لەلایەن Cocer Peptides 
25 ڕۆژ لەمەوبەر.
لە دەرەوەی دۆمەینە سەرەکییەکانی وەک ڕێکخستنی گۆڕانکاری و دژە هەوکردنی بەرگری، ماددە پێپتیدییەکان بەهای ناوازە لە سیناریۆ تایبەتەکاندا نیشان دەدەن لەوانە دەستێوەردانی نەخۆشی هەناسەدان، پاراستنی کارکردنی دڵ و خوێنبەرەکان، و پەرەپێدانی ئامرازی توێژینەوەی تاقیکاری، بەهۆی جۆراوجۆری بەرزی پێکهاتەیی و چالاکیی بایۆلۆژییان. ئەم بەکارهێنانانە سنوورەکانی دەرمانە تەقلیدییەکان دەشکێنن، چارەسەری داهێنەرانە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە ئاڵۆزەکان و لێکۆڵینەوە زانستییە بنەڕەتییەکان لە ڕێگەی چاککردنەوەی چڵمی بە ئامانج لە سیستەمی هەناسەدان، ڕێکخستنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی خانەکانی دڵ و خوێنبەرەکان، و کۆنترۆڵکردنی وردی مۆدێلە تاقیکارییەکان دابین دەکەن. سوودە سەرەکییەکانیان- تایبەتمەندی بەرزی ئامانج، بەرگری دروستکەری کەم، و دروستکردنی خۆکارانە- فراوانبوونی نێوان دیسیپلینەکانی پێپتیدەکان لە چارەسەری کلینیکیەوە بۆ بەکارهێنانی فرە پسپۆڕیی دەباتە پێشەوە.
وێنە 1. نوێنەرایەتی نەخشەیی وەڵامی بەرگری نەخۆشی لە بۆری هەوادا. سەرچاوە: سایتاکینەکانی پێش هەوکردن لە نەخۆشییە درێژخایەنەکانی هەناسەدان و بەڕێوەبردنیان (2025).
ناوچەکانی بەکارهێنان
1. سیستەمی هەناسەدان: چاککردنەوەی بۆری هەوا و ڕێکخستنی هەوکردن
بۆ نەخۆشییە بەرگریکارەکانی وەک نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)، ڕیشاڵی سییەکان و تەنگەنەفەسی حەساسیەت، ماددە پێپتیدەکان لە ڕێگەی دژە هەوکردن، دژە ئۆکساندن و چاککردنەوەی چڵکەوە کاردەکەن.
پاراستن و چاککردنەوەی چڵمی بۆری هەوا
پێپتیدەکانی چاککردنەوەی بۆرییەکانی هەناسە پەرە بە زیادبوونی خانەکانی پۆششی بۆری هەوا و دروستکردنی پڕۆتینی پەیوەندی توند دەدەن بە چالاککردنی وەرگری فاکتەری گەشەی سەرپێست و گۆڕینی ڕێڕەوی فاکتەری گەشە-β، چاککردنەوەی تێکچوونی چڵکدار کە بەهۆی جگەرەکێشان یان پیسبوونەوە دروست دەبێت. ڕێگریکردنیان لە هۆکارە کیمیاییە نیوترۆفیلەکان وەڵامەکانی هەوکردنی بۆری هەوا لە نەخۆشەکاندا کەمدەکاتەوە، ئەمەش فرێکوێنسیی توندبوونەوەی توند کەمدەکاتەوە.
پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان (بۆ نموونە، وەرگیراوەکانی LL37) مەترسی هەوکردنی سییەکان لە ڕیشاڵی کیسیدا کەمدەکەنەوە بە تێکدانی بایۆفیلمەکانی سۆدۆمۆناس ئایرۆجینۆسا و ڕێکخستنی فاگۆسایتۆزی ماکرۆفاژ. هەروەها ڕێگری لە دەردانی زۆر لە هۆکارەکانی هەوکردن دەکەن، ئەمەش پێشکەوتنی ڕیشاڵی سییەکان دوادەخات.
دەستێوەردانی ڕیشاڵی سییەکان
پێپتیدەکانی ڕێکخەری پینێال (بۆ نموونە، پینالۆن) چالاکبوونی زۆری ڕیشاڵە گەورەکانی سییەکان ڕێگری دەکەن لە ڕێگەی ڕێکخستنی کارکردنی مایتۆکۆندریال و چالاکیی تێلۆمیراز، کەمکردنەوەی نیشتنی نائاسایی جۆری یەکەمی کۆلاجین و فایبرۆنێکتین. لە مۆدێلەکانی ڕیشاڵی سییەکان بەهۆی بلیۆمایسین، ئەوان بە شێوەیەکی بەرچاو ئەستووربوونی پەپڵی کۆئەندامی هەناسە کەم دەکەنەوە و کارکردنی سییەکان باشتر دەکەن.
2. سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان: پاراستنی خوێنبەرەکان و چاککردنەوەی ماسولکەکانی دڵ
بۆ نەخۆشییەکانی وەک ڕەقبوونی خوێنبەرەکان، سڕبوونی ماسولکەکانی دڵ و سستبوونی دڵ، ماددە پێپتیدەکان بە ڕێکخستنی دروستبوونی خوێنبەرەکان، دژە ئەپۆپتۆزی ماسولکەکانی دڵ و باشترکردنی میتابۆلیزمی وزە کاردەکەن.
دروستبوونی خوێنبەرەکان و پاراستنی ناوپۆشی لەش
پێپتیدە ئەنجیۆجینیکەکان ئەرکی فاکتەری گەشەی ناوپۆشی خوێنبەرەکان تقلید دەکەن، کە پەرە بە زیادبوونی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان، کۆچکردن و دروستبوونی لومێن دەدەن. لە نەخۆشییە ئیسکیمیکەکانی دڵدا، ئەوان هاندەری دروستبوونی سووڕی خوێنی لاوەکین بۆ باشترکردنی دابینکردنی خوێنی ماسولکەکانی دڵ. چالاککردنی ئەوان لە سینتاز ئۆکسیدی نیتریک ناوپۆشی خوێنبەرەکان فراوانبوونی خوێنبەرەکان بەرز دەکاتەوە و مەترسی دروستبوونی پلاکی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کەمدەکاتەوە.
پێپتیدە پارێزەرەکانی دڵ (بۆ نموونە، کۆرگاتن) پەردەی مایتۆکۆندریاڵی ماسولکەکانی دڵ دەکەنە ئامانج، ڕێگری لە دەردانی سایتۆکرۆمی C و چالاککردنی ڕێڕەوی ئەپۆپتۆزی دەکەن. ئەمەش نەکرۆزی خانەکانی ماسولکەکانی دڵ کەمدەکاتەوە کە بەهۆی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونەوە دروست دەبێت، کارکردنی سیستۆلیکی دڵ باشتر دەکات دوای سکچوونی ماسولکەکانی دڵ، ناوچەی ڕیشاڵی کەمدەکاتەوە و پێشکەوتنی سستبوونی دڵ دوادەخات.
ڕێکخستنی دژە ترۆمبۆتیک و چەوری
پێپتیدەکانی وەرگیراو لە RGD کۆبوونەوەی پلاکتەکان ڕێگری دەکەن بە ڕێگریکردن لە بەستنەوەی ئینتیگرینەکانی ڕووی پلاکتەکان بە فیبرینۆجین، کە وەک مۆلیکولی سەرەکی لە پەرەپێدانی دەرمانی دژە ترۆمبۆتیکدا کاردەکەن. سوودی ئەوان لە کەمتربوونی مەترسی خوێنبەربووندایە بە بەراورد بە دژە خرۆشێنەرە تەقلیدییەکان.
وێنەی ٢. پێکهاتەکانی سیستەمی ڤازۆپرێسین کە بەشدارن لە ڕێکخستنی ڕۆیشتنی خوێن لە مێشک، دڵ، خوێنبەرەکان، گورچیلە، سییەکان و کۆئەندامی هەرس. AVP- ئارجینین ڤازۆپرێسین؛ SNS- سیستەمی دەماری هاوسۆزی؛ V1aR- وەرگرەکانی ڤازۆپرێسین V1a؛ V1bR- وەرگرەکانی ڤازۆپرێسین V1b؛ V2R- وەرگرەکانی ڤازۆپرێسین V2. سەرچاوە: دڵ وەک ئامانجی ڤازۆپرێسین و پێپتیدەکانی تری دڵ و خوێنبەرەکان لە نەخۆشییە تەندروستی و دڵ و خوێنبەرەکاندا (2022).
3. توێژینەوەی ئەزموونی: پەرەپێدان و بەکارهێنانی پێپتایدی ئامێری ورد
لە پزیشکی بنەڕەتی و پەرەپێدانی دەرماندا، ماددە پێپتیدەکان وەک مۆلیکولی ئامرازی کارا کاردەکەن بۆ پێشخستنی توێژینەوەی میکانیزمی ورد و دروستکردنی مۆدێل.
پشکنەری ڕێڕەوی ئاماژەدان
هەندێک پێپتید (بۆ نموونە، پێپتیدی ڕێگریکەری Src kinase) بە تایبەتی چالاکیی کینازەکانی خێزانی Src دەگرێت، کە بەکاردێت بۆ لێکۆڵینەوە لە میکانیزمەکانی گواستنەوەی سیگناڵ لە زیادبوون و کۆچکردنی خانەکان. نزیکایەتی بەرزیان ڕێکخستنی وردی فەزایی و کاتی ڕێڕەوی تایبەت دەکات.
پێپتیدەکانی لیگاندی وەرگری پڕۆتینی G (GPCR) (بۆ نموونە، هاوشێوەکانی PT141)
ئەم پێپتیدانە بەکاردەهێنرێن بۆ پارچەکردنی تۆڕەکانی گواستنەوەی سیگناڵی خانەیی بە ناوەندگیری GPCR، کە مۆدێل بۆ سکرینکردنی ئامانجەکانی دەرمان لە نەخۆشییە گۆڕانکارییەکان دابین دەکەن.
ئەنجام
بەکارهێنانی ماددە پێپتیدەکان لە بەکارهێنانە تایبەتەکانی تردا تیشک دەخاتە سەر گونجاندن و داهێنانی ئەم مۆلیکولانە لە سیناریۆی نێوان دیسیپلینەکاندا. لە سیستەمی هەناسەدان، ئەوان پاراستن لە کۆتاییەوە بۆ کۆتایی لە چاککردنەوەی چڵک تا دەستێوەردانی ڕیشاڵی دابین دەکەن؛ لە نەخۆشییەکانی دڵدا، ئەوان لە ڕێگەی دروستبوونی خوێنبەرەکان و پاراستنی ماسولکەکانی دڵەوە گەردنی تەنگانە چارەسەرییە تەقلیدییەکان دەشکێنن؛ لە توێژینەوە ئەزموونییەکاندا، وەک ئامرازێکی وردبینی کاردەکەن بۆ پێشخستنی شیکاری میکانیزم و دۆزینەوەی دەرمان. ئەم بەکارهێنانانە نەک تەنها بۆشاییەکانی چارەسەرکردن بۆ نەخۆشییە تایبەتەکان پڕدەکەنەوە بەڵکو ڕۆڵی پردکردنی ماددە پێپتیدەکان لە توێژینەوە بنەڕەتییەکان و وەرگێڕانی کلینیکیدا نیشان دەدەن.
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
