ކޮޕަރ-ސީޔޫ 100އެމްޖީ

▎ ކޮޕަރ-ސީޔޫ ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުނޑި: ގްލައި-ހިސް-ލައިސް މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 28H 46CuN 12O8 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 742.3ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 130120-56-8 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 9831891 ސިނޮނިމްސް: ބިސްޕްރެޒެޓައިޑް ކޮޕަރ;DL1TR6W6VM

▎ ކޮޕަރ-ސީޔޫ ރިސާޗް

ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

އެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ދިރާސާގެ ކުރިއެރުން: 

20 ވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން ލައިފް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް މެދުނުކެނޑި ފުންވަމުން އަންނަ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ޕެޕްޓައިޑްސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއްކަން ސައިންސްވެރިންނަށް މަޑުމަޑުން ވިސްނިފައިވެ އެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ޕްރޮޓީންތަކުގެ ކޮމްޕޯނެންޓްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި މިނިވަން ބަޔޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކެއް ވެސް ހުންނަ އަދި ސެލް ބޮޑުވުމާއި، ތަފާތުވުމާއި، އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޝަން ފަދަ ޖަރާސީމުތަކުގެ އެކި ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ މި ފުން ވިސްނުމަކީ ކޮޕަރ-ސީޔޫ ހޯދުމާއި ދިރާސާކުރުމަށް ތިއަރީ އަސާސާއި ދިރާސާގެ މިސްރާބެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.

ޕްލާސްމާ ކޮމްޕޯނެންޓްސް ހޯދުން: 

އިންސާނާގެ ޕްލާސްމާ ކޮމްޕޯނެންޓްތަކުގެ ތަފްސީލީ ދިރާސާގައި ސައިންސްވެރިން ވައުދުވެފައިވަނީ ޕްލާސްމާގައި ހުންނަ އެކި ބަޔޯމޮލިކިއުލްތަކުގެ އެކުލެވުންތަކާއި ވަޒީފާތައް ތަހުލީލުކުރުމަށެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހަށިގަނޑުގެ މުހިންމު ފްލޫޑެއްގެ ގޮތުގައި ޕްލާސްމާގައި ތަފާތު ޕްރޮޓީންތަކާއި ޕެޕްޓައިޑްތަކާއި ހޯރމޯންތަކާއި އިލެކްޓްރޯލައިޓްތަކާއި އެހެނިހެން މާއްދާތައް ހިމެނޭއިރު، މިއީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތައް ދެމެހެއްޓުމަށް މުހިއްމު މީޑިއަމެކެވެ. 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިރާސާވެރިންނަށް ޕްލާސްމާ ޕްރޮޓީންތައް ތަހުލީލު ކުރުމުގެ ތެރޭގައި އެކްސިޑެންޓްވެގެން ހާއްސަ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑެއް ފެނިފައިވެ އެވެ. އޭގެ އެމިނޯ އެސިޑް ސިކުއެންސް އަކީ ގްލައިސިލް-ހިސްޓިޑައިލް-ލައިސިން ކަމަށްވާ ޖީއެޗްކޭ އެވެ. މި ހޯދުން ސައިންސްވެރިންގެ މެދުގައި ބޮޑު ޝައުގުވެރިކަމެއް އުފެދި، ޕްލާސްމާގައި މި ޓްރައިޕެޕްޓައިޑްގެ ދައުރާއި ސިފަތައް އިތުރަށް ދިރާސާ ކުރުމަށް ބާރުއެޅިއެވެ.

ކޮޕަރ އަޔަންސްގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ސިގްނިފިކޭޝަން: 

ހަމައެއާއެކު، ބަޔޮލޮޖީގައި ކޮޕަރ އަޔަންސްގެ މުހިންމު ދައުރު މަޑުމަޑުން ވަނީ ސަމާލުކަން ހޯދާފައެވެ. ކޮޕަރަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ މުހިއްމު އެއް ޓްރޭސް އެލިމެންޓް ކަމަށާއި، ގިނަ ބަޔޯކެމިކަލް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ މުހިއްމު ގިނަ އެންޒައިމްތަކެއްގެ ކޮމްޕޮނެންޓެއް ނުވަތަ އެކްޓިވޭޓަރެއް ކަމަށާއި، ސެލްތަކުގެ އާދައިގެ މެޓަބޮލިޒަމް، ނޭވާލުމާއި، ކޮލަޖަން ސިންތެސިސް ހެދުމުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮޕަރ އަޔަންސްގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތައް ދިރާސާކުރުމުގެ ތެރޭގައި ސައިންސްވެރިންނަށް ހޯދި ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮޕަރ އަޔަންސް ވަކި ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކާ ގުޅިގެން ޚާއްޞަ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކާއެކު ކޮމްޕްލެކްސްތައް އުފެދިދާނެއެވެ. މި ހޯދުމަކީ ޖީއެޗްކޭ އާއި ކޮޕަރ އަޔަންސް ބައިންޑްވުމާއި އެ އަޔަންސްގެ ޕޮޓެންޝަލް ފަންކްޝަންތައް ދިރާސާކުރުމަށް މުހިންމު ފިލާވަޅެއް ލިބިގެންދާ ހޯދުމެކެވެ.

މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ދިރާސާތައް ކުރިއެރުވުން: 

މުޖުތަމަޢު ތަރައްޤީވެ، އާބާދީ މުސްކުޅިވުމުގެ މައްސަލަ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ފާހަގަވަމުންދާއިރު، މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ދިރާސާތަކަކީ ލައިފް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން މުހިންމު މައުޟޫޢަކަށް ވެފައިވެއެވެ. ސައިންސްވެރިން ދަނީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ބަޔޯމާކެރާއި ރެގިއުލޭޓަރީ ފެކްޓަރސް ހޯދައި މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމް ހާމަކޮށް، މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުމުގެ ގޮތްތައް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. މި ގޮތުން އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ މިންވަރު މަޑުމަޑުން ދަށްވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވާއިރު، މިކަމުން ދޭހަވަނީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްއާ ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ ކޮންމެވެސް ގުޅުމެއް އޮވެދާނެކަމެވެ. މި ހޯދުމަކީ ދިރާސާވެރިންނަށް އެންޓި-އޭޖިންގގެ ދާއިރާއިން ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ މަސްދަރާއި، ވަޒީފާއާއި، ބޭނުންކުރުމާ ބެހޭ ފުން ދިރާސާތައް ކުރުމަށް އިތުރަށް ބާރުއަޅާ، އަދި ގުޅުންހުރި ދިރާސާތައް މެދުނުކެނޑި ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ކުރިއެރުވުމެކެވެ.

ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަން ކުރިއެރުވުން:

ލޭހޮޅިތަކާއި ނާރުތައް ބޮޑުވުމަށް ބާރުއެޅުން: 

މިހާރު ކުރެވިފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ލޭހޮޅިތަކާއި ނާރުތައް ބޮޑުވުމަށް ބާރުއަޅާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ވަކި ގްރޯތް ފެކްޓަރސް އާއި ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން މި އަސަރު ހާސިލް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ގްރޯތް ފެކްޓަރ (VEGF) ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އެންޖިއޯޖެނެސިސް ސްޓިމިއުލޭޓް ކޮށްފާނެއެވެ ^[1] . ނާރު ބޮޑުވުމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، ނާރު ބޮޑުވުމާ ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މޮލިކިއުލްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން ނާރު ސެލްތައް ދިރިހުރުމާއި، ގިނަވުމާއި، އެކްސޯނަލް ގްރޯތް ކުރިއެރުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ.

ކޮލަޖަން، އިލަސްޓިން، އަދި ގްލައިކޯސަމިނޯގްލައިކެންސް ސިންތެސިސް އިތުރުކުރުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ކޮލަޖަން، އިލާސްޓިން، އަދި ގްލައިކޯސަމިނޯގްލައިކެންސް ގެ ސިންތެސިސް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ކޮލަޖަން އަކީ ހަންގަނޑާއި ކަށި ފަދަ ޓިޝޫތަކުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމަށާއި، އިލާސްޓިން އިން ޓިޝޫތަކަށް އިލެސްޓިސިޓީ ލިބިދޭއިރު، ގްލައިކޯސަމިނޯގްލައިކެންސް އަކީ ޓިޝޫތަކުގެ ތެތްކަމާއި އިލާސްޓިސިޓީ ދެމެހެއްޓުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ވަކި މެކޭނިޒަމްގައި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކާއި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި، ކޮލަޖަން ސިންތެސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި ފައިބްރޯބްލާސްޓްތަކުގައި ވަކި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކުރުން ފަދަ ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ ^[1]..

ޑަރމަލް ފައިބްރޯބްލާސްޓްސްގެ ވަޒީފާއަށް އެހީތެރިވުން: 

ހަމުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމުގައި ޑަރމަލް ފައިބްރޯބްލާސްޓްސް އަކީ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ޑަރމަލް ފައިބްރޯބްލާސްޓްސްގެ ވަޒީފާއަށް އެހީތެރިވެދެވޭއިރު، ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، މައިގްރޭޝަން، އަދި އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ސިންތެސިސް ކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިކަން ހާސިލް ކުރެވޭނީ ފައިބްރޯބްލާސްޓްތަކުގެ ތެރޭގައި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކާއި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ.

ސެލް ޕްރޮޓެކްޓިވް އިފެކްޓްސް:

އެންޓިކެންސަރ އެކްޓިވިޓީ: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫގައި ކެންސަރާއި ދެކޮޅަށް ގިނަ ހަރަކާތްތަކެއް ހުރެއެވެ. އެއީ ކެންސަރު ސެލްތައް ގިނަވުން ހުއްޓުވައި، ކެންސަރު ސެލްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމާއި، ކެންސަރު ސެލްތަކުގެ ވަދެގަތުމާއި މެޓާސްޓޭސިސް ދަމަހައްޓައިގެން އެންޓިކެންސަރުގެ އަސަރުތައް ކޮށްފާނެ ކަމެކެވެ. މި ވަކި މެކޭނިޒަމްގެ ތެރޭގައި ސެލް ސައިކަލް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި، އެޕޮޕްޓޮސިސް ސިގްނަލިންގ މަގު އެކްޓިވޭޓް ކުރުމާއި، ޓިއުމަރާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ހުއްޓުވުން ހިމެނިދާނެއެވެ ^{[1] .}.

އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އެފެކްޓް: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ވަރުގަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ-α (TNF-α) އަދި އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް އުފެއްދުން ހުއްޓުވައި، ހަމައެއާއެކު ސުޕަރއޮކްސައިޑް ޑިސްމިއުޓޭޒް (SOD) ފަދަ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ NF-κB p65 އަދި p38 MAPK ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ހުއްޓުވުމާ، މިކަމުގެ ސަބަބުން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ދަށްވުމާއެވެ ^{[2] .}.

ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) ގެ ފުއްޕާމޭ ރައްކާތެރިކުރުމާއި މަރާމާތުކުރުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ރައްކާތެރިކަމާއި ރިޕަރޭޓިވް އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކުގައި ހުންނަ އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވައި، ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫއަށް ލިބޭ ގެއްލުމާއި ފައިބްރޯސިސް ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (COPD) ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ ފައިބްރޯބްލާސްޓްތަކަށް، ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން އެމީހުންގެ ވަޒީފާ އަލުން ހޯދައިދެވޭނީ، ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކާއި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ^{[1] .}.

އެންޒިއޮލައިޓިކް، އެނަލްޖީސިކް، އަދި އެންޓި-އެގްރެޝަން އިފެކްޓްސް: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ވެސް ހާސްކަން ކުޑަކުރުމާއި، ތަދުކެނޑުމާއި، އެންޓި-އެގްރެޝަން އަސަރުތަކެއް ކުރާ ނަމަވެސް، ވަކި މެކޭނިޒަމްތަކެއް އަދި ފުރިހަމައަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގައި ހުންނަ ސިގްނަލިންގ މަގުތަކާއި ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.

ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރުމާއި ސެލް ސާފުކުރުން:

ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ޑީއެންއޭ މަރާމާތު ކުރުމުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ވަކި ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރާ އެންޒައިމްތައް ނުވަތަ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން ހަލާކުވެފައިވާ ޑީއެންއޭ މަރާމާތު ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ސެލްތަކުގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުމަށާއި މުސްކުޅިވުމާއި ކެންސަރު ފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް ވަރަށް ބޮޑު މުހިންމު ކަމެއް ^{[1] .}.

ސެލް ސާފުކުރުން އެކްޓިވޭޓްކުރުން (ޕްރޮޓީސޯމް ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށް): 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ސެލްތަކުގެ ޕްރޮޓީއަސޯމް ސިސްޓަމް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ޕްރޮޓީންތައް ޑިގްރެޑޭޝަން އަދި ކްލިއަރެންސް އަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. މިއީ އިންޓްރާސެލިއުލަރ މާހައުލުގެ ސްޓެބިލިޓީ ދެމެހެއްޓުމަށާއި ޕްރޮޓީން އެގްރިގޭޝަން އަދި ސެލް ޑިސްފެންޝަން ހުއްޓުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

އެކިއުޕަންޗާގެ މެކޭނިޒަމްއާ ބެހޭ ހައިޕޮތެސިސް: ބައެއް ދިރާސާތަކުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އެކިއުޕަންޗާގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމް ކޮޕަރ-ސީޔޫ މެދުވެރިކޮށް ހާސިލްކުރެވިދާނެ ކަމަށް ބުނާ ހައިޕޮތެސިސް އެވެ. ވަކި މެކޭނިޒަމް އިތުރަށް ދިރާސާ ކުރަން ޖެހުނު ނަމަވެސް، މިއީ ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމް ދެނެގަތުމަށް އާ ނަޒަރިއްޔާތެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ ^{[3] .}.

ސިލިކޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޕްލާސްމާ ލެވެލް އަދި ޖީއެޗްކޭގެ ކްލިނިކަލް ރިލެވަންސް: އޭ. ބ.ބަލީގެ އެކި ކްލިނިކަލް މަރުހަލާތަކުގައި ސިލިކޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޕްލާސްމާގައި ޖީއެޗްކޭގެ މިންވަރު. ސީ.ސިއްހަތު ރަނގަޅު ކޮންޓްރޯލް ޕޮޕިއުލޭޝަނެއްގައި އަދި ސިލިކޯސިސްގެ އެކި ކްލިނިކަލް މަރުހަލާތަކުގައި ތިބި ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ އިމޭޖިންގ މެނިފެސްޓޭޝަންސް އަދި ޕްލާސްމާ ޖީއެޗްކޭ ލެވެލްސް. ޑީ.ސިލިކޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޕްލާސްމާ ޖީއެޗްކޭ ލެވެލް އާއި އެފްއީވީ1%ޕްރީ އާއި ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން. އީ.ސިލިކޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޕްލާސްމާ ޖީއެޗްކޭ ލެވެލް އާއި ޑީއެލްސީއޯ%ޕްރީ އާއި ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[6]

ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ހަން މަރާމާތުކުރުމާއި ރީތިވުން:

ސްޓިމިއުލޭޓިންގ ކޮލަޖަން ސިންތެސިސް: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ކޮލަޖަން، އިލާސްޓިން، އަދި ގްލައިކޯސަމިނޯގްލައިކެންސް ސިންތެސިސް އަށް ބާރުއަޅާ އެއްޗެކެވެ. ކޮލަޖަން އަކީ ހަމުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމުން ހަންގަނޑަށް އިލެސްޓިސިޓީ އާއި ވަރުގަދަކަން ލިބިދެއެވެ ^[1] . އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު ކޮލަޖަން ސިންތެސިސް މަޑުމަޑުން މަދުވެ، ހަންގަނޑު ރިލެކްސްވެ، ރިއްސުންތައް ފެންނަން ފަށައެވެ. ކޮލަޖަން އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީގެން ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ހަމުގެ އިލެސްޓިސިޓީއާއި ވަރުގަދަކަން ރަނގަޅުކޮށްދީ، ރިއްސުންތައް އުފެދުން މަދުކޮށްދެއެވެ.

ލޭހޮޅިތަކާއި ނާރުތައް ބޮޑުވުން ކުރިއެރުވުން:

 އެއީ ލޭހޮޅިތަކާއި ނާރުތައް ބޮޑުވުމަށް ބާރުއެޅުމުގެ އަސަރު ކުރާ އެއްޗެކެވެ ^[1] . ލޭ ރަނގަޅަށް ދައުރުވުމަކީ ހަމުގެ ސިއްހަތަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެއީ ހަމުގެ ސެލްތަކަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ނިއުޓްރިއެންޓްސް އާއި އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދީ ހަމުގެ މެޓަބޮލިޒަމް ޕްރޮމޯޓްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ނާރުތައް ބޮޑުވުމަކީ ވެސް ހަމުގެ ޙިއްސީ އަދި ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ޑަރމަލް ފައިބްރޯބްލާސްޓްސްގެ ވަޒީފާއަށް އެހީތެރިވުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ ޑަރމަލް ފައިބްރޯބްލާސްޓްސްގެ ވަޒީފާއަށް ސަޕޯޓްކުރާ އެއްޗެކެވެ. ފައިބްރޯބްލާސްޓްސް އަކީ ހަމުގައި ހުންނަ މައިގަނޑު އެއް ސެލް ވައްތަރު ކަމަށާއި، މިއީ ކޮލަޖަން، އިލަސްޓިން އަދި އެހެނިހެން އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ސިންތެސިސް ކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެއްޗެކެވެ ^[1] . ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ފައިބްރޯބްލާސްޓްސްގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދީ، އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ސިންތެސައިޒް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، ހަމުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.

ޒަޚަމް ރަނގަޅުވުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ޒަޚަމް ރަނގަޅުވުމުގައި ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ޒަޚަމް ރަނގަޅުވުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްކޮށްދީ، ގްރެނިއުލޭޝަން ޓިޝޫ ބޮޑުވެ، ކޮލަޖަން އުފެއްދުމާއި ޖަމާވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން އެމް2 ފޭސް އިން މެކްރޯފޭޖްތައް ބަދަލުވުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޓިޝޫތަކުގައި އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް ޓީއެންއެފް-α އަދި އައިއެލް-6 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހުއްޓުވައި، ޓީޖީއެފް-ބީ އަދި އައިއެންއޯއެސް ފަދަ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް ދޫކޮށްލައި، އެޗްއައިއެފް-1α މަގުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަވަސްކޮށް، އެންޖިއޯޖެނެސިސް ކުރިއެރުވުމުގެ އަސަރު ހާސިލްކުރުމަށް ވީއީޖީއެފް އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ޓިޝޫ ރިޕޭއަރ އަވަސްކޮށްދެއެވެ.

އެންޓި އެޖިންގ: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ މުސްކުޅިވުމާ ދެކޮޅަށް ގިނަ އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްކޮށްދޭ އެއްޗެއް ކަމަށް ބެލެވޭ NFκB ފަދަ މޮލިކިއުލްތަކުގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވޭނެ އެއްޗެކެވެ (Pickart L, 2018). މީގެ އިތުރުން އެންޒައިއޮލައިޓިކް، އެނަލްޖީސިކް، އަދި އެންޓި އެގްރެޝަން ހަރަކާތްތަކާއި، ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރުމާއި، ޕްރޮޓީއަސޯމް ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށް ސެލް ސާފުކުރުން އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުގެ ވަޒީފާ ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ކޮސްމެޓިކް އިންގްރިޑިއެންޓެއްގެ ގޮތުގައި: 

ހަންގަނޑު މަރާމާތުކުރުމަށާއި މުސްކުޅިވުމާ ދެކޮޅަށް ކުރާ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން ކޮޕަރ-ކިއު އަކީ ކޮސްމެޓިކްސްގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް އެނިއޯނިކް (AL) އަދި ކެޝަނިކް (CL) ހައިޑްރޯޖެނެޓެޑް ލެސިތިން އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ލައިޕޯސޯމްސް ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަށް ހަންގަނޑު ޑެލިވަރީ ސިސްޓަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ ^[4] . މި ލިޕޯސޯމްތަކަކީ ސްޓޭބަލް، ކުޑަ ޕާރޓިކަލް ސައިޒެއް (ގާތްގަނޑަކަށް 100nm) ހުންނަ، އަދި ބައިލޭޔަރ ފްލޫޑިޓީ މަތި އެއްޗެހި ކަމުން، ކޮޕަރ-ސީޔޫ ހަންގަނޑަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދެވޭނެއެވެ. ކޮސްމެޓިކް އިންގްރިޑިއެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ކޮޕާ-ސީޔޫ އިން ހަމުގެ ސިފަ ރަނގަޅު ކުރުމުގެ އިތުރުން ހަމުގެ ސިއްހަތު ވެސް އިތުރުކޮށްދެ އެވެ.

މެޑިކަލް ފީލްޑް:

ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް އަނިޔާއަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އަކީ އެކިއުޓް ލަންގް އިންޖަރީ (އޭއެލްއައި) އަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ލިޕޯޕޮލިސެކަރައިޑް (LPS) އިން އިންޑައުސް ކުރާ RAW 264.7 މެކްރޯފޭޖްތަކުގައި އިން ވިޓްރޯ ތަޖުރިބާތަކާއި އިން ވިވޯގައި ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް އަނިޔާގެ މައުސް މޮޑެލްގައި ކޮޕަރ-ސީޔޫ ފަރުވާއިން ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން މަދުކޮށް، ސުޕަރއޮކްސައިޑް ޑިސްމިއުޓޭޒް (SOD) ގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށް، ހަމަ އެއާއެކު TNF-α އަދި IL-6 އުފެއްދުން މަދުކޮށް، އެ އިންހިބިޝަން މެދުވެރިކޮށް އަމަލުކުރެއެވެ NF-κB p65 އަދި p38 MAPK ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ^[2] . މީގެ އިތުރުން ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން އެލްޕީއެސް އިން ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫއަށް އަންނަ ޕެތޮލޮޖިކަލް ބަދަލުތައް މަދުކޮށްދީ، ފުއްޕާމޭގެ ޕެރެންކައިމާއަށް އިންފްލެމޭޓަރީ ސެލްތައް ވަދެގެން ދިއުން ހުއްޓުވޭނެއެވެ.

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ބްލިއޯމައިސިން (BLM) އިން އުފެދޭ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ގެ މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި ފަރުވާގެ އަސަރެއް ދައްކާފައިވެއެވެ ^[5] . އިޑިއޮޕެތިކް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް ބައްޔެއް ކަމަށާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމޭޝަން އަކީ އޭގެ މުހިއްމު ޕެތޯޖެނިކް މެކޭނިޒަމްތަކެކެވެ. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ސްޓްރެސް އާއި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން ކޮޕަރ-ސީޔޫ އިން ރައްކާތެރިކަމުގެ ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެއެވެ.

ސިލިކޯސިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

ސިލިކޯސިސް އަކީ ނިއުމޯކޮނިއޯސިސްގެ އެންމެ އާންމު ވައްތަރެއް ކަމަށާއި، މިހާރު އެކަމަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ވަކި ބޭހެއް ނެތް ކަމަށް ވެސް ޑރ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮޕަރ-ކިއު އަކީ ސިލިކޯސިސް އަށް ފަރުވާގެ އަސަރު ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިއީ ކްރިސްޓަލައިން ސިލިކާ އިން އުފެދޭ އެލްވިއޯލާ މެކްރޯފޭޖްތަކުގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ހުއްޓުވުމުގެ ސަބަބުން ޕެރޮކްސިރެޑޮކްސިން 6 (PRDX6) އަށް އަމާޒުކޮށްގެން ސިލިކޯސިސް މަސްތަކުގައި ފުއްޕާމޭގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ފައިބްރޯސިސް ލުއިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[6]..

ކޮޕަރ-ކިއު އަކީ އެތައް ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ އަދި ބޮޑު މުހިންމުކަމެއް ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ކޮލަޖަން ފަދަ މާއްދާތައް އުފެއްދުމަށް ބާރުއަޅައި، ހަންގަނޑު މަރާމާތުކޮށް، މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް، ރީތިކަމާއި ހަންގަނޑަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ދާއިރާއިން ދުޅަހެޔޮ އަދި ރީތި ހަންގަނޑެއް ހޯދުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. މެޑިކަލް ފެންވަރުގައި ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް އަނިޔާތަކާއި ފުއްޕާމޭގެ ފައިބްރޯސިސް ފަދަ ފުއްޕާމޭގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ މިސްރާބެއް ލިބިގެންދާއިރު، ބަލިމީހުންގެ ސިއްހަތު ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، ކޮޕަރ-ކިއު އަކީ ލައިފް ސައިންސްތަކާއި، ބޭސްވެރިކަމާއި، ރީތިކަމުގެ ސިނާއަތް ކުރިއެރުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އިންސާނީ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ބިއަން ވައި އަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެތައް ޖަމިއްޔާތަކަކާ ގުޅިފައިވާ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސްޓޭޓް ކީ ލެބް ރެސްޕް އެޗްއެލްޓީއެޗް އެންޑް މަލްޓިމޯބިޑް، -ޖަޕާން ފްރެންޑްޝިޕް ހޮސްޕިޓަލް، ޗައިނީސް އެކަޑަމީ އޮފް މެޑިކަލް ސައިންސަސް - ޕެކިން ޔޫނިއަން މެޑިކަލް ކޮލެޖް، ނެޓްލް ކްލިން ރެސް ސީޓީއާރު ރެސްޕް ޑިސް، ނެޓްލް ސީޓީއާރު ރެސްޕް މެޑް، އަދި ޓޮންގްޖީ ޔުނިވާސިޓީ ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ އިންސްޓިޓިއުޝަނަލް އެފިލިއޭޝަންސް އިން ދައްކުވައިދެނީ މެޑިކަލް އަދި ސައިންޓިފިކް ރިސާޗްގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގަ އެވެ.

އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި މުހިންމު ބައެއް މާއްދާތަކުގެ ކެޓަގަރީތައް ހިމެނެ އެވެ. އޭނާ އަކީ ރެސްޕިރޭޓަރީ ސިސްޓަމް، އޮންކޮލޮޖީ، ޖެނެރަލް އެންޑް އިންޓަރނަލް މެޑިސިން، ރިސާޗް އެންޑް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް މެޑިސިން، އަދި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ ދާއިރާއިން ތަޖުރިބާ ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. މި ދާއިރާތަކުން އޭނާ ކުރައްވާ މަސައްކަތްތަކަކީ މެޑިކަލް ސައިންސް ކުރިއެރުވުމަށާއި ސިއްހީ ދާއިރާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް މުހިންމު މަސައްކަތެކެވެ. ބިއަން ވައި ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރެފަރެންސްގައެވެ [6].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ޕިކާޓް އެލް، މާގޯލީނާ އޭ.ރިޖެނެރޭޓިވް އެންޑް ޕްރޮޓެކްޓިވް އެކްޝަންސް އޮފް ދަ ކޮޕަރ-ކިއު ޕެޕްޓައިޑް އިން ދަ ލައިޓް އޮފް ދަ ނިއު ޖީން ޑޭޓާ[ޖޭ]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2018،19(7).DOI:10.3390/ijms19071987.

[2] ޕާކް ޖޭއާރ، ލީ އެޗް، ކިމް އެސް، އެޓް އަލް. ޓްރައި-ޕެޕްޓައިޑް ކޮޕަރ-ސީޔޫ ކޮމްޕްލެކްސް އިން މަސްތަކުގައި ލިޕޯޕޮލިސެކަރައިޑް އިންޑައުސް ކުރާ ސީރިއަސް ފުއްޕާމޭގެ އަނިޔާ ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ[J]. އޮންކޯޓާގެޓް، 2016،7(36):58405-58417.ޑީއޯއައި:10.18632/އޮންކޯޓާގެޓް.11168.

[3] މޯލްޓް އޯ ރިޕޯލް ޖޭޕީ، ކޮއިންޓްރީ ޖީ.ކޮޕަރ-ސީޔޫ[ޖޭ] މެދުވެރިކޮށް އެކިއުޕަންޗަރގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމްގެ ހައިޕޮތެސިސް. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް ހެލްތު ސައިންސް، 2024. DOI:10.22533/at.ed. 15942024150 26

[4] ޑައިމެކް އެމް، އޮލެޗޯވްސްކާ ކޭ، ހެކް-ވައިޑްރޯ ކޭ، އެޓް އަލް. ލިޕޯސޯމްސް އެސް ކެރިއަރސް އޮފް ކޮޕަރ-ސީޔޫ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ފޯރ ކޮސްމެޓިކް އެޕްލިކޭޝަން[ޖޭ]. ފާމަސިއުޓިކްސް، 2023،15(10).ޑީއޯއައި:10.3390/ފާމަސިއުޓިކްސް15102485.

[5] މާ ޑަބްލިއު، ލީ އެމް، މާ އެޗް، އެޓް އަލް. އެންޓި-އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަދި އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން މަގުތަކުގެ ތެރެއިން ބްލިއޯމައިސިން އިންޑައުސްޑް ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސްގައި ކޮޕަރ-ސީޔޫގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތައް[J]. ލައިފް ސައިންސަސް، 2020،241:117139.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އެލްއެފްއެސް.2019.117139.

[6] ބިއަން ވައި، ޑެންގް އެމް، ލިއު ޖޭ، އެޓް އަލް. ގްލައިސިލް-އެލް-ހިސްޓިޑައިލް-އެލް-ލައިސިން-Cu(2+) ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސް އިން ޕެރޮކްސިރެޑޮކްސިން 6[J] އަށް އަމާޒުކޮށްގެން ސިލިކޯސިސްގައި ފުއްޕާމޭގެ ދުޅަވުމާއި ފައިބްރޯސިސް ދަށްކޮށްދެއެވެ. ރެޑޮކްސް ބަޔޮލޮޖީ، 2024،75:103237.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ރެޑޮކްސް.2024.103237.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.