ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
29 ދުވަސް ކުރިން.
ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުން ކޮގްނިޝަން، އިމޯޝަން އަދި ހަށިގަނޑުގެ މަސައްކަތްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ ކޮމްޕްލެކްސް ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ނެޓްވޯކްތަކާއި ސެލްއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް މެދުވެރިކޮށެވެ. މި ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ގެއްލުން ނުވަތަ ޑިޖެނެރޭޝަން ގެ ސަބަބުން އަލްޒައިމާ ބަލި، ޕާކިންސަން ބަލި، ހާސްކަން، ޑިޕްރެޝަން، އަދި ނިއުރަލް ޓްރޯމާ ފަދަ ބޮޑެތި ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. ނިއުރޯލޮޖިކަލް އަދި ކޮގްނިޓިވް ހެލްތު ދެމެހެއްޓުމަށް ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު މަގުތައް- ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން، ކޮގްނިޓިވް އެންހަންސްމަންޓް، އިމޯޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން، އަދި ނިއުރަލް އިންޖަރީ ރިޕޭއާ ހިމެނޭ ގޮތަށް- ބަރޯސާވެފައިވަނީ ނިއުރޯނަލް ސަރވައިވަލް، ސިނެޕްޓިކް ޕްލާސްޓިސިޓީ، ނިއުރޯއިންފްލެމޭޝަން، އަދި ރިޖެނެރޭޓިވް މެކޭނިޒަމްތަކުގައި ސީދާ އިންޓަރވެންޝަންތަކަށެވެ. ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކަކީ، އެމީހުންގެ މަތީ ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީއާއި، ލޭ-ސިކުނޑިއަށް ހުރަސްއެޅޭ ޕަރމިއޭބިލިޓީއާއެކު، ނިއުރަލް މަގުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ރަނގަޅު މޮލިކިއުލްތަކެއްގެ ގޮތުގައި އުފެދިފައިވާ މާއްދާތަކެކެވެ. އެއީ ސެލްގެ ފެންވަރުގައި ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ލަސްކޮށް، ފަންކްޝަނަލް ރިޕޭއާ ކުރިއަރުވައި، ނިއުރޯލޮޖިކަލް ޑިސްއޯޑަރސް އިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމަށް އާ މިސްރާބުތަކެއް ހުޅުވިގެންދާ ކަންކަމެވެ.
ފޮޓޯ 1 ފަންކްޝަނަލް ކޮގްނިޓިވް ޑިސްއޯޑަރސްގެ ޕްރޮޕޯސްޑް ޕެތޯޖެނިކް މެކޭނިޒަމްސް. މަސްދަރު: ފަންކްޝަނަލް ކޮގްނިޓިވް ޑިސްއޯޑަރ: ބިއޮންޑް ސޫޑޯމެންޝިއާ (2024).
ކޯރ އެޕްލިކޭޝަން އޭރިއާތަކުގެ މެކޭނިޒަމްސް އަދި ކްލިނިކަލް ވެލިއު
1. ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން: މަލްޓިޑައިމަންޝަނަލް ޑިފެންސް އެގޭންސް ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ޑޭމަޖް
ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކަކީ އެންޓިއޮކްސިޑޭޝަން، އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން، އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޕްރޮޓެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް ނާރު ސެލްތަކަށް ދިފާޢީ ހުރަހެއް އުފައްދާ މާއްދާތަކެކެވެ.
އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުން
މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ޕެޕްޓައިޑްސް (އެބަހީ، އެސްއެސް-31) މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އެތެރޭގެ ފަށަލަގައި ޖަމާވެ، މާބޮޑަށް ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން ހުއްޓުވައެވެ. މިއީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ އާއި މެމްބަރޭން އިންޓެގްރިޓީ ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ނިއުރޯނަލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ލަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް އަދި ޕާކިންސަން ބަލީގެ މޮޑެލްތަކުގައި މި ޕެޕްޓައިޑްތަކުން ޑޮޕަމިނަރޖިކް ނިއުރޯން ގެއްލުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ.
ނިއުރޯއިންފްލެމެޓަރީ ކެސްކޭޑްސް އިންހިބިޓް ކުރުން
ވަކި ޕެޕްޓައިޑްތަކެއް (އެބަހީ، ސެރެބްރޮލައިސިން)، ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްގެ ގޮތުގައި، އެންއެފް-ކޭބީ އިންފްލެމޭޓަރީ މަގު ޑައުންރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. އެއީ މާގިނައިން މައިކްރޯގްލިއަލް އެކްޓިވޭޝަން އަދި β-އެމިލޮއިޑް (Aβ) އިންޑައުސްޑް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކޮށްދޭއިރު ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރސް (BDNF، NGF) ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ނިއުރޯނަލް ދިރިހުރުމަށް ފަހި މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓެއް ބެހެއްޓުމެވެ.
ލޭ-ސިކުނޑީގެ ހުރަސް ރައްކާތެރިކުރުން
ޓީބީ 500 ފަދަ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްތަކުގައި ޓައިޓް ޖަންކްޝަން ޕްރޮޓީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުވެ، ގެއްލުން ހުރި މާއްދާތައް ވަދެވޭ މިންވަރު މަދުވެއެވެ. މިއީ ޚާއްޞަކޮށް ޓްރޮމެޓިކް ބްރެއިން އިންޖަރީގައި ސިކުނޑީގެ އިޑިމާ އާއި ނިއުރޯނަލް ނެކްރޮސިސް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
2. ކޮގްނިޓިވް އެންހަންސްމަންޓް: ސިނެޕްޓިކް ޕްލާސްޓިސިޓީ އަދި މެމޮރީ ފަންކްޝަން އިތުރުކުރުން
ކޮގްނިޓިވް ޑީކްލައިން އާއި ލާރނިންގ-މެމޮރީ އިމްޕެއަރމަންޓްސް އަށް އަމާޒުކޮށްގެން ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތައް ހަރަކާތްތެރިވަނީ ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރސް އާއި ސިނެޕްޓިކް ސްޓްރަކްޗަރސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ.
ނޫޓްރޮޕިކް ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ސިނެޕްޓިކް އެންހަންސްމަންޓް
ބައެއް ޕެޕްޓައިޑްތައް (އެބަހީ، ސެމާ) ތައިރޮޓްރޮޕިން ދޫކުރާ ހޯރމޯންގެ ހަރަކާތް ނަކަލުކޮށް، ޑޮޕަމިން އަދި ނޯރެޕިނެފްރިން ދޫކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. މިއީ ހިޕޯކެމްޕަސްގައި ސިނެޕްޓިކް ޕްލާސްޓިސިޓީ އިތުރުކޮށް، އަލްޒައިމާ ބަލީގެ މޮޑެލްތަކުގައި ސްޕޭޝަލް މެމޮރީ ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެއީ ކޮގްނިޓިވް ސްކޯތަކާއި މައުލޫމާތު ޕްރޮސެސް ކުރުމުގެ ސްޕީޑް މަތިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ކޮލިނަރޖިކް ސިސްޓަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ވަކި ކޮލިނަރޖިކް-މިމިކިންގ ޕެޕްޓައިޑްތަކުން އެސިޓައިލްކޮލިން ޓްރާންސްމިޝަން އެފިޝަންސީ އިތުރުކޮށް، ސިނެޕްޓިކް ކްލެފްޓްތަކުގައި ކޮލިން ކޮންސެންޓްރޭޝަން ރަނގަޅުކޮށް، މަޑު ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓާއި ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ކޮގްނިޓިވް ޑީކްލައިންގައި އިންޓަރވެންޓް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ހިފަހައްޓައިދެއެވެ.
އެންޓި-އެމިލޮއިޑް ޑިޕޮސިޝަން:
އޭބީ-ޓާގެޓިންގ ސިކުއެންސް (އެބަހީ، ޕެޕްޓައިޑް ސެގްމަންޓް 176-191) އިން އޭބީ ފައިބްރިލް އެގްރިގޭޝަން ހުއްޓުވައި، ނިއުރޯޓޮކްސިކް ޕްލެކްސް އުފެދުން މަދުކޮށް، އަލްޒައިމާ ބަލީގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް ޕްރޮގްރެޝަން ލަސްކޮށް، މިއީ އަވަސް އިންޓަރވެންޝަން އަށް ރިސާޗް ހޮޓްސްޕޮޓަކަށް ވެގެންދެއެވެ.
3. އިމޯޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން: ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ބެލެންސް އަދި ސްޓްރެސް ރެސްޕޮންސް އަލުން ބައްޓަންކުރުން
ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތައް ހާސްކަމާއި ޑިޕްރެޝަން ފަދަ މޫޑް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ވަދެގަންނަނީ ލިމްބިކް ސިސްޓަމް އާއި ނިއުރޯއެންޑޮކްރައިން އެކްސިސް އަށް އަމަލުކޮށްގެންނެވެ.
5-އެޗްޓީ ޕަތްވޭ މޮޑިއުލޭޝަން
ބައެއް ޕެޕްޓައިޑްސް (އެބަހީ، ސެލް)، GABA_A ރިސެޕްޓަރސްގެ ޕޮޒިޓިވް މޮޑިއުލޭޓަރސްގެ ގޮތުގައި، γ-aminobutyric acid (GABA) އިންހިބިޓޯރީ ޓްރާންސްމިޝަން އިތުރުކޮށް، ހާސްކަމުގެ އަލާމާތްތައް ވަރަށް އަވަހަށް ލުއިކޮށްދެއެވެ. އެމީހުންގެ ފެށޭ ސްޕީޑާއި ސޭފްޓީ ޕްރޮފައިލް ސަގާފީ ބެންޒޯޑައިޒެޕައިންސް އަށް ވުރެ މާ ބޮޑެވެ. ޓެކިކިނިން ރިސެޕްޓަރ އެންޓާގޮނިސްޓް ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ޑިޕްރެޝަންގައި އެންހެޑޯނިއާ ރަނގަޅު ކުރަނީ މާއްދާ ޕީ ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވައިގެންނެވެ.
އެޗްޕީއޭ އެކްސިސް ރެގިއުލޭޝަން
އޮކްސިޓޮސިން ފަދަ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ސަބަބުން އެމިގްޑާލާގެ ޕްރީފްރަންޓަލް ކޯޓިކަލް ރެގިއުލޭޝަން އިތުރުވެ، ސްޓްރެސް ހޯރމޯން ކޮރޓިސޯލްގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. މިއީ ސޯޝަލް އެންޒައިޓީ އަދި ޕޯސްޓް ޓްރޮމެޓިކް ސްޓްރެސް ޑިސްއޯޑާ (ޕީޓީއެސްޑީ) ގައި އިމޯޝަނަލް މެމޮރީ ޕްރޮސެސިން ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ނިއުރޯޕްލާސްޓިސިޓީ މަރާމާތުކުރުން
ބީޑީއެންއެފް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ހިޕޯކެމްޕަލް ނިއުރޯންތަކުގައި ޑެންޑްރިޓިކް ސްޕައިން ގްރޯތް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ކްރޮނިކް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ދަށްވެފައިވާ ސިނެޕްޓިކް ޑެންސިޓީ އަލުން ހޯދައިދީ، ސްޓްރަކްޗަރަލް ލެވެލްގައި އިމޯޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން ފަންކްޝަންތައް މަރާމާތުކޮށްދެއެވެ.
4. ނިއުރަލް އިންޖަރީ ރިޕޭއަރ: ރިޖެނެރޭޓިވް ޕްރޮގްރާމްސް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމާއި އެކްސޯނަލް ރީގްރޯތް
ސްޕައިނަލް ކޯޑް އިންޖަރީ އަދި ޕެރިފެރަލް ނިއުރޯޕެތީ ފަދަ ފަހަތަށް ނުޖެހޭ އަނިޔާތަކަށް، ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކުން ރިޖެނެރޭޝަންގެ އިންހިބިޓޯރީ މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓް ފަހަނައަޅައިދެއެވެ.
އެކްސޯނަލް ގްރޯތް ކުރިއެރުވުން
އެންޖީއެފް މިމިކިންގ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ޓީއާރްކޭއޭ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ނިއުރޯނަލް އެކްސަން އިލޮންގޭޝަން އުފެދެއެވެ. ސައިޓިކް ނާރު އިންޖަރީ މޮޑެލްތަކުގައި އެއީ އެކްސޯނަލް ރީގްރޯތް އަވަސްކޮށްދީ މޮޓޯ ފަންކްޝަން ރިކަވަރީ ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. ކޮންޑްރޮއިޓިނޭޒް އާއި ގުޅުންހުރި ޕެޕްޓައިޑްސް (އެބަހީ، ޗޮންލޫޓެން) ކޮންޑްރޮއިޓިން ސަލްފޭޓް ފަދަ އިންހިބިޓޯރީ ޕްރޮޓީއޯގްލައިކެންސް ޑިގްރޭޑްކޮށް، ސްޕައިނަލް ކޯޑް އަށް އަނިޔާވުމަށްފަހު ސްކާރ ބެރިއަރސް ސާފުކޮށްދެއެވެ.
ޝްވާން ސެލްގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޕްރޮޓެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް (އެބަހީ، ބީޕީސީ-157) އިން ޝްވާން ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން އަދި މައިލިން އުފެދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ހަކުރުބަލީގެ ޕެރިފެރަލް ނިއުރޯޕެތީގައި ނާރު ކޮންޑަކްޝަން ވެލޮސިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދީ، ރިހުން އަދި ޙިއްސީ އާދަޔާޚިލާފު ކަންތައްތައް ލުއިކޮށްދެއެވެ.
ސްޓެމް ސެލް މޮބިލައިޒޭޝަން އަދި ޑިފެރެންޝިއޭޝަން
އެފްޖީއެފް-2 އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން އެންޑޯޖެނަސް ނިއުރަލް ސްޓެމް ސެލްތައް އަނިޔާ ލިބޭ ތަންތަނަށް ހިޖުރަކޮށް ފަންކްޝަނަލް ނިއުރޯންތަކާއި ގްލިއަލް ސެލްތަކަށް ތަފާތުވެ، ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް ރިޖެނެރޭޝަން އަށް ސެލްއުލަރ އަސާސެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
ނިންމުން
ނިއުރޯލޮޖިކަލް އަދި ކޮގްނިޓިވް ހެލްތުގައި ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ތެރަޕީޓިކް ޕެރެޑައިމްތަކުގައި 'ސިމްޕްޓޮމް ރިލީފް' އިން 'ނިއުރަލް ރިޖެނެރޭޝަން' އަށް ބަދަލުވުމެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް، ސިނެޕްޓިކް ފަންކްޝަން، ނިއުރޯއިންފްލެމޭޝަން، އަދި ރިޖެނެރޭޓިވް މަގުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން، މި މާއްދާތަކުން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން، ކޮގްނިޓިވް އެންހަންސްމަންޓް، އިމޯޝަނަލް ރެގިއުލޭޝަން، އަދި އަނިޔާ މަރާމާތުކުރުމުގައި މަލްޓި-މެކޭނިސްޓިކް ސިނަޖިސްޓިކް އެޑްވާންޓޭޖްތައް ދައްކައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
