GHK-Cu 50ملگم

▎ GHK - پێکهاتەی Cu

▎ GHK - توێژینەوەی Cu

پاشخانی توێژینەوەی GHK-cu چییە؟

لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، زانایانی ئەمریکی کە لێکۆڵینەوەیان لە کاریگەرییەکانی پلازمای مرۆڤ لەسەر شانەکانی گروپە تەمەنییە جیاوازەکان دەکرد، تێبینییەکی وردیان کرد. کاتێک پلازمای کەسانی گەنج زیادکرا بۆ شانەکانی جگەری کەسانی بەتەمەن، شانەکانی جگەری بەساڵاچوو دەستیان کرد بە بەرهەمهێنانی پڕۆتینی تایبەت وەک ئەوەی شانە گەنجەکان بە شێوەیەکی کارا. دوای شیکارییەکی قووڵ، لە ساڵی ١٩٧٣، بە سەرکەوتوویی GHK-Cu لە سیرۆمی مرۆڤ جیاکردەوە. ئەم کۆمپلێکسە لە سێ پێپتیدێکەوە دروست دەبێت کە پێکهاتووە لە گلیسین و هیستیدین و لایسین کە بە توندی بەستراوەتەوە بە ئایۆنێکی مسەوە. لێکۆڵینەوەکانی زیاتر دەریانخست کە GHK-Cu بە شێوەیەکی سروشتی لە پرۆسەی فیزیۆلۆژی مرۆڤدا لەناو لیک و خوێن و میزدا بوونی هەیە. ئاستی چڕبوونەوەی پەیوەندییەکی نزیک بە تەمەنەوە هەیە: دەگاتە نزیکەی 200ng/mL لە پلازمای 20 ساڵان، بەڵام بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە بۆ نزیکەی 80ng/mL لە تەمەنی 60 ساڵیدا.

لێکۆڵینەوەکانی دواتر بەردەوامن لە فراوانکردنی سنووری تێگەیشتن لە GHK-Cu. لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، زانایان بۆیان دەرکەوت کە جەستەی مرۆڤ GHK لە شوێنەکانی برینداربوون ئازاد دەکات، بە بوێرییەوە گریمانەیان کرد کە ڕۆڵی پۆتانسێلی وەک سیگناڵێکی سەرەکی سەرەتایی بۆ چاککردنەوەی پێست. لەو کاتەوە، لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوان لەسەر ڕۆڵی GHK-Cu بووە لە دووبارە داڕشتنەوەی شانەکاندا، بەتایبەتی لە دووبارە دروستکردنەوەی پێستدا. GHK-Cu هاندەری دروستکردنی کۆلاجین، ئیلاستین و گلایکۆسامینۆگلایکانەکانە لە هەمان کاتدا چالاکیی میتالۆپڕۆتینازەکان و ڕێگریکەرەکانیان ڕێکدەخات. کاریگەری ئەرێنی لە دژە هەوکردن، بەرگری دژە ئۆکسێنەر، و دروستبوونی خوێنبەرەکاندا هەیە، وردە وردە دەبێتە بابەتی لێکۆڵینەوە لە چەندین بواردا لەوانە بایۆکیمیا، پێست و پزیشکی دووبارە دروستکردنەوە.

میکانیزمی کارکردن بۆ GHK-Cu چییە؟

بەرەوپێشبردنی چاکبوونەوەی برین

زیادبوون و کۆچی خانەکان: GHK-Cu هاندەری زیادبوون و کۆچی خانە جۆراوجۆرەکانە، لەوانەش ڕیشاڵە گەورەکانی پێست و خانەکانی ناوپۆشی. بۆ نموونە لە شوێنەکانی برینەکانی پێستدا، دروستکردنی پێکهاتەکانی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی وەک کۆلاجین و ئیلاستین لەلایەن ڕیشاڵە گەورەکانەوە خێراتر دەکات، کە پشتگیری پێکهاتەیی بۆ چاکبوونەوەی برینەکان دابین دەکات. لە هەمان کاتدا خانەکانی ناوپۆشی لەش ڕادەکێشێت بۆ کۆچکردن بەرەو برینەکە، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی خوێنبەرە نوێیەکان. ئەمەش مادەی خۆراکی و ئۆکسجینی زۆر دەگەیەنێتە برینەکە، ئەمەش پرۆسەی چاکبوونەوە خێراتر دەکات ^{[1] .}.

ڕێکخستنی هۆکارەکانی گەشە: ئەم کۆمپلێکسە دەربڕین و دەردانی چەندین هۆکاری گەشەکردن دەگۆڕێت، وەکو فاکتەری گەشەی گۆڕینی-β (TGF-β) و فاکتەری گەشەی ناوپۆشی خوێنبەرەکان (VEGF). بە وەرگرتنی VEGF وەک نموونە، GHK-Cu دەردانی بەرەوپێش دەبات، کە لە بەرامبەردا زیادبوونی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان و دروستبوونی خوێنبەرەکان هان دەدات- پرۆسەی گرینگ بۆ چاکبوونەوەی برین ^[1]..

کاریگەری دژە هەوکردن

ڕێگریکردن لە ناوبژیوانانی هەوکردن: GHK-Cu بەرهەمهێنان و دەردانی چەندین ناوبژیوانی هەوکردن سەرکوت دەکات، لەوانەش فاکتەری نەکرۆزی وەرەم-α (TNF-α) و ئینتەرلوکین-1β (IL-1β). ئەم ناوبژیوانانە ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن لە وەڵامەکانی هەوکردندا. بە ڕێگریکردن لە دەربڕینیان، GHK-Cu توندی و ماوەی هەوکردن کەمدەکاتەوە، بەمەش تێکچوونی شانەکان کەمدەکاتەوە ^[2]..

گۆڕینی خانەکانی بەرگری: هەروەها کارکردنی خانەکانی بەرگری ڕێکدەخات. بە گۆڕینی جەمسەری ماکرۆفاژەکان بەرەو ماکرۆفاژەکانی دژە هەوکردن، دەردانی نێوەندگرەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە و چاککردنەوەی شانەکان بەرەوپێش دەبات ^[2]..

چاککردنەوەی DNA

چالاککردنی ڕێڕەوی چاککردنەوە: GHK-Cu ڕێڕەوی چاککردنەوەی DNAی ناو خانەیی چالاک دەکات. کاتێک خانەکان بەهۆی چەندین هۆکاری ناوخۆیی یان دەرەکییەوە زیانیان پێدەگات، ئەوا زنجیرەیەک میکانیزمی چاککردنەوەی DNA دەستپێدەکەن. GHK-Cu چاککردنەوەی DNA تێکچوو بەرەوپێش دەبات بە ڕێکخستنی چالاکیی ئەنزیمەکانی چاککردنەوەی پەیوەندیدار، وەک DNA پۆلیمیراز و لیگاز، بەمەش سەقامگیری جینۆمی دەپارێزێت ^[2]..

پاراستنی دژە ئۆکسێنەر: خاوەنی توانای دژە ئۆکسێنەرە، کەمکردنەوەی تێکچوونی DNA بەهۆی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS)ەوە. ROS دەتوانێت ببێتە هۆی پچڕانی تاڵەکانی DNA و ئۆکساندنی بنەما. بە کۆکردنەوەی ROS، GHK-Cu بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ DNA لە تێکچوون دەپارێزێت، کە بارودۆخێکی لەبار بۆ چاککردنەوەی DNA دروست دەکات ^[1]..

ڕێکخستنی میتابۆلیزمی خانەیی

پێشخستنی میتابۆلیزمی وزە: سەبارەت بە میتابۆلیزمی وزەی خانەیی، GHK-Cu لەوانەیە کاریگەری لەسەر کارکردنی مایتۆکۆندریال هەبێت. مایتۆکۆندریاکان وەک هێزی خانەیی کاردەکەن، و GHK-Cu لەوانەیە کارایی بەرهەمهێنانی وزەی خانەیی بەرز بکاتەوە بە ڕێکخستنی چالاکیی ئەنزیمەکانی پەیوەست بە مایتۆکۆندریال- وەک ئەوانەی بەشدارن لە خولی ترشی سێ کاربۆکسیلیک و فۆسفۆڕیلاسیۆنی ئۆکسجینی- بەمەش داواکاری وزە لە کاتی پرۆسەکانی خانەیی وەک گەشەکردن و چاککردنەوەدا دابین دەکات ^[2]..

ڕێکخستنی دروستکردنی ماددە: هەروەها GHK-Cu دروستکردنی ماددە گرنگەکانی ناو خانەیی دەگۆڕێت. وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا، یارمەتی دروستکردنی پێکهاتەکانی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی وەک کۆلاجین و ئیلاستین دەدات. سەرەڕای ئەوەش، کاریگەری لەسەر دروستکردن و میتابۆلیزمی ماددە ناو خانەییەکانی وەک پڕۆتین و چەوریەکان هەیە، بەمەش ئەرکە فیزیۆلۆژییە خانەییەکانی ئاسایی دەپارێزێت ^[2]..

بەکارهێنانی GHK-Cu چین؟

چاکبوونەوەی برین: GHK-Cu توانای پەرەپێدانی چاکبوونەوەی برینەکانی هەیە. هاندەری دروستبوونی خوێنبەرەکانە، مادەی خۆراکی و ئۆکسجینی زۆر دابین دەکات بۆ شوێنی برینەکە، بەمەش چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکان خێراتر دەبێت. هەروەها GHK-Cu پشتگیری لە کارکردنی ڕیشاڵە گەورەکانی پێست دەکات، کە پەرە بە دروستکردنی کۆلاجین، ئیلاستین و گلایکۆسامینۆگلایکان دەدات. ئەمەش یارمەتیدەرە لە دروستکردنی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی تەندروست و پرۆسەی چاکبوونەوەی برینەکە خێراتر دەکات. لە لێکۆڵینەوەکانی پیکارت ئێڵ لەسەر برینەکانی پێست، چارەسەرکردن بە فۆرمولاسیۆنی GHK-Cu-پێکهاتوو خێرایی چاکبوونەوەی برینەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو خێراتر کرد و کوالیتی چاکبوونەوەی باشتر کرد ^[2]..

کاریگەری دژە هەوکردن: وەڵامەکانی هەوکردن کەم دەکاتەوە بە ڕێگریکردن لە ڕێڕەوی ئاماژەدانی پەیوەست بە هەوکردن. لە هەردوو مۆدێلی مشکی برینداربوونی توندی سییەکان (ALI) بەهۆی چەوری پۆلیساکارید (LPS) و تاقیکردنەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی لەگەڵ ماکرۆفاژەکانی RAW 264.7، چارەسەری GHK-Cu بەرهەمهێنانی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS)ی کەمکردەوە، چالاکیی سوپەر ئۆکسیدی دیسموتاز (SOD) زیادکرد، و دروستکردنی ناوبژیوانی هەوکردنی وەک فاکتەری نەکرۆزی -α (TNF-α) و کەمکردەوە ئینتەرلوکین-٦ (IL-6)، کە بە ڕێگریکردن لە ڕێڕەوی ئاماژەدانی NF-κB p65 و p38 MAPK بەدەست دێت. بەم شێوەیە، GHK-Cu توانای چارەسەری بۆ نەخۆشییە پەیوەندیدارەکان بە هەوکردن وەک ALI/نەخۆشی توندی ناڕەحەتی هەناسەدان (ARDS) نیشان دەدات ^[3]..

پاراستنی خانەیی: چەندین کاریگەری پاراستنی خانەیی پیشان دەدات. لە نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)، شانەکانی سییەکان دەپارێزێت و چاکی دەکاتەوە لە هەمان کاتدا کارکردنی ڕیشاڵە گەورەکانی COPD دەگەڕێنێتەوە. هەروەها ڕێگری لە مۆلیکولەکانی وەک NFκB دەکات کە پێدەچێت نەخۆشییەکانی پیربوون خێراتر بکات، ئەمەش توانای دژە پیربوون نیشان دەدات. سەرەڕای ئەوەش، چالاکییەکانی دژە دڵەڕاوکێ، ئازارشکێن و دژە شەڕانگێزی پیشان دەدات، و ئەرکەکانی پاککردنەوەی خانەکان لە ڕێگەی سیستەمی پرۆتئازۆمەوە چالاک دەکات، کە پاراستنی خانەیی گشتگیر دابین دەکات ^[2]. .

چاککردنەوەی DNA: GHK-Cu بەشداری لە پرۆسەکانی چاککردنەوەی DNAی ناو خانەیی دەکات، یارمەتی پاراستنی سەقامگیری جینۆم دەدات و کەمکردنەوەی نەخۆشی خانەیی و کێشەکانی پیربوون کە بەهۆی تێکچوونی کەڵەکەبووی DNA دروست دەبێت. ئەمەش پشتگیری لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی پەیوەست بە تێکچوونی DNA دەکات ^{[2] .}.

ئەنجام

وەک کۆمپلێکسێکی سێ پێپتید-مسی ناوخۆیی، GHK-Cu چالاکیی بایۆلۆژی فرەڕەهەندی پیشان دەدات. بە چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدان وەک PI3K/Akt و MAPK/ERK، پەرە بە پەرەسەندنی ڕیشاڵە گەورەکان، دروستبوونی خوێنبەرەکان و دروستکردنی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی دەدات، ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە چاکبوونەوەی برینەکاندا. هەروەها ئەرکەکانی دژە هەوکردن و دژە ئۆکسێنەر و بەرگری گۆڕینی نیشان دەدات، زیانەکانی هەوکردنی شانەکان کەمدەکاتەوە و یارمەتی چاککردنەوەی زەبر و دەستێوەردانی نەخۆشی هەوکردن دەدات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

لۆرن پیکارت بایۆکیمیازانێکی بەناوبانگ و دامەزرێنەری کۆمپانیای Skin Biology Inc. بوو، تایبەتمەند بوو لە لێکۆڵینەوە لە پێپتیدی مس و بەکارهێنانیان لە تەندروستی پێست و پیربووندا. لە ساڵی ١٩٧٣ لە کاتی توێژینەوەی دکتۆرادا لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سانفرانسیسکۆ، پێپتیدی مسی GHK-Cu ی دۆزیەوە. ئەم دۆزینەوە بووە هۆی پەرەپێدانی پێپتیدی مسی گەنجکەرەوەی پێست و دامەزراندنی کۆمپانیای Skin Biology Inc. لە ساڵی 1994. کارەکانی بەشدارییەکی بەرچاوی کردووە لە تێگەیشتن لە بایۆلۆجی پێست و پەرەپێدانی چارەسەری دژە پیربوون. توێژینەوەکانی پیکارت بەردەوامن لە کاریگەری لەسەر بواری پێست و پزیشکی دووبارە دروستکردنەوە. لۆرن پیکارت لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [2].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] سون ل، لی ئە، هو ی، لی ی، شانگ ل، ژانگ ل. نانۆگەردیلەکانی GHK‐Cu فلۆرۆسەنت و دژە بەکتریا خۆکۆکراوەکان بۆ بەکارهێنانی چاکبوونەوەی برین. تایبەتمەندی سیستەمی گەردیلە و تەنۆلکە 2019؛ 36: 1800420.DOI: 10.1002/ppsc.201800420.

[2] پیکارت ل، مارگۆلینا ئە. کردارەکانی دووبارە دروستکردنەوە و پارێزەری پێپتیدی GHK-Cu لە ژێر ڕۆشنایی داتای جینی نوێدا. گۆڤاری نێودەوڵەتی زانستە گۆڕانکارییەکان ٢٠١٨؛ 19. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:51609461.

[3] پارک جەی ئاڕ، لی هـ، کیم ئێس ئای، یانگ ئێس ئاڕ. کۆمپلێکسی سێ پێپتیدی GHK-Cu برینداربوونی توندی سییەکان بەهۆی چەوری پۆلیساکاریدەوە لە مشکدا باشتر دەکات. ئۆنکۆتارگێت ٢٠١٦؛ 7(36): 58405-58417.DOI: 10.18632/ئۆنکۆتارگێت.11168.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.