މޮޓްކް 20އެމްޖީ

▎ މޮޓްކް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ މޮޓްކް ރިސާޗް

މޮޓްސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

މޮޓްސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑް އުފެދިފައިވަނީ މެޓަބޮލިކް ހެލްތާއި މުސްކުޅިވުމުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭގެ ދައުރު ބެލުމަށް ކުރެވުނު ތަހުގީގުތަކުންނެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ ވަޒީފާގެ ވިސްނުން ފުންވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ ހަމައެކަނި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މަރުކަޒެއް ނޫން ކަމަށާއި ސެލްތަކުގެ މުވާސަލާތާއި ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަންގައި ވެސް ބައިވެރިވާ އެއްޗެއްކަން އެނގުނެވެ. އެމްޕީކޭ މަގު އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން، މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ފަލަވުން ފަދަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ބައިވެރިވެ، މި ހާލަތްތަކަށް އާ ފަރުވާގެ އަމާޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ވައުދު ހިފަހައްޓައެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން އާއި އެކި ބަލިތަކާ އޮންނަ ގުޅުމަށް ބަލާއިރު، ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ އާއި އޯވަރީ ކެންސަރު ފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ވެސް މޮޓްސީ ވަނީ އުނގުޅާފައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައިރަލް އިންފެކްޝަން ޕްރޮސެސްތަކުގައި މިއީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވެދާނެ އެވެ. ކަސްރަތަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި މޮޓްސީ ސިންތެސިސް އާއި އެކްސްޕްރެޝަން ކުރިއެރުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

މޮޓްކްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓް ކުރުން: 

މޮޓްކް އިން މުހިންމު ގޮތެއްގައި އޭގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތައް އަދާކުރަނީ އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެންނެވެ. އެއީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ފޮލޭޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް އަށް ބުރޫއަރާ، އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ މަގު އެކްޓިވޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކުރުމާއި ފަލަވުން ހުއްޓުވުން ފަދަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކުގައި މި މަގު އެކްޓިވޭޓް ވުމަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެކެވެ. މި މަގު އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން މޮޓްސީ އިން ސެލްއުލަރ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ސެލްއުލަރ އަޕްޓޭކް އަދި ގްލޫކޯޒް ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށް، ސިސްޓަމިކް މެޓަބޮލިކް ހޯމޯސްޓޭސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭނެއެވެ ^[1،2]..

ވަކި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކާއި ޖީންތަކާ މުޢާމަލާތްތައް: 

މަސް ސެލްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން އަދި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން އެކްޓިވޭޓަރ 3 (STAT3) އާއި މުޢާމަލާތް ކުރަނީ އޭގެ ވައިފައި ޑޮމެއިންގެ ޕިއުޓޭޓިވް Src-homologous 2 (SH2) ބައިންޑިންގ މޮޓިފް މެދުވެރިކޮށް، STAT3 ގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްކޮށް، މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސްގައި މޮޓްސީ އިން ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ އީ2 ރިލެޓެޑް ފެކްޓަރ (Nrf2) ގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، އޭގެ ނިއުކްލިއަރ ޓްރާންސްލޮކޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން، އިންފްލެމޭޝަން އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ލުއިކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މޮޓްސީ އިން ޖީއެލްޔޫޓީ4، އެސްޓީއޭޓީ3، އަދި އައިއެލް-10 ފަދަ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ތަފާތު ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތައް އަދާކުރެއެވެ ^{[3] .}.

މެޓަބޮލިކް މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

މޮޓްކް އަކީ އޮޓޮކްރައިން އަދި ޕެރަކްރައިން މެކޭނިޒަމް މެދުވެރިކޮށް ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް، ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް، އަދި ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ފަދަ އެކިއެކި މުހިންމު މެޓަބޮލިކް ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމްގައި، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ؛ ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގައި، ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށް، ހުދު ފެޓް ބްރައުންވުން ކުރިއަރުވައި، ފަލަވުމާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ޑިސްއޯޑަރސް އިން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ؛ ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމްގައި އޮސްޓިއޯބްލާސްޓް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން، އަދި މިނަރަލައިޒޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް ޖެނެރޭޝަން ހުއްޓުވައި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ކަށި ރިމޯޑެލިންގ ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ ^[4،5].

ފޮޓޯ 1 މޮޓްކްގެ މެކޭނިޒަމް އަދި ފުންކްޝަން ^{[6] .}.

މޮޓްސީގެ ފަންކްޝަންތަކާއި އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

މޮޓްސީގެ ވަޒީފާތައް

މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ކުރާ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތައް: 

މޮޓްސީ އަކީ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ގްލޫކޯޒް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމްގައި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ދަށްކޮށްދީ، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ސެލްއުލަރ އަޕްޓޭކް އަދި ގްލޫކޯޒް ބޭނުންކުރުމުގެ ރަނގަޅުކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށްދީ، ހުދު ފެޓް ބްރައުންވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ފަލަވުމާއި، އެއާ ގުޅުންހުރި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް ހުއްޓުވައެވެ. އަދި ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް މަދުކޮށްދީ ހެޕަޓިކް ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކޮށްދެއެވެ ^{[2] .}.

ސެލްގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް: 

އެއީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ކުރިއެރުވުމާއި، ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ރޭޑިއޭޝަން އިންޑައުސްޑް ނިއުމޯނިއާގައި ފުއްޕާމޭގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުން މަދުކޮށްދީ، ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ދަށްކޮށްދީ، ސެލްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. ޕެންކްރިއޭޓިކް ސެލްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން އިންސިއުލިން އާއި ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން އަދި އެކްސްޕްރެޝަން އަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައި، ޕެންކްރިއޭޓިކް ސެލް ފިޒިއޮލޮޖީ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ސެލް ވައިއޭބިލިޓީ އާއި އެޕޮޕްޓޮސިސް އަށް ވެސް އަސަރު ކުރެއެވެ ^[4،5]..

މަސްތަކާއި ކަށިތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް: 

މަސްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން މަސްތަކުގެ ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން ކުރިއަރުވައި، މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުކޮށް، މަސް ސެލްތައް އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) ގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދީ، މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވޭނެއެވެ. ކަށިތަކުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، އޮސްޓިއޯބްލާސްޓްސް ގިނަވުމާއި، ތަފާތުވުމާއި، މިނަރަލައިޒޭޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް އުފެދުން ހުއްޓުވައި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިކް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމާއި، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް ލަސްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[1،5]..

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ އަސަރުތައް: 

މޮޓްސީ އަކީ ސިސްޓަމިކް ކްރޮނިކް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކޮށްދީ، ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން ރިހުން ހައިޕަރސެންސިޓިވިޓީ ކުޑަކޮށްދީ، އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް ދޫކުރުން މަދުކޮށްދީ، ގްލިއަލް ސެލްތަކާއި ނިއުރޯންތައް އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައި، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި ރިހުން ފިލުވައިދޭ އަސަރުތައް ދައްކައެވެ ^[3]..

މޮޓްސީގެ އެޕްލިކޭޝަންތައް

މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް: 

ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް އަށް މޮޓްސީގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން މިއީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް، ފަލަވުން، އަދި ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް ފަދަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކަށް އާ ފަރުވާގެ އަމާޒަކަށް ވެގެންދެއެވެ ^{[2] .}.

މަސްތަކާއި ކަށިތަކުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުން: 

މަސްތަކާއި ކަށިތަކަށް އޭގެ ހެޔޮ އަސަރުތައް މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީއާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކާއި އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް ފަދަ ކަށިގަނޑުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވެ ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެވެ. މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް، މަސްތަކުގެ ސެލް ތަފާތުވުން ކުރިއެރުވުމާއި މަސްތަކުގެ ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ހުއްޓުވައިގެން މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ އެވެ؛ އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ކަށީގެ މެޓަބޮލިކް ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ކަށީގެ ޑެންސިޓީ އިތުރުކޮށް، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އިން ރައްކާތެރިވެ ފަރުވާ ކުރެވިދާނެއެވެ ^[1،5]..

ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިވުން: 

ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސްއާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުން މޮޓްސީ އިން ވަނީ ފުއްޕާމޭގެ ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ދައްކާފައެވެ. އާދައިގެ ޓިޝޫތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށާއި، ރޭޑިއޯތެރަޕީގެ ފައިދާ އިތުރުކުރުމަށް ރޭޑިއޯތެރަޕީގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ ^{[2] .}.

ދުޅަހެޔޮ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

މޮޓްސީގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، މިފަދަ ހާލަތްތަކަށް ފަރުވާކުރުމަށް އާ މިސްރާބުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ^{[3] .}.

ނިންމުން

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދެއެވެ؛ އަދި މަސްތަކާއި ކަށީގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުމާއި، މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ އާއި އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް އިން ރައްކާތެރިވުމާއި؛ އަދި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަދި ސެލް ޕްރޮޓެކްޓިވް ފަންކްޝަންތައް އެކުލެވިގެންވާއިރު، ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި އިންފްލެމޭޓަރީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ވާން، ޔަންމިން އަކީ ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި، ރިސާޗް ސެންޓަރުތަކާއި، ޔުނިވާސިޓީތަކާއި، ލިންޕިންގ ހޮސްޕް އިންޓަގްރޭޓެޑް ޓްރެޑިޓް ޗައިނީސް އެންޑް ވެސްޓަރން އެމް، ޝަންހާއީ ސައި ޓެކް އިނޯ ސީޓީއާރު އިންފެކްޓް އެންޑް އިމިއުން، ޔުނާން އެގްރިކަލްޗަރަލް ޔުނިވަރސިޓީ ފަދަ ވިޔަފާރިތަކާ ގުޅުންހުރި ތަފާތު ޖަމިއްޔާތަކެކެވެ ކެމިސްޓްރީ އެވެ. އިމިއުނޮލޮޖީ ސައިންސް އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީގެ ދާއިރާއިން އޭނާ ފުންކޮށް ދިރާސާ ކުރައްވަނީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މެކޭނިޒަމްތަކާއި އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އޭނާގެ ވައިރަލޮޖީގެ ދިރާސާތައް މަރުކަޒުކޮށްފައިވަނީ ވައިރަލްގެ ސިފަތަކާއި، ބަލިޖެހުމާއި، ރައްކާތެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ. މެޓީރިއަލްސް ސައިންސް ކެމިސްޓްރީގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން މެޓީރިއަލް ޕްރޮޕަޓީސް ތަރައްގީކުރުމާއި ކެމިސްޓްރީގެ އިނޮވޭޓިވް އެޕްލިކޭޝަން އަށް ވައުދުވެވަޑައިގެން، ކަމާބެހޭ ތައުލީމީ ދާއިރާތަކުން ދިރާސާގެ މުހިންމު ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދާފައިވާ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތެކެވެ. ވާން، ޔަންމިން ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައެވެ [6].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ގާސިއާ-ބެންލޮކް އެސް، ރިވަރޓް-ރޮސް އެފް، ބްލެސާ ޖޭއާރ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ވިޓްރޯގައި މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއަރުވައެވެ[J]. ޕެޕްޓައިޑްސް، 2022،155:170840.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ޕެޕްޓައިޑްސް.2022.170840.

[2] ޒާންގް ވައި، ހޫއަންގް ޖޭ، ޒާންގް ވައި، އެޓް އަލް. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާފައިވާ ޕެޕްޓައިޑް މޮޓްސީ އިން ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސް އަށް ލުއި ލިބިދެނީ Nrf2 އަށް ޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމް އެއް މެދުވެރިކޮށެވެ[J]. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް، 2024،13.

[3] ވަންގް ޒެޑް، ޔަންގް އެލް، ޒޫ އެލް، އެޓް އަލް. މޮޓްސީގެ ސެންޓްރަލް އަދި ޕެރިފެރަލް މެކޭނިޒަމް އިން އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭންގެ މައިސް މޮޑެލްއެއްގައި ރިހުން ހައިޕަރސެންސިޓިވިޓީ ދަށްކޮށްދެއެވެ[J]. ނިއުރޮލޮޖިކަލް ރިސާޗް، 2024،46(2):165-177.ޑީއޯއައި:10.1080/01616412.2023.2258584.

[4] ބިއެން ޖޭ، ޕްރޫޒިންސްކާ-އޮސްޒްމަލެކް އީ، ކޮލޮޑިއެޖްސްކީ ޕީ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ޕެންކްރިއޭޓިކް އަލްފާ އަދި ބީޓާ ސެލްގެ މަސައްކަތްތައް އިން ވިޓްރޯގައި ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ[J]. ހިސްޓޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް ސެލް ބަޔޮލޮޖީ، 2024،161(6):449-460.DOI:10.1007/s00418-024-02274-0.

[5] ޔީ އެކްސް، ހޫ ޖީ، ޔަންގް ވައި، އެޓް އަލް. ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މޮޓްސީގެ ދައުރު[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން ފިޒިއޮލޮޖީ، 2023،14:1149120.DOI:10.3389/fphys.2023.1149120.

[6] ވާން ޑަބްލިއު، ޒާންގް އެލް، ލިން ވައި، އެޓް އަލް. މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް Motc: ސްޓްރެސް، މެޓަބޮލިޒަމް އަދި މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި އަސަރުތަކާއި މެކޭނިޒަމްތައް[J]. ޖާނަލް އޮފް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން، 2023،21(1):36.DOI:10.1186/s12967-023-03885-2.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.