لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
لە بواری جوانکاری و چاودێری پێستدا، چارەسەری دژە چرچ و لۆچی بابەتێکە کە جێگەی سەرنجی زۆرە. سناپ-٨ و ژەهری بۆتولینیۆم دوو پێکهاتەی باوی دژە چرچبوونن، هەریەکەیان میکانیزمی ناوازەی کارکردن و تایبەتمەندی بەکارهێنانیان هەیە.
1. میکانیزمی کردار
میکانیزمی کارکردنی سناپ-٨: سناپ-٨ پێپتیدێکی تایبەتە کە میکانیزمی کارکردنی پەیوەندی بە دروستبوونی کۆمپلێکسی SNARE هەیە. بە دەستوەردان لە دروستبوونی کۆمپلێکسی SNARE، Snap-8 دەردانی گواستەرە دەمارییەکان کەمدەکاتەوە، بەمەش گرژبوونی ماسولکەکان ڕێگری دەکات و کاریگەری کەمکردنەوەی چرچ و لۆچی بەدەست دەهێنێت. لە ئاستی خانەیی، کاتێک سیگناڵە دەمارییەکان دەگوازرێنەوە بۆ خانەکانی ماسولکە، زنجیرەیەک وەڵامی فیزیۆلۆژی دەستپێدەکەن، لەگەڵ کۆبوونەوەی ئاسایی کۆمپلێکسی SNARE کە هەنگاوێکی گرنگە لە دەردانی گواستەرە دەمارییەکان. بوونی Snap-8 ڕێگری دەکات لە دروستبوونی ئاسایی کۆمپلێکسی SNARE، ئەمەش دەبێتە هۆی بێتوانایی دەردانی گواستەرە دەمارییەکان بۆ ناو درزی سیناپسی. لە ئەنجامدا خانەکانی ماسولکە سیگناڵی گرژبوونەوە وەرناگرن، ئەمەش فرێکوێنسی و چڕی گرژبوونی ماسولکەکان کەمدەکاتەوە. بەکارهێنانی درێژخایەن دەتوانێت وردە وردە قووڵی چرچ و لۆچی کەم بکاتەوە.
میکانیزمی کارکردنی ژەهری بۆتولینیۆم: ژەهری بۆتولینیۆم کە لەلایەن کلۆستریدیۆم بۆتولینۆمەوە بەرهەمدەهێنرێت ژەهرێکی دەمارییە. بە شێوەیەکی سەرەکی لە شوێنی یەکگرتنی دەماری ماسولکەییدا کاردەکات بە بڕینی تایبەتی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە دەردانی گواستەرە دەمارییەکان، وەک SNAP-25، بەمەش ڕێگری لە دەردانی گواستەرە دەمارییەکان ئەسیتیلکۆلین دەکات. ئەسیتیلکۆلین گواستنەوەی دەماری سەرەکییە کە سیگناڵەکانی دەمار دەگوازێتەوە بۆ ماسولکەکان و گرژبوونی ماسولکەکان دەستپێدەکات. کاتێک کە دەردانی ئەسیتیلکۆلین ڕێگری لێدەکرێت، ماسولکەکان ناتوانن نیشانەکانی گرژبوونەوە وەربگرن، ئەمەش دەبێتە هۆی شلبوونەوەی ماسولکەکان. لە ماسولکەکانی دەربڕینی دەموچاودا، ژەهری بۆتولینیۆم گرژبوونی ماسولکەکان لە کاتی دەربڕینی دەموچاودا لاواز دەکات، بەمەش ئەو چرچ و لۆچیانەی کە بەهۆی دووبارە گرژبوونی ماسولکەکانەوە دروست دەبن، وەک پێی کەروێشک و هێڵە گلابێلارەکان کەم دەکاتەوە.
2. بەکارهێنانەکان
بەکارهێنان لە بەرهەمەکانی چاودێری پێست - سناپ ٨: سناپ ٨ بە شێوەیەکی باو لە بەرهەمە جۆراوجۆرەکانی چاودێری پێستدا بەکاردەهێنرێت، وەک کرێم و سیرۆم. سوودەکەی لەوەدایە کە پێکهاتەیەکی تاڕادەیەک سووکی دژە چرچ و لۆچییە و بۆ زۆربەی جۆرەکانی پێست گونجاوە. بە بەکارهێنانی بەردەوامی ئەو بەرهەمانەی کە سناپ ٨یان تێدایە لە ڕێگەی بەکارهێنانی ڕۆژانەوە، دەتوانرێت چرچ و لۆچی پێست وردە وردە باشتر بکرێت. بەو پێیەی بە شێوەی بەرهەمی چاودێری پێست بەردەستە، بەکارهێنانی گونجاوە و پێویستی بە کارمەندانی پزیشکی پیشەیی نییە بۆ بەڕێوەبردنی، ئەمەش بەربەستی بەکارهێنان کەمدەکاتەوە.
بەکارهێنان لە بەرهەمەکانی جوانکاری و چاودێری پێست - ژەهری بۆتولینیۆم: ژەهری بۆتولینیۆم بە پلەی یەکەم لە بواری جوانکاریدا لە ڕێگەی دەرزییەوە بەکاردەهێنرێت. ئەم شێوازە ڕاستەوخۆ پێکهاتەی چالاک دەگەیەنێتە شانە ماسولکەییە تایبەتەکان، کە کێشەکانی چرچ و لۆچی دەکاتە ئامانج. بە شێوەیەکی گشتی بۆ چارەسەرکردنی چرچ و لۆچی قووڵتر و ئیستاتیک و داینامیکی بەکاردێت، وەک هێڵی پێشەوە و پێی کەروێشک. بەڵام دەرزی بۆتۆکس پێویستی بە کارمەندانی پزیشکی پیشەگەر هەیە بۆ بەڕێوەبردنی، لەگەڵ مەرجی توند بۆ ژەمە دەرمان و شوێنی دەرزی و چینەکان. لەکاتی ئەنجامدانی کەمکردنەوەی چرچ و لۆچی دەموچاو، پزیشکان دەبێت بە وردی ژەمی بۆتۆکس حیساب بکەن و کۆنترۆڵی بکەن بە پشتبەستن بە بارودۆخی چرچ و لۆچی نەخۆشەکە و دابەشبوونی ماسولکەکانی دەموچاو بۆ بەدەستهێنانی کاریگەری دژە چرچبوونی گونجاو لە هەمان کاتدا دوورکەوتنەوە لە کاریگەرییە نەرێنییەکانی وەک ڕەقبوونی ماسولکەکانی دەموچاو.
بەکارهێنان لە بواری پزیشکیدا - سناپ-٨: لە ئێستادا، لێکۆڵینەوەیەکی تاڕادەیەک کەم لەسەر بەکارهێنانی سناپ-٨ لە بواری پزیشکیدا هەیە. بەڵام بە پشتبەستن بە میکانیزمی کارکردنی، ڕەنگە لە ڕووی تیۆریەوە بەهای هەبێت وەک چارەسەرێکی یارمەتیدەر بۆ هەندێک حاڵەتی سووک یان نیشانەکانی پەیوەست بە گرژبوونی زۆر ماسولکەکان. بۆ ناڕەحەتییەکی سوکی دەموچاو یان گرژبوونی ماسولکەکان کە بەهۆی گرژی ماسولکەکانەوە دروست دەبێت، فۆرمولاسیۆنە ناوەکییەکان کە سناپ-٨یان تێدایە ڕەنگە هەندێک ڕزگاربوون دابین بکەن.
بەکارهێنانی پزیشکی - ژەهری بۆتولینیۆم: ژەهری بۆتولینۆم بەکارهێنانی بەربڵاوی هەیە لە بواری پزیشکیدا. جگە لە کەمکردنەوەی چرچ و لۆچی جوانکاری، بۆ چارەسەرکردنی حاڵەتە جۆراوجۆرەکانی پەیوەست بە ماسولکەکان بەکاردێت. لە بواری دەماردا بۆ چارەسەری دیستۆنیا بەکاردێت، لەوانە دیستۆنیای سەر، دیستۆنیای ملی ڕەحم و دیستۆنیای ئەندامەکان. کاتێک ژەهری بۆتولینۆم دەدرێ بە ماسولکەکانی تووشبوو بە دیستۆنیا، ئیفلیجی دەوروبەری ناوچەیی و کۆنترۆڵکراو بەرهەم دەهێنێت، کە گرژی زۆری ماسولکەکان کەمدەکاتەوە و نیشانەکان باشتر دەکات. لە زانستی گوێ و لووتدا، دەتوانرێت ژەهری بۆتولینیۆم بۆ چارەسەرکردنی حاڵەتەکانی وەک نەخۆشی لوسیا فرێی، فیستۆلای لیکی، نیشانەکانی زیادەڕۆیی لە لیکدان، دیستۆنیای قوڕگ، لەرزینی پەڕۆی دەنگ، گرانولۆمای کۆئەندامی دەنگ، سینکینێزی دوای ئیفلیجی دەماری دەموچاو، ناڕێکی خواردن و هەوکردنی لووت بە شێوەیەکی بەرگریکارانە بەکاربهێنرێت. جگە لەوەش لە پزیشکی چاودا دەتوانرێت بۆ چارەسەرکردنی هەندێک تێکچوونی ماسولکەکانی چاو بەکاربهێنرێت، وەکو سپانی چاو.
سەرچاوەکان
[1] وی ئێس ئای، پارک ئی ئێس. بەرگری دروستکەری ژەهری بۆتولینیۆم [J]. ئەرشیفی نەشتەرگەری جوانکاری-Aps، 2022،49(1):12-18.DOI:10.5999/aps.2021.00766.
[2] دۆلۆمیسیڤیچ د، لیپیێک م، میلنیچێک ک، و هاوکارانی. ژەهری بۆتولینیۆم - تێڕوانینێکی گشتی لە بەکارهێنان لە زانستی گوێ و لووت و لووت [J]. Polski Przegląd Otorynolaringologiczny, 2022. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:254297988
