ya oxidative n’okutumbula okuddaabiriza ebitundu by’omubiri, okuziyiza okukendeera kw’amawuggwe okwekuusa ku myaka.
A: Bronchogen erina obukuumi obw’amaanyi nga terina buzibu bwonna, ekigifuula esaanira okuwagira obulamu bw’amawuggwe okumala ebbanga eddene.