ޓެސްޓަޖެން 20އެމްޖީ އެވެ

▎ ޓެސްޓަޖަން ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ޓެސްޓަޖެން ރިސާޗް

ޓެސްޓަޖެންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޒަމާނީ ބަޔޯޓެކްނޮލޮޖީއާއި ބަޔޯމެޑިކަލް ރިސާޗް ކުރިއެރުވުމުގެ ފަހަތުގައި ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް ހޯދުމަކީ މިދާއިރާގައި ދިރާސާގެ މުހިންމު މިސްރާބަކަށް ވެއްޖެ އެވެ. ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ޓެސްޓަޖެން އަކީ ސެލްއުލަރ ޕްރޮސެސްތަކާއި، ޓިޝޫ ރިޖެނެރޭޝަން، މެޓަބޮލިކް މަގުތަކާއި، އަދި އެހެނިހެން ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އަދި ބަޔޯކެމިކަލް ސިސްޓަމްތަކުގައި އޭގެ ޕޮޓެންޝަލް ވެލިއު ގެ ސަބަބުން ރިސާޗްގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމުކަމެއް ލިބިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސްގެ ކެޓަގަރީއަށް ނިސްބަތްވާ ޓެސްޓަޖެން އެކުލެވިގެންވެއެވެ

 ސެލް-މޮލިކިއުލް އިންޓަރެކްޝަންތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެ އެމިނޯ އެސިޑް ސިކުއެންސްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭގެ ސްޓްރަކްޗަރ ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އެންޑޯޖެނަސް ބަޔޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ނަކަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ސަޕޯޓްކުރުމަށް ކަމުން، މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ، އަދި ރިޖެނެރޭޓިވް ރިސާޗްގެ ރިސާޗް ސަބްޖެކްޓެއްގެ ގޮތުގައި ޕޮޓެންޝަލް ހުށަހަޅައެވެ.

ފޮޓޯ 1. މަލްޓިސެލިއުލަރ ޖަރާސީމެއްގެ ބަޔޯރެގިއުލޭޝަން ސިސްޓަމް. 

މަސްދަރު: އެމްޑީޕީއައި ^[1]

ޓެސްޓަޖެންގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ސެލް ޕެނެޓްރޭޝަން: ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ފްލޫރެސިން އައިސޮތިއޮސައިނެޓް ލޭބަލް ކޮށްފައިވާ ޓެސްޓަޖަން އާއި އެކު ހެލާ ސެލްތައް އިންކިއުބޭޓް ކުރުމަށްފަހު ސައިޓޯޕްލާސްމް، ސެލް ނިއުކްލިއަސް އަދި ނިއުކްލިއަސް ގައި ވަކި ފްލޫރެސެންސް ފެނިފައިވާއިރު، މިއީ ޓެސްޓަޖެން އަށް ޖަނަވާރުގެ ސެލްތަކާއި އެ ސެލްތަކުގެ ނިއުކްލިއަސް އަށް ވަނުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރިކަން ހާމަވެއެވެ. ސެލް މެމްބަރޭންސް އާއި ނިއުކްލިއަރ މެމްބަރޭންސް ޓްރެވަސްކޮށް ސެލްގެ އެތެރެއަށް ވަނުމުގެ ޤާބިލުކަން ސެލް މެމްބަރޭންގައި ހުންނަ ވަކި ޓްރާންސްޕޯޓް ޕްރޮޓީންތަކާ ނުވަތަ މެމްބަރޭން ފްލޫޑިޓީއާ ގުޅިފައި ހުރެދާނެއެވެ. ސެލް މެމްބަރޭން އަކީ މުޅިން ވެސް ވަދެ ނުކުމެވޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޗެނަލްތަކާއި ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމުތައް ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ. މި ޓްރާންސްޕޯޓް ޕްރޮޓީންތަކާ މުޢާމަލާތުކޮށްގެން ނުވަތަ މެމްބަރޭން ފްލޫޑިޓީ ބޭނުންކޮށްގެން އެންޑޯސައިޓޯސިސް ކަހަލަ މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ޓެސްޓަޖަން ސެލްތަކަށް ވަދެ، އޭގެ ފަހުން ކުރާ އަސަރުތަކުގެ ބިންގާ އެޅިދާނެއެވެ ^{[2] .}.  

ނިއުކްލިކް އެސިޑްތަކާ ވަކި މުޢާމަލާތްތައް: އުފެދުމުގެ ތަފާތު އިންޓެކްޓް ޕެޕްޓައިޑްތަކުން 5،6-ކާރބޮކްސީފްލޫރެސިން ލޭބަލްޑް ޑިއޮކްސީއޮލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އަދި ޑީއެންއޭ-އެތިޑިއަމް ބްރޮމައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްތަކުގެ ފްލޫރެސެންސްއަށް ތަފާތު އަސަރުތައް ކުރެއެވެ. ސްޓަރން-ވޮލްމަރ ކޮންސްޓަންޓްތައް މިންކުރުމުން، ޓެސްޓަޖެން، އެހެން ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތަކާ އަޅާބަލާއިރު، ޕެޕްޓައިޑްގެ ޕްރައިމަރީ ސްޓްރަކްޗަރއަށް ބަލާއިރު، ސިންގަލް ސްޓްރެންޑް އަދި ޑަބަލް ސްޓްރެންޑް ފްލޫރެސްސެންޓް ލޭބަލްޑް ޑިއޮކްސީއޮލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްތަކުގައި ތަފާތު މިންވަރަކަށް ފްލޫރެސެންސް ކުއެންޗިންގ އުފެދޭކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މިއީ ޓެސްޓަޖަން އާއި ނިއުކްލިކް އެސިޑް ސްޓްރަކްޗަރސް އާއި ދެމެދު ވަކި މުޢާމަލާތްތަކެއް ހިނގާކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ނިއުކްލިކް އެސިޑްތަކާ ގުޅޭއިރު ޓެސްޓަޖެން އަށް ތަފާތު ނިއުކްލިއޯޓައިޑް ސިކުއެންސްތައް ވަކިކޮށް، އެތަކެތީގެ ސައިޓޯސިން މެތައިލޭޝަން ސްޓޭޓަސް ވެސް ދެނެގަނެވޭނެ އެވެ. މިސާލަކަށް ޓެސްޓަޖަން އިސްކަންދީގެން ގުޅެނީ ސީއޭޖީ ސިކުއެންސް ހިމެނޭ ޑިއޮކްސީއޮލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްތަކާ ކަމަށް ފެނެއެވެ. މިފަދަ ވަކި ބައިންޑިންގ ހާސިލް ކުރެވޭނީ ހައިޑްރޯޖަން ބޮންޑް ފަދަ ނޮން-ކޯވެލެންޓް އިންޓަރެކްޝަންތަކާއި ޓެސްޓަޖަން މޮލިކިއުލްގައި ހުންނަ އެމިނޯ އެސިޑް ރެސިޑިއުސް އާއި ނިއުކްލިކް އެސިޑްތަކުގެ ބޭސް ނުވަތަ ފޮސްފޭޓް ބެކްބޯންސް އާއި ދެމެދު އިލެކްޓްރޯސްޓޭޓިކް އިންޓަރެކްޝަންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. މި ޚާއްޞަކަމުގެ ސަބަބުން ޓެސްޓަޖެން ވަކި ނިއުކްލިކް އެސިޑް ސަރަޙައްދުތަކަށް ސީދާ ލޮކަލައިޒްވެ، ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ފަދަ ޕްރޮސެސްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައެވެ ^{[2] .}.  

ސެލްއުލަރ ޖެނެޓިކް ފަންކްޝަންސްގެ އެޕިޖެނެޓިކް ރެގިއުލޭޝަން: ޑީއެންއޭ އާއި ވަކިން ގުޅުމުގެ ޤާބިލުކަމުގެ ސަބަބުން، ޓެސްޓަޖެންގެ ސައިޓް ސްޕެސިފިކް އިންޓަރެކްޝަންސް ޑީއެންއޭ އާއި އެކު ސެލްއުލަރ ޖެނެޓިކް ފަންކްޝަންތައް އެޕިޖެނެޓިކް ފެންވަރުގައި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެއެވެ. އެޕިޖެނެޓިކް ރެގިއުލޭޝަން އިން ޑީއެންއޭ ބޭސް ސިކުއެންސް އަށް ބަދަލެއް ނާންނަ ނަމަވެސް ޑީއެންއޭ ބަދަލުވުން (އެބަހީ، މެތައިލޭޝަން) އަދި ހިސްޓޯން ބަދަލުތަކުގެ ތެރެއިން ޖީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައެވެ. ޓެސްޓަޖަން ވަކި ޑީއެންއޭ ސަރަހައްދުތަކާ ގުޅިގެން އެ ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުންނަ ކްރޮމެޓިން ސްޓްރަކްޗަރ އަށް އަސަރުކޮށް ނުވަތަ ޖީން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ މޮޑިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެޕިޖެނެޓިކް ރެގިއުލޭޓަރީ ޕްރޮޓީން ފެކްޓަރސް ރިކްރޫޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. މިފަދަ ގޮތަކަށް ޖީން އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަކީ ދިރިއުޅުމުގެ އަސްލާއި ބަޔޮލޮޖިކަލް އީވޮލޫޝަންގެ ކުރީކޮޅު މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށް، ބަދަލުތަކާއި ފުރިހަމަ ދިރިއުޅުމުގެ ޕްރޮސެސްތަކަށް ހޭނުމަށް އެކި މާހައުލުތަކުގައި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ސީދާ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ ^{[2] .}.  

ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް ބަލިމީހުންގެ އެންޑޮކްރައިން ފަންކްޝަނަށް ކުރާ އަސަރުތައް: މެޑިކަލް ރިސާޗްތަކުގައި ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް (IIIA) ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެސްޓަޖެން (α1-adrenergic blockers + rectal suppositories containing non-steroidal anti-inflammatory drugs) ހިމެނޭ ރެޖިމަންއަކުން އެއް މަސް ދުވަހުގެ ކޮންޒަރވޭޓިވް ފަރުވާއެއް ދިނުމަށްފަހު، ޔޫރޯޑައިނަމިކް ޕެރަމިޓަރސް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެ، ޕްރޮސްޓޭޓިކް އިންފްލެމޭޝަން ލެވެލް ދަށްވެ، ސީރަމް ޓޯޓަލް ޓެސްޓޮސްޓިރޯންގެ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވެ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޓެސްޓަޖެން އިން އެންޑޮކްރައިން ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ ވަކި މެކޭނިޒަމްތަކެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ. ޕްލޭޒިބަލް މެކޭނިޒަމަކީ ޓެސްޓަޖެން އިން ލެއިޑިގް ސެލްތަކުގައި ޓެސްޓޮސްޓިރޯން ސިންތެސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމެވެ. ޓެސްޓޮސްޓިރޯން ސިންތެސިސް އަކީ ގިނަ އެންޒައިމްތަކާއި ސިގްނަލިންގ މޮލިކިއުލްތައް ހިމެނޭ ކޮމްޕްލެކްސް ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ޓެސްޓަޖަން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ނުވަތަ އިންހިބިޓްކޮށް، ޓެސްޓޮސްޓިރޯން ސިންތެސިސް ކުރިއެރުވައި، ބަލިމީހާގެ އެންޑޮކްރައިން ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅުވެ، ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސްގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދާނެއެވެ ^[3]..  

ޓެސްޓަޖެންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟  

ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް އަށް ފަރުވާ: ގިނަ ފަހަރަށް ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމުގެ ތިރީގައި ހުންނަ އަލާމާތްތަކާއެކު ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް (IIIA) ގެ ސަބަބުން ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޓެސްޓަޖެންގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ ^[4] (ނިއު ޑީ، 2023). α1-އެޑްރިނަޖިކް ބްލޮކަރސް، ރެކްޓަލް ސަޕޮސިޓޯރީސް އާއި ނޮން-ސްޓިރޮއިޑަލް އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ޑްރަގްސް، އަދި ޓެސްޓަޖެން އެއްކޮށްލައިގެން ކޮންޒަވޭޓިވް ޓްރީޓްމަންޓް ރެޖިމަންޓެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި ދިރާސާތަކުން އެއް މަސް ފަހުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ނަތީޖާތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ. ޔޫރޯޑައިނަމިކް ޕެރަމިޓަރސް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުވެފައިވާއިރު، މިއީ ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމުގެ ފުންކްޝަން އިތުރުވެ، ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމުގެ ތިރީބައިގައި ހުރަސްއެޅުމުގެ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބޭ ކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންޓްރާޕްރޮސްޓޭޓިކް އިންފްލެމޭޝަން ލެވެލް ދަށްވެ، ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި މިއަށްވުރެ މުހިންމު ކަމަކީ ސީރަމްގައި ޖުމްލަ ޓެސްޓޮސްޓިރޯންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމެވެ. ޓެސްޓޮސްޓިރޯން އަކީ ފިރިހެން ނަސްލީ ނިޒާމާއި، ޖިންސީ މަސައްކަތްތަކާއި، ޖުމްލަ މެޓަބޮލިޒަމްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އޭގެ މަތިވުމަކީ މި ބަލީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އެންޑޮކްރައިން ޑިސްއޯޑަރސް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ ^{[3] .}.  

ސެލް ޕެނެޓްރޭޝަން އަދި ނިއުކްލިކް އެސިޑް އިންޓަރެކްޝަންސް: ކުރު ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ޓެސްޓަޖެން އިން ދައްކުވައިދެނީ އޭގެ މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ އަސާސް ކަމުގައިވާ ޚާއްޞަ ސެލްއުލަރ ޕްރޮޕަޓީސް ތަކެކެވެ ^[2] (ފެޑޯރެޔެވާ އެލްއައި، 2011). ހެލާ ސެލް ތަޖުރިބާތަކުގައި ފްލޫރެސިން އައިސޮތިއޮސައިނެޓް ލޭބަލްކޮށްފައިވާ ޓެސްޓަޖަން އާއި އެކު އިންކިއުބޭޓް ކުރުމަށްފަހު ސައިޓޯޕްލާސްމް، ނިއުކްލިއަސް އަދި ނިއުކްލިއަލަސްގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފްލޫރެސެންސް ފެނިފައިވާއިރު، މިއީ ޖަނަވާރުގެ ސެލްތަކާއި ނިއުކްލިއަސްތަކަށް ވަނުމުގެ ޤާބިލުކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ޓެސްޓަޖެން ސެލްތަކަށް ވަދެ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ކޮމްޕޯނެންޓްތަކާ މުޢާމަލާތުކޮށް، ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ރެގިއުލޭޓަރީ ފަންކްޝަންތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.  

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ތަފާތު ކުރު ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްތަކުން 5،6-ކާރބޮކްސީފްލޫރެސިން ލޭބަލްޑް ޑިއޮކްސީރައިބޫލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އަދި ޑީއެންއޭ-އެތިޑިއަމް ބްރޮމައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްތަކުގެ ފްލޫރެސެންސްއަށް ތަފާތު އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ސްޓަރން-ވޮލްމަރ ކޮންސްޓަންޓްސް އިން ސިފަކުރެވޭ ފްލޫރެސެންސް ކުއެންޗިންގ ލެވެލް ޓެސްޓޭޖަން ފަދަ ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ މެދުގައި ސިންގަލް ސްޓްރެންޑް އަދި ޑަބަލް ސްޓްރެންޑް ފްލޫރެސްސެންޓް ލޭބަލްޑް ޑިއޮކްސީރައިބޫލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އާއި މުޢާމަލާތުކުރާއިރު އެމީހުންގެ ޕްރައިމަރީ ސްޓްރަކްޗަރަށް ބަލާފައި ތަފާތުވެއެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެސްޓަޖެން އިސްކަންދެނީ ސީއޭޖީ ސިކުއެންސް ހިމެނޭ ޑިއޮކްސީރައިބޫލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްތަކާއެވެ. ވަކި ނިއުކްލިކް އެސިޑް ސިކުއެންސްތައް ބައިންޑް ކުރުމުގެ މި ޤާބިލުކަމުން ދޭހަވަނީ ޓެސްޓަޖެން އިން ސައިޓް ސްޕެސިފިކް ޑީއެންއޭ އިންޓަރެކްޝަންސް މެދުވެރިކޮށް އެޕިޖެނެޓިކް ލެވެލްގައި ސެލްއުލަރ ޖެނެޓިކް ފަންކްޝަންތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޖީން އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެވެ. މިއީ ޖީން ރެގިއުލޭޝަން އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާތައް އުފެއްދުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް ކަމެއް- މިސާލަކަށް، އާދަޔާ ހިލާފު ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން އާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި. ސީދާ ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތައް އަދި ރިޕޯޓްކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، ސެލްއުލަރ އަދި މޮލިކިއުލަރ ލެވެލްގައި މެކޭނިސްޓިކް ދިރާސާތަކުން ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް އިޝާރާތް ކުރެއެވެ.  

ނިންމުން  

ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ޓެސްޓަޖެން އިން ކްރޮނިކް ނޮން ބެކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ފަރުވާގެ ފައިދާ ދައްކާފައިވާއިރު، ސެލް ޕެނެޓްރޭޝަން އާއި ނިއުކްލިކް އެސިޑް އިންޓަރެކްޝަންގެ ޕްރޮޕަޓީސް އިން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކާއެކު އިތުރު ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމާއި މެޑިކަލް އިންޓަރވެންޝަންތަކުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ނިއު، ދޫން އަކީ ބޭސްވެރިކަމާއި ލައިފް ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ އިލްމުވެރިއެކެވެ. އާމީ މެޑިކަލް ޔުނިވަރސިޓީ އަދި ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ސައުތު ފަދަ މަޝްހޫރު މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ އޭނާގެ ދިރާސާތައް ފޯކަސް ކުރައްވަނީ ފާމަކޯލޮޖީ އެންޑް ފާމަސީ، ސެލް ބަޔޮލޮޖީ، އިމިއުނޮލޮޖީ، އަދި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އަށެވެ. މި ޑިސިޕްލިންތަކަކީ ބަލީގެ މެކޭނިޒަމްތައް ހާމަކުރުމާއި، އާ ބޭސް އުފެއްދުމުގެ ކުރިއެރުމާއި، އިންސާނުންގެ ސިއްހަތު ރަނގަޅުކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ޑިސިޕްލިންތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ނިއު، ޑަން އިން ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އެންޑް ކާޑިއޮލޮޖީގައި ދިރާސާތައް ކޮށް، ކާޑިއަކް ބަލިތަކުގެ ޕެތޯޖެނެސިސް އާއި ފަރުވާ ހޯދައެވެ. އޭނާގެ މި މަސައްކަތްތަކުން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ކްލިނިކަލް ޑައިގްނޯސިސްއާއި ފަރުވާއަށް މުހިންމު ތިއަރީ ފައުންޑޭޝަންތަކާއި އަމަލީ އިރުޝާދު ލިބިދެއެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ޚަވިންސަން ވީކޭ، ޕޮޕޮވިޗް އައިޖީއީ، ލިންކޯވާ އެންއެސް، އެޓް އަލް. ޖީން އެކްސްޕްރެޝަންގެ ޕެޕްޓައިޑް ރެގިއުލޭޝަން: ސިސްޓަމެޓިކް ރިވިއު[ޖޭ]. މޮލިކިއުލްސް، 2021،26(22}،https://www.mdpi.com/1420-3049/26/22/7053

އާޓިކަލް-ނަންބަރު = {7053).ޑޮއި:10.3390/މޮލިކިއުލްސް26227053.

[2] ފެޑޯރެޔެވާ އެލްއައި، ކިރީވް އައި، ޚަވިންސަން ވީ، އެޓް އަލް. ހެލާ ސެލްތަކުގައި ނިއުކްލިއަސް އަށް ކުރު ފްލޫރެސެންސް ލޭބަލް ކުރެވިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑްތައް ވަދެ، ޑިއޮކްސީ ރައިބޯލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އަދި ޑީއެންއޭ އާއި އިން ވިޓްރޯ ސްޕެސިފިކް އިންޓަރެކްޝަން ޕެޕްޓައިޑްތައް[J]. ބަޔޯކެމިސްޓްރީ-މޮސްކޯ، 2011،76(11):1210-1219.ޑީއޯއައި:10.1134/އެސް0006297911110022.

[3] ރޮސިކިން ވީ، ހޮޝްޗެންކޯ ވައި، އޮސިޕޮވް ޕީ.ކްރޮނިކް އެބަކްޓީރިއަލް ޕްރޮސްޓޭޓައިޓިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ އެންޑްރޮޖެނިކް ޑެފިޝަންސީގައި ޓެސްޓޮސްޓިރޯން ސިންތެސިސް އިންޑަކްޓަރ އެޕްލިކޭޝަން 'ޓެސްޓޭޖަން' ގެ ފައިދާ[J]. އެންޑޮކްރައިން ޕެތޮލޮޖީގެ މައްސަލަތައް، 2011،36:17-22.DOI:10.21856/j-PEP.2011.2.03.

[4] ނިއު ޑީ، ވޫ ވައި، ލިއަން ޖޭ.ބަލި ހުއްޓުވުމާއި ފަރުވާކުރުމުގައި ސާރކިއުލަރ އާރްއެންއޭ ވެކްސިން[ޖޭ]. ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން އެންޑް ޓާގެޓެޑް ތެރަޕީ، 2023،8. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:261662530 ގައި ޑރ.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.