Cocer Peptides ye ŋlɔe 
ŋkeke 25 enye sia.
Le akpa veviwo abe lãmenugbagbeviwo ƒe dɔwɔwɔ ƒe ɖoɖowɔwɔ kple dɔlélenutsiŋutete ƒe dɔlékuiwutikewo megbe la, peptide-nuawo ɖea asixɔxɔ tɔxɛ fiana le nɔnɔme tɔxɛ siwo dometɔ aɖewoe nye gbɔgbɔmedɔléle ƒe nudede eme, dzitodzito ƒe dɔwɔwɔ takpɔkpɔ, kple dodokpɔ ƒe numekukudɔwɔnuwo wɔwɔ, le woƒe wɔwɔme ƒe vovototo gã kple nugbagbewo ƒe dɔwɔwɔ ta. Dɔwɔwɔ siawo toa atike xoxowo ƒe seɖoƒewo me, wonaa dɔléle sesẽwo dada ƒe egbɔkpɔnu yeyewo kple dzɔdzɔmeŋutinunya me numekuku veviwo to lãkusiwo ɖɔɖɔɖo si woɖo taɖodzinu na le gbɔgbɔtsixe ƒe dɔwɔwɔ me, dzitodzito me lãmenugbagbeviwo ƒe dzesimɔwo dzi kpɔkpɔ, kple dodokpɔ ƒe kpɔɖeŋuwo dzi kpɔkpɔ pɛpɛpɛ me. Viɖe vevi siwo le wo ŋu—si nye taɖodzinu tɔxɛ si lolo, dɔlélenutsiŋutete ƒe ŋutete si mede ame dzi o, kple woƒe wɔwɔme si woate ŋu atrɔ asi le—na peptidewo kekena ɖe enu le mɔ vovovowo nu tso atikewɔnyawo me va ɖoa dɔ vovovowo zazã me.
Figure 1. Dɔlélenutsiŋutete ƒe ŋuɖoɖo si le yaƒoƒomɔ̃wo me ƒe nɔnɔmetata. Dzɔtsoƒe: Proinflammatory Cytokines le Yagbɔdɔléle Siwo Nɔa Anyi Didi Me Kple Wo Dzikpɔkpɔ (2025).
Afisiwo Woawɔ Dɔ Le
1. Yagbɔgbɔ ƒe Dɔwɔɖoɖo: Yaƒoƒomɔ̃wo Dzadzraɖo Kple Dzoxɔxɔ Ŋuti Ðoɖowɔwɔ
Le dɔléle siwo mexɔa dɔlékuiwo o abe aklãdɔléle si xea mɔ na dɔlékuiwo (COPD), aklã me ʋu ƒe sisi, kple asrã si ŋu nulɔdɔ le gome la, peptide-nuawo wɔa dɔ to dɔlékuiwutikewo, antioxidation, kple lãkusiwo ɖɔɖɔɖo me.
Yaƒoƒomɔ̃ ƒe ʋukawo takpɔkpɔ kple edzadzraɖo
Peptide siwo ɖɔa aɖuɖɔtoewo ɖo doa yaƒoƒomɔ̃ ƒe lãmenugbagbeviwo ƒe dzidziɖedzi kple protein ƒe wɔwɔme ɖe ŋgɔ to epidermal growth factor receptor ƒe dɔwɔwɔ kple growth factor-β mɔwo tɔtrɔ me, si dzraa lãkusi ƒe gbegblẽ si atamanono alo ɖiƒoƒo hena vɛ ɖo. Woƒe mɔxexe ɖe neutrophil chemotactic factors nu ɖea yaƒoƒomɔ̃ ƒe dɔdzẽ ƒe ŋuɖoɖo dzi kpɔtɔna le dɔnɔwo me, si wɔnɛ be yaƒoƒo ƒe dɔléle sesẽwo ƒe sesẽme dzi ɖena kpɔtɔna.
Peptide siwo wua dɔlékuiwo (le kpɔɖeŋu me, LL37 ƒe dzɔdzɔmenuwo) ɖea aklãdɔléle ƒe afɔkua dzi kpɔtɔna le cystic fibrosis me to Pseudomonas aeruginosa biofilms ƒe tɔtɔ kple macrophage phagocytosis dzi kpɔkpɔ me. Woxea mɔ na dɔdzẽ ƒe nusiwo dona fũ hã, si hea aklã me lãkusi ƒe ŋgɔyiyi ɖe megbe.
Aklã me fibrosis ƒe nudede nyawo me
Pineal regulatory peptides (le kpɔɖeŋu me, Pinealon) xea mɔ na lãkusi ƒe fibroblasts ƒe dɔwɔwɔ fũ to mitochondrial ƒe dɔwɔwɔ kple telomerase ƒe dɔwɔwɔ dzi kpɔkpɔ me, si ɖea collagen ƒomevi I kple fibronectin ƒe ƒuƒu si mesɔ o dzi kpɔtɔna. Le aklã me fibrosis si bleomycin hena vɛ ƒe kpɔɖeŋuwo me la, woɖea alveolar septal thickening dzi kpɔtɔna ŋutɔ eye wònaa aklã ƒe dɔwɔwɔ nyona ɖe edzi.
2. Dzitodzitowo ƒe Dɔwɔɖoɖo: Ʋukawo Takpɔkpɔ Kple Dzitodzitowo Dzadzraɖo
Le dɔlélewo abe ʋukawo ƒe ʋuʋu, dzitodzito ƒe ʋuʋu, kple dzi ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie gome la, peptide-nu siwo wɔa dɔ to ʋukawo ƒe dzɔdzɔ, dzitodzito ƒe apoptosis si tsi tre ɖe dzitodzito me ƒe dɔwɔwɔ ŋu, kple ŋusẽ ƒe asitɔtrɔ le lãmenugbagbeviwo ŋu ƒe nyonyo me.
Angiogenesis kple endothelial takpɔkpɔ
Angiogenic peptides srɔ̃a ʋuka me lãmenugbagbeviwo ƒe tsitsi ƒe dɔwɔwɔ, si doa endothelial cell ƒe dzidziɖedzi, ʋuʋu, kple lumen wɔwɔ ɖe ŋgɔ. Le dzitodzito me dɔléle si me ʋu sina tona me la, wonaa ʋu si me ʋu sina tona le lãme na ame ƒe wɔwɔme be wòana dzitodzito me ʋu nanyo ɖe edzi. Woƒe ʋukawo me lãmenugbagbeviwo ƒe nitric oxide synthase ƒe dɔwɔwɔ doa ŋusẽ ʋukawo ƒe keke eye wòɖea ʋukawo ƒe ʋuʋu ƒe afɔkua dzi kpɔtɔna.
Dzitodzito takpɔnu peptidewo (le kpɔɖeŋu me, Corgaten) tɔa ŋku dzitodzito me mitochondrial membranes, si xea mɔ na cytochrome C ƒe dodo kple apoptosis mɔ ƒe dɔwɔwɔ. Esia ɖea dzitodzito me lãmenugbagbeviwo ƒe kuku si tso ischemia-reperfusion injury gbɔ dzi kpɔtɔna, enaa dzitodzito ƒe dɔwɔwɔ nyona ɖe edzi le dzitodzito ƒe ʋuʋu megbe, eɖea fibrosis ƒe teƒe dzi kpɔtɔna, eye wòhea dzi ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie ƒe ŋgɔyiyi ɖe megbe.
Antithrombotic kple lipid ƒe ɖoɖowɔwɔ
Peptide siwo wokpɔ tso RGD me xea mɔ na ʋumenugbagbevi dzĩwo ƒe ƒuƒoƒo to mɔxexe ɖe ʋumenugbagbevi dzĩwo ƒe anyime integrins ƒe kadodo kple fibrinogen nu me, eye wowɔa dɔ abe molecule veviwo ene le ʋumenugbagbeviɣitike yeyewo toto vɛ me. Viɖe si le wo ŋue nye be ʋu ƒe dodo ƒe afɔkua le ʋɛ wu ne wotsɔe sɔ kple ʋumenugbagbeviɣitike xoxowo.
Figure 2. Vasopressin system ƒe akpa siwo kpɔa gome le ʋu ƒe sisi ƒe ɖoɖowɔwɔ me le ahɔhɔ̃, dzi, ʋukawo, ayiku, lãkusi kple nuɖuɖumeŋusẽ me. AVP—arginine ƒe ʋuka me ʋu ƒe sisi; SNS—veveseseɖeamenu ƒe lãmekawo ƒe dɔwɔwɔ; V1aR—vasopressin V1a xɔlawo; V1bR—vasopressin V1b xɔlawo; V2R—vasopressin V2 xɔlawo. Dzɔtsoƒe: Dzi abe Vasopressin kple Dzitodzito me Peptides Bubuwo ƒe Taɖodzinu le Lãmesẽ Kple Dzitodzito me Dɔlélewo Me (2022).
3. Dodokpɔ me Numekuku: Dɔwɔnu Peptides ƒe Dɔwɔnu Siwo Wowɔna pɛpɛpɛ ƒe Tomeɖoɖo Kple Wo Zazã
Le atikewɔwɔ kple atikewo wɔwɔ ƒe gɔmedzenuwo me la, peptide-nuawo nyea dɔwɔnu ƒe molecule nyuiwo be woado mɔ̃ɖaŋununya ŋuti numekuku si sɔ pɛpɛpɛ kple kpɔɖeŋuwɔwɔ ɖe ŋgɔ.
Dzesimɔ ƒe dodokpɔmɔ̃wo
Peptide aɖewo (le kpɔɖeŋu me, Src kinase inhibitory peptides) xea mɔ na Src ƒomea ƒe kinasewo ƒe dɔwɔwɔ koŋ, si wozãna tsɔ srɔ̃a nu tso dzesiwo ƒe tɔtrɔ ƒe mɔnuwo ŋu le lãmenugbagbeviwo ƒe dzidziɖedzi kple ʋuʋu me. Woƒe ƒomedodo gã la wɔnɛ be woate ŋu awɔ ɖoɖo ɖe mɔ tɔxɛwo ŋu pɛpɛpɛ le teƒe kple ɣeyiɣi me.
G protein-coupled receptor (GPCR) ligand peptides (le kpɔɖeŋu me, PT141 ƒe nɔnɔmetatawo) .
Wozãa peptide siawo tsɔ lãa lãmenugbagbeviwo ƒe dzesiwo tsɔtsɔ yi teƒe bubu ƒe kadodo siwo GPCR tona, si naa kpɔɖeŋuwo hena atikewo ƒe taɖodzinuwo dodokpɔ le lãmenugbagbeviwo ƒe dɔwɔwɔ ƒe dɔlélewo me.
Nyanuwuwuw
Peptide-nuwo zazã le dɔ tɔxɛ bubuwo me te gbe ɖe alesi molecule siawo te ŋu trɔna ɖe nɔnɔmewo ŋu kple woƒe nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ le nɔnɔme siwo me wowɔa nu vovovowo le me dzi. Le gbɔgbɔtsixe ƒe ɖoɖoa me la, wonaa ametakpɔkpɔ tso nuwuwu vaseɖe nuwuwu tso lãkusi ɖɔɖɔɖo me va ɖo fibrosis ƒe nudede eme; le dzidɔ me la, wotoa atikewɔwɔ ƒe mɔxenu xoxowo me to ʋukawo ƒe dzɔdzɔ kple dzitodzito takpɔkpɔ dzi; le dodokpɔ me numekuku me la, wowɔa dɔ abe dɔwɔnu siwo sɔ pɛpɛpɛ ene tsɔ doa mɔ̃wo me dzodzro kple atikewo didi ɖe ŋgɔ. Menye ɖeko dɔwɔwɔ siawo ɖoa dɔléle aɖewo koŋ ƒe atikewɔwɔ ƒe dometsotsowo gbɔ ko o, ke woɖea akpa si peptide-nuawo wɔna le numekuku veviwo kple dɔdamɔnu gɔmeɖeɖe me hã fiana.
NYATAKAKAWO KPLE NUSIWO WOTSƆ ƑE NYATAKAKA SIWO KAtã WOÐO LE NYATAKAKADZRAÐOƑE SIA ME LA KPLE NYATAKAKAWO kaka KPLEE NUFIAFIA ƑE TAÐOÐOWO KO.
Wotrɔ asi le atike siwo wona le nyatakakadzraɖoƒe sia ŋu na numekuku le vitro ɖeɖeko. Wowɔa numekuku le vitro (Latingbe me: *le ahuhɔ̃e me*, si gɔmee nye le ahuhɔ̃e me) le amegbetɔ ƒe ŋutilã godo. Atike siawo menye atikewo o, United States ƒe Nuɖuɖu Kple Atike Ŋuti Dɔwɔƒe (FDA) meda asi ɖe wo dzi o, eye mele be woazã wo atsɔ axe mɔ ɖe atikewɔwɔ, dɔléle, alo dɔléle aɖeke nu, adae, alo adae o. Se de se vevie be woatsɔ atike siawo ade amegbetɔ alo lãwo ƒe ŋutilã me le mɔ ɖesiaɖe nu.
