Cocer Peptides fɛ
a bɛ tile 14 bɔ
BƐƐRƐ KUNNAFONIW NI FƐRƐW KUNNAFONIW BƐƐ MIN BƐ NI WEBSITE KAN NA, U BƐ KUNNAFONIW FƆLƆ DƆRƆN NI KALANSENW YE.
Fɛn minnu bɛ di nin siti in kan, olu dabɔra ɲininiw dɔrɔn kama in vitro. Sɛgɛsɛgɛli in vitro (latinkan na: *glasi kɔnɔ*, o kɔrɔ ye gilasi kɔnɔ) bɛ kɛ hadamaden farikolo kɔkan. Nin fura ninnu tɛ furaw ye, Ameriki ka dumuniko ni furako ɲɛmɔgɔso (FDA) ma sɔn u ma, wa u man kan ka kɛ ka furakɛli bana, bana walima bana si bali, k’a furakɛ, walima k’a furakɛ. A dagalen don kosɛbɛ sariya fɛ ka nin fɛn ninnu don hadamaden walima bagan farikolo la cogo o cogo.
Kunnafoni kunbabaw (Basic Overview).
GHK-Cu ye fɛn ye min bɛ dilan ni tripeptide ni divalent copper ions ye. GHK-Cu bɛ hadamaden joli, daji ani sugunɛ na, a hakɛ bɛ dɔgɔya dɔɔni dɔɔni ni mɔgɔ si bɛ kɔrɔbaya. Denmisɛnniw na, minnu kɛnɛman don, GHK-Cu hakɛ ka ca joli la, nka ni u si bɛ ka caya, o hakɛ bɛ se ka dɔgɔya ka se a hakɛ fɔlɔ tilayɔrɔba dɔ ma. Nin hakɛ caman caman cili bɛ tali kɛ farikolo yɔrɔw kɔrɔyacogo la i n’a fɔ fari, wa GHK-Cu jɔyɔrɔ ka bon farikolo yɔrɔw kɛnɛya sabatili ni u dilancogo la.

Jaa 1 Nanoformulated phytochemicals farikolo kɔrɔya kɛlɛli ɲininiw na: seginnkanni fitinin kura.
Ni an bɛ molekiyɔmuw ta fan fɛ, GHK-Cu ka tripeptide yɔrɔ bɛ biyocompatibility ɲuman jira ani ka se ka don selilɛriw kɔnɔ, o b’a to a bɛ se ka nɛgɛ ionw ta ka don seliluw kɔnɔ walasa k’a nɔw jira. Kupu ionw, n’olu ye fɛn nafamaba ye, olu jɔyɔrɔ ka bon anzimu caman na, wa u ye fɛnɲɛnama suguya caman ka baarakɛyɔrɔw yɔrɔw ye. GHK-Cu complexe kɔnɔ, nɛgɛ ionw sirili ni tripeptide ye, o tɛ a jɔcogo sabati dɔrɔn, nka a bɛ a nɔgɔya fana seliluw ma ka u ta ani ka baara kɛ ni u ye, o la, a bɛ a nɔw bila selilu farikolo baarakɛcogo labɛnni na.
GHK-Cu nɔ minnu bɛ sɔrɔ selilɛriw la farikolo dilancogo la
Fibroblaste (fibroblaste) baarakɛcogo sabatili
Fibroblaste ye farikolokisɛ suguya fɔlɔ ye min bɛ farikolo kɔkanna matirili (ECM) dilan, o kɔnɔfɛnw bɛ sɔrɔ i n’a fɔ kolajɛ, ɛlasitini ani gilikosaminoglycans, o bɛɛ nafa ka bon farikolo jɔcogo n’a sɔgɔli sabatili la. GHK-Cu bɛ se ka fiɲɛbanakisɛw caya, o bɛ kɛ sababu ye ka fiɲɛbanakisɛ caman dɛmɛ u ka se ka u sen don fari dilancogo la. GHK-Cu bɛ se ka jamu minnu bɛ tali kɛ kolajɛ sɔrɔli la, olu jirali sanfɛ, i n’a fɔ minnu bɛ kolajɛ suguya fɔlɔ ni sabanan kofɔ, o bɛ dɔ fara kolajɛ sɔrɔli ni a bɔli kan. Kolajeni ye farikolojɔli dumuni ye min ka ca fari la, wa a hakɛ cayalenba bɛ farikolo ka se ka muɲu ani ka a sɔgɔsɔgɔ, o bɛ farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw dilancogo n’u jɔcogo kura sabati. GHK-Cu fana bɛ fibroblaste synthesis de élastin lawuli, o min bɛ elasticité di fari ma, o b’a to a bɛ se ka segin a cogo kɔrɔ la a sɔgɔlen kɔfɛ. O nafa ka bon kosɛbɛ farikolo baarakɛcogo ɲuman ni fari cogoya seginni na.
Keratinositɛriw ka kɛwalew labɛnni
Keratinocytes ye farikolo yɔrɔ fɔlɔw ye minnu bɛ kɛ farikolo yɔrɔ la, wa u jɔyɔrɔ ka bon farikolo barikalan baara la ani a dilancogo la. GHK-Cu bɛ keratinocytes caya sabati, ka ɲɛdawolo lasegin teliya. Fari jogin kɔfɛ, keratinocytes ka kan ka caya joona ani ka taa joginda yɔrɔ la walasa ka ɲɛdawolo kura kɛ. GHK-Cu bɛ keratinositɛriw ka jiginni sabati ni selilɛri kɔnɔ taamasiɲɛw siraw baara ye, i n’a fɔ mitogène-activé proteine kinase (MAPK) taamasiɲɛw sira. O bɛ kɛ sababu ye keratinɔsitɛriw ka joginda datugu joona, ka banakisɛw sɔrɔli farati dɔgɔya, ka sigida sabatilen di fari dilancogo kɔfɛ. Ka fara o kan, GHK-Cu bɛ keratinɔsitɛriw danfara labɛn, o b’a to u bɛ se ka ɲɛda ɲɛkisɛw dilan cogo la min bɛ kɛ cogo la ani ka fari ka barika baara segin a cogo kɔrɔ la.
Ka joli-sira-funu (angiogenesis) bila endoteliyali selilɛriw la
Joli-sira-funu ye fɛɛrɛ nafamaba ye fari dilancogo la, barisa a bɛ oksizɛni ni balofɛnw di farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw ma ka sɔrɔ ka farikoloɲɛnajɛ nɔgɔw bɔ, o bɛ kɛ sababu ye ka farikolokisɛw caya ani ka u faranfasi. GHK-Cu bɛ se ka kɛ sababu ye ka endoteliyali selilɛriw caya ani ka taa yɔrɔ wɛrɛw la, o bɛ u bila ka joli sira kura dilan. GHK-Cu bɛ se ka joli-sira-funu-kɔnɔ-fɛnw (VEGF) jiracogo kɔrɔta, o min ye joli-sira-funu-banakisɛfagalan jɔnjɔn ye, min bɛ endoteliyali selilɛriw caya, u ka jiginni, ani u ka lumen dilancogo lawuli. GHK-Cu fana bɛ endoteliyali selilɛriw ni farikolo kɔkanna matiriyali cɛ jɛɲɔgɔnya ɲɛnabɔ, ka joli siraw sabatili ni u kɔgɔli sabati. Joli sira kuraw sɔrɔli tɛ joginda kɛnɛyali dɛmɛ dɔrɔn, nka a bɛ balo ɲuman di farikolo yɔrɔw ma fana, o bɛ fari bɛɛ lajɛlen dilan ani ka a lasegin a cogo kɔrɔ la.

Jaa 2 Farikolo jamu seginni kɛnɛya la a yɛrɛ la ni GHK ye
GHK-Cu ka molekiyɔmu fɛɛrɛw fari dilancogo la
Banakisɛfagalan nɔ minnu bɛ a la
A ka ca a la fari jogin bɛ funu jaabi dɔ bila mɔgɔ la, o min bɛ banakisɛw ni farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw jɛya. Nka, funu kojugu bɛ se ka joginda kɛnɛyali bila kɔfɛ. GHK-Cu bɛ ni banakisɛfagalan ye, a bɛ funubana sitokiniw jiracogo ɲɛnabɔ. Sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko GHK-Cu bɛ se ka banakisɛfagalanw bɔli bali i n’a fɔ tumor necrosis factor-α (TNF-α) ani interleukin-6 (IL-6), ka sɔrɔ ka banakisɛfagalanw bɔli sabati i n’a fɔ transforming growth factor-β (TGF-β) ani inducible nitric oxide synthase (iNOS). Nin sariyasun in sababu fɛ, GHK-Cu bɛ se ka dɔ bɔ funu jaabiw la ani ka sigida fitinin ɲuman dilan joginda kɛnɛyali kama. Sogow farikolo girinya dafalen masinko jogincogo misali la, furakɛli ni GHK-Cu soluble microneedle patches ye, o kɛra sababu ye ka TNF-α ni IL-6 jirali dɔgɔya kosɛbɛ farikolo yɔrɔ la, ka sɔrɔ TGF-β ni iNOS jirali cayara, o b’a jira ko GHK-Cu bɛ funu jaabiw bali kosɛbɛ ani ka joginda kɛnɛyali sabati.
Antioxydant (banakisɛfagalanw) nɔ minnu bɛ sɔrɔ a la
Oksidan degun jɔyɔrɔ ka bon fari joginni ni kɔrɔya taabolo la. Oksizɛni suguya minnu bɛ se ka kɛ ka caya (ROS) olu bɛ se ka selilɛri kɔnɔ biyomolekuli tiɲɛ i n’a fɔ ADN, farikolojɔlifɛnw ani tulumafɛnw, o bɛ se ka selilɛriw ka baara tiɲɛ. GHK-Cu bɛ ni farikolo tangalan seko ye, a bɛ o sɔrɔ sira caman fɛ walasa ka ROS bali. GHK-Cu bɛ se ka farikolo kɔnɔ farikolo tangalanw jiracogo kɔrɔta, minnu bɛ ROS tiɲɛni kɛ, o la, u bɛ dɔ bɔ u tiɲɛni na seliluw la. Ka fara o kan, GHK-Cu bɛ se ka ɲɔgɔn sɔrɔ ni ROS ye walasa k’u ka baara kɛcogo bali. Kɔlɔsili minnu kɛra in vitro la, olu y’a jira ko GHK-Cu bɛ ROS bɔli bali kosɛbɛ keratinocytes kɔnɔ minnu bɛ sɔrɔ ultraviolet B (UVB) fiɲɛ fɛ, ka farikolokisɛw tanga oksidan tiɲɛni ma. O nafa ka bon kosɛbɛ fari dilancogo la ani fotokɔrɔya kunbɛnni na.
Selulɛri taamasiɲɛw siraw labɛnni
GHK-Cu bɛ se ka nɔ bila selilɛriw ka kɛwalew ni u ka baara la ni selilɛriw ka taamasiɲɛw sira caman labɛnni ye. PI3K-Akt taamasiɲɛw sira jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ selilɛriw caya la, u ka ɲɛnamaya la ani u ka farikoloɲɛnajɛ la. GHK-Cu bɛ se ka PI3K-Akt taamasiɲɛw sira baara, ka selilɛriw caya ani ka ɲɛnamaya sabati. Adamadenw fari fibroblastew la, GHK-Cu furakɛli bɛ dɔ fara Akt fosforilasi hakɛ kan kosɛbɛ, o la, a bɛ jamu jiracogo kɔrɔta min bɛ tali kɛ selilɛriw caya la. GHK-Cu bɛ se fana ka mitogène-activé proteine kinase (MAPK) taamasiɲɛw sira labɛn, i n’a fɔ extracellular signal-regulated kinase (ERK), c-Jun N-terminal kinase (JNK), ani p38 MAPK, ani fɛn wɛrɛw. O taamasiɲɛw siraw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ selilɛriw ka walew la i n’a fɔ u caya, u danfara, u jiginni ani u fagali. GHK-Cu bɛ farikolokisɛw dilancogo ni u lasegincogo sabati a kɛtɔ k’u ka baara kɛcogo ɲɛnabɔ.
GHK-Cu kɛcogo cɛɲi ni farikolo ladonni baara la
Anti-Wrinkle ani Fari sabatili
Ni an bɛ kɔrɔbaya, kolajɛ ni fɛnɲɛnamafagalan minnu bɛ fari la, olu bɛ dɔgɔya dɔɔni dɔɔni, o bɛ na ni kurukuruw ni sɔgɔsɔgɔninjɛ ye. GHK-Cu bɛ kolajɛ ni fiɲɛw labɛnni sabati fiɲɛbɔlanw fɛ, ka dɔ fara fari sɔgɔli ni a jɔli kan ka sɔrɔ ka kurukuruw dɔgɔya. Farikoloɲɛnajɛ furaw tali kuntaalajan kɔnɔ, GHK-Cu bɛ minnu na, o bɛ fari sɔgɔsɔgɔli ɲɛ kosɛbɛ, ni kurukuruw jugumanba ni u hakɛ dɔgɔyali kɔlɔsira. Sɛgɛsɛgɛli min kɛra muso 50 kan minnu si bɛ san 40–60 la, GHK-Cu bɛ kɛ ni kiribi ye dɔgɔkun 8 kɔnɔ, farikolo sɔgɔli sɛgɛsɛgɛliw y’a jira ko dɔ farala farikolo sɔgɔli kan ni 20% ye. Ka fara o kan, ɲɛnayeli sɛgɛsɛgɛliw ni farikolo kurukuruw sɛgɛsɛgɛli porogaramuw jateminɛw y’a jira ko kurukuruw juguya ni a yɔrɔ dɔgɔyali hakɛ tɛ kelen ye. O b’a jira ko GHK-Cu bɛ nɔba bila kurukuruw dɔgɔyali la ani ka fari sabati, o bɛ fari kɔrɔba cogoya ɲɛ ka ɲɛ.
Fari ɲɛ ni a kɛcogo ɲɛ ka taa a fɛ
GHK-Cu fana jɔyɔrɔ ka bon fari ɲɛciw labɛnni na ani ka fari cogoya ɲɛ. A bɛ se ka tirosinizi baara bali, ka melanin sɔrɔli dɔgɔya, o la, a bɛ dibi ni dibi nɔgɔya, ani ka fari ɲɛ kɛ kelen ye. Ka fara o kan, GHK-Cu bɛ farikolo kɔkanna matiriyali labɛnni ni a labɛncogo kura sabati, ka fari cogoya ɲɛ ani k’a kɛ nɔgɔ ye ani ka nɔgɔya. Cɛɲa ni farikoloɲɛnajɛ fura dɔw la, GHK-Cu bɛ minnu na, feerekɛlaw y’a jira ko u kɛlen kɔ ka fura in kɛ waati dɔ kɔnɔ, u fari ɲɛ bɛ yeelen bɔ ani a kɛcogo bɛ ɲɛ kosɛbɛ, o bɛ GHK-Cu kɛli nafa jira ka taa a fɛ cɛɲa ni farikolo ladonni siratigɛ la.
Sɛgɛsɛgɛli kɛra GHK-Cu kan fari dilancogo la
Joginda kɛnɛyali
Jogin jugumanba kɛnɛyali la, i n’a fɔ tigɛcogo ni sɔgɔsɔgɔninjɛ, GHK-Cu jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ. A bɛ joli-sira-funu teliya, o bɛ dɔ bɔ joli bɔli waati la. Ni a bɛ fibroblaste, keratinocytes ani endothéliale cellules caya ni u jiginni sabati, a bɛ joginda datuguli ni farikolo yɔrɔw dilan teliya. Baganw ka kɔrɔbɔliw la, GHK-Cu furakisɛw kɛlen kɔ joginda yɔrɔ la, joginda kɛnɛyali teliya teliyalen don kosɛbɛ, wa kɛnɛya kɔfɛ farikolo yɔrɔw jɔcogo tun bɛ tali kɛ fari la min bɛ kɛ cogo la, ni joginda bɔli dɔgɔyara. O bɛ se ka kɛ sababu ye GHK-Cu tɛ dɔrɔn ka seliluw caya ni u jiginni sabati, nka a bɛ selilu kɔkanna matiriyali fana labɛncogo n’a labɛncogo kura ɲɛnabɔ, o bɛ na ni farikolo yɔrɔ kura dilannenw ye minnu bɛ sigi senkan kosɛbɛ ani minnu kɔgɔlen don.
Jeninida Dilancogo
Jeninida ye fari jogincogo juguman ye min ka teli ka kɛ ni farikolo yɔrɔw tiɲɛni caman ye ani funu jaabiw. GHK-Cu jɔyɔrɔ ka ca jeninida dilancogo la. A fɔlɔ, a ka banakisɛfagalanw bɛ se ka funu jaabiw dɔgɔya jeninida kɔfɛ, ka farikolo yɔrɔw sɔgɔsɔgɔ dɔgɔya, ka dimi nɔgɔya. Filanan, GHK-Cu bɛ farikolokisɛw caya ani ka taa yɔrɔ wɛrɛw la jeninida joginda lamini na, ka epiteliyali kɛcogo teliya ani ka joginda kɛnɛyali waati surunya. GHK-Cu fana bɛ joli-sira-funu sabati, ka balo ɲuman di farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw ma ani ka jeninida joginda dilancogo n’u lasegincogo nɔgɔya. Bagan jeninida misaliw la, GHK-Cu bɛ fini minnu na, olu tali bɛ joginda kɛnɛyali ɲɛ kosɛbɛ ani ka dɔ bɔ joginda sɔrɔli la.
Joginda kɛnɛyali basigilen
Joginda basigilenw, i n’a fɔ sukarodunbana ni degunbana, olu furakɛli ka gɛlɛn ka a sababu kɛ u kɛnɛyacogo gɛlɛnw ye ani u ka teli ka fɛn suguya caman sɔrɔ. GHK-Cu fana y’a jira ko a bɛ se ka joginda basigilen kɛnɛyali la. A bɛ se ka joginda basigilenw sigida lamini misɛnninw labɛn, ka funu jaabiw dɔgɔya, ka farikolokisɛw caya ni u ka taa yɔrɔ wɛrɛw la, ani ka farikolo kɔkanna matiriyali farikoloɲɛnajɛ ɲɛ. Jabɛtibanakisɛw ka misali la, GHK-Cu bɛ se ka jeninida jiracogo kɔrɔta min bɛ tali kɛ joli-sira-funu ni farikolokisɛw caya la, ka kirinni kɛnɛya sabati. GHK-Cu bɛ se fana ka fari min bɛ joginda basigilenw lamini, o barika baara bonya, ka banakisɛ sɔrɔli farati dɔgɔya ani ka cogoya ɲumanw dilan joginda kɛnɛyali kama.
Kuncɛli
I n’a fɔ mɔlikulu min bɛ ni ɲɛnamaya kɛcogo caman ye, GHK-Cu jɔyɔrɔ ka bon fari dilancogo la. K’a ta a ka sariyaw la farikolokisɛw la, joginda kɛnɛyali fɛɛrɛw, a kɛcogo suguya caman, ka taa a bila a kɛcogo la farikolojidɛsɛ furakɛli la ani kɛnɛyaso yɔrɔw la, a bɛ nafaw jira.
Sosow (Sɔrɔyɔrɔw).
[1] Uriostegui-Pena A. G., Torɛsi-Kopado A., Ochoa-Sanchez A., ani a ɲɔgɔnnaw. Nanoformulé phytochimiques farikolo kɔrɔya kɛlɛli ɲininiw na: mini review kura[J]. 3 Biotech, 2025,15(1):31.DOI:10.1007/s13205-024-04197-y. Bamako, Mali.
[2] Pickart L, Margolina A. GHK-Cu Peptide ka walew lasegincogo ni a lakanani na ni jamu kura kunnafoniw ye[J]. Duniya kɔnɔ, 2018,19(7).DOI:10.3390/ijms19071987.
[3] Pickart L, Vasquez-Soltero JM, Margolina A. Fari jamu seginni kɛnɛya la cogo la ni GHK[M]//Farage MA, Miller KW, Maibach H I. Fari kɔrɔya gafe. Berlin, Heidelberg: Springer Bɛrɛlin Heidelberg, 2017:1549-1566. Bamako : DNAFLA, 2017.
[4] Pickart L, Vasquez-Soltero JM, Margolina A. Farikolo jamu seginni kɛnɛya la a yɛrɛ la ni GHK ye, 2015[C]. Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew
Fɛn min bɛ sɔrɔ ɲininiw dɔrɔn kama:
