▎ Tirzepatid ka ɲininiw
Tirzepatid ka ɲininiw kɛcogo ye mun ye?
Tirzepatid, n’o ye polipɛtidi fura dilannen ye, o dilanni bɔra GLP-1 minɛbagaw ka danyɔrɔw dɔnni na sukarodunbana suguya 2 ni fasa furakɛli la. Hali ni GLP-1 minɛbagaw ka agonistew ka fisa ni joli sukaro kunbɛnni ni farikolo girinya dɔgɔyali ye, dɔnnikɛlaw y’a ye k’u ka GIP minɛbagaw baarakɛcogo barikama bɛ furakɛli nɔ danma. O la, ɲininikɛlaw ka jɛkuluw tun b’a fɛ ka fura kuraw labɛn minnu bɛ se ka GIPR ni GLP-1R fila bɛɛ baara walasa ka sukarodunbana kunbɛncogo ni girinya kunbɛncogo bɛɛ lajɛlen kɛ [1] ..
Kɔrɔbɔlibaw kɛra ka kɔn kɛnɛyaso ɲɛ ani kɛnɛyaso ɲɛ yiriwali waati la.
Baganw ka sɛgɛsɛgɛliw kɛra ka kɔn kɛnɛyaso ɲɛ, olu ye furakɛlicogo jateminɛ, k’a jira ko a bɛ se ka sukarodunbana kunbɛnni ni a girinya dɔgɔya. Fasa fɔlɔ kɛnɛyaso sɛgɛsɛgɛliw ye lakana, muɲuli ani furakɛlicogo jateminɛ fɔlɔ, o ye lakana ɲuman jira
ani muɲuli ye. Fasa II sɛgɛsɛgɛliw ye nafa ni lakana sɛgɛsɛgɛ ka t’a fɛ hakɛ danfaralenw na sukarodunbana suguya 2 banabagatɔw la, ka fɔlɔ ka fura tata hakɛ nafamaw dantigɛ. Fasa III sɛgɛsɛgɛli nafamaw i n’a fɔ SURPASS seriyali, minnu kɛra sukarodunbana suguya 2 banabagatɔw ka kulubaw senfɛ, olu y’a jira ko Tirzepatid ye baara kɛ ka tɛmɛ GLP-1 minɛbaga agoniste kɔrɔw kan kosɛbɛ joli sukaro ni girinya dɔgɔyali la, o ye dalilu barikamaw di feereli baarakɛcogo la.
A bɛ kɛ ni asidi aminiki 39 ye minnu jɔcogo bɛ fɛn caman sɛmɛntiya walasa ka sabatili ni nafa bonya, a jɔcogo kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ GIP ni GLP-1 ka walew fara ɲɔgɔn kan ka kɛ fɛn kelen ye, ka ɔrimɔni minɛbagaw baara minnu sen bɛ sukarodunbana kɔlɔsili la fɛɛrɛ fila fɛ.
Faan dɔ fɛ, a bɛ baara kɛ kɔnɔbara la walasa ka inisɔndiya bɔli sabati ani ka sukaro bɔli bali walasa ka joli sukaro dɔgɔya; fan dɔ fɛ, a bɛ baara kɛ farikolo cɛmancɛ la walasa ka kɔnɔbara lankolonya bila kɔfɛ, ka dɔ fara fasa kan, ka dumuni nege ni dumuni dunta dɔgɔya walasa ka farikolo girinya kunbɛn. Nin fɛɛrɛ fila in bɛ nafa kɛrɛnkɛrɛnnenw di Tirzepatid ma sukarodunbana suguya 2 ni furakɛli la, ka furakɛli suguya caman di banabagatɔw mafasa .
Tirzepatid ka baara kɛcogo ye mun ye?
Tirzepatidi bɛ joli sukaro dɔgɔya fɛɛrɛ caman fɛ:
GLP-1 minɛbagaw baarakɛli : A bɛ siri GLP-1 minɛbagaw la pankreyasi β selilɛriw kan, a bɛ GLP-1 nafama ladege walasa ka inisɔndiya sɔrɔli, a bɔli ani sukaro dɔnni sabati ka sɔrɔ ka sukaro bɔli dɔgɔya walasa ka fasa bonya ani ka dumuni nege bali. Sukarodunbana suguya 2 banabagatɔw la, GLP-1 minɛbagaw baarakɛli bɛ dɔ fara inisɔndiya bɔli kan walasa ka sukarodunbana kunbɛn ka ɲɛ, ka sɔrɔ sukaro bɔli balili bɛ dɔ bɔ joli sukaro sɔrɔyɔrɔw la ka taa a fɛ, o bɛ sukarodunbana kunbɛnni dɛmɛ.
GIP minɛbagaw ka baarakɛcogo : Ni a bɛ baara kɛ GIP minɛbagaw kan, baarakɛcogo bɛ inisɔndiya sɔrɔli ni a bɔli bonya. GIP minɛbagaw bɛ sɔrɔ kosɛbɛ farikolo yɔrɔw la i n’a fɔ pankreyasi β selilɛriw, wa ni u bɛ baara kɛ ni taamasiɲɛw siraw ye selilɛri kɔnɔ o bɛ dɔ fara inisɔndiya bɔli kan ani ka selilɛriw ka inisɔndiya jaabi ɲɛ walasa ka joli sukaro dɔgɔya ka , ɲɛ Nin agoniste fila-fila in bɛ Tirzepatid kɛ sababu ye ka insuline bɔli sabati ani ka glucagon bɔli bali ka tɛmɛ GLP-1 receptor agoniste kelen kan [2] . .
Kɔnɔbara lankolonya bilali kɔfɛ ani fasa caya : A bɛ kɔnɔbara lankolonya bila kɔfɛ, ka dumuni toli mɛn kɔnɔbara la walasa ka balofɛnw tali sumaya ani ka joli sukaro caya dumuni kɔfɛ. O waati kelen na, ka wale kɛ farikolo yɔrɔw la walasa ka dɔ fara fasa kan, o bɛ dɔ bɔ dumuni nege ni dumuni dunni na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, o nafa ka bon fasa la min ka teli ka kɛ ni sukarodunbana suguya 2 ye, o bɛ dɛmɛ don ka inisɔndiya kunbɛnni ni farikoloɲɛnajɛ bɛɛ lajɛlen ɲɛ.
Insuline sensitivity ni lipid metabolism ɲɛtaa : Adiponectin hakɛ jiginni — o ye tulumafɛnw ye minnu bɛ tali kɛ insuline sensitivity la — o bɛ dɛmɛ ka insuline sensitivity ɲɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka cellules dɛmɛ ka glucose ta ka ɲɛ ani ka baara kɛ ni a ye walasa ka joli sukaro dɔgɔya [2] (Anonymous, 2023). A bɛ tulumafɛnw fana ɲɛ, ni a bɛ se ka kɛ sababu ye ka dusukun ni jolisiraw kɛnɛya, a jirala ko a bɛ tansiyɔn ɲɛ ani ka LDL kolosinsinnanw ni triglycérides dɔgɔya [3] ..
Kalan minnu bɛ tali kɛ o ko la, olu ye jumɛnw ye?
Tirizepatidi bɛ nafa caman jira farikolo girinya kunbɛnni na fasa ni sukarodunbana suguya 2 banabagatɔw la. SURMOUNT-2 ka sɛgɛsɛgɛli la, Fase 3, sɛgɛsɛgɛli min kɛra ni fiyentɔya fila ye, min kɛra ni mɔgɔw ye, min kɛra ni furakisɛ ye, min kɛra jamana wolonwula kɔnɔ, balikuw minnu si bɛ san ≥18 la, ni u ka IMC ye kilogaramu ≥27 ye/m² ani HbA1c 7–10% kɛra cogo la min tɛ kɛ ka ɲɛ walasa ka dɔgɔkun o dɔgɔkun tirzepatidi farikolo jukɔrɔ (miligaramu 10 walima miligaramu 15) walima furakisɛ ta dɔgɔkun 72 kɔnɔ. Dɔgɔkun 72nan na, farikolo girinya dɔgɔyali hakɛ tun ye −12,8% ani −14,7% ye tirizepatidi miligaramu 10 ni miligaramu 15 kuluw la ni −3,2% ye furakisɛ ta kulu la, ni furakɛli danfara jateminɛlen ye −9,6 ani −11,6 ye kɛmɛsarada la ni i ye a suma ni furakisɛ ta ye (p < 0,0001). Ka fara o kan, banabagatɔ caman minnu furakɛra ni tizapatidi ye, olu ye ≥5% girinya dɔgɔya (79–83% ni 32%) (Garvey WT, 2023). Ni a daminɛ na, a girinya hakɛ cayalenba ye kilogaramu 100,7 ye, IMC ye kilogaramu 36,1/m², ani HbA1c 8,02%, dɔgɔkun 72 furakɛli ni tirizepatidi ye, o ma dɔgɔya kosɛbɛ dɔrɔn, nka a bɛ sukarodunbana kunbɛnni fana ɲɛ .
Jabɛtibana ni hakiliɲagami ɲɛnabɔli la, ɲininiw y’a jira ko GLP1-RAw bɛ se ka hakiliɲagami farati dɔgɔya sukarodunbana suguya 2 banabagatɔw la, ni u bɛ hakilijagabɔ, kalan ani ka se sɔrɔ hakiliɲagami kan. I n’a fɔ GIP-RA/GLP-1RA fila, Tirzepatid sɛgɛsɛgɛra senfagabana selilɛriw la (SHSY5Y) a nɔfɛkow kan senfagabana bonya la (CREB ani BDNF), apoptose (BAX/Bcl2 ratio), danfara (pAkt, MAP2, GAP43, ani AGBL4), ani inisɔn kɛlɛli (GLUT1, GLUT4, GLUT3, ani SORBS1) taamasiyɛnw (markers) minnu bɛ kɛ. A jirala ko a bɛ farikolo tangacogo kɛ ni pAkt/CREB/BDNF sira ni jiginɛ taamasiɲɛw jiginni ye, ka sukarodunbana ni inisɔndiya kɛlɛli nɔw kɛlɛ senfagabana ta fan fɛ. O la, Tirzepatid bɛ se ka sukarodunbana sɔrɔcogo ɲɛ ani ka se sɔrɔ senfagabana inisɔndiya kunbɛnni kan, o bɛ hakilina kura di sukarodunbana furakɛli la.
Sukarodunbana suguya 2 furakɛli ɲɛtaa la, Tirzepatid, n’o ye sukarodunbana fura kura ye, o kɛra GIP/GLP-1R agoniste fila fɔlɔ ye min dabɔra sukarodunbana furakɛli la Ameriki Kɛnɛyaso sɛgɛsɛgɛlibaw caman y’a jira ko a bɛ sukarodunbana dɔgɔyali ni a girinya dɔgɔyali nɔba jira, min bɛ se ka dusukun ni jolisiraw tanga. Pepitiri sintetiki hakilina ye sira caman da wuli Tirzepatid ma minnu ma sɛgɛsɛgɛ. Kɔrɔbɔliw ni dalilu minnu bɛ senna, olu b’a jira ko a ye fura ye min bɛ layidu ta sugunɛbilenni na min tɛ dɔlɔ ye (NAFLD), sugunɛ lakanani, ani farikolo tangacogo [6] ..
Ka ɲɛsin dusukun ni jolisiraw kɛnɛya ma, Tirzepatid bɛ se ka dusukunnabana (CVD) farati dɔgɔya ni a bɛ mɔgɔ farikolo girinya dɔgɔya. Sɛgɛsɛgɛli dɔ kɛra min ye tirizepatidi nɔ min bila fasa ni CVD ko kɛlenw na Ameriki balikuw la, o y’a jira ko mɔgɔ minnu bɛ se ka tirizepatidi furakɛli kɛ, a jateminɛna ko miligaramu 15 furakɛli bɛ se ka kɛ sababu ye ka ≥15% ni ≥20% bɔ baliku 70,6% ni 56,7% la, o bɛ kɛ sababu ye ka fasa caya dɔgɔya 58,8%. Mɔgɔ minnu tɛ ni CVD ye, san 10 kɔnɔ CVD farati jateminɛlen dɔgɔyara ka bɔ 10,1% 'furakɛli ɲɛfɛ' ka se 7,7% 'furakɛli kɔfɛ,' o bɛ farati dɔgɔyali dafalen jira ni 2,4% ye ani farati danfaralen dɔgɔyali ye 23,6%, o bɛ se ka CVD ko miliyɔn 2 bali.
Kuncɛli
Kuma surun na, Tirzepatid ye GIP ni GLP-1 minɛbagaw ka agoniste fila kura ye, a nafa ka bon kosɛbɛ sukarodunbana suguya 2 ni fasa furakɛli la. A bɛ inisɔndiya bɔli sabati ka ɲɛ, ka sukaro bɔli bali, ani ka joli sukaro labɛn tigitigi, ka gɛlɛyaw faratiw dɔgɔya ka sɔrɔ ka pankreyasi β-cell baara ɲɛ ani ka sukarodunbana taabolo bila kɔfɛ, ni dusukun lakanani nɔw ye. Fasa furakɛli la, a bɛ dumuni dunta dɔgɔya kosɛbɛ, ka dumuni nege bali, ka dɔ fara fasa kan, ka mɔgɔ farikolo girinya dɔgɔya, ani ka fasa gɛlɛyaw dɔgɔya ka sɔrɔ ka inisɔndiya ni tulumafɛnw falenfalencogo ɲɛ. Ka fara o kan, a bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ banaw furakɛ i n’a fɔ sugunɛbilenni min tɛ dɔlɔ ye, sunɔgɔbaliya, ani dusukun tantanni, o bɛ furakɛli bɛɛ lajɛlen di ni farikoloɲɛnajɛ kɛcogo caman ɲɛnabɔli ye. A pikiri kɛcogo siɲɛ kelen dɔgɔkun kɔnɔ, o bɛ dɔ fara a nɔgɔya ni banabagatɔw ka sariya labatoli kan. Ni a bɛ joli sukaro ni girinya kɔlɔsi ka ɲɛ, ka gɛlɛyaw faratiw dɔgɔya, ani ka farikolo cogoya, don o don baara kɛcogo, ani ɲɛnamaya kɛcogo ɲɛ kosɛbɛ, Tirzepatid bɛ banabagatɔw ka dannaya bonya banaw kunbɛnni na, ka hakili ta fan fɛ doni nɔgɔya, ani ka sigidamɔgɔw ka se ka ladamuni sabati.
A sɛbɛnbaga ko la
Fɛn minnu kofɔlen dòn san fɛ, olu bɛɛ ɲinini Kɛra, k’u Labɛn ani k’u Lajɛ Cocer Peptides fɛ.
Dɔnniya gafe sɛbɛnbaga
Dɔgɔtɔrɔ William T. Garvey ye dɔnnikɛla ni ɲininikɛla ŋana ye min ni baarada tɔgɔba caman bɛ ɲɔgɔn na, i n’a fɔ Alabama Iniwɛrisite min bɛ Birmingham, Aston Iniwɛrisite ani Birmingham Veterans Affairs Medical Center. A ka kalanko dɔnniya n’a ka baarakɛcogo dɔnniya bɛ baara caman na furakɛli ni dɔnniya siratigɛ la. Dɔgɔtɔrɔ Garvey ye dɛmɛba lase kɔnɔbarako ni farikoloɲɛnajɛ, balo ni dumunikɛcogo, biyokimisi ni molekiyɔmu biologi, ka fara furakɛli bɛɛjɛfanga ni kɔnɔna furakɛli kan, k’a sinsin kɛrɛnkɛrɛnnenya la dusukun ni jolisiraw ni dusukunnakow kan. A ka baara in dɔnna kosɛbɛ, wa a bonyalen don kosɛbɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, a tɔgɔ dara ko ɲininikɛla min tɔgɔ bɔra kosɛbɛ, n’o ye Cross-Field ye san 2023 ni 2024 fila bɛɛ la, o b’a jira ko a ka ɲininiw ye nɔba ni nɔba bila dɔnniya jɛkuluba la.
Dɔgɔtɔrɔ Garvey ka ɲinini nafaw n’a ka dɔnniya bɛ taa farikoloɲɛnajɛ banaw ni u furakɛcogo fan caman na. A y’a sen don kosɛbɛ sukarodunbana, fasa, ani u ni ɲɔgɔn cɛ gɛlɛyaw sɛgɛsɛgɛli la, k’a laɲini ka furakɛli fɛɛrɛ kuraw bɔ kɛnɛ kan ani ka banabagatɔw ka sɔrɔw ɲɛ. A ka baara bɛ dɔnniya ɲinini jɔnjɔnw, kɛnɛyaso sɛgɛsɛgɛliw, ani bamanankan baarakɛcogo kalanw de kan, ka danfara don laboratuwari ka sɔrɔw ni furakɛli kɛcogo lakikaw cɛ. A ka ɲininibaw sababu fɛ, Dɔgɔtɔrɔ Garvey ye dɛmɛ don ka farikoloɲɛnajɛ banaw kɛcogo juguw faamuya kosɛbɛ, wa a ye dɛmɛ don ka kɛnɛyaso laadilikanw ni furakɛli sariyaw labɛn kɔnɔbara basigilen ni farikoloɲɛnajɛ siratigɛ la. Dɔgɔtɔrɔ William T. Garvey tɔgɔ sɛbɛnnen bɛ citation (citation) kɔnɔ [4].
