لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
لەگەڵ پیربوونی دانیشتوانی جیهان بە خێراییەکی خێراتر، لێکۆڵینەوە لە دژە پیربوون بووەتە جێگەی سەرنجی سەرەکی لە بواری زانستی ژیاندا. پینێلۆن، سێ پێپتیدی دروستکراو، ئەگەری نوێ پێشکەش دەکات بۆ خاوکردنەوەی پرۆسەی پیربوون و باشترکردنی کێشە تەندروستییەکانی پەیوەست بە تەمەن بەهۆی تایبەتمەندییە ئەگەرییەکانی دژە پیربوون.
میکانیزمی کردار
دژە ئۆکسێنەر کەمکردنەوەی فشار
فشاری ئۆکسجینی بە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکان دادەنرێت کە بەشدارە لە پیربوونی خانەکان و پیربوونی زیندەوەران. پینێلۆن کاریگەری دژە ئۆکسێنەر نیشان دەدات بۆ کەمکردنەوەی فشار. بەپێی توێژینەوەکان، سێ پێپتیدی دروستکراوی پینالۆن (Glu-Asp-Arg، واتە Pinealon) توانایەکی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە نیشان دەدات بۆ سنووردارکردنی زیانەکانی بەهۆی فشاری ئۆکسجینیەوە لە خانەکانی دانەوێڵەی مێشکچکە، نیوترۆفیلەکان و خانەکانی فیۆکرۆمۆسایتۆما (PC12). کەڵەکەبوونی زۆری ROS دەتوانێت زیان بە بایۆمۆلیکیولەکانی خانەیی وەک DNA و پرۆتین و چەوریەکان بگەیەنێت، کە دەبێتە هۆی تێکچوونی کارکردنی خانەکان و پیربوون. پینێلۆن کەڵەکەبوونی ROS کەمدەکاتەوە، بە شێوەیەکی کاریگەر زیانەکانی خانەیی بەهۆی فشاری ئۆکسجینی کەمدەکاتەوە و ئەرکە فیزیۆلۆژییە ئاساییەکانی خانەکان دەپارێزێت. تاقیکردنەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی دەریانخست کە دوای چارەسەرکردن بە چڕییەکی دیاریکراوی Pinealon، ئاستی ROS لە خانەکانی PC12 بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە، و توانای زیندوویی خانەکان و توانای زیادبوون بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە Pinealon ژینگەیەکی ناوخۆیی لەبارتر بۆ خانەکان دابین دەکات بە ڕێگریکردن لە فشاری ئۆکسجینی، بەمەش پرۆسەی پیربوون خاو دەکاتەوە.
وێنەی 2 کاریگەری پینالۆن لەسەر ئاستی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەری ناو خانەیی (ROS) لە خانەکانی PC12، وەک لە بوونی یان نەبوونی 1 میلی مۆلی هایدرۆجین پەرۆکساید (H2O2) پێوراوە.
ڕێکخستنی خولی خانەکان و بەرەوپێشبردنی بڵاوبوونەوە
پینێلۆن کاریگەری لەسەر ڕێکخستنی خولی خانەکان و پرۆسەکانی زیادبوونی خانەکان هەیە. توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کاریگەرییە پارێزەرەکانی پینێلۆن پەیوەندییان بە چالاکبوونی ERK 1/2 و دواکەوتنی ڕێڕەوی کاتیی گۆڕانکارییەکانی خولی خانەکانەوە هەیە. ڕێڕەوی ئاماژەدانی ERK 1/2 ڕۆڵێکی سەرەکی ڕێکخستنی دەگێڕێت لە پرۆسەکانی خانەیی وەک گەشەکردن، بڵاوبوونەوە و جیاکردنەوە. پینێلۆن پێشکەوتنی خولی خانەکان بەرەوپێش دەبات بە چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ERK 1/2، کە خانەکان دەتوانن بەردەوام بن لە زیادبوون و نوێکردنەوەی خۆیان. لە تاقیکردنەوەکاندا، تێبینی کرا کە لە خانەکانی بەرکەوتەی فشاری ئۆکسجینی، زیادکردنی پینێلۆن بووە هۆی گۆڕانکاری بەرچاو لە دەربڕینی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە خولی خانەکان، ئەمەش وایکردووە خانەکان خێراتر لە قۆناغی پشوودانەوە بگوازرێنەوە بۆ قۆناغی میتۆتیک، بەمەش ڕێژەی زیادبوونی خانەکان زیاد دەکات. ئەم ڕێکخستنەی خولی خانەکان و بەرەوپێشبردنی زیادبوون یارمەتی پاراستنی ئەرکە ئاساییەکانی شانە و ئەندامەکان دەدات، قەرەبووی کەمبوونەوەی ژمارەی خانەکان دەکاتەوە کە بەهۆی پیربوون و مردنی خانەکانەوە دروست دەبێت، بەمەش کاریگەری دژە پیربوون لەسەر ئاستی خانەکان بەدەستدەهێنرێت.
کارلێککردن لەگەڵ سیستەمی ناوپۆشی لەش
پەیوەندی لەگەڵ ڕژێنی پینێل و میلاتۆنین
ڕژێنی پینێال، وەک ئەندامێکی گرنگی ناوپۆشی لەشی مرۆڤ، میلاتۆنین دەردەدات کە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە ڕێکخستنی کاتژمێری بایۆلۆجی و خولەکانی خەو و بەئاگابوونەوە و کارەکانی دژە ئۆکسێنەر، هەروەها پەیوەندییەکی نزیکی بە پرۆسەی پیربوونەوە هەیە. پینەلۆن ڕاستەوخۆ لە ڕژێنی پینێلەوە وەرنەگیراوە، بەڵام ئەرکەکەی پەیوەندی بە کارەکانی ڕژێنی پینێالەوە هەیە. میلاتۆنین کە لەلایەن ڕژێنی پینێلەوە دەردرێت تایبەتمەندی دژە ئۆکسێنەری بەرچاوی هەیە، هەروەها پینێلۆن توانای کەمکردنەوەی فشاری دژە ئۆکسانی هەیە. لەوانەیە ئەم دووانە کاریگەری هاوبەشیان هەبێت لە ڕووی کارکردنی دژە ئۆکسێنەرەوە. ڕەنگە پینێلۆن بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر دۆخی کارایی ڕژێنی پینێل هەبێت بە ڕێکخستنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەیی، بەمەش کاریگەری لەسەر دەردانی میلاتۆنین و کاریگەرییەکانی دەبێت.
کاریگەرییە ئەگەرییەکان لەسەر هۆرمۆنەکانی تری ناوپۆشی لەش
جگە لە پەیوەندییە ئەگەرییەکانی لەگەڵ ڕژێنی پینێل و میلاتۆنین، ڕەنگە پینێلۆن کاریگەری لەسەر هۆرمۆنەکانی تری ناوپۆشی لەش هەبێت، بەمەش بەشداری لە پرۆسەی دژە پیربووندا بکات. سیستەمی ناوپۆشی مرۆڤ تۆڕێکی ئاڵۆزە کە هۆرمۆنە جۆراوجۆرەکان تێیدا کارلێک دەکەن و کاریگەرییان لەسەر یەکتر هەیە. هۆرمۆنی گەشە (GH) و فاکتەری گەشەی هاوشێوەی ئەنسۆلین-1 (IGF-1) ڕۆڵی گرنگ دەگێڕن لە پاراستنی گەشەی جەستە و میتابۆلیزم و چاککردنەوەی خانەکان و گۆڕانکاری لە ئاستەکانیاندا پەیوەندییەکی نزیکیان بە پرۆسەی پیربوونەوە هەیە. ڕەنگە پینێلۆن ڕێڕەوی ئاماژەدانی پەیوەندیدار ڕێکبخات بۆ کاریگەریکردن لەسەر دەردان و چالاکیی GH و IGF-1، بەمەش گەشەی خانەکان، چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوە بەرەوپێش دەبات، و پرۆسەی پیربوون دوابخات. هەروەها پینەلۆن کاریگەری لەسەر هۆرمۆنەکانی تری ناوپۆشی لەش هەیە وەک هۆرمۆنەکانی غودەی دەرەقی، ڕێژەی گۆڕانکاری لەش ڕێکدەخات بۆ پاراستنی ئەرکە ئاساییەکانی گۆڕانکاری خانەیی و بەدەستهێنانی کاریگەری دژە پیربوون.
ڕێکخستنی سیستەمی بەرگری لەش
هەروەها سیستەمی بەرگری لە کاتی پرۆسەی پیربووندا تووشی دابەزینی کارایی دەبێت، کە بە کەمبوونەوەی ژمارە و چالاکیی خانەکانی بەرگری دەردەکەوێت، و کەمبوونەوەی تواناکانی وەڵامدانەوەی بەرگری، ئەمەش وا دەکات جەستە زیاتر ئامادەبێت بۆ داگیرکردنی ماددە نەخۆشخوازەکان و تێکچوونی توانای پاککردنەوەی خانەکانی پیر و شێرپەنجە. ڕەنگە پینێلۆن کاریگەرییەکانی دژە پیربوون بەکاربهێنێت بە ڕێکخستنی سیستەمی بەرگری. ڕەنگە پینێلۆن پەرە بە زیادبوون و جیاکردنەوەی خانەکانی بەرگری بدات، ژمارەیان زیاد بکات و توانای وەڵامدانەوەی بەرگری لەش بەرز بکاتەوە. هەروەها ڕەنگە پینێلۆن چالاکیی خانەکانی بەرگری ڕێکبخات، ئەمەش وایان لێدەکات باشتر ماددە نەخۆشخوازەکان و خانە پیرەکان و خانە شێرپەنجەییەکان بناسن و لەناویان ببەن. توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە پینێلۆن دەتوانێت توانای فاگۆسایتی ماکرۆفاژەکان بەرز بکاتەوە، ئەمەش وایان لێدەکات بە شێوەیەکی کاریگەرتر فاگۆسایتۆز بکەن و بەکتریا و ڤایرۆسە داگیرکەرەکان لەناوببەن. هەروەها دەتوانێت چالاکیی ژەهراویبوونی خانەیی لیمفۆسایتی T لە دژی خانە شێرپەنجەییەکان بەرز بکاتەوە. پینێلۆن بە ڕێکخستنی سیستەمی بەرگری لەش یارمەتی پاراستنی هاوسەنگی بەرگری لەش دەدات، ئەمەش ڕێژەی تووشبوون بە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان کەمدەکاتەوە کە بەهۆی تێکچوونی بەرگری لەشەوە دروست دەبن، بەمەش بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ پرۆسەی پیربوون خاو دەکاتەوە.
پاراستنی کۆئەندامی دەمار
پیربوونی کۆئەندامی دەمار پەیوەندییەکی نزیک بە تێکچوونی کارکردنی مەعریفی و نەخۆشییەکانی تێکچوونی دەمارەکانەوە هەیە. پینێلۆن کاریگەرییەکی دیاریکراوی پارێزەری لەسەر کۆئەندامی دەمار هەیە. لە ئاستی دەمارەکاندا، پینێلۆن دەتوانێت دەمارەکان لە زیان بپارێزێت بە ڕێگریکردن لە فشاری ئۆکسجینی و ڕێکخستنی خولی خانەکان، بەمەش مۆرفۆلۆژی و کارکردنی ئاسایی دەمارەکان دەپارێزێت. لە توێژینەوەکان لەسەر خانەکانی دانەوێڵەی مێشکچک، دەرکەوتووە کە پینێلۆن مردنی خانەکان بەهۆی فشاری ئۆکسجینی کەمدەکاتەوە و ڕێژەی مانەوەی خانەکان زیاد دەکات. هەروەها پینێلۆن کاریگەری لەسەر دروستکردن و ئازادکردن و میتابۆلیزمی گواستەرە دەمارییەکان هەیە، گواستنەوەی سیگناڵی دەمارەکان ڕێکدەخات و بەو هۆیەوە کارکردنی سیستەمی دەمار باشتر دەکات. بە گۆڕینی ئاستی گواستەرە دەمارییەکانی وەک دۆپامین و ئەسیتیلکۆلین، پینێلۆن دەتوانێت تواناکانی فێربوون و بیرەوەری بەرز بکاتەوە. لە تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵدا، ئەو ئاژەڵانەی کە بە Pinealon چارەسەر کراون، ئەدای باشتریان لە تاقیکردنەوەکانی فێربوون و بیرەوەریدا نیشانداوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ کاریگەرییە پارێزەر و باشترکردنی کاراییەکانی لەسەر سیستەمی دەمار، کە ڕەنگە یارمەتیدەر بێت لە دواخستنی پیربوونی سیستەمی دەمار و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکانی تێکچوونی دەمارەکان.
بەکارهێنانی پینالۆن لە بواری دژە پیربوون
بەکارهێنانی توێژینەوەی پێش کلینیکی
لە قۆناغی توێژینەوەی پێش کلینیکیدا، پینێلۆن لە چەندین تاقیکردنەوەی مۆدێلی ئاژەڵدا بەکارهێنراوە بۆ هەڵسەنگاندنی کاریگەرییەکانی دژە پیربوون. لە تاقیکردنەوەکانی مشکدا، ژەمە جیاوازەکانی پینێلۆن بەکارهێنران بۆ چاودێریکردنی نیشاندەرەکانی پەیوەست بە پیربوون لە مشکەکاندا. ئەو مشکانەی کە بە Pinealon چارەسەر کراون، باشتربوونی بریقە و چڕی قژیان نیشانداوە، توانای جووڵەیی بەرزبووەتەوە و کارکردنی مەعریفی باشتر بووە. لە تاقیکردنەوەکانی کارکردنی مەعریفیدا، وەک تاقیکردنەوەی مەزەی ئاوی مۆریس، ئەو مشکانەی کە بە پینێلۆن چارەسەرکراون توانیویانە خێراتر شوێنی پلاتفۆرمی شاراوە بدۆزنەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ باشتربوونی تواناکانی فێربوون و بیرەوەری. پشکنینی نەخۆشیناسیی شانە و ئەندامەکانی مشک دەریخست کە مشکەکانی گروپی چارەسەرکراوی پینێلۆن بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبوونەوەی زیانەکانی خانەیی و پیربوونیان لە ئەندامە گرنگەکانی وەک جگەر و گورچیلەدا نیشانداوە، لەگەڵ پێکهاتەی خانەیی زیاتری تەواو و باشتر پارێزراوی ئەرکەکانیان. ئەم دۆزینەوانە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کۆمپانیای Pinealon کاریگەری بەرچاوی دژە پیربوون لە مۆدێلی ئاژەڵەکاندا نیشان دەدات، ئەمەش پشتگیری بۆ لێکۆڵینەوە کلینیکییە زیاترەکانی دەکات.
ئاسۆی بەکارهێنانی کلینیکی ئەگەری
بە پشتبەستن بە ئەنجامە ئەرێنییەکانی توێژینەوە پێش کلینیکیەکان، پینێلۆن ئاسۆی بەکارهێنانی کلینیکی فراوانی پۆتانسێل نیشان دەدات. لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییە پەیوەندیدارەکانی تەمەن، ڕەنگە پینێلۆن بەهایەکی بەرچاوی هەبێت. بۆ نەخۆشییە تێکچوونی دەمارەکانی وەک نەخۆشی ئەلزەهایمەر و نەخۆشی پارکینسۆن، بەهۆی کاریگەرییە پارێزەرەکانی پینێلۆن لەسەر سیستەمی دەمار، دەتوانێت وەک هۆکارێکی چارەسەری ئەگەری کار بکات بۆ خاوکردنەوەی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە و باشترکردنی کارکردنی مەعریفی و توانای جوڵەی نەخۆشەکان. لە بواری نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا، پینێلۆن یارمەتی ڕێگریکردن لە تێکچوون و پیربوونی خانەکانی ناوپۆشی خوێنبەرەکان دەدات لە ڕێگەی فشاری دژە ئۆکسێنەر و ڕێکخستنی کارەکانی خانەکانەوە، بەمەش مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان وەک ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کەمدەکاتەوە. بۆ دابەزینی کارکردنی سیستەمی بەرگری بەهۆی تەمەنەوە، پێشبینی دەکرێت پینالۆن بەرگری لەش بەرز بکاتەوە لەڕێگەی ڕێکخستنی سیستەمی بەرگری لەش، بەمەش ڕێگری لە نەخۆشییە تووشبووەکان دەکات و چارەسەری دەکات.
بەکارهێنان لە بواری جوانکاری و چاودێری پێست
لە بواری جوانکاری و چاودێری پێستدا، پینێلۆن بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە. پیربوونی پێست بە پلەی یەکەم وەک زیادبوونی چرچ و لۆچی، شلبوونەوە، وشکبوونەوە و ڕەنگکردن دەردەکەوێت. سترێسی دژە ئۆکسێنەری پینێلۆن و کاریگەرییەکانی پەرەپێدانی زیادبوونی خانەکان وای لێدەکات کە پێکهاتەیەکی کاریگەر بێت بۆ دژە پیربوون بۆ پێست. پینیالۆن دەتوانێت کەڵەکەبوونی ROS لە خانەکانی پێستدا کەم بکاتەوە، زیانەکانی فشاری ئۆکسجینی بۆ خانەکانی پێست کەم بکاتەوە، ڕێگری لە تێکچوونی کۆلاجین و ڕیشاڵی لاستیکی بکات، بەمەش دروستبوونی چرچ و لۆچی کەم دەکاتەوە و لاستیکی پێست دەپارێزێت. پینیالۆن یارمەتی زیادبوون و نوێبوونەوەی خانەکانی پێست دەدات، چاککردنەوەی خانە تێکچووەکانی پێست خێراتر دەکات، هەروەها پێکهاتە و بریقەی پێست باشتر دەکات. هەندێک لە توێژینەوە سەرەتاییەکان تاقیکردنەوەی پینالۆنیان کردووە کاتێک زیاد دەکرێت بۆ بەرهەمەکانی چاودێری پێست، ئەنجامەکانیش دەریدەخەن کە بەشداربووان بە بەکارهێنانی بەرهەمەکانی چاودێری پێست کە پینالۆنیان تێدایە تووشی کەمبوونەوەی قووڵی و ژمارەی چرچ و لۆچی پێست بوون، هەروەها باشتربوونی ڕەقبوونی پێست و ڕێژەی شێ، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە پینالۆن توانای بەکارهێنانی دیاریکراوی هەیە لە بواری جوانکاری و چاودێری پێستدا.
دەرەنجامەکان لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە
کاریگەری گشتگیر
بە پشتبەستن بە لێکۆڵینەوەکانی ئێستا، پینێلۆن کاریگەری ئەرێنی فرەلایەنە لە دژە پیربووندا نیشان دەدات. لەسەر ئاستی خانەیی خانەکان لە تێکچوون دەپارێزێت و ئەرک و زیندوویی ئاسایی خۆیان دەپارێزێت لە ڕێگەی چەندین میکانیزمی وەک فشاری دژە ئۆکسێنەر، ڕێکخستنی خولی خانەکان و بەرەوپێشبردنی زیادبوونی خانەکان. لە ئاستی زیندەوەریدا، پینێلۆن کاریگەری لەسەر چەندین سیستەمی گرنگ هەیە لەوانە سیستەمی هێلکەدان، بەرگری و دەمار، کاریگەرییە گشتییەکانی دژە پیربوون بەدەستدەهێنێت بە ڕێکخستنی ئەرکەکانیان. کاریگەرییە ڕێکخراوەییەکانی لەسەر کارکردنی ڕژێنی پینێل، هەروەها کاریگەرییە پارێزەرەکانی لەسەر سیستەمی بەرگری و دەمار، بەشدارن لە پاراستنی هێمۆستاسیسی جەستە و خاوکردنەوەی پرۆسەی پیربوون.
ئەنجام
وەک مادەیەک کە تایبەتمەندی دژە پیربوونی هەیە، پینێلۆن میکانیزمی فرەلایەنەی کارکردن لە ڕێکخستنی خانەیی، ڕێکخستنی سیستەمی هێلکەدان، ڕێکخستنی سیستەمی بەرگری و پاراستنی سیستەمی دەمار نیشان دەدات. هەروەها بەکارهێنانی ئەگەری لە توێژینەوەکانی پێش کلینیکی، بەکارهێنانی کلینیکی ئەگەری و چاودێری پێستدا نیشان دەدات.
سەرچاوەکان
[1] خاوینسۆن ڤی، ڕیباکۆڤا ی، کولێبیاکین ک، و هاوکارانی. پینێلۆن توانای ژیانی خانەکان زیاد دەکات بە سەرکوتکردنی ئاستی ڕادیکاڵە ئازادەکان و چالاککردنی پرۆسەکانی زیادبوون [J]. توێژینەوەی گەنجکردنەوە، 2011، 14(5):535-541.DOI:10.1089/rej.2011.1172.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
