އެމްއޯޓީސް-ސީ 40އެމްޖީ

▎ އެމްއޯޓީސް-ސީ ސްޓްރަކްޗަރ

▎ އެމްއޯޓީސް-ސީ ރިސާޗް

އެމްއޯޓީސް-ސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

ސެލްތަކުގެ 'ޕަވަރހައުސް' ގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތްކުރާ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ ސެލްތަކުގެ ހޯމޯސްޓޭސިސް ދެމެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އާއި ނިއުކްލިއަސް އާއި ދެމެދު މުވާސަލާތީ ނިޒާމުތަކަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ މައިގަނޑު އެއް ދާއިރާއެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ މިނިވަން ޖީނޯމެއް އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ކްލާސިކް 37 ޖީންގެ އިތުރުން ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ އިން ވެސް ބަޔޮލޮޖިކަލީ އެކްޓިވް ކުރު ޕެޕްޓައިޑްސް އިންކޯޑް ކުރާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން އެއް ޕެޕްޓައިޑް އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް 12S rRNA ސަރަހައްދުން އިންކޯޑް ކުރާ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް MOTs-C އެވެ. މި ހޯދުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖެނެޓިކްސްގެ ދާއިރާ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާކޮށް، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-ނިއުކްލިއަރ ކޮމިއުނިކޭޝަން އަދި މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން ފަދަ މުހިންމު ބަޔޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ސާފުކުރުމަށް އާ ޕާސްޕެކްޓިވްއެއް ހުށަހަޅައިދެއެވެ.

މިވަގުތު މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ފަދަ ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެ އެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް އިތުރުކުރުން ފަދަ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަންގައި އެމްއޯޓީސް-ސީގެ މުހިންމު ދައުރަކީ މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ ގެ ގާބިލްކަން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަލީގެ އެކި ޕްރޮސެސްތަކުގައި ފެންނަ އާދަޔާ ހިލާފު އެމްއޯޓީސް-ސީ ލެވެލްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލި ފެށުމާއި ކުރިއެރުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި އޭގެ ދައުރު ތަހުގީގުކޮށް، މި ފަރުވާ ނުކުރެވޭ ހާލަތްތަކުން އަރައިގަތުމަށް އާ މަގުތަކެއް ހޯދުމަށް ދިރާސާވެރިން ވަނީ ބާރުއަޅާފައެވެ.

އެމްއޯޓީސް-ސީ އަށް އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯ؟

ހަކުރުބައްޔާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުން

AICAR-AMPK ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކުރުން: MOTs-C އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ފޮލޭޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް އަށް ބުރޫއަރައިގެން AICAR-AMPK ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ. އެކްޓިވޭޓް ކުރެވިފައިވާ އެމްޕީކޭ އަކީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާއިރު، ގްލޫކޯޒް އަޕްޓޭކް ކުރުމާއި ފެޓީ އެސިޑް އޮކްސިޑޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ގްލޫކޯޒް ޓްރާންސްޕޯޓަރ GLUT4 ސެލް މެމްބަރޭން އަށް ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އިތުރުކޮށް، ސެލްގެ ގްލޫކޯޒް ނެގުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުވެ، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުވެ، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ފަދަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[1]..

އެހެން މަގުތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް: އެމްޕީކޭ މަގުން ބޭރުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އަކީ އޭކޭޓީ މަގާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގާއި، އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކަށް ވެސް އަމަލުކުރާ އެއްޗެކެވެ. އޭކޭޓީ މަގާއި ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، އެ މަގުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ބޮޑުވުމާއި، ގިނަވުމާއި، ދިރިހުރުން ފަދަ ސެލްތަކުގެ ޕްރޮސެސްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެއެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްދީ، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން މަދުކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކުގައި އިންފްލެމޭޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ދޫކުރުން ދަމަހައްޓައި، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ލުއިކޮށްދެއެވެ. މިސާލަކަށް އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ސްޕައިނަލް ކޯޑްގެ ޑޯސަލް ހޯރންގައި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރ ރިލީޒް މަދުކޮށްދީ، ރިހުންގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުވެއެވެ ^{[2] .}.

ފޮޓޯ 1 އެމްއޯޓީސް-ސީގެ ޕްރައިމަރީ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ދަށްކުރުމާއި، ފަލަވުން ހުއްޓުވުމާއި، މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުމާއި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ކުރިއެރުވުމާއި، ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްވުން އިތުރުކުރުމާއި، މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުން ހިމެނެއެވެ ^{[1] .}.

ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން

ނިއުކްލިއަރ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޝަން: ސެލްތަކަށް ގްލޫކޯޒް ރެސްޓްރިކްޝަން އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ފަދަ މެޓަބޮލިކް ސްޓްރެސް ދިމާވުމުން، އެމްއޯޓީސް-ސީ ނިއުކްލިއަސްއަށް ޓްރާންސްލޮކޭޓްވެ، އެޑެޕްޓިވް ނިއުކްލިއަރ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ސީދާ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ހޯމޯސްޓޭސިސް ކުރިއަރުވައެވެ. މިސާލަކަށް އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ޖީއެލްޔޫޓީ4، އެސްޓީއޭޓީ3، އަދި އައިއެލް-10 ފަދަ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން މޮޑިއުލޭޓްކޮށް، ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަން ހިމެނޭ ގޮތަށް ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ޖީއެލްޔޫޓީ4 އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުވުމުން ސެލްއުލަރ ގްލޫކޯޒް ނެގުން އިތުރުވެއެވެ؛ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން، އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަންގައި STAT3 ބައިވެރިވެއެވެ؛ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިން އެއް ކަމަށްވާ އައިއެލް-10 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން މަތިވުމުން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^[1،3]..

ހަކަތަ އިތުރުކުރުން ހަކުރުބަލި

އެންހަންސްޑް ގްލައިކޮލައިސިސް: ކާޑިއޯޕަލްމޮނަރީ ބައިޕާސް (CPB) އިން އިންޑައުސް ކުރާ ފުއްޕާމޭގެ އިސްކެމިއާ-ރީޕަރފިއުޝަން އިންޖަރީ (LIRI) މޮޑެލް ފަދަ އެކި ބަލީގެ މޮޑެލްތަކުގައި، MOTs-C ޕްރީޓްރީޓްމަންޓުން ޕަލްމޮނަރީ މައިކްރޯވަސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްސް (PMVECs) ގައި ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އިތުރުވެއެވެ. އެއީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ ހޯމޯސްޓޭސިސް އަލުން ހޯދައިދީ، ކީ ގްލައިކޮލައިޓިކް އެންޒައިމް ޕީއެފްކޭއެފްބީ3 އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރުމުން ލިޕިޑް ޕެރޮކްސިޑޭޝަން ދަށްކޮށްގެން އެލްއައިއާރުއައިގެ އަނިޔާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ގްލައިކޮލައިޓިކް މަގު މޮޑިއުލޭޓްކޮށް ސްޓްރެސްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ސެލްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ސެލްގެ އާދައިގެ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓޭކަމެވެ ^{[4] .}.

ސެލްއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަން އިފެކްޓްސް

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑޭމަޖް ކުޑަކުރުން: ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސް (RP) މޮޑެލްއެއްގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ އަނިޔާއާއި އިންފްލެމޭޝަން އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭއިރު އެލްވިއޯލާ އެޕިތެލިއަލް ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް އާއި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑެމޭޖް ރިވަރސް ކުރިއެވެ. މި މެކޭނިޒަމްގައި ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ އީ2 އާއި ގުޅުންހުރި ފެކްޓަރ 2 (Nrf2) ގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، އޭގެ ނިއުކްލިއަރ ޓްރާންސްލޮކޭޝަން ކުރިއެރުވުން ހިމެނެއެވެ. Nrf2 އިން އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަދި ސެލް ޕްރޮޓެކްޓިވް ޖީންތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މިކަމުން އެނގޭ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއާ ރައްކާތެރިކޮށްދީ އެޕޮޕްޓޮސިސް މަދުކޮށް ހަލާކުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^{[5] .}.

އެހެން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކުރުން: ޑޫޗެން މަސްކިއުލަރ ޑިސްޓްރޯފީ (ޑީއެމްޑީ) އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުން އެމްއޯޓީސް-ސީ ގައި އިންޓްރިންސިކް މަސްލް ޓާގެޓިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ހުންނަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އެއީ ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އާއި ހަކަތަ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި ސެންޓްރަލް ނުވަތަ ޕެރިފެރަލްކޮށް ދޭ އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކާއި ނިއުރޯނަލް ހައިޕަރއެކްސައިޓެބިލިޓީ ދަމަހައްޓައިގެން ރިހުން ހައިޕަރސެންސިޓިވިޓީ ލުއިކޮށްދީ، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އިފެކްޓްސް ފޯރުކޮށްދެއެވެ ^[2،6]..

އެމްއޯޓީސް-ސީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން:

އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުން: އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އިތުރުކޮށްދޭއިރު، މިއީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަކީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ފެށުމުގައި މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދެނީ އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ފޮލޭޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ. ގާއޯ ވައިގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގައި ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސެލްތަކުގައި ގްލޫކޯޒް ޖަހައިގަތުމުގެ އިތުރު މަގުތައް ހުޅުވުމާ އެއްފަދަ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ފަލަވުމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުން: ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްއާ ގުޅޭގޮތުން އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށްދީ ވައިޓް ފެޓް ބްރައުންވުން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް މެދުވެރިކޮށް ހަކަތަ ބޭނުންކުރާއިރު، ވައިޓް ފެޓް ބްރައުން ވުމަކީ ހަކަތަ ރައްކާކުރާ ހުދު ފެޓް ހަކަތަ ބޭނުންކުރާ ބްރައުން ފެޓަށް ބަދަލުވުން ދޭހަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މި ޕްރޮސެސްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑު ފިނިހޫނުމިނަށް ހޭނުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އަދި އެއަށްވުރެ މުހިންމު ކަމަކީ ފަލަވުމާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ޑިސްއޯޑަރސް އިން ރައްކާތެރިވެ، ފަލަވުން ހުއްޓުވުމާއި ފަރުވާއަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.

މަސްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުން:

މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން: އިން ވިޓްރޯ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައިލްޑް ޓައިޕް އެމްއޯޓީސް-ސީ ޕެޕްޓައިޑް އިން އިންސާނާ (އެލްއެޗްސީއެން-އެމް2) އަދި މައުސް (ސީ2ސީ12) މަސްތަކުގެ ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތަކުގައި މަޔޯޓިއުބިއުލަރ ފޯރމޭޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، ވައި8އެފް މޫޓޭންޓް ޕެޕްޓައިޑްގައި މި އަސަރު ނެތެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކުން ހާމަވި ގޮތުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން މަޔޯޓިއުބިއުލޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށްދެނީ އައިއެލް-6/ޖެނަސް ކިނާޒް/ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑޫސަރ އަދި ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން 3 (STAT3) މަގުގެ އެކްޓިވޭޓަރ އާއި މުޢާމަލާތުކޮށްގެން، މިކަމުގެ ސަބަބުން STAT3 ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްވެއެވެ ^[7]..

މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވުން: ޕްލާސްމާގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ ލެވެލް އާއި މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް ހުރެއެވެ. އެމްއޯޓީސް-ސީ އަކީ ތަފާތު ސީ2ސީ12 ސެލްތަކުގައި ޕަލްމިޓޭޓް އިންޑައުސްޑް މަޔޯޓިއުބް އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައި، ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގައި ޕްލާސްމާ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ އޭކޭޓީ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކޮށް، މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީގެ އެހެން ޖީންތަކުގެ އަޕްސްޓްރީމް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރެއް ކަމަށްވާ ފޮކްސޯ1 ގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، އެމްޓީއޯއާރުސީ2 އަދި ޕީޓީއީއެންގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޕީޓީއީއެން ދަމަހައްޓަން ސީކޭ2 ގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދީ މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައިދެއެވެ ^[8]..

އެންޓި އެޖިންގ އިފެކްޓްސް: އެމްއޯޓީސް-ސީ އެކްސްޕްރެޝަން ބަދަލުވުމަކީ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެންޓި އެޖިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. މިކަން ހާސިލް ކުރެވެނީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކުރުމާއި، ސެލްގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފުންކްޝަން އިތުރުކުރުމާއި، ސިސްޓަމިކް ކްރޮނިކް އިންފްލެމޭޝަން މަދުކުރުން ފަދަ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ގާއޯ ވައި އެޓް އަލް ގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑރ. އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުވުމުން ސެލްތަކަށް ގިނަ އަދަދަކަށް އަދި ސްޓޭބަލް ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދެއެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން އިތުރުކުރުމަކީ ސެލްގެ 'ހަކަތަ ފެކްޓްރީ،' އަޕްގްރޭޑް ކުރުމާ އެއްގޮތް ކަމެއް ކަމުގައި ވާއިރު، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކުރުމަކީ ސެލްތަކަށް އިންފްލެމޭޓަރީ ޑެމޭޖް އެންމެ ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

ނިންމުން

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން އެމްޕީކޭ ފަދަ ސިގްނަލިން މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް ގްލޫކޯޒް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ހުދު ކުލައިން މުށިކުލައިގެ ފެޓް ބަދަލުކޮށް، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ފަލަވުން ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް އާ ފަރުވާގެ މިސްރާބުތައް ހުށަހަޅަ އެވެ. އެއީ އޮސްޓިއޯބްލާސްޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް އުފެދުން ދަމަހައްޓައި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ބެލެންސްކޮށްދީ، ސްކެލެޓަލް ހެލްތު ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައި، މަސްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި އިންޓަރވެންޝަންގެ ފުރުސަތު ހިފަހައްޓައިދޭ އެއްޗެކެވެ. އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ކަސްރަތާ ގުޅުންހުރި ވަރުގަދަ ގުޅުންތަކެއް ދައްކުވައިދެއެވެ: ކަސްރަތު ކުރުމުން އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓް ވާއިރު، ކަސްރަތު ކުރުމުން ލިބޭ ސިއްހީ ފައިދާތަކުގެ މެދުވެރިއަކަށް ވެއެވެ. އަދި މުސްކުޅިވުމާއި އެއާ ގުޅުންހުރި ޕްރޮސެސްތައް ލަސްކުރުމުގައި ވެސް އެމްއޯޓީސް-ސީގެ ދައުރެއް އޮވެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ނިންގް ރަން އަކީ އޮރެގަން ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީގެ ކާލްސަން ކޮލެޖް އޮފް ވެޓެރިނަރީ މެޑިސިންއާ ގުޅުން ހުރި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ މަސައްކަތް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އާއި ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން އަށް ފުޅާވެފައިވާއިރު، ނިއުރޯމަސްކިއުލަރ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީތަކަށް ސަމާލުކަން ދީފައިވެއެވެ. ރަން ވަނީ ޕީއާރް ރިވިއު ކުރެވިފައިވާ ޖާނަލްތަކުގައި ގިނަ ޕަބްލިކޭޝަންތަކެއް ކޯ-އޮތޯރ ކޮށް، ބަލީގެ މޮޑެލްތަކުގައި މޮލިކިއުލަރ އިންޓަރވެންޝަންތައް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީފައެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރޭގައި ޕެޕްޓައިޑް ކޮންޖަގޭޓެޑް އޮލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އުފެއްދުމާއި އެޕްލިކޭޝަންގެ އިތުރުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ފަރުވާގެ ގާބިލްކަން ހޯދުން ހިމެނެ އެވެ. ނިންގް ރަން ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [6] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ގާއޯ ވައި، ވޭ އެކްސް، ވޭ ޕީ، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީސް-ސީ ފަންކްޝަނަލީ ޕްރިވެންޓްސް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް. މެޓަބޮލައިޓްސް 2023؛ 13(1).ޑީއޯއައި: 10.3390/މެޓަބޯ13010125.

[2] ވަންގް ޒެޑް، ޔަންގް އެލް، ޒޫ އެލް، ލިއާއޯ ޖޭ، ލޫ ޕީ، ޖިއާންގް ޖޭ. ނިއުރޮލޮޖިކަލް ރިސާޗް 2024؛ 46(2): 165-177.ޑޮއި: 10.1080/01616412.2023.2258584.

[3] ބެނާޔޫން ބީއޭ، ލީ ސީ.އެމްއޯޓީސް-ސީ: އެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-އެންކޯޑްޑް ރެގިއުލޭޓަރ އޮފް ދަ ނިއުކްލިއަސް. ބަޔޯއެސޭސް 2019؛ 41(9): e1900046.ޑީއޯއައި: 10.1002/ބައިސް.201900046.

[4] ޝެން ޒެޑް، ލޫ ޕީ، ޖިން ޑަބްލިއު، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ސީޕީބީ އިންޑައުސްޑް ލަންގް އިންޖަރީ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެމްޕީކޭ-އެޗްއައިއެފް-1α-ޕީއެފްކޭއެފްބީ3 ޕަތްވޭ މެދުވެރިކޮށް ގްލައިކޮލައިސިސް ޕްރޮމޯޓް ކުރެއެވެ. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ރެސްޕިރޭޓަރީ ސެލް އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ 2025. 10.1165/rcmb.2024-0533OC.

[5] ޒާންގް ވައި، ހޫއަންގް ޖޭ، ޒާންގް ވައި، އެޓް އަލް. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާފައިވާ ޕެޕްޓައިޑް އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސް އަށް ލުއި ލިބިދެނީ Nrf2 އަށް ޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމް އެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް 2024؛ 13. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:269876125.

[6] ރަން އެން، ލިން ސީ، ލެންގް އެލް، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީސް-ސީ އަކީ ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޯޑައިމިޑޭޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރ އަޕްޓޭކް އަދި އެފިސިކޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެމްބޯ މޮލިކިއުލަރ މެޑިސިން 2021؛ 13(2): e12993.ޑީއޯއައި: 10.15252/އެމްއެމްއެމް.202012993.

[7] ގާސިއާ-ބެންލޮކް އެސް، ރިވަރޓް-ރޮސް އެފް، ބްލެސާ ޖޭއާރ، އެލިސް އާރ. ޕެޕްޓައިޑްސް 2022؛ 155: 170840.ޑީއޯއައި: 10.1016/ޖޭ.ޕެޕްޓައިޑްސް.2022.170840.

[8] ކުމާގައި އެޗް، ކޮއެލްހޯ އާރް، ވާން ޖޭ، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީސް-ސީ އިން މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ސިގްނަލިންގ ދަށްކޮށްދެއެވެ. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް ޑައިބެޓީސް 2021؛ 320(4): އީ680-އީ690.ޑީއޯއައި: 10.1152/އޭޖްޕެންޑޯ.00275.2020.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.