Kɔrɔya tɛ se ka bali, nka yala an bɛ se k’o sumaya wa? Sɛgɛsɛgɛli minnu kɛra kɔsa in na, olu y’a jira ko NAD+ ni glutathione bɛ se ka dɛmɛ don. O mɔlikuluw ye fɛnba ye selilɛriw ka kɛnɛyako ni fanga sɔrɔli la.
Nin barokun in bɛ NAD+ ni glutathione bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ cogo min na walasa ka kɔrɔya nɔw dɔgɔya. U bɛ ɲɛnamaya jan ni farikolo yɔrɔw labɛncogo kura sabati cogo min na, aw ye a dɔn.
Fɛ Cocer Peptides , an bɛ furakisɛw di minnu bɛ nin mɔlikulu barikama ninnu dɛmɛ. Aw bɛ to ka aw fanga barika bonya ni aw bɛ kɔrɔbaya.
NAD+ (Nicotinamide Adenine Dinucleotide) ye coenzyme ye min bɛ sɔrɔ farikolokisɛ ɲɛnamaw bɛɛ la, wa a jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ ɲɛnamaya kɛcogo nafama caman na. A nafa ka bon farikolojɔli la, fanga sɔrɔli la, ani selilɛriw ka kɛnɛya sabatili la. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, NAD+ bɛ mitokondriyaw ka baara dɛmɛ, o min bɛ fanga dilan ATP (adenosine triphosphate) cogo la. Ni NAD+ bɛrɛ tɛ, farikolokisɛw tɛ se ka fanga sɔrɔ ka ɲɛ, min ka kan ka kɛ walasa ka ɲɛnamaya kɛ, o bɛ na ni selilu ka baarakɛcogo tiɲɛni ye.
Ka fara a jɔyɔrɔ kan fanga sɔrɔli la, NAD+ nafa ka bon ADN dilancogo ni selilɛriw ka ɲɛnamaya la. NAD+ bɛ sirtuins (sirtuins) baara, o ye farikolojɔli dumuniw denbaya ye minnu sen bɛ kɔrɔya taabolo labɛnni na, ka degunw kunbɛncogo ɲɛ, ani ka selilɛriw dilancogo sabati. O farikolojɔlifɛnw bɛ dɛmɛ ka farikolokisɛw tanga oksidan degun ma ani ka jeninida jiracogo ɲɛnabɔ walasa ka seliluw ka baara kɛnɛya sabati. O la, NAD+ bɛ tali kɛ ɲɛnamaya jan na ani farikolo ka se ka degunw kunbɛn, ka tiɲɛniw dilan, ani ka to kamalenninya la selilɛriw ta fan fɛ.
Ni an bɛ kɔrɔbaya, NAD+ hakɛ bɛ dɔgɔya an farikolo la cogo la min bɛ nɔ bila selilɛriw ka baara la cogo caman na. O dɔgɔyali bɛ ye kɛrɛnkɛrɛnnenya la mitokondriyaw la, fanga sɔrɔli bɛ daminɛ ka sumaya yɔrɔ min na, o bɛ na ni fanga hakɛ dɔgɔyali ye. O fanga bɔli dɔgɔyali bɛ nɔ bila farikolo yɔrɔ suguya caman na, o bɛ kɛ sababu ye ka sɛgɛn, ka fanga dɔgɔya, ani ka kɛnɛya dɔɔni dɔɔni farikoloɲɛnajɛ la.
NAD+ dɔgɔyali fana bɛ ADN dilancogo sumaya, o bɛ kɛ sababu ye ka farikolokisɛw to u ka teli ka tiɲɛni kɛ jamu ni fɛn falenw na. O bɛ kɛ sababu ye ka kɔrɔya kɛ selilɛriw ta fan fɛ, o bɛ na ni banaw ye i n’a fɔ farikolojidɛsɛbanaw, dusukun ni jolisiraw gɛlɛyaw, ani farikoloɲɛnajɛ baarakɛbaliya. NAD+ dɛsɛ bɛ kɛ sababu ye farikolokisɛw tɛ se ka oksidan degunw kunbɛn, o min bɛ kɔrɔya teliya ani ka dɔ fara banaw kan minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. O de kama NAD+ hakɛ ɲuman marali nafa ka bon kɔrɔya kɛnɛman na.
Kɔsa in na, ɲininiw y’a jira ko NAD+ hakɛ falenni bɛ se ka nafa caman lase kɔrɔya kɛlɛli ma. Ni aw ye NAD+ ɲɛbilafɛnw fara ɲɔgɔn kan i n’a fɔ nikotinamidi ribosidi (NR) ani nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN), a bɛ se ka kɛ ka dɔ fara NAD+ hakɛ kan farikolo la, hali mɔgɔkɔrɔbaw la. A jirala ko nin furakisɛ ninnu bɛ farikolokisɛw labɛn kokura, ka mitokondriyaw ka baara ɲɛ, ani ka fanga hakɛ caya.
Ni dɔ farala NAD+ kan, o bɛ se ka farikolo dilancogo dafalenw lawuli, ka sirtuyiniw ka baara ɲɛ, ani ka oksidan tiɲɛni dɔgɔya. O bɛ dɛmɛ ka kɔrɔya taabolo sumaya, ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲɛ, ani ka mɔgɔ tanga selilɛriw ka baara dɔgɔyali ma min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. Ni aw ye NAD+ hakɛ fa, aw bɛ se ka dɔ bɔ kɔrɔya nɔw la, ka farikolokisɛw labɛn kokura, ani ka kɛnɛya ni ɲɛnamaya bɛɛ lajɛlen dɛmɛ.
Molecules (Molecules) ye |
Baarakɛcogo jɔnjɔnw |
A bɛ nɔ bila kɔrɔya la |
Fɛɛrɛ min bɛ Kɛ ni wale ye |
NAD+ ye |
Fanga sɔrɔli, ADN dilancogo, sirtuin baarakɛli |
A bɛ kɔrɔya sumaya ni a bɛ mitokondriyaw ka baara sabati |
A bɛ farikoloɲɛnajɛ dɛmɛ ani ka dilancogo baara kɛ |
Glutathione (Glutathione) ye |
Antioxydant, detoxification, farikolo tangalan dɛmɛnan |
A bɛ dɔ bɔ oksidan tiɲɛni na, funu ani kɔrɔya la |
A bɛ radikaliw (radicaux libres) kɛ fɛn wɛrɛ ye ani ka baga bɔli dɛmɛ |
Glutathione jate bɛ kɛ farikolo tangalan barikama dɔ ye. A bɛ radikali hɔrɔnyalenw ni oksizɛni suguya minnu bɛ se ka kɛ (ROS) ye, olu minnu ye fɛn juguw ye minnu bɛ oksidan degun bila mɔgɔ la. Oksidan degun bɛ na ni selilɛriw tiɲɛni ye, ka kɔrɔya teliya, ani ka kɛ sababu ye ka bana suguya caman lase mɔgɔ ma, dusukun ni jolisiraw ni hakiliɲagami banaw sen bɛ o la. Ni glutathione bɛ redox balansi mara, a bɛ dɛmɛ ka farikolokisɛw tanga oksidan degun tiɲɛniw ma, o la, a bɛ kɔrɔya joona bali ani ka selilɛriw bɛɛ ka kɛnɛya sabati.
A ka farikolo tangacogo kɔfɛ, glutathione jɔyɔrɔ ka bon farikolo ka baga bɔli la. A bɛ dɛmɛ ka baga juguw ni nɛgɛ gɛlɛnw bɔ yen ni a sirili ye u la ani ka u bɔli nɔgɔya. Nin baga bɔli fɛɛrɛ in nafa ka bon farikolo yɔrɔw baara kɛnɛya sabatili la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la sugunɛ na. Sugunɛ bɛ baara kɛ i n’a fɔ farikolo ka baga bɔlan dacogo la, ka bagaw bɔ joli la. Ni glutathione bɛ o baara in dɛmɛ, a bɛ dɛmɛ don walasa fɛn juguw ka bɔ farikolo la ka ɲɛ, ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen sabati ani ka bana basigilenw farati dɔgɔya.
Ni an bɛ kɔrɔbaya, glutathione hakɛ bɛ dɔgɔya farikolo la a yɛrɛ la, o bɛ kɛ sababu ye ka farikolokisɛw tiɲɛ kosɛbɛ oksidan fɛ. O dɛsɛ bɛ farikolo fanga dɔgɔya ka oksidan degun kɛlɛ, o min bɛ farikolo yɔrɔw tiɲɛni teliya, ka farikolo tangacogo tiɲɛ, ka dɔ fara banaw kan minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. Se min bɛ dɔgɔya ka radikaliw (radicaux libres) bali, o bɛ kɛ sababu ye ka funu, ADN tiɲɛni, ani ka selilɛriw ka baara nafamaw dɔgɔya. Ni aw ye glutathione walima a ɲɛfɛfɛnw fara a kan, i n’a fɔ N-acetyl cysteine (NAC), o bɛ se ka dɛmɛ don ka farikolo tangalanw segin a cogo kɔrɔ la ani ka farikolo ka se ka kɔrɔya kɛlɛ.
NAD+ ni glutathione jɔyɔrɔ tɛ kelen ye nka u bɛ ɲɔgɔn dafa selilɛriw ka kɛnɛya la. NAD+ nafa ka bon fanga sɔrɔli la, mitokondriyaw ka baara la, ani ADN dilancogo la, ka sɔrɔ glutathione bɛ kɛ farikolo tangalan ye min bɛ farikolo tanga, ka farikolokisɛw tanga oksidan degun ma. U faralen ɲɔgɔn kan, u bɛ jɛɲɔgɔnya barikama dɔ sigi senkan min bɛ farikolo yɔrɔw labɛncogo kura sabati ani ka selilɛriw ka kɛnɛya sabati. NAD+ bɛ dɛmɛ ka selilɛriw dilancogo ni fanga sɔrɔli bonya, ka sɔrɔ glutathione bɛ a to farikolokisɛw lakananen don ka bɔ oksidan tiɲɛni na. O faralen ɲɔgɔn kan fangama in bɛ kɛnɛya teliya, ka kɔrɔya nɔw dɔgɔya, ani ka selilɛriw ka baara kɛnɛman dɛmɛ.
Mitokondriyaw, n’olu ye selilɛri fangatigiw ye, olu bɛ u jigi da NAD+ ni glutathione fila bɛɛ kan walasa ka baara kɛcogo ɲuman sɔrɔ. NAD+ jɔyɔrɔ ka bon mitokondriyaw ka biyojenizi la, a bɛ mitokondriyaw kura dilanni lawuli walasa ka seliluw ka fanga ɲininiw dafa. Faan wɛrɛ fɛ, glutathione bɛ mitokondriyaw tanga oksidan tiɲɛni ma, o bɛ se ka u ka baara tiɲɛ ani ka dɔ bɔ u ka baarakɛcogo la. Ni NAD+ ni glutathione bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ, olu b’a to mitokondriyaw ka to kɛnɛya la ani ka baara kɛ ka ɲɛ, ka selilɛriw ka fanga sɔrɔli dɛmɛ ani ka dɛmɛ don ka ɲɛnamaya sabati ni an bɛ kɔrɔbaya.
NAD+ nafa ka bon ADN dilancogo la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la a ka anzimuw baarakɛli fɛ i n’a fɔ Poly ADP-Ribose Polymerase (PARP), minnu bɛ ADN tiɲɛnenw dilancogo nɔgɔya. Nka, ADN dilancogo bɛ se ka ROS lase, o bɛ na ni oksidan degun wɛrɛw ye. Glutathione bɛ don o yɔrɔ de la, ni a bɛ ROS min bɛ sɔrɔ ADN dilan waati la, o tɛ kɛ fɛn wɛrɛ ye, glutathione bɛ dɛmɛ ka selilɛriw ka tiɲɛni wɛrɛw bali. O jɛɲɔgɔnya in b’a to ADN dilancogo bɛ ɲɛ ani ka ɲɛ, o bɛ dɔ bɔ ADN caman cili farati la ani ka selilu bɛɛ lajɛlen dafalen dɛmɛ. NAD+ ni glutathione faralen ɲɔgɔn kan, jɔyɔrɔba bɛ selilɛriw ka kɛnɛya sabatili la, ka ADN tiɲɛni dɔgɔya min bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ, ani ka farikolo yɔrɔw labɛn kokura.
Kɔnɔnafiliw faralen ɲɔgɔn kan |
Fɛɛrɛ min bɛ Kɛ ni wale ye |
Nafa minnu bɛ sɔrɔ o la |
Dɔ farala selilɛri fanga kan |
NAD+ bɛ mitokondriyaw ka baara sabati |
Seliluw dilancogo ni u lasegincogo ɲɛnabɔlen |
Oksidanw lakanani fanga bonya |
Glutathione bɛ ROS bali |
Oksidan tiɲɛni ni funu dɔgɔyali |
ADN dilancogo ɲɛnabɔlen |
NAD+ bɛ PARP enzymes baara, glutathione bɛ ROS dɔgɔya |
ADN dilancogo ka ɲi kosɛbɛ k’a sɔrɔ tiɲɛni wɛrɛ ma kɛ |
Kɔnɔnatumuw lakanani ni ɲɔgɔn cɛ |
NAD+ bɛ glutathione (glutathione) lasegin a cogo kɔrɔ la ani ka ADN dilancogo dɛmɛ |
Farikolo yɔrɔw kɛnɛyali ni u lakununni ka caya |
Ni an ye NAD+ hakɛ caya ani ka glutathione baarakɛcogo ɲuman mara, an bɛ se ka kɔrɔya taabolo sumaya ani ka dɔ bɔ banaw farati la minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. NAD+ ni glutathione ka jɛɲɔgɔnya bɛ selilɛriw dilancogo ɲɛ, ka funu dɔgɔya, ka mitokondriyaw ka kɛnɛya sabati, o bɛɛ bɛ kɛ sababu ye ka kɔrɔya kɛnɛya la.
NAD+ ni glutathione fana nafa ka bon fari kɛnɛya la. NAD+ bɛ dɛmɛ ka kolajɛ sɔrɔli ni fari lamagacogo sabati, ka sɔrɔ glutathione bɛ farikolokisɛw tanga oksidan tiɲɛni ma ani degun minnu bɛ sɔrɔ UV fɛ. U faralen ɲɔgɔn kan, u bɛ fari kuraya sabati, ka jirisun finmanw dɔgɔya, ka fari bɛɛ kɛnɛya sabati, o bɛ kɛ sababu ye ka kɛ funankɛya ye.
Molecules (Molecules) ye |
Fari nafa jɔnjɔnw |
Fɛɛrɛ min bɛ Kɛ ni wale ye |
Kɔnɔnafili yelen |
NAD+ ye |
A bɛ kolajɛ bɔli ɲɛ, a bɛ fari lamagacogo ɲɛ |
A bɛ selilɛri fanga bonya ani ka kolajɛ sɔrɔli dɛmɛ |
Layini finmanw dɔgɔyali, fari ka gɛlɛn |
Glutathione (Glutathione) ye |
A bɛ fari ɲɛ jɛyali dɔgɔya, ka baga bɔli sabati |
A bɛ radikaliw kɛ neutralize, ka oksidan tiɲɛniw dilan |
Hali fari ɲɛ, kurukuruw ni nɔgɔw dɔgɔyali |
Farankan |
A bɛ fari kɛnɛya sabati, a bɛ farikolo cogoya ɲɛ |
A bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka fari dilan, ka farikolo seginni sabati |
Fari kɛnɛman, min bɛ i ko kamalennin |
Ni an bɛ kɔrɔbaya, farikolo tangacogo bɛ dɔgɔya, wa funu basigilen bɛ caya. NAD+ ni glutathione bɛ dɛmɛ ka nin ko ninnu kɛlɛ, u kɛtɔ ka farikolo tangacogo ɲɛ ani ka farikolo funu dɔgɔya. NAD+ bɛ farikolo tangalanw baara, ka sɔrɔ glutathione bɛ u tanga oksidan degun ma, o bɛ a to farikolo tangalanw ka to barika la ani ka baara kɛ.
Kɔsa in na, ɲininiw ye ɲɛtaa ɲuman jira ni NAD+ ɲɛbilafɛnw ye, i n’a fɔ nikotinamidi ribosidi (NR) ani nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN), minnu jirala ko u bɛ dɔ fara NAD+ hakɛ kan farikolo la. Nin furakisɛ ninnu ye ɲɛtaa jira kɔrɔya banaw la i n’a fɔ hakiliɲagami, farikolo fanga dɔgɔyali, ani inisɔndiya. Dɔgɔtɔrɔso kalanw bɛ senna walasa k’u seko bɛɛ sɛgɛsɛgɛ u ka ɲɛnamaya janya la ani ka kɛnɛya waati ɲɛ.
Glutathione farali fana sɛgɛsɛgɛra a nafa kan kɔrɔya kɛlɛli la. Kɛnɛyaso sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko glutathione hakɛ seginni bɛ se ka farikolo tangacogo ɲɛ, ka funu dɔgɔya, ani ka a tanga oksidan tiɲɛni ma. Glutathione bɛ kɛ ka caya fari la kɛnɛyali, farikolo tangacogo dɛmɛni ani baga bɔli furakɛli la.
Kalan caman ye NAD+ ni glutathione faralen ɲɔgɔn kan, olu tali ɲɔgɔn fɛ sɛgɛsɛgɛ. Sɔrɔ fɔlɔw b’a jira ko nin fɛn fila ninnu ka jɛɲɔgɔnya nɔ bɛ se ka farikolo seko bonya ka farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw dilan, ka dɔ bɔ oksidan degun na, ani ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen sabati. Sɛgɛsɛgɛli caman ka kan ka kɛ walasa ka nin faralen in nafa kuntaalajan faamuya ka ɲɛ.
Walasa ka NAD+ hakɛ caya, aw bɛ a lajɛ ka NAD+ ɲɛbilafɛnw fara a kan i n’a fɔ nikotinamidi ribosidi (NR) walima nikotinamidi mononukiliyɔtidi (NMN). Ɲɛnamaya kɛcogo caman yeli, i n’a fɔ sunɔgɔ waati ni waati ani farikoloɲɛnajɛ kɛli tuma bɛɛ, olu fana bɛ se ka NAD+ bɔli lawuli a yɛrɛ la.
Glutathione hakɛ bɛ se ka caya ni glutathione walima a ɲɛfɛfɛnw farali ye i n’a fɔ N-acetyl cysteine (NAC). Dumuni minnu falen don kisɛkisɛ la, i n’a fɔ alikama, shɔ ani nakɔfɛnw dunni, olu fana bɛ se ka glutathione sɔrɔli dɛmɛ. Ka fara o kan, ka ɲɛnamaya kɛcogo ɲuman mara min bɛ dɔ bɔ oksidan degun na, i n’a fɔ ka sigarɛtimin ni dɔlɔmin kojugu, o bɛ se ka dɛmɛ don ka glutathione hakɛ mara.
Ni aw bɛ ɲɛnamaya kɛcogo ɲuman ta min kɔnɔ farikoloɲɛnajɛ bɛ kɛ tuma bɛɛ, dumuni dafalenw, ani degunw kunbɛncogo fɛɛrɛw, o bɛ se ka NAD+ ni glutathione fila bɛɛ sɔrɔli dɛmɛ u yɛrɛ la. Sunɔgɔ ɲuman, farikolojidɛsɛ ani balo ɲuman nafa ka bon walasa ka nin fɛn nafama ninnu hakɛ ɲuman mara.
Kuncɛli la, NAD+ ni glutathione bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka kɔrɔya kɛlɛ, ka farikolo yɔrɔw labɛn kokura, ani ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen sabati. Ni an ye o fɛn nafamaw fa, an bɛ selilɛriw ka baara ɲɛ, ka oksidan tiɲɛni dɔgɔya, ani ka kɔrɔya dɔɔni dɔɔni. Ni ɲininiw bɛ ka taa ɲɛ, u tali faralen ɲɔgɔn kan, o bɛ se ka fɛn caman sɛmɛntiya kɔrɔya furakɛli fɛɛrɛw la. Cocer Peptides bɛ fɛnw dilan minnu bɛ o mɔlikulu ninnu dɛmɛ, ka ɲɛnamaya jan ni ɲɛnamaya kɛcogo ɲuman sabati.
A: NAD+ jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ selilɛriw ka fanga sɔrɔli la, ADN dilancogo la, ani mitokondriyaw ka kɛnɛya la, o minnu nafa ka bon kosɛbɛ kɔrɔya kɛlɛli la ani ka ɲɛnamaya jan yiriwa.
A: Glutathione ye farikolo tangalan barikama ye min bɛ farikolo tangalanw bali, ka oksidan tiɲɛni ni funu dɔgɔya, o minnu ye kɔrɔya sababuba ye.
A: Ɔwɔ, NAD+ ni glutathione bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka selilɛriw ka baara ɲɛ, ka u tanga oksidan degun ma, ani ka farikolo yɔrɔw labɛn kokura, ka kɔrɔya kɛlɛli fura bɛɛ lajɛlen di.
A: Ni aw ye NAD+ ɲɛbilafɛnw fara ɲɔgɔn kan i n’a fɔ nikotinamidi ribosidi ani dumuni walima dumuni minnu falen don glutathione la, o bɛ se ka dɛmɛ don ka o fɛnɲɛnamafagalanw hakɛ ɲuman segin u cogo kɔrɔ la ani ka u mara walasa ka kɔrɔya ka ɲɛ.
