▎ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ރިސާޗް
ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ސިންތެޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ބޭހެއް ކަމަށްވާ ޓިރޒެޕަޓައިޑް އުފެދުމަކީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސްގެ ލިމިޓެޝަންތައް ދެނެގަތުމުންނެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި މޮޅު ނަމަވެސް، ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓް ވުމުން ފަރުވާގެ އަސަރުތައް މަދުވާ ކަމަށް ސައިންސްވެރިންނަށް ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ. މިގޮތުން ދިރާސާ ޓީމުތަކުގެ އަމާޒަކީ ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ޖީއައިޕީއާރު އަދި ޖީއެލްޕީ-1އާރ ވެސް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި އާ ބޭސްތައް އުފެއްދުމެވެ [1]..
ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ ތެރޭގައި ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ޕްރީކްލިނިކަލް އަދި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ.
ޕްރީކްލިނިކަލް އެނިމަލް ދިރާސާތަކުން ފާރމަކޯޑައިނަމިކް ޕްރޮޕަޓީސް އިވެލުއޭޓްކޮށް، ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގައި އޭގެ ޕޮޓެންޝަލް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވެއެވެ. ފޭސް އައި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި މުހިންމު ގޮތެއްގައި ރައްކާތެރިކަމާއި، ޓޮލަރެބިލިޓީއާއި، ފާރމަކޯކިނެޓިކްސް ވަޒަންކޮށްފައިވާއިރު، ރައްކާތެރިކަން ރަނގަޅު ކަމަށް ދައްކައެވެ
އަދި ޓޮލަރެބިލިޓީ އެވެ. ފޭސް II ޓްރައިލްތަކުގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ބަލިމީހުންގެ ތަފާތު ޑޯޒްތަކުގައި ފައިދާއާއި ރައްކާތެރިކަން އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް، ފުރަތަމަ ކަނޑައެޅިގެން އެފެކްޓިވް ޑޯޒް ރޭންޖްތައް ކަނޑައެޅިއެވެ. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ބަލިމީހުންގެ ބޮޑެތި ކޮހޯޓްތައް ބައިވެރިކޮށްގެން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ސުރްޕާސް ސީރީޒް ފަދަ ޕިވޮޓަލް ފޭސް III ޓްރައިލްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އަދި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް މިހާރު ހުރި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ މާ ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެ، މާކެޓިންގ އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ވަރުގަދަ ހެކިތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ [1]..
ސްޓެބިލިޓީއާއި އެފިސިކޭޝަން އިތުރުކުރުމަށް ސްޓްރަކްޗަރަލް މޮޑިފިކޭޝަންތަކާއެކު 39 އެމިނޯ އެސިޑް އެކުލެވިގެންވާ މި އެމިނޯ އެސިޑްގެ ޚާއްޞަ ސްޓްރަކްޗަރ އިން ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ގެ އަމަލުތައް އެއް މޮލިކިއުލަކަށް އިންޓަގްރޭޓްކޮށް، ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލްގައި ބައިވެރިވާ ހޯރމޯން ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ.
އެއްފަރާތުން ޕެންކްރިއާސް އަށް އަމަލުކޮށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްދީ ލޭގައި ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމަށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވައެވެ؛ އަނެއްކޮޅުން މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކޮށް، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ކާހިތްވުމާއި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށްދެއެވެ. މި ޑައުއަލް މެކޭނިޒަމްގެ ސަބަބުން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަށް ޚާއްޞަ ފައިދާތަކެއް ލިބި، ބަލިމީހުންނަށް އިތުރު ފުރިހަމަ ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ލިބިގެންދެއެވެ [1] ..
ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކޮށްދެނީ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށެވެ:
ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވުން: ޕެންކްރިއޭޓިކް β ސެލްތަކުގައި ހުންނަ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން ގުދުރަތީ ޖީއެލްޕީ-1 ނަކަލުކޮށްގެން އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް، ސެކްރެޝަން، އަދި ގްލޫކޯޒް ސެންސިންގ ޕްރޮމޯޓް ކުރާއިރު ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން މަދުކޮށް ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުން ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުވާއިރު، ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވުމުން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ސޯސްތައް އިތުރަށް ދަށްވެ، ގްލައިސެމިކް ރެގިއުލޭޝަނަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ [2]..
ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްވުން: ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އަށް އަމަލުކޮށް، އެކްޓިވޭޓްވުމުން އިންސިއުލިންގެ ނާޒުކުކަމާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުވެއެވެ. ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހުންނަނީ ޕެންކްރިއޭޓިކް β ސެލްސް ފަދަ ޓިޝޫތަކުގައި ކަމަށާއި، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް މެދުވެރިކޮށް އެކްޓިވޭޓް ވުމުން އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން އިތުރުވެ، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމަށް ސެލްތަކުން އިންސިއުލިން އަށް ޖަވާބުދާރީވުން ރަނގަޅުވެއެވެ [2] . މި ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިޒަމް ގެ ސަބަބުން ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ކުރުން ހުއްޓުވުމުގައި ސިންގަލް ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އަށް ވުރެ މާ ފައިދާހުރި [2] . .
ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވުމާއި ފުރިހަމަވުން އިތުރުވުން: މިއީ ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، ބަނޑުގައި ކާނާ ހިފެހެއްޓުން ދިގުކޮށްދީ، ނިއުޓްރިއެންޓް ޖަހައިގަތުން ލަސްކޮށްދީ، ކެއުމަށްފަހު ލޭގައި ގްލޫކޯޒް ސްޕައިކް ނުވާނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސެންޓްރަލް ނާރވަސް ސިސްޓަމް އަށް އަމަލުކޮށްގެން ފުރިހަމަކަން އިތުރުކުރުމުން ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިވުމާއި ކާނާ ކެއުން މަދުވެ، ޚާއްޞަކޮށް ގިނަ ފަހަރަށް ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ފަލަވުމަށް ފައިދާހުރި، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަދި ޖުމްލަ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ [3]..
އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުވުމާއި ލިޕިޑް ހަކުރުބަލި: އެޑިޕޮނެކްޓިންގެ މިންވަރު މަތިކުރުމަކީ- އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީއާ ގުޅުންހުރި ފެޓް ސެލް ފެކްޓަރެއް- އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ . އަދި ލިޕިޑް ޕްރޮފައިލް ރަނގަޅުކޮށްދޭއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ރަނގަޅުކޮށްދީ، އެލްޑީއެލް ކޮލެސްޓްރޯލް އަދި ޓްރައިގްލިސެރައިޑްސް ދަށްކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ [3] ..
މިކަމާ ގުޅޭ ދިރާސާތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
ފަލަ އަދި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑްގެ ސަބަބުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފައިދާތަކެއް ލިބެއެވެ. SURMOUNT-2 ދިރާސާގައި، ހަތް ގައުމެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ފޭސް 3، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ރެންޑަމް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލް، އުމުރުން ≥18 އަހަރުގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ބީއެމްއައި ≥27 ކިލޯ/މީޓަރު 2؛ އަދި HbA1c 7–10% އަށް ރެންޑަމްކޮށް 72 ހަފްތާ ވަންދެން ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ސަބްކިއުޓަނިއަސް ޓިރޒެޕަޓައިޑް (10 މިލިގްރާމް ނުވަތަ 15 މިލިގްރާމް) ނުވަތަ ޕްލޭސިބޯ ދިނުމެވެ. 72 ވަނަ ހަފްތާގެ ނިޔަލަށް ޓިރްޒެޕަޓައިޑް 10 މިލިގްރާމް އަދި 15 މިލިގްރާމް ގްރޫޕްތަކުގައި ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ އިންސައްތަ −12.8% އަދި −14.7% އާއި ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕްގައި −3.2% އަށް އަރާފައިވާއިރު، ޕްލޭސިބޯއާ އަޅާބަލާއިރު ފަރުވާގެ ތަފާތު −9.6 އަދި −11.6 ޕަސެންޓް ޕޮއިންޓް ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ (p < 0.0001). މީގެ އިތުރުން ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ފަރުވާ ދިން ގިނަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިވުން ≥5% (79–83% އާއި 32%) ހާސިލްކޮށްފައިވެއެވެ (Garvey WT, 2023). ބޭސްލައިން މީން ވެއިޓް 100.7 ކިލޯ، ބީއެމްއައި 36.1 ކިލޯ/މީޓަރު⊃2؛، އަދި HbA1c 8.02% އާއެކު، ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން 72 ހަފްތާ ފަރުވާ ދިނުމުން ބަރުދަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވުމުގެ އިތުރުން ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ވެސް ރަނގަޅުވި [4] . .
މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީ ރަނގަޅުކުރުމުގައި، ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖީއެލްޕީ1-އާރްއޭ އިން ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ބަލިމީހުންގެ ޑިމެންޝިއާގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެދާނެ، ހަނދާނާއި، އުނގެނުމާއި، ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓުން އަރައިގަނެ އެވެ. ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ-އާރްއޭ/ޖީއެލްޕީ-1އާރްއޭ އެއްގެ ގޮތުގައި ނިއުރޯބްލަސްޓޯމާ ސެލް ލައިންސް (SHSY5Y) ގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ނިއުރޯނަލް ގްރޯތް (CREB އަދި BDNF)، އެޕޮޕްޓޮސިސް (BAX/Bcl2 ރޭޝިއޯ)، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން (pAkt, MAP2, GAP43, އަދި AGBL4)، އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް (GLUT1, GLUT4, GLUT3, އަދި SORBS1) އަށް ކުރާ އަސަރުތައް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. މާކެރެވެ. އެއީ pAkt/CREB/BDNF މަގު އަދި ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލިންގ ކެސްކޭޑްސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ނިއުރޯނަލް ފެންވަރުގައި ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ އަދި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ގުޅުންހުރި އަސަރުތަކާ ދެކޮޅަށް ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރުތައް ކުރާ އެއްޗެއްކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިގޮތުން ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ހައިޕަރގްލައިސެމިއާ އިންޑައުސްޑް ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން ރަނގަޅުކޮށް ނިއުރޯނަލް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަށް އަރައިގަނެ، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ނިއުރޯޕެތީ މެނޭޖްކުރުމަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ [5] ..
ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ފަރުވާގެ ކުރިއެރުންތަކުގައި، އާ ހައިޕޮގްލައިސެމިކް ބޭހެއް ކަމަށްވާ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ވެގެން ދިޔައީ އެމެރިކާގައި މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފުރަތަމަ ފާސްކުރި ޑައުއަލް ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1އާރު އެގޮނިސްޓަށެވެ. ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ކޮންސެޕްޓުން ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަށް ހޯދިފައި ނުވާ ގިނަ ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވިފައިވެ އެވެ. މިހާރު ކުރެވެމުންދާ ޓްރައިލްތަކާއި ހެކިތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މިއީ ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (NAFLD)، ރެނަލް ޕްރޮޓެކްޝަން، އަދި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޝަން އަށް އުއްމީދީ ބޭހެކެވެ [6] ..
ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުރާ އަސަރުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް (ސީވީޑީ) ގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވިދާނެ އެވެ. އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ފަލަވުމާއި ސީވީޑީ އިވެންޓްތަކަށް ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަސަރު ދިރާސާކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ފަރުވާއަށް ޝަރުތު ހަމަވާ މީހުންގެ ތެރެއިން 15 މިލިގްރާމް ތެރަޕީން %70.6 އަދި %56.7 ބޮޑެތި މީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިވުން %58.8 އަށް ދަށްވެއެވެ. ސީވީޑީ ނެތް ފަރާތްތަކުގައި، ލަފާކުރެވޭ 10 އަހަރުގެ ސީވީޑީ ރިސްކް %10.1 'ޕްރީ-ޓްރީޓްމަންޓް' އިން %7.7 'ޕޯސްޓް-ޓްރީޓްމަންޓް،' އަށް ދަށްވެ، މިއީ %2.4 ގެ އެބްސޮލިއުޓް ރިސްކް ދަށްވުމާއި %23.6 ގެ ރިލޭޓިވް ރިސްކް ދަށްވުމެވެ [7] ..
ނިންމުން
ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ޓިރޒެޕަޓައިޑަކީ ޖީއައިޕީ އަދި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސްގެ އާ ޑައުއަލް އެގޮނިސްޓެއް ކަމުން، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ފަލަވުމަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ބޮޑު މުހިންމުކަމެއް ލިބިގެންދެއެވެ. އެއީ އިންސިއުލިން ސެކްރެޝަން މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކުރިއެރުވުމާއި، ގްލޫކަގަން ރިލީޒް ހުއްޓުވުމާއި، ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ސީދާ ގޮތެއްގައި ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ކޮމްޕްލިކޭޝަން ރިސްކްތައް ކުޑަކޮށްދޭއިރު، ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިޒަމް ޕްރޮގްރެޝަން ލަސްކޮށް، ކާޑިއޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށްދީ، ކާހިތްވުން ދަމަހައްޓައި، ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށް، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ފަލަވުމާ ގުޅުންހުރި ކޮމްޕްލިކޭޝަން ރިސްކްތައް ދަށްކޮށްދީ، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް، ސްލީޕް އެޕްނިއާ ސިންޑްރޯމް، އަދި ހާޓް ފެއިލިއަރ ފަދަ މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ގާބިލްކަން ދައްކައި، ގިނަ މެޓަބޮލިކް ޕެރަމިޓަރުތައް ރަނގަޅުކޮށްގެން ފުރިހަމަ ފަރުވާއެއް ފޯރުކޮށްދެ އެވެ. ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަން ދިނުމުގެ ޝެޑިއުލްގެ ސަބަބުން ފަސޭހަކަމާއި ބަލިމީހުންގެ ކޮމްޕްލައިންސް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. ލޭގެ ގްލޫކޯޒް އާއި ބަރުދަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށް، ޖިސްމާނީ ހާލަތާއި ދުވަހުން ދުވަހަށް ހަރަކާތްތެރިވުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ބަލި މެނޭޖްކުރުމަށް ބަލިމީހުންގެ އިތުބާރު އިތުރުކޮށް، ނަފްސާނީ ބުރަތައް ލުއިކޮށްދީ، އިޖުތިމާއީ އެޑެޕްޓޭބިލިޓީ އިތުރުކޮށްދެއެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާވީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އަލަބާމާ އެޓް ބާމިންހަމް، އެސްޓަން ޔުނިވާސިޓީ، އަދި ބާމިންހަމް ވެޓެރަންސް އެފެއާޒް މެޑިކަލް ސެންޓަރ ފަދަ މަޝްހޫރު އެތައް މުއައްސަސާއަކާ ގުޅިފައިވާ ޝަރަފުވެރި އިލްމުވެރިއެއް އަދި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާއާއި ޕްރޮފެޝަނަލް ތަޖުރިބާ މެޑިކަލް އަދި ސައިންޓިފިކް ދާއިރާތަކުގެ ތެރެއިން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އަދި މެޓަބޮލިޒަމް، ނިއުޓްރިޝަން އަދި ޑައިޓެޓިކްސް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އަދި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ އިތުރުން ޖެނެރަލް އަދި އިންޓަރނަލް މެޑިސިންގެ ދާއިރާތަކަށް ޚާއްސަކޮށް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އަދި ކާޑިއޮލޮޖީއަށް ބޮޑު ޙިއްޞާތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައެވެ. އޭނާގެ މި މަސައްކަތް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފާހަގަކޮށް ޝަރަފުވެރިވެ، 2023 އާއި 2024 ވަނަ އަހަރަށް ވެސް ކްރޮސް-ފީލްޑް ކެޓަގަރީގެ ހައިލީ ސައިޓެޑް ރިސާޗަރެއްގެ ގޮތުގައި ހޮވިފައިވާއިރު، މިއީ އޭނާގެ ދިރާސާތަކުން ފުޅާ ސައިންޓިފިކް ކޮމިއުނިޓީއަށް ކުރި ބޮޑު އަސަރާއި ނުފޫޒު ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.
ޑރ.ގާވީގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ތަޖުރިބާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކާއި އެ ބަލިތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އެކި ކަންކަމަށް ވެސް ފުޅާވެފައިވެ އެވެ. އޭނާ ވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް، ފަލަވުމާއި، އެކަމާ ގުޅުންހުރި ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ދިރާސާކުރުމުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެ، އާ ތަރުބިއްޔަތު ސްޓްރެޓެޖީތައް ހާމަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ހަރަކާތްތެރިވެފައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި އަސާސީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކާއި ތަރުޖަމާ ދިރާސާތައް ހިމެނޭއިރު، ލެބޯޓްރީގެ ހޯދުންތަކާއި ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. ޑރ.ގާވީ ވަނީ އޭނާގެ ފުޅާ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ އަސްލު މެކޭނިޒަމްތައް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީއާއި މެޓަބޮލިޒަމްގެ ދާއިރާއިން ކްލިނިކަލް ގައިޑްލައިންތަކާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮޓޮކޯލްތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއްވާފައެވެ. ޑރ.ވިލިއަމް ޓީ ގާރވީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [4] ގައެވެ.
