▎ HGH ka ɲininiw
HGH ka ɲininiw kɛcogo ye mun ye?
Farikolo janya kojuguba kɔlɔsili daminɛna san kɛmɛ 19nan cɛmancɛ la. San 1944, Li ni Evans ye bonya hormone (GH) bɔ misiw ka ɲɛgɛnɛsiraw la, hali n’a nɔ minnu bɛ witaminiw, tulumafɛnw ani farikolojɔli dumuniw na, olu tun faamuyalen don dɔɔnin dɔrɔn o waati la. San 1950 labanw na, Knobil n’a baarakɛɲɔgɔnw ye GH suguya kɛrɛnkɛrɛnnen sigi sen kan, k’a ye ko GH primate dɔrɔn de bɛ se ka kɛ fɛnɲɛnamaw la. San 1963, Suwisi dɔnnikɛla Fork Handle, k’a to banabagatɔw furakɛli la minnu bɛ ni ɲɛgɛnɛsira bɔli ye, a y’a ye ko ni HGH farala u kan, o bɛ taamasiɲɛw segin u cogo kɔrɔ la i n’a fɔ farikolojɔli hakɛ basigilen, o ye HGH ka kɔrɔya kɛlɛli ɲininiw jusigilan sigi. Bonya hormone gène cloning (clonage) kɛlen kɔfɛ, hadamaden ka growth hormone (rhGH) min bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ kokura, o bɔra kɛnɛ kan san 1980 waatiw la.
HGH ka baarakɛcogo ye jumɛnw ye?
Bonya ni yiriwali sabatili
A nɔ minnu bɛ kolo la: HGH bɛ kolotugudaw baara lawuli, ka kolo janya sabati. Denmisɛnninw ni funankɛya waatiw la, kolotugudaw minnu bɛ epiphyseal plates (kɔrɔbɔli plates) kɔnɔ, olu bɛ HGH sɛgɛsɛgɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la. Ni HGH sirilen don bonya hormone minɛbaga la, a bɛ taamasiɲɛw sira caman baara selilɛri kɔnɔ. O bɛ kolosinsinnanw caya ni u danfara sabati, ka dɔ fara kolotugudaw dilanni ni u bilali kan, o de kosɔn a bɛ se ka kɛ sababu ye ka kolo janya ka taa a fɛ. Bonya waati bɛnnenw na, ni HGH hakɛ bɛnnen don denmisɛnw na, o bɛ a to u janya bɛ bonya ka taa a fɛ [1] ..
A nɔ minnu bɛ farikolo la: HGH bɛ farikolojɔli dumuniw sɔrɔli sabati ani ka dɔ fara farikolo fanga kan. A bɛ asidi aminikiw tali lawuli farikolokisɛw fɛ, ka asidi aminikiw doncogo teliya farikolokisɛw la walasa ka fɛnɲɛnamafagalan caman di farikolojɔlifɛnw dilanni ma. O waati kelen na, HGH bɛ farikolojɔli dumuniw tiɲɛni bali, ka farikolojɔli dumuniw bɔnɛni dɔgɔya ani o la, a bɛ farikolojɔli dumuniw ni fanga sabati [1] ..
Fɛnɲɛnɛmafagalanw ka ɲɛnabɔli
Glucose metabolism Regulation: HGH ka nɔ minnu bɛ glucose metabolisme la, olu ka gɛlɛn. A bɛ se ka dɔ bɔ farikolo yɔrɔw la ka sukaro tali ni a baara, ka joli sukaro hakɛ kɔrɔta cogo la min ni inisɔndiya kɛlɛli bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na. O bɛ kɛ barisa HGH bɛ inisɔndiya taamasiɲɛ dɔw bali, o bɛ dɔ bɔ selilɛriw ka inisɔndiya la. O cogo kelen na, HGH bɛ sugunɛbilenni ni gulukozɛni sɔrɔli sabati, o bɛ dɔ fara sukaro sɔrɔli kan [2] ..
Fasa fɛnɲɛnamafagalanw (Fut Metabolism Regulation) : HGH bɛ tulumafɛnw falenni sabati. A bɛ lipase (lipase) min bɛ ɔrimɔni sɛgɛsɛgɛ farikolojɔlifɛnw kɔnɔ, o baara, ka tulu kɛ ji la ka kɛ glycérol ye ani asidi tuluma minnu bɛ bɔ joli la walasa ka fanga sɔrɔ. HGH fana bɛ tulumafɛnw hakɛ ni u hakɛ dɔgɔya, ka farikolo tulu hakɛ dɔgɔya—kɛrɛnkɛrɛnnenya la, kɔnɔnatumuw yɔrɔw la i n’a fɔ kɔnɔbara. O fɛɛrɛ in bɛ HGH kɛ nafama ye farikolo girinya kunbɛnni na ani ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲɛ. Slater ka ɲininiw y’a jira ko HGH faralen ɲɔgɔn kan cogo bɛnnen na, o bɛ se ka banabagatɔ fasalenw dɛmɛ u ka girinya dɔgɔyali la ani ka farikolo tulumafɛnw tilatilali ɲɛ [1] ..
Protéines métabolisme Regulation : HGH bɛ protéines synthèse sabati. A nɔ min bɛ farikolojɔli dumuniw na, o kɔfɛ, a bɛ farikolojɔlifɛnw sɔrɔli lawuli farikolo yɔrɔw ni farikolo yɔrɔ wɛrɛw la i n’a fɔ sugunɛ ni sugunɛ. O bɛ farikolo yɔrɔw ni farikolo yɔrɔw jɔcogo n’u baara kɛcogo ɲuman sabati, ka bonya ni dilancogo dɛmɛ. Taabolo minnu bɛ kɛ i n’a fɔ joginda kɛnɛyali ani opereli kɔfɛ, HGH jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ farikolojɔli dumuniw labɛnni na, bɛ farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw dilancogo ni u lasegincogo teliyao .
Kɔnɔnatumuw ka danfara ni u lasegincogo: HGH jɔyɔrɔ ka bon selilɛriw ka danfara ni u lasegincogo la. A bɛ farikolokisɛ suguya caman danfara sabati, i n’a fɔ ka kolotugudaw bilasira ka taa joli-sira-funu-banakisɛw danfara la walasa ka joli bɔli sabati. Farikolo dilan waati la, HGH bɛ farikolokisɛw caya ani ka u lasegin joginda yɔrɔw la, o bɛ joginda kɛnɛyali teliya. Fari jogin kɔfɛ, HGH bɛ farikolojidɛsɛbanakisɛw ni fiɲɛbanakisɛw caya sabati, o bɛ farikolo yɔrɔw kɔkanfɛnw dilanni nɔgɔya i n’a fɔ kolajɛ walasa ka joginda datuguli teliya ani ka joginda sɔrɔli dɔgɔya.
Baara kɛcogo molekiyɔmuw ta fan fɛ : Ka bɔ molekiyɔmu ɲɛnamayako siratigɛ la, HGH sirili ni bonya hormone minɛbaga (GHR) ye a ka selilɛri laɲinilen sanfɛ, o de b’a ka baara daminɛ. O sirili bɛ GHR dimerization (GHR dimɛrizi) bila mɔgɔ la, o min bɛ kɛ sababu ye ka tirosini kinase (JAK2) baara. JAK2 bɛ tirosini tolen caman fosforilasi GHR kan, ka siriyɔrɔw di taamasiɲɛw ma minnu bɛ SH2 yɔrɔw la. O bɛ jiginɛ taamasiɲɛw siraw ka cakɛda dɔ baara, i n’a fɔ JAK-STAT sira, PI3K-AKT sira ani MAPK sira. O siraw bɛ ɲɛnamaya kɛcogo suguya caman ɲɛnabɔ i n’a fɔ farikolokisɛw caya, u danfara, ani u farikoloɲɛnajɛ, laban na, u bɛ kɛ HGH farikolo baara suguya caman cɛ [2] ..
HGH ka baarakɛcogo ye mun ye?
A kɛcogo Kolow ni kolotugudaw la
Kolow labɛncogo kura sabatili : rHGH jɔyɔrɔ ka bon kolo labɛnni na. Kolo ye farikolo fangama ye min bɛ farikoloɲɛnajɛ kɛ tuma bɛɛ, wa rHGH bɛ a sen don o wale in na ani k’a ɲɛminɛ, o bɛ dɛmɛ don ka kolo jɔcogo ni baarakɛcogo ɲuman sabati [1] ..
Ka nɔ bila kolotugudaw danfara ni u lasegincogo la : rHGH tɛ baara kɛ kolo dɔrɔn na nka a bɛ nɔba bila kolotugudaw danfara ni u lasegincogo la fana. Bonya ni yiriwali waati, kolotugudaw danfara ni u lasegincogo ɲuman nafa ka bon kosɛbɛ kolotugudaw falenni na. rHGH bɛ kolosinsinnanw caya ni u danfara sabati, o bɛ nɔ bila kolo falenni ni u yiriwali la [1] ..
Baarakɛcogo minnu bɛ kɛ ka ɲɛsin yiriwali ni yiriwali ma
Denmisɛnw ka bonya hormone dɛsɛ furakɛli : Denmisɛn minnu janya ka surun ka a sababu kɛ bonya hormone dɛsɛ ye, rHGH sinsinni furakɛli ye furakɛli nafamaba ye. Ni aw ye rHGH kɔkanna fara a kan, o bɛ bonya sabati kosɛbɛ, o bɛ denmisɛnw dɛmɛ u ka se ka u janya cogo bɛnnen na. Gasco ka ɲininiw y’a jira ko rHGH tali bɛnnen denmisɛnw furakɛli la minnu ka bonya furakisɛ dɛsɛ bɛ dɔ fara u janya hakɛ kan kosɛbɛ ani ka u janya laban ɲɛ.
Denmisɛn minnu ka kɔrɔya ka surun, olu ka bonya sabatili: Idɔpatiki kunkurunnin bɛ bonyabaliya jira, min janya ka ca ni 2 ye ka tɛmɛ u si hakɛ, cɛya ni musoya ani siya hakɛ danmadɔ kan, bana basigilen tɛ min na. rHGH furakɛli bɛ se ka dɔ fara nin denmisɛn ninnu ka bonya hakɛ kan dɔɔni dɔɔni, ka u janya gɛrɛ a hakɛ la.
A kɛcogo farikolo labɛncogo ni a farikoloɲɛnajɛ la
Farikolo labɛncogo ɲɛnabɔli : Balikukalan na, balikuw ka bonya hormone dɛsɛ furakɛli la, rHGH bɛ nɔ ɲuman bila farikolo labɛncogo la. A bɛ dɔ fara farikolo fanga kan, ka tulu dalajɛli dɔgɔya, ka farikoloɲɛnajɛ basigilen kɔrɔta. Baliku minnu ka bonya hormone dɛsɛ bɛ u la bana walima sababu wɛrɛw fɛ, olu ka teli ka farikolo fanga bonya, farikolo tulu hakɛ bɛ dɔgɔya, ani ka farikolo bɛɛ lajɛlen cogoya ni baara kɛcogo ɲɛ rHGH furakɛli kɔfɛ.
Farikoloɲɛnajɛ baarakɛcogo ɲɛnabɔli : rHGH bɛ a sen don witaminiw, tulumafɛnw ani farikolojɔli dumuniw labɛnni na hadamaden farikolo la. A bɛ farikolojɔli dumuniw labɛnni sabati, ka dɛmɛ don farikolo baarakɛcogo ɲuman sabatili la ani farikolo yɔrɔw dilancogo la. A fana bɛ tulumafɛnw falen-falencogo ɲɛnabɔ ni tulumafɛnw bɔli sabatili ye ani ka tulumafɛnw marali dɔgɔya. Ka ɲɛsin witaminiw falenni ma, hali ni rHGH bɛ se ka nɔ dɔ bila joli sukaro hakɛ la, ni a kɛra ka ɲɛ, a bɛ dɛmɛ ka sukaro sabatili sabati ani ka nafa jira farikoloɲɛnajɛ bana kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw la.
Baarakɛcogo minnu bɛ se ka kɛ dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛyako la
Dusukun ni jolisiraw faratiw nɔ bilali la: Kɔlɔsiliw y’a jira ko rHGH furakɛli bɛ se ka dusukun ni jolisiraw farati dɔw ɲɛ. A bɛ se ka dɛmɛ don ka tulumafɛnw hakɛ dɔgɔya, ka joli siraw gɛlɛya dɔgɔya; a bɛ se ka nɔ ɲuman bila jolisiraw ka endoteliyali baara la fana, ka joli siraw bonya ni u sɔgɔsɔgɔcogo ɲuman mara [3] ..
Kuncɛli
I n’a fɔ hadamaden ka ɔrimɔni nafama, HGH jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ bonya, yiriwali ani farikoloɲɛnajɛ labɛnni na. A bɛ kolo falenni ni farikolojɔli sabati, ka sukaro, tulumafɛnw ani farikolojɔli dumuniw labɛn, ani ka a sen don farikolo tangacogo sabatili ni farikolo yɔrɔw dilancogo la.
A sɛbɛnbaga ko la
Fɛn minnu kofɔlen dòn san fɛ, olu bɛɛ ɲinini Kɛra, k’u Labɛn ani k’u Lajɛ Cocer Peptides fɛ.
Dɔnniya gafe sɛbɛnbaga
Valentina Gasco ye ɲininikɛla ye Division of Endocrinology, Diabetes and Metabolism la, furakɛli dɔnniyaw ɲɛmɔgɔso la, Turin Iniwɛrisite la, Itali jamana na. A ye kɛnɛyako ni bamanankan bamanankan ɲininiw kɛ kɔnɔbarako la, k’a sinsin ɲɛgɛnɛsiralabanaw kan, balikuw ka bonya hormone dɛsɛ (GHD), ani farikoloɲɛnajɛ bana minnu bɛ tali kɛ o la. A ye gafe caman bɔ barokunw kan i n’a fɔ balikuw ka GHD furakɛli, bonya hormone caman cili furakɛli banabagatɔw la minnu bɛ ni sɔgɔsɔgɔninjɛ ye, ani sɔgɔsɔgɔninjɛ kɔfɛ, ka hakilina nafamaw di kɛnɛyaso baarakɛcogo n’a bilasiralikanw labɛnni ma, wa a ka baarakɛyɔrɔ lakodɔnnen don diɲɛ dɔnniya jɛkulu kɔnɔ. Valentina Gasco tɔgɔ sɛbɛnnen bɛ citation (citation) kɔnɔ [3].
