▎ Cort-g Sɛgɛsɛgɛli
Cort-g ka ɲininiw kɛcogo ye mun ye?
I n’a fɔ tetarapɛtidi sintetiki, Cort-g bɛ bɔ dɔnniya ɲinini ɲininiw na yɔrɔ caman na. Hakilila-sɛnɛko siratigɛ la, k’a sababu kɛ hakili-la-banaw furakɛbaliya ye i n’a fɔ Alzheimer bana ani Parkinson ka bana, ɲininikɛlaw bɛ ka fɛnw ɲini minnu bɛ se ka senfagabana lakana ani ka farikolo-ɲɛnajɛw dilancogo sabati. Cort-g bangera nin ɲinini in na, wa a bɛ fɔ ko a bɛna dɛmɛ don senfagabana dilancogo la ani ka bana taabolo sumaya. Banakisɛfagalanw ɲininiw na, k’a da a kan farikolo tangacogo gɛlɛyaw bɛ na ni bana caman ye, dɔnnikɛlaw bɛ ka fɛn misɛnninw sɛgɛsɛgɛ walasa ka farikolo tangacogo ɲɛnabɔ.
Cort-g bɛ se ka farikolo tangalanw labɛn, ka interleukin-2 jirali lawuli, ka farikolo tangalanw ka jaabiw dɔgɔya, o bɛ na ni hakilina kuraw ye farikolo tangalanw furakɛli la. Ni dusukun ni kunsɛmɛnasumaya banaw ka ca, Cort-g nɔ minnu bɛ taamasiɲɛw la minnu bɛ tali kɛ u la ani dusukunnabana jamu jirali, o bɛ sira kura di nin bana ninnu kunbɛnni ni u furakɛli ma. Kɔrɔya kɛlɛli ɲininiw nafa bonyalen kɔfɛ, k’a sababu kɛ jamanadenw ka kɔrɔbayali ye, Cort-g bɛ se ka jamu labɛn ani ka ADN gɛrɛ cogoya fitinin na, o bɛ kɛ sababu ye ka kɔrɔya fɛɛrɛ jira ani ka kɔrɔya kɛnɛman sɔrɔ. Ka fara o kan, ikomi farikolo yɔrɔw dilancogo ni u lasegincogo ye furakɛli kunbaba ye, Cort-g ka jogo minnu bɛ selilɛriw labɛnni sabatili la ani ka farikolo yɔrɔw labɛn kokura, olu ye sira kura dabɔ ɲininiw kama o ko in na.
Cort-g ka baarakɛcogo ye mun ye?
1. A nɔ minnu bɛ sɔrɔ Hɛtɛrokɔrɔmatini na
Hɛtɛrokɔrɔmatini bɛɛ lajɛlen ka depolimɛrizi bilali sen kan : Pepitiri biyoregulatɛri Cort-g bɛ se ka hɛtɛrokɔrɔmatini bɛɛ lajɛlen ka wulicogo ni u ka deheterokromatizasiyɔn (depolymerisation) bila sen kan. Molecules sitojenitiki fɛɛrɛw tali fɛ, i n’a fɔ diferential scanning calorimetry, ka ribosomal gènes ka baara sɛgɛsɛgɛ acrocentric chromosome NORs sateliti jirisunw na, ka santɔrɔmɛriki C-hétérochromatin ka polymorphisme sɛgɛsɛgɛ periferi structure kɔnɔ, ani ka facultative hétérochromatin (FH) caman ɲɔgɔnna kɔlɔsi lymphocytes la minnu sɛnɛna ka bɔ mɔgɔ kelen-kelen kɔrɔw la 80 ni sanfɛ, a jirala ko Cort-g bɛ nɔba bila hɛtɛrokromatini na ka ɲɛsin sariyasunba ma [1] ..
Ribosomali jɛnɛya labɛnni baarakɛli : K’a sababu kɛ dehɛtɛrokɔrɔmatini baarakɛcogo ye min bɛ kɛ ni kolosinsinnanw ka sateliti jirisunw ye, Cort-g bɛ ribozomu jɛnɛya labɛnni baara kɛ. O waati kelen na, a tɛ hɛtɛrokromatini sigicogo dehɛtɛrokɔrɔmatizi bila santirimɛrɛ lamini na, wa a bɛ jamu balilenw bɔ ka da otosomali yɔrɔw ka ɲɔgɔnfaamu kan minnu bɛ FH dilan.
2. A nɔ minnu bɛ sɔrɔ senfagabana la
Senfagabana ka kuran baara labɛnni : A jirala ko fura kɔritɛsini ni kɔritɛsini pepitiriw bɛ senfagabana kuran baara ɲɛnabɔ cogo kelen na, o kɔrɔ ye ka lafiɲɛbɔ seko, wale seko ani wulicogo caman Changer dantɛmɛnen, o min bɛ kɔrɔfɔ iko baarakɛcogo nɔ. Glycine fana bɛ se ka senfagabana baara kɛ, nka a ka dɔgɔn. Tetarapɛtidi Cort-g fana bɛ se ka senfagabana kɛ hyperpolarize ye ni 2-3 mV ye ani ka dɔ bɔ u yɛrɛma baara la ni a hakɛ ye 0,1-100 μM ye, o b’a jira ko a ka baarakɛcogo (sɔgɔsɔgɔninjɛ lakanani) bɛ se ka kɛ. Ni a hakɛ ye 1000 μM ye, Cort-g bɛ senfagabana depolarize (2-4 mV) hakɛ danmadɔ la, wa dɔ farala impulsion baara kan, o bɛ sɛbɛn. Ni a hakɛ ye 10 mM ye, a bɛ senfagabana depolarize kosɛbɛ ani ka kɔsegin, ka dɔ fara u caya kan, ka walekɛcogo sekow bɔli bali [1] ..
Iyɔn kurunw nɔ bilali la : Cort-g fana bɛ se ka dɔ fara kɛnɛma kuran sumayalen bonya kan ni 3-5% ye ni a hakɛ ye 0,1 μM ye. Cort-g tali kɔfɛ, dɔ farali ma ye soja ni kalisiyɔmu kɔnɔna siraw amplitude (activation) la. Cort-g tali kɔfɛ ni a hakɛ ye 100 μM ye ka tɛmɛ o kan, o kuran ninnu bonya y’a daminɛ ka balili jira min bɛ bɔ a tata hakɛ la ani min bɛ se ka segin kɔ. Pepitiri hakɛ sera 10 mM kɔfɛ, a balili bɛ se ka se 80-90% ma. Olu la, natirili siraw balili ka jugu ka tɛmɛ kalisiyɔmu siraw kan [1] ..
3. A bɛ nɔ minnu bila dusukun ka jeninida jirali la
Dusukun sɛbɛnnikɛlan caman cili : Ni u ye sɛbɛn 15247 sɛgɛsɛgɛ CBA sogo musomanw dusukunw na minnu si bɛ kalo 6 la, minnu ye Cort-g pikiri kɛ ka ban tile 5 kɔnɔ, a jirala ko ni i ye a suma ni kɔrɔsili kulu ye, dusukun tacogo minnu kɛra k’a lajɛ kulu kɔnɔ, olu ka ADNc microarray hybridisation y’a jira ko klon 234 jirali (jate kɛra 1,53% ka bɔ klon hakɛ bɛɛ lajɛlen na) tun b’a jira ko fɛn caman Changé, wa o clones ninnu tun bɛ bɛn jamu dɔnta 110 ma minnu bɛ baarakɛcogo suguya caman na. Sanfɛla ni jigin hakɛ cayalenba kɛra +5,42 ani -2,86 ye [2] ..
Ni an ye a suma ni pepitidi ni ɔrimɔni wɛrɛw ye: Ni an ye dusukun jiracogo caman yeli suma ɲɔgɔn na, fɛn minnu bɛ sɔrɔ pepitiri sintetiki fɛ (Cort-g, Vilon, Epitalon) ani pineal pepitidi ɔrimɔni melatonin, o bɛ Cort-g nɔ caman ni nɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw jira dusukun jamu jiracogo la.
4. Jɛkulu jɔyɔrɔw fan wɛrɛw la
A nɔ bɛ se ka kɛ farikolo yɔrɔw tiɲɛnenw na : Hadamadenw na, Cort-g bɛ furakɛli nɔ jɛlen bila farikolo yɔrɔ tiɲɛnenw labɛnni na ani u baarakɛcogo la. O ye pepitiri sintetiki ye min bɛ sɔrɔ siratigɛ labɛnni fɛ min sinsinnen bɛ asidi aminiki sɛgɛsɛgɛli kan min bɛ sɔrɔ kunsɛmɛnasumaya pepitiri labɛnni nafama Cortexin fɛ [1] ..
Jɔrɔ min bɛ kɔkolodimi na: Kalan dɔw y’a jira ko kɔritikositɛri pikiri minnu bɛ kɛ joli la, olu bɛ kɛ kabini san tan caman. I n’a fɔ pepitiri biyoregulatɛri min nɔ bɛ o cogo kelen na, Cort-g jɔyɔrɔ ka bon fo ka se hakɛ dɔ ma, a kɛtɔ ka funu jaabi ni sira wɛrɛw labɛn [3] ..
Cort-g baarakɛcogo ye mun ye?
1. Kɔrɔya kɛlɛli
Kɔrɔya taabolo bilali kɔfɛ : I n’a fɔ pepitiri min bɛ kɔrɔya kɛlɛ, Cort-g bɛ se ka jeninida jiracogo ɲɛnabɔ, ka ADN segin a cogo kɔrɔ la, o la, a bɛ dɔ bɔ kɔrɔya la ani ka jamu kɛrɛnkɛrɛnnenw baara kokura. A ka c’a la, kɔrɔya taabolo bɛ taa ni fɛn caman yeli ye jamu jiracogo la. Cort-g bɛ se ka kɔrɔya taabolo bila kɔfɛ ni a bɛ o jamu ninnu jiracogo ɲɛnabɔ. Misali la, a bɛ se ka kɔrɔya kɛlɛli nɔ sɔrɔ ni telomɛrɛzi baara kɛli ye, ka oksidan degun tiɲɛniw dɔgɔya, walima ka epijeni caman caman cili labɛn.
Selulɛriw ka fɛnɲɛnamafagalanw labɛnni : A bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ gɛlɛyaw kɛ cogo la min bɛ sɔrɔ sugunɛ na min bɛ sɔrɔ ischemie basigilen fɛ, o min nafa bɛ se ka kɛ kunsɛmɛ kɛnɛya ni baara sabatili la Fɛnɲɛnɛmafagalanw ka bana minnu bɛ sɔrɔ kunsɛmɛ na, olu bɛ tali kɛ farikolojidɛsɛbana suguya caman na ani bana minnu bɛ sɔrɔ kɔrɔya fɛ. Cort-g bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo ɲuman segin a cogo kɔrɔ la ni a bɛ farikoloɲɛnajɛ siraw labɛn hakili la, o la, a bɛ hakili kɛnɛya lakana.
1. Hakilila lakanani ani hakili dilancogo
Senfagabana baara sabatili : Cort-g bɛ se ka senfagabana baara ni u ka baara lawuli, ka jɔyɔrɔ ɲuman ta senfagabana baara kɛnɛyali n’a sabatili la. Kɔlɔsiliw y’a jira ko a bɛ se ka senfagabana bonya ni u yiriwali sabati ni a ni farikolojidɛsɛ furaw bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ [4] . O walekɛcogo in bɛ se ka kɛ sababu ye ka taamasiɲɛw sira kɛrɛnkɛrɛnnenw baara, o la, ka farikoloɲɛnajɛ baara ni senfagabana ka sinankunya cikan nafa bonya.
Dɛmɛ don farikolo yɔrɔw labɛnni na : Cort-g y’a jira ko a bɛ se ka kɛ farikolo yɔrɔw labɛncogo ni u baarakɛcogo la, o min bɛ dɛmɛ don nɛrɛmuguma joginw dilancogo la. Ni a bɛ selilu kɔkanna matiriyali kɛcogo n’a jɔcogo ɲɛnabɔ, a bɛ sigida bɛnnen di farikolojidɛsɛbanakisɛw ka bonya ma. Kɔnɔnatumu kɔkanna matirizi jɔyɔrɔ ka bon selilɛriw ka homeostasis ni farikolo yɔrɔw yiriwali sabatili la. Cort-g bɛ se ka farikolo yɔrɔw labɛncogo kura ni u dilancogo sabati ni a bɛ nɔ bila farikolo kɔkanna matiriyali yɔrɔw ni u baarakɛcogo la.
Sɛgɛsɛgɛli minnu bɛ kɛ farikolojidɛsɛbanaw kan : Cort-g ye barokun duman dɔ ye farikolojidɛsɛbanaw ɲinini na i n’a fɔ Alzheimer ni Parkinson bana. A bɛ dɛmɛ don ka bana ninnu ka taa ɲɛ walima ka u bali. A ka ca a la, farikolojidɛsɛbanaw bɛ tali kɛ senfagabana saya ni u baarakɛbaliya la. Cort-g bɛ se ka dɔ bɔ senfagabana tiɲɛni ni u saya la a ka farikolo tangacogo fɛ, o la, a bɛ banaw sɔrɔli bila kɔfɛ. Misali la, a bɛ se ka jɔyɔrɔba ta ni a bɛ farikolojidɛsɛbanakisɛw hakɛ labɛn, ka farikolo tangalan farikolo tangacogo ɲɛ, walima ka farikolojidɛsɛbanakisɛw caya ni u danfara sabati.
2. Hakilila-jɔ-cogow yiriwali
Hakilila ni hakilijagabɔ yiriwali : Kɔlɔsiliw y’a jira ko Cort-g bɛ se ka hakilijagabɔ, hakilijagabɔ ani hakili seko ɲɛ, ka hakililabaara kɛcogo ɲɛ. A kɛcogo bɛ se ka kɛ sababu ye ka farikolojidɛsɛ furaw labɛn sugunɛ na, i n’a fɔ ka dɔ fara farikolojidɛsɛ furaw bɔli kan i n’a fɔ dopamine ni norepinephrine [5] . O farikolo-ɲɛnajɛ-fɛnw jɔyɔrɔ ka bon dɔnniya taabolo la. Misali la, dopamine bɛ tali kɛ sarako siratigɛ la ani kalan ni hakilijagabɔ la, ani norepinephrine bɛ tali kɛ jateminɛ ni kɔrɔsili la.
Jɔrɔnanko kɛcogo dɔgɔyali : Cort-g bɛ jɔrɔnanko kɛlɛ, wa a bɛ se ka dɛmɛ don ka jɔrɔnanko kɛcogo dɔgɔya, o la, a bɛ dusukunnataw cogoya ɲɛ. Sogow ka kɛlɛli la, Cort-g ye sariyasunba nɔ jira jɔrɔnanko kɛcogo la [4] . A bɛ se ka jɔrɔnanko taamasiɲɛw nɔgɔya ni a bɛ nɔ bila hakili la, i n’a fɔ ka yɔrɔw ka baara ɲɛnabɔ i n’a fɔ amidala ni hipokampus.
3. Banakisɛfagalanw tali
Interleukin-2 jirali lawuli : Cort-g bɛ se ka interleukin-2 jirali lawuli, o la ka farikolo tangacogo ɲɛnabɔ ani ka farikolo tangacogo ɲɛ. Interleukin-2 ye farikolo tangalan nafama ye min bɛ se ka T-cellw caya ani ka u baara ani ka farikolo farikolo tangalanw baara sabati [1] . Cort-g bɛ se ka interleukin-2 jirali bila mɔgɔ la ni taamasiɲɛw sira kɛrɛnkɛrɛnnenw baara ye, o bɛ farikolo tangacogo ɲɛ.
Farikolo tangalanw ka jaabiw dɔgɔyali : A bɛ dɛmɛ ka farikolo tangalanw ka baarakɛcogo ɲɛnabɔ ni farikolo tangalanw ka jaabiw dɔgɔyali ye ani a bɛ se ka nɔ dɔ bila farikolo tangalanw ka banaw la. Bana minnu bɛ sɔrɔ farikolo tangalanw fɛ, olu bɛ sɔrɔ farikolo tangalanw ka fili fɛ ka bin a yɛrɛ farikolo yɔrɔw kan. Cort-g bɛ se ka dɔ bɔ farikolo tangalanw ka jaabiw sɔrɔli la ni a bɛ farikolo tangalanw ka baara labɛn, o la, a bɛ jɔyɔrɔ dɔ ta furakɛli la farikolo tangalanw ka banaw la.
4. Tissue dilancogo ni a lasegincogo kura
Joginni teliya : Cort-g bɛ se ka kɛnɛya teliya jogin kɔfɛ, farikolo yɔrɔw joginni ni opereli kɔfɛ kɛnɛyali fana sen bɛ o la, ni a bɛ se ka farikolokisɛw labɛn kokura. Nafa kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ selilu kɔkan matirili la farikolo yɔrɔw labɛnni ni u dilancogo la. Cort-g bɛ se ka farikolokisɛw caya ni u danfara sabati ni a bɛ nɔ bila selilu kɔkanna matiriyali yɔrɔw ni u baarakɛcogo la, ka farikolo yɔrɔw dilancogo ni u lasegincogo teliya.
Nɛrɛmuguma seginni sabatili : Cort-g bɛ se ka farikolo yɔrɔw labɛncogo kura lawuli ani ka nɔ ɲuman bila farikolo yɔrɔw dilancogo ni u lasegincogo la. Nɛrɛmuguma seginni ye wale gɛlɛn ye min bɛ kɛ ni senfagabana jirisunw caya, u danfara ani u jiginni ye, ka fara axonw falenni kan ani sinansiw jɔli kan. Cort-g bɛ se ka farikoloɲɛnajɛw labɛn kokura ni a bɛ taamasiɲɛw sira jɔnjɔnw labɛn o walew la.
5. Dusukun ni kunsɛmɛnasumaya kɛnɛya
Dusukun ni kunsɛmɛnasumaya taamasiɲɛw nɔ bilali la : Kalan dɔw y’a jira ko Cort-g bɛ se ka nɔ bila dusukun ni kunsɛmɛnasumaya taamasiɲɛ dɔw la, hali ni o yɔrɔ in bɛ ɲinini wɛrɛw kɛ hali bi. Misali la, a bɛ se ka nɔ bila taamasiɲɛw la i n’a fɔ tansiyɔn, dusukun tantanni, ani joli siraw wulicogo (Anisimov S, 2004). A kɛcogo bɛ se ka kɛ farikolojidɛsɛbanakisɛw, ɔrimɔni ani taamasiɲɛw siraw labɛnni ye dusukun ni jolisiraw ni kunsɛmɛnasumaya siratigɛ la.
Dusukun ka jɛnɛya jiracogo ɲɛnabɔli : Cort-g bɛ se ka dusukun na jɛnɛya dɔw jiracogo kɔrɔta kosɛbɛ, i n’a fɔ Pass1, Hsc70, Bmp2, Wnt4, Eps15 ani Eps15-rs. O jamu ninnu bɛ tali kɛ dusukunnabanakisɛw ka ɲɛnamaya la, dusukunnabanakisɛw dilanni na, ani farikolokisɛw ka saya bolodalen kɔlɔsili [2] . Ni Cort-g bɛ dusukunnakow jiracogo ɲɛnabɔ, a bɛ se ka nɔ ɲuman bila dusukun jɔcogo n’a baara la, o la, a bɛ dɛmɛ don dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya sabatili la.
6. Dusukunnataw labɛnni
Dusukunnataw cogoya ɲɛnabɔli : Cort-g bɛ se ka nɔ bila dusukunnataw labɛnni na, ka dusukunnataw cogoya ɲɛ, ani ka dɔ bɔ degun ni jɔrɔnanko taamasiɲɛw la. A kɛcogo bɛ se ka kɛ sababu ye ka farikolo-ɲɛnajɛ-minɛnw ni farikolo-ɲɛnajɛ-yɔrɔw labɛn sugunɛ na [4] . Misali la, a bɛ se ka dusukunnataw cogoya ɲɛ ni a bɛ dɔ fara farikolojidɛsɛ furaw hakɛ kan i n’a fɔ serotonin ni dopamine; walima a bɛ se ka jɔrɔnanko ni degun taamasiɲɛw dɔgɔya ni a bɛ yɔrɔw ka baara labɛn i n’a fɔ amidala ni hipokampus.
Dusukunnataw furakɛli dɛmɛnan : A nafa bɛ se ka kɛ dusukunnataw/degun taamasiɲɛw furakɛli la, wa a bɛ se ka kɛ furakɛli dɛmɛnan ye. Dusukunnataw ye hakilibana ye min ka teli ka sɔrɔ, wa furakɛli fɛɛrɛ minnu bɛ kɛ sisan, olu fanba ye dɔrɔgu furakɛli, hakiliɲagami furakɛli ani farikoloɲɛnajɛ ye. Cort-g bɛ se ka kɛ furakɛli dɛmɛnan ye, ka fara laadala furakɛli fɛɛrɛw kan walasa ka furakɛli nɔ ɲɛ.
Kuncɛli la, i n’a fɔ tetarapɛtidi sintetiki, Cort-g nafa tɛ dɔgɔya biyomedikɛli siratigɛ la. Kɔrɔya kɛlɛli siratigɛ la, a bɛ ADN dɛmɛ ka segin a cogo kɔrɔ la, a kɛtɔ ka jeninida jiracogo ɲɛnabɔ, ka kɔrɔya taabolo bila kɔfɛ ka ɲɛ, wa a bɛ se fana ka farikoloɲɛnajɛ gɛlɛyaw ɲɛ ka taa a fɛ hakili la, minnu bɛ sɔrɔ ischemie basigilen fɛ. Senfagabana dɔnniya siratigɛ la, a bɛ se ka senfagabana baara yiriwa, o min nafa ka bon kosɛbɛ farikoloɲɛnajɛ joginw dilancogo la ani ɲininiw na farikoloɲɛnajɛ banaw kan. O waati kelen na, a bɛ se ka hakilijagabɔ bonya ani ka jɔrɔnanko lajɔ. Banakisɛfagalanw ta fan fɛ, a bɛ se ka interleukin-2 jirali lawuli ani ka farikolo tangacogo baara ɲɛnabɔ. Dusukun ni kunsɛmɛnasumaya siratigɛ la, hali ni ɲinini wɛrɛw ka kan ka kɛ, a bɛ se ka nɔ bila taamasiɲɛ nafamaw la kaban ani ka dusukunnakow ɲɛnabɔ. Cort-g ye sira kura da yele hadamadenw ka kɛnɛyako la, wa a jirala ko a bɛna jɔyɔrɔba ta banaw furakɛli dɛmɛnanw na ani farikolo baara kɛcogo ɲuman na.
A sɛbɛnbaga ko la
Fɛn minnu kofɔlen dòn san fɛ, olu bɛɛ ɲinini Kɛra, k’u Labɛn ani k’u Lajɛ Cocer Peptides fɛ.
Dɔnniya gafe sɛbɛnbaga
Dɔgɔtɔrɔ Joseph I. Friedman ye ɲininikɛla ŋana ye ani dɔgɔtɔrɔ ye min ni baarada tɔgɔba dɔw bɛ ɲɔgɔn na i n’a fɔ Mt. Sinai System of Hospitals, Icahn School of Medicine min bɛ Sinai kulu kan, ani Pilgrim Psychiatric Center. A ka ɲininiw bɛ Kɛ ‘yɔrɔ caman na i n’a fɔ hakili-la-ko, hakili-la-ko ni hakili-la-ko, Fura-ko ni furakɛli, Dusukun ni dusukun-ko, ani Jɛkulu & Kɔnɔna-furakɛli. A ye dɛmɛba don hakilibanaw, dusukunnabanaw, ani hakiliɲagami faamuyali n’u furakɛli la, a ye sɛbɛn caman bɔ gafew kɔnɔ minnu bɛ lajɛ ɲɔgɔn fɛ. A ka baara kɛra sababu ye ka dɔnniya ni furakɛli fɛɛrɛw yiriwa o yɔrɔw la. Dɔgɔtɔrɔ Joseph I. Friedman tɔgɔ sɛbɛnnen bɛ citation (citation) kɔnɔ [5].
