▎ कार्टालेक्स संशोधन
कार्टालॅक्साची संशोधन फाटभूंय कितें?
सोद प्रक्रियाः सुरवेक वासराच्या मूत्रपिंडांच्या अभ्यासा वेळार ताचो सोद लागलो. मूत्रपिंडांतल्यान वेगळो केल्लो पॉलीपॅप्टायड अर्क पिरायेच्या उदकांतल्या मूत्रपिंडांतल्या पेशींच्या नूतनीकरणाक उत्तेजन दिवंक पावलो. विश्लेशणावरवीं ह्या अर्कांत कार्टालॅक्स (AED) आनी T-35 (EDL) अशे वेगवेगळे पॅप्टायड आशिल्ल्याचें दिसून आयलें. ह्या सोदाक लागून शास्त्रज्ञांनी कार्टालॅक्साच्या खाशेलपणां आनी कार्यांविशीं खोलायेन संशोधन सुरू केलें.
क्रियेचे यंत्रणेचेर संशोधन: कार्टॅलॅक्स मुखेलपणान तंतूकणांचेर कार्य करता अशें अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां. मनशाचे कूर्चा, कात, रगतपेशी, मूत्रपिंड ह्या ऊतकांत तंतूकण खूब प्रमाणांत आसतात. कार्टालॅक्स हो कोशिका प्रसार आनी अपोप्टोसीसाचेर जायत्या रेणू यंत्रणेवरवीं परिणाम करता, जशें कोशिका प्रसार निशाण Ki-67 ची पातळी वाडोवप, p53 संकेत उणें करप आनी NF-κB संकेत मार्ग सक्रिय करप. ह्या परिणामांक लागून कार्टालॅक्साक पेशी वृद्धावस्था उणी करप, पिरायेच्या पेशींचें कार्य परतून मेळोवप आनी ऊतकांची पिराय वाडपाक कळाव करप हीं कार्यां मेळटात, देखून ताचें वर्गीकरण पिरायेच्या विरोधी जैविक नियंत्रक म्हणून करतात.
वैजकी संशोधनः सेंट पीटर्सबर्ग इन्स्टिट्यूट ऑफ बायोरेग्युलेशन अँड जेरोन्टोलॉजी हांगा केल्ल्या मनशाचेर केल्ल्या चांचण्यांनी कार्टालॅक्साचो उपेग अस्थिसंधिवात आनी अस्थीपोरोसिस ह्या दुयेंतींचेर उपचार करपाखातीर केल्लो. ह्या निकालांतल्यान कार्टालेक्सान गुडघ्याच्या अस्थीसंधिवाताच्या ६८% आनी स्पॉन्डिलार्थ्रोसिस आशिल्ल्या ५३% दुयेंतींची वेदना सोंपवंक शकता, सांध्यांची हालचाल सुदारूंक शकता आनी इमेजिंगाचेर कूर्चा सुदारपाचीं लक्षणां दाखोवंक शकता आनी अस्थीपोरोसिसाच्या लक्षणांखातीरय कांय फायदे जातात अशें दिसून आयलें.
कार्टालॅक्साची क्रियेची यंत्रणा कितें?
लिपिड मायसेल प्रणालीच्या ऑक्सिडीभवनांत कार्टालॅक्साची भुमिका
ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेचेर जावपी परिणाम
आंगांतल्यान (in vitro system) कार्टालॅक्साचो ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेचेर जटिल प्रभाव पडटा. एके वटेन कांय परिस्थितींत Fe2+-प्रेरित सबस्ट्रेट ऑक्सिडीभवन प्रक्रिया आडावंक शकता [1] . कॅटॅनीक आरंभकाच्या बंधनाक लागून ऑलिगोपॅप्टायड हो परिणाम करता. हाचेवयल्यान कार्टालॅक्स कॅटॅशनांकडेन संपर्क सादून ऑक्सिडीभवन विक्रियाच्या आरंभ अवस्थांत आडमेळीं हाडूंक शकता, जाका लागून ऑक्सिडीभवन प्रक्रिया मंद जाता अशें दिसून येता.
पूण अॅझोबिस(आयसोब्युटायरोनिट्रायल) हाणें सुरू केल्ल्या ऑक्सिडीभवन परिस्थितींत कार्टालॅक्स ऑक्सिडीभवनाक गती दितलो. ह्या परिस्थितींत अँटीऑक्सिडेंट आशिल्ल्या संरचनेंत कार्टालॅक्स वेगवेगळ्या रसायनीक संरचनेच्या हेर पॅप्टायडांवांगडा प्रतिकारक म्हूण काम करता आनी ताका लागून β-कॅरोटीन आनी α-टोकोफेरोल हांचे प्रतिबंधात्मक परिणाम खूब उणे जातात. हाचो अर्थ विशिश्ट ऑक्सिडीभवन आरंभ परिस्थितींत कार्टालॅक्स हाजीर आशिल्ल्यान अँटीऑक्सिडेंटाची क्रियेची यंत्रणा बदलूं येता, जाका लागून ऑक्सिडीभवनाचेर ताचो प्रतिबंधात्मक परिणाम दुबळो जाता [1]..
हेर पदार्थांकडेन जावपी परस्पर क्रिया
लिपिड मायसेल प्रणालीच्या ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेंत कार्टालॅक्स हेर जैव सक्रिय ऑलिगोपॅप्टायड, मॉडेल डायपॅप्टायड आनी ट्रायपॅप्टायड आनी अँटीऑक्सिडेंट हांचेकडेन संपर्क सादता. देखीक- जेन्ना व्हेरॉन (Lys-Glu), व्हेसुजेन (Lys-Glu-Asp), पिनियल (Glu-γ-Asp-delta-Arg), होनल्युटेन (Glu-I-3-Asp-Gly), तांतयां (Glu-I-3-Asp-Leu), क्रिस्ताजन (Glu-I-3-Asp-Pro), एपिटा ह्या पदार्थांवांगडा आंगांतल्यान यंत्रणेंत सह-अस्तित्वांत आसता (Ala-I-3-Glu-I-3-Asp-Gly), कार्नोसिन (β-Ala-His), ग्लायसिलग्लायसीन (Gly-Gly), Glycylglycylglycine (Gly-Gly-Gly), Prolylproline (Pro-Pro), Prolylproline (Pro-Pro-Pro), आनी Glutathione (gamma-Glu-Cys-Gly) हीं ऑक्सिडीभवन गुणधर्मांत विविधताय दिसून येता [१] ८..
पॅप्टायडांच्या आशिल्ल्यान हायड्रोपॅरॉक्सायडांचें संचयन प्रमाण वाडटा आनी अँटीऑक्सिडंटांचें शोशण दरय बदलता अशें प्रयोगांतल्यान दिसून आयलां. हाचेवयल्यान कार्टालॅक्सचो फकत ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेचेरच परिणाम जायना पूण ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेंत हेर पदार्थांच्या संचय आनी शोशणाचेरय परिणाम जाता अशें दिसून येता.
एंझायम आनी सैमीक ऑक्सिडीभवन प्रतिबंधकांची नक्कल करपी भुमिका
कार्टालॅक्साची प्रस्तावीत रचना एंझायम आनी सैमीक ऑक्सिडीभवन प्रतिबंधकांच्या अँटीऑक्सिडेंट परिणामांची नक्कल करता, जीं जिव्या जीवांत आसतात [1] . हाचो अर्थ कार्टालॅक्साचीं कार्यां जिव्या जीवांतल्या एंझायम आनी सैमीक अँटीऑक्सिडेंट हांचे सारकींच आसूं येतात आनी जीवांचें ऑक्सिडीभवन समतोल सांबाळपाखातीर ताका संभाव्य म्हत्व आसूं येता.
कार्टालॅक्साचे उपेग कितें?
कूर्चा दुरुस्ती आनी सांध्यांची भलायकी: कार्टालेक्स कोंड्रोसाइट्साच्या प्रथिन संश्लेशणाक उत्तेजन दिवन कूर्चा ऊतकाची एकात्मता परतून मेळोवपाक मदत करता, जाका लागून सांध्यांचो वेदना आनी ताठरपण उणें जाता आनी सांध्यांचें कार्य सुदारता. स्पॉन्डिलर्थ्रोसिस, अस्थिसंधिवात, अस्थीपोरोसिस ह्या दुयेंसांचेर उपचार करपाक कार्टालॅक्साचे म्हत्वाचे परिणाम दिसून आयल्यात. कोलेजन सारक्या मुखेल कूर्चा प्रथिनांचे संश्लेशणाक चालना दिवंक शकता, कूर्चा मॅट्रिक्साच्या संरचनात्मक अखंडतेक आदार दिवंक शकता आनी घसघशीत वा दाहकतायेक लागून जाल्ल्या नुकसानापसून ताका बरे जावपाक मदत करूंक शकता. तेभायर जाण्ट्यांच्या मेरुरज्जू आनी सांध्यांच्या क्षयरोगी घायांचेरूय कार्टालेक्साचो प्रतिबंधात्मक परिणाम जाता, जाका लागून हे घाय जावपाक कळाव जावपाक आनी जाण्ट्यांच्या जिणेचो दर्जो सुदारपाक मदत जाता [2]..
दाहक परिणाम: कार्टालॅक्सांत दाहकता विरोधी गूणधर्म आसतात आनी तो दाहक प्रतिसाद नियंत्रीत करूंक शकता. ताचो परिणाम सायटोकाइनांच्या उत्पादनाचेर जाता आनी ताचेकडेन संपर्क सादून समतोल दाहक प्रतिसाद परतून मेळटा. प्रेरीत दाहकतायेच्या आदर्शांत कार्टालॅक्सान दाहकतायेक आदार दिवपी सायटोकाइनांची पातळी (देखीक- आयएल-१बीटा, टीएनएफ-अॅलॅफा आनी सीओएक्स-२) उणी केली आनी त्याच वेळार आयएल-१० आनी टीजीएफ-बीटा ह्या दाहकताविरोधी आनी ऊतक दुरुस्ती मार्गांतल्या मुखेल घटकांची अभिव्यक्ती वाडयली. द्राक्षांच्या बियांक प्रोअँथोसायनिडीन अर्क (GSPE) दाहकतायेक लागून जावपी कातीची दाटाय उणी करपाक शकता आनी रगताच्या रगताच्या नमुन्यांतल्या धव्या रगतपेशींची विभेदक संख्या नियंत्रीत करपाक शकता. इंडोमेथासीन ह्या दाहक वखदाकडेन तुळा केल्यार जीएसपीईचे बरे दाहकता विरोधी परिणाम दाखयल्यात (राधी एच, २०२१). ह्या दाहकता विरोधी परिणामाक लागून कार्टालॅक्साक वेगवेगळ्या दाहक रोगांचेर, खास करून संधिवात आनी हेर दाहक सांध्यांच्या दुयेंसांचेर उपचार करपाक संभाव्य उपेगाचें मोल मेळटा [2]..
ऊतक पुनरुत्पादन: कार्टालेक्स कांड पेशी आनी पूर्वज पेशी हांच्या प्रसाराक उत्तेजन दिवन वेगवेगळ्या ऊतकांच्या पुनरुत्पादन क्षमतेक आदार दिवंक शकता. आंगांतल्यान अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की कार्टालॅक्स मेसेंकिमल स्टेम सेल्स (MSCs) च्या प्रसाराचें प्रमाण वाडोवंक शकता, जीं ऊतक दुरुस्ती आनी सांबाळपाखातीर म्हत्वाचीं आसतात कारण तीं ऊतकांचें कार्य सांबाळपाखातीर गरजेच्या खाशेल्या पेशी प्रकारांत वेगळे जावंक शकतात. ह्या खाशेलपणाक लागून कार्टालॅक्साक ऊतक अभियांत्रिकी आनी पुनरुत्पादन वैजकी मळार, खास करून कूर्चा आनी हाडांच्या ऊतकांच्या पुनरुत्पादनांत व्यापक उपेगाची संभावना आसा [2]..
व्यायामांतल्यान बरे जावप: खेळां वैजकींतय कार्टालॅक्साचो उपेग जाता, खास करून खेळगड्यांमदीं वा खर व्यायाम करपी लोकांमदीं. ताका लागून सांध्यांचे भलायकेक आदार मेळूंक शकता, व्यायामाक लागून सांध्यांक जावपी नुकसान उणें करूं येता आनी कूर्चा दुरुस्तीक चालना दिवंक शकता. चड करून उच्च तीव्रतायेच्या प्रशिक्षणांत वांटो घेवपी खेळगड्यांक प्रशिक्षण आनी सर्ती उपरांत बेगीन बरे जावपाक आनी चड वापराक लागून जावपी सांध्यांचो त्रास उणो करपाक कार्टालॅक्स मदत करूंक शकता.
प्रणालीगत रोग आनी शस्त्रक्रिया उपरांतचो काळ: प्रणालीगत संयोजी ऊतकांच्या रोगांत आनी शस्त्रक्रिया पयलीं आनी शस्त्रक्रिया उपरांतच्या काळांत सांध्यांचो शस्त्रक्रिया करतात. प्रणालीगत संयोजी ऊतकांच्या रोगांत कार्टालॅक्स रोगप्रतिकार शक्त नियंत्रीत करपाक, दाह उणो करपाक आनी सांधे आनी कूर्चा ऊतकांची राखण करपाक मदत करता. सांध्याच्या शस्त्रक्रिया पयलीं आनी शस्त्रक्रिया उपरांतच्या काळांत कार्टालॅक्स हाडां आनी सांध्यांचो नुकसान आडावपाक आनी शस्त्रक्रिया उपरांत बरे जावपाक मदत करपाक शकता, जाका लागून शस्त्रक्रिया उपरांतच्या गुंतागुंतांची घडणूक उणी जाता.
जाण्ट्यांमदीं क्षयरोगी घाय आडावप: जाण्ट्यांखातीर कार्टालॅक्स मेरुरज्जू आनी सांध्यांचे क्षयरोग आडावपाक आदार करता. पिराय वाडत वचत कूर्चा आनी सांध्यांच्या ऊतकांचें सैमीक क्षय जावप अपरिहार्य आसता, पूण कार्टालेक्स कोंड्रोसाइट्साची क्रियाशीलताय उत्तेजीत करून आनी कोलेजन संश्लेशणाक चालना दिवन, सांध्यांचें कार्य सुदारून आनी जाण्ट्यांच्या जिणेचो दर्जो सुदारून ही प्रक्रिया कळाव करूंक शकता.
कातीची भलायकीः कातीची भलायकी: कार्टालॅक्स कोलेजन संश्लेशणाक चालना दिवन वा कातीच्या पेशींचें कार्य सुदारून कातीची लवचीकता आनी संरचना वाडोवंक शकता अशें संशोधनांतल्यान दिसून येता. हाका लागून कातीची जतनाय आनी पिरायेच्या विरोधांतल्या मळार, खास करून कातीचो पोत सुदारपाक आनी सुरकुती उणी करपाक कार्टालॅक्साक संभाव्य उपेगाचें मोल मेळटा [2]..
मुत्राशयाची राखण: कांय अभ्यासांतल्यान कार्टालॅक्साचो मुत्राशयाच्या कार्याचेर आनी संरचनेचेर संरक्षणात्मक परिणाम जावं येता अशें दिसून आयलां. मूत्रपिंडांतल्या कोशिकीय प्रक्रियांचेर परिणाम करून दाह आनी ऑक्सिडीभवन ताण उणो करून मूत्रपिंडांक नुकसानापसून राखण दिवंक शकता. मुत्राशयाच्या ह्या संरक्षणात्मक परिणामाक लागून मूत्रपिंडाच्या दुयेंसांचेर आनी संबंदीत दुयेंसांचेर उपचार करपाक कार्टालॅक्साक संभाव्य उपेगाचें मोल मेळटा.
पिरायेच्या विरोधांत: कार्टालॅक्स हें पिरायेच्या विरोधांतलें पॅप्टायड मानतात, जें वेगवेगळ्या कोशिकीय यंत्रणेचेर परिणाम करून पिरायेच्या प्रक्रियेच्या कांय आंगांक मंद करपाक शकता. कोशिका चक्राचें नियंत्रण करून, ऑक्सिडीभवन ताण आनी दाहक प्रतिसाद उणे करून आनी ऊतकांची दुरुस्ती आनी पुनरुत्पादनाक चालना दिवन एकंदर जिवीत आनी भलायकी सुदारूं येता. हें पिरायेच्या विरोधी खाशेलपणाक लागून पिरायेच्या संबंदीत दुयेंसांक कळाव करपाक आनी एकंदर भलायकी सुदारपाक कार्टालॅक्साक संभाव्य उपेगाचें मोल आसा [2]..
कार्टालॅक्साची क्रियेची यंत्रणा गुंतागुंतीची आसून तिचो ऑक्सिडीभवन प्रक्रियेचेर दोट्टी परिणाम जाता. तो विंगड विंगड पदार्थांकडेन संपर्क सादूंक शकता आनी अँटीऑक्सिडेंट कार्यांचें अनुकरण करूंक शकता. ताचे उपेग व्हड प्रमाणांत आसात, ऊतक पुनरुत्पादन, खेळां बरे जावप, रोग उपचार, कातीची भलायकी अशा जायत्या मळार तांक दाखयता.
लेखका विशीं
वयर सांगिल्लीं सगळीं साहित्यां कोसर पॅप्टायड्स कंपनीन संशोधन, संपादन आनी संकलन केल्लीं आसात.
शास्त्रीय जर्नल लेखक
स्टोरोझोक एनएम हो ट्युमेन स्टेट मेडिकल युनिव्हर्सिटी, रशियन अॅकॅडमी ऑफ सायन्सेसांतल्या एनएन सेमेनोव्ह फेडरल रिसर्च सेंटर फॉर केमिकल फिजिक्स आनी ट्युमेन इन्स्ट मेड हांचेकडेन संबंदीत आशिल्लो संशोधक. ताच्या वावरांत रसायनशास्त्र, जैव रसायनशास्त्र आनी आणवीय जीवशास्त्र, जैव भौतिकी, कोशिका जीवशास्त्र, आनी भौतिकी ह्या विशयांचेर आंतरविधा संशोधन आस्पावता. ताणें आपल्या शिक्षणीक आनी संशोधन कार्यांतल्यान ह्या मळार म्हत्वाचें योगदान दिलां. स्टोरोझोक एन.एम.ची वळेरी उल्लेखाच्या संदर्भांत दिल्या [1].
