އޯވަޖަން 20އެމްޖީ

▎ އޯވޭޖަން ސްޓްރަކްޗަރ

▎ އޯވަޖަން ރިސާޗް

އޮވަޖެންގެ ދިރާސާގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތުގެ ތެރޭގައި- ތިމާވެއްޓުގެ ވިހަ މާއްދާތައް އިތުރުވުމާއި، އެންޓިބަޔޮޓިކް މާގިނައިން ބޭނުންކުރުމާއި، ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ކީމޯތެރަޕީއާއި ރޭޑިއޯތެރަޕީއާއި، އާބާދީ މުސްކުޅިވުން ހިމެނޭ ގޮތަށް- ފުރަމޭއާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ބަލިތަކުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވެއެވެ. ކްރޮނިކް ޕަރސިސްޓެންޓް ހެޕަޓައިޓިސް އަދި ސިރޯސިސް ފަދަ ހާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރާއި ސިއްހަތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ސަގާފީ ފަރުވާތަކުން ފުރަމޭއާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅަށް އަލުން ހޯދުމަށް އުނދަގޫވެ، އެކި ސަބަބުތަކުގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބަލިތައް ފުރިހަމައަށް ހުއްޓުވައި ފަރުވާ ނުދީ، ރޭޑިއޯތެރަޕީ، ކީމޯތެރަޕީ އަދި އެންޓިބަޔޮޓިކްސްގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުޑަކުރުމުގައި ލިމިޓެޑް ފައިދާއެއް ދައްކައެވެ. މިކަމުން ހާމަވެގެންދަނީ އާ ފަރުވާގެ ގޮތްތަކުގެ އަވަސް ބޭނުންތެރިކަމެވެ.

ޕެޕްޓައިޑްސް، އޭގެ ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރތަކުގެ ސަބަބުން، ގިނަ އިންޓްރާސެލިއުލަރ މޮލިކިއުލްތަކާ މުޢާމަލާތުކޮށް، މެޓަބޮލިޒަމް، ގްރޯތް، އަދި ރިޕޭއަރ ފަދަ ސެލްގެ ޕްރޮސެސްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައެވެ. އޯވަޖަންގެ މައިގަނޑު ބައިތަކުގެ ތެރޭގައި ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، އެސްޕާޓިކް އެސިޑް، އަދި ލިއުސިން އިން އުފެދޭ އޭސީ-3 ފަދަ ވަކި އެމިނޯ އެސިޑްތަކުން އެކުލެވޭ ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްތައް ހިމެނެއެވެ. މި އެކުލެވުން އޭގެ ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްތަކަށް ފުރަމޭއާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަނަށް އަސަރުކުރެއެވެ. އޮވޭޖަންއާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން ސައިންސްވެރިން ވަނީ ކްލިނިކަލް ފަރުވާ އާއި ބަލިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށް ފުރަމޭ އާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަން މޮޑިއުލޭޓް ކުރުމަށް މާ ފައިދާހުރި ގޮތެއް ހޯދާފަ އެވެ.

އޮވަޖެންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ރިސެޕްޓަރ ބައިންޑިންގ އިން ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން ފަށައެވެ

ސްޕެސިފިކް ރިސެޕްޓަރ ބައިންޑިންގ: ގިނަ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯންތަކުން އެމީހުންގެ އަސަރުތައް ކުރަނީ ޕްލާސްމާ މެމްބަރޭން ގައި ހިމެނޭ އިންޓެގްރޭޓަލް ޕްރޮޓީންތަކެއް ކަމަށްވާ ވަކި ހައި އެފިނިޓީ ރިސެޕްޓަރތަކާ ގުޅިގެންނެވެ. ކޮންމެ ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯނެއް ވެސް އޭގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ރިސެޕްޓަރާއި މުއާމަލާތް ކުރަނީ ލޮކަކަށް ފިޓްކުރާ ތަޅުދަނޑިއެއް ފަދައިން ކަމަށާއި، މިއީ ސީދާ ސިގްނަލް ޓްރާންސްމިޝަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހޯރމޯނެކެވެ. ބައިންޑް ވުމުން، ބަޔޯކެމިކަލް އިވެންޓްތަކުގެ ކެސްކޭޑެއް ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯން އެކްޝަންގެ ފުރަތަމަ ތަން ކަމަށްވާ ޕްލާސްމާ މެމްބަރޭން އާއި ތަފާތު ޓާގެޓް ސެލް ރިސްޕޮންސްތަކާ ގުޅުވައިދެއެވެ ^[1،2]..

ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކުރުން: ރިސެޕްޓަރ-ޕެޕްޓައިޑް ބައިންޑިންގ އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ. މިސާލަކަށް ވަކި ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯންތައް އެޑިނިލޭޓް ސައިކްލޭޒް އެކްޓިވޭޓް ކުރާ ރިސެޕްޓަރތަކާ ގުޅިގެން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސެކަންޑް މެސެންޖަރ ސައިކްލިކް އެމްޕީ (cAMP) އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. ކީ މެސެންޖަރެއްގެ ގޮތުގައި ސީއެމްޕީ އިން ޕްރޮޓީން ކިނާޒްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ވަކި ސަބްސްޓްރޭޓްތަކެއް ފޮސްފޮރައިލޭޓްވެ، ޓާގެޓް ސެލްގެ ވަޒީފާތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. ފުރަމޭ އާއި އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ފަދަ ވަކި ޓާގެޓް ޓިޝޫތަކުގައި ސީއެމްޕީ އަކީ ހޯރމޯން އަށް ޚާއްޞަ ބަޔޯކެމިކަލް ރިސްޕޮންސްތައް ޓްރިގަރ ކުރާ ޕްރައިމަރީ ސެކަންޑް މެސެންޖަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. cAMP ގެ އިތުރުން، އެހެން ސިގްނަލިންގ މަގުތަކާއި މެސެންޖަރ މޮލިކިއުލްތައް ޕެޕްޓައިޑް މެކޭނިޒަމްތަކުގައި ބައިވެރިވެއެވެ؛ މިސާލަކަށް ބައެއް ޓިޝޫތަކުގައި ސެލްތަކުގެ ޖަވާބުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި ކެލްސިއަމް އަޔަންސް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ ^{[2] .}.

ފޮޓޯ 1 ލޫޓީނައިޒިންގ ހޯރމޯން އިން ގޮނާޑަލް ޓިޝޫގައި ސްޓިރޯއިޑޯޖެނެސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ މަގުތަކުގެ ޑައިގްރާމް ^{[2] .}.

އޯވަޖެންގެ ވަޒީފާއަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އޯވަޖަން އަކީ ހެޕަޓޮސައިޓް ބޮޑުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް އާއި ސިރޯސިސް އިން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ހެޕަޓޮސައިޓް ޑީއެންއޭ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ޕެޓަރންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި އޯވަޖެން އިން އެންޓި އެޖިންގް އިފެކްޓްސް ވެސް ދައްކައި، އުމުރާ ގުޅުން ހުރި ޑީއެންއޭ އަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ރިވަރސްކޮށް ހެޕަޓޮސައިޓްތައް ޒުވާން ހާލަތަކަށް ގެނެސްދެ އެވެ. އޯވަޖަން އަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޫކޯސަލް ބެރިއާ ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އެންޓިބަޔޮޓިކް ތެރަޕީ، ތިމާވެއްޓުގެ ވިހަ މާއްދާތައް، ކީމޯތެރަޕީ، އަދި ކާނާ ލިބުން މަދުވުން ފަދަ ކަންކަމުން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ޓްރެކްޓަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެކި އިންފްލެމެޓަރީ އަދި ބަލި ހާލަތްތަކުގައި ފުރަމޭ އަދި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަނަށް އޭގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން ފުޅާ އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓްތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ. އެއީ ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ކެއާ، ދިގު މުއްދަތަކަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ފަރުވާ ދިނުމާއި، ކެންސަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުޑަކުރުމާއި، ހަކުރުބަލި ހުއްޓުވުމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

އޯވަޖަން އަދި އެޗްއައިވީ އެވެ

އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީޒް އަށް ކުރާ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓެއް ދައްކާފައިވާތީ އެޗްއައިވީ ރިސާޗްތަކުގައި އޯވަޖަން އަށް ސަމާލުކަން ލިބިފައިވެ އެވެ. އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒް އަކީ ވައިރަލް ދިރިހުރުމަށް މުހިންމު އެންޒައިމެއް ކަމަށާއި، މިއީ ވައިރަލް ޕްރޮޓީންތައް ފަންކްޝަނަލް ސަބްޔުނިޓްތަކަށް ބަހާލުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެންޒައިމެކެވެ. އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒް އިންހިބިޓަރެއްގެ ގޮތުގައި އޮވޭޖަން ހިމެނެނީ ޕްރޮޓީޒް އިންހިބިޓަރސް ތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ ކުދި އަދި އެންމެ ވަރުގަދަ ޕްރޮޓީޒް އިންހިބިޓަރ ތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. މި އިންހިބިޓޯރީ އެކްޝަންގެ ސަބަބުން އެޗްއައިވީ ރިޕްލިކޭޝަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އެޗްއައިވީ ފަރުވާ ހޯދުމަށް އާ މަގުތަކެއް ހުޅުވިދާނެ އެވެ.

ބަޑަޔާ އޭ ގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އޯވަޖެން އިން އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒް އެކްޓިވިޓީ އިންހިބިޓް ކުރެވިދާނެއެވެ ^[3] . އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒް އަކީ ވައިރަލް ރިޕްލިކޭޝަންގައި މުހިންމު އެންޒައިމެއް ކަމަށާއި، ޕޮލިޕްރޮޓީންތައް ކްލީވްކޮށް މެޗުއަރކޮށް އިންފެކްޝަސް ވައިރަލް ޕާރޓިކަލްސް އަށް އެއްކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެންޒައިމެކެވެ. ޕްރޮޓީޒް އެކްޓިވިޓީ ހުއްޓުވުމުން ވައިރަލް ރިޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސެސް އަށް ބުރޫއަރާ ^[3] . އޯވޭޖަން ޕްރޮޓީއޭޒް ކެޓަލައިޓިކް ފަންކްޝަން އިންހިބިޓް ކުރަނީ އޭގެ އެކްޓިވް ސައިޓާ ގުޅިގެން ނުވަތަ އޭގެ ކޮންފޯމޭޝަން ބަދަލުކޮށްގެންނެވެ. އެކްޓިވް ސައިޓް އާއި ގުޅިގެން ސަބްސްޓްރޭޓް އެންޓްރީ އާއި ކްލީވޭޖް ރިއެކްޝަން ހުއްޓުވައެވެ ^{[3] .}.

ނިންމުން

އޯވަޖަން އަކީ ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތައް ދައްކުވައިދޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ މުހިންމު ގޮތެއްގައި ފުރަމޭއާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލްގެ މަސައްކަތްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ހެޕަޓޮސައިޓް ގްރޯތް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް އަދި ސިރޯސިސް ހުއްޓުވައި، ޑީއެންއޭ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް ޕެޓަރންސް މޮޑިއުލޭޓްކޮށްގެން ލިވަރ ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އެންޓި އެޖިންގ ޕޮޓެންޝަލް ދައްކުވައިދޭ އެއްޗެކެވެ. އޯވޭޖަން އިން ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޫކޯސަލް ބެރިއާ ފަންކްޝަން ވަރުގަދަކޮށްދީ، އެންޓިބަޔޮޓިކްސް، ތިމާވެއްޓުގެ ވިހަ މާއްދާތަކާއި، ކީމޯތެރަޕީ އަދި ކާނާ ލިބުން މަދުވުމުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދެއެވެ.

އޯވަޖަން އަކީ ގިނަ ފަރާތްތަކެއް އެކުލެވޭ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ މުހިންމު ގޮތެއްގައި ފުރަމޭއާއި ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފުންކްޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ހެޕަޓޮސައިޓް ގްރޯތް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް އަދި ސިރޯސިސް ހުއްޓުވައި، ޑީއެންއޭ ސްޓްރަކްޗަރ އަދި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް ޕެޓަރންސް މޮޑިއުލޭޓްކޮށްގެން ލިވަރ ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އެންޓި-އޭޖިންގ ޕޮޓެންޝަލް ދައްކާ އެއްޗެކެވެ. އޯވަޖަން އަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް މޫކޯސަލް ބެރިއާ ފަންކްޝަން ވަރުގަދަކޮށްދީ، އެންޓިބަޔޮޓިކްސް، ތިމާވެއްޓަށް ބޭނުންވާ ވިހަ މާއްދާތަކާއި، ކީމޯތެރަޕީ އަދި ކާނާ ލިބުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

އަޕޫރްވާ ބަދާޔާ އަކީ ކޮމްޕިއުޓޭޝަނަލް ބަޔޯފިޒިކްސް އާއި ސްޓްރަކްޗަރަލް ބަޔޯއިންފޮމޭޓިކްސް އަށް ޚާއްސަ ރިސާޗަރެކެވެ. އޭނާ ވަނީ އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒްގެ މޮލިކިއުލަރ ޑައިނަމިކްސް އަށް ޚާއްސަކޮށް އެންޓިބޮޑީ ބައިންޑިންގ އާއި މިއުޓޭޝަންސް އާއި ގުޅޭ ދިރާސާތައް ކޯ-އޮތޯރ ކޮށްފައެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ޕްރޮޓީން ޑައިނަމިކްސް ހޯދައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީތަކަށް މައުލޫމާތު ދިނުމަށް ޒަމާނީ ސިމިއުލޭޝަން ޓެކްނިކްސް ބޭނުން ކުރެ އެވެ. އަޕޫރްވާ ބަދާޔާ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ރިފަރެންސް އޮފް ސައިޓޭޝަން [3] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ބާކަރ އެސް.ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް؛ 2020: 47-71.ޑޮއި: 10.1201/9781003076926-3.

[2] ކޭ، ޖޭ، ކެޓްފް. ޕެޕްޓައިޑް ހޯރމޯންތަކުގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމްގެ އަސާސީ ތަޞައްވުރުތައް.؛ 2004. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250184627.

[3] ބަދާޔާ އޭ، ސާސިދާރު ޔޫ. އެންޓިބޮޑީ ބައިންޑިންގ އާއި މޮލިކިއުލަރ ޑައިނަމިކްސް ސިމިއުލޭޝަންސް އިން ޕްރޮބް ކުރެވިފައިވާ މީއުޓޭޝަންސް މެދުވެރިކޮށް އެޗްއައިވީ-1 ޕްރޮޓީއޭޒްގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވުން. ސައިންޓިފިކް ރިޕޯޓްސް 2020؛ 10(1): 5501.ޑީއޯއައި: 10.1038/s41598-020-62423-y.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.