برۆنکۆجین ٢٠ملگم

▎ پێکهاتەی بۆرییەکانی هەناسە

سەرچاوە: PubChem

ڕێککەوت: Ala-Glu-Asp-Leu(AEDL) فۆرمۆلەی گۆگردی: C 18H 30N 4O9 کێشی گۆڕانکاری: 446.45g/mol

▎ توێژینەوەی برۆنکۆجین

پاشخانی توێژینەوەی برۆنکۆجین چییە؟

لە بواری ئێستای توێژینەوەی پزیشکیدا، نەخۆشییەکانی کۆئەندامی هەناسەدان هەمیشە جێگەی سەرنجی جیهانی بووە. بەپێی زانیارییە دەسەڵاتدارەکان، لەم ساڵانەی دواییدا ڕێژەی تووشبوون بە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکانی کۆئەندامی هەناسەدان وەک نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)، تەنگەنەفەسی و هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە ساڵ بە ساڵ لە زیادبووندایە، ئەمەش مەترسییەکی جددی لەسەر تەندروستی مرۆڤ و کوالیتی ژیانی مرۆڤ دروستکردووە. لە کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم نەخۆشییە ئاڵۆزانەدا، زۆرجار شێوازەکانی چارەسەری تەقلیدی کێشەی وەکو گەردنی تەنگ و کاریگەرییە لاوەکییەکانیان هەیە، ئەمەش وایکردووە پەرەپێدانی ڕێژیمی چارەسەری نوێ و کارا و سەلامەت ببێتە ئەرکێکی بەپەلە لە بواری پزیشکیدا.

لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدا توێژەران سەرنجیان خستۆتە سەر گەڕان بەدوای ئەو مادانەی کە چالاکیی بایۆلۆژی تایبەتیان هەیە لە سەرچاوە بایۆلۆژییە جیاوازەکانەوە کە دەتوانن شانەکانی بۆرییەکانی هەناسە چاک بکەنەوە و بیانپارێزن. ئەوان تەکنیکە پێشکەوتووەکانی بایۆلۆجیای گەردیلەیی و شێوازەکانی سکرینکردنی توانای بەرزیان بەکارهێناوە بۆ ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی سیستماتیکی لەسەر ژمارەیەکی زۆر لە پێکهاتە چالاکە زیندووەکان. دوای هەوڵی درێژخایەن و بێوچان، برۆنکۆجین دۆزرایەوە. لەوانەیە لە بەرهەمی میتابۆلیکی خانە تایبەتەکانی هەندێک زیندەوەرانەوە سەرچاوەی گرتبێت یان لەلایەن شانە تایبەتەکانەوە دەربدرێت لە ژێر بارودۆخی فیزیۆلۆژی تایبەتدا، هەروەها توانای ناوازەی هەیە بۆ ڕێکخستنی ئەرکە فیزیۆلۆژییەکانی پەیوەست بە بۆرییەکانی هەناسە، ئەمەش ئاراستەیەکی نوێی توێژینەوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی هەناسەدان دەکاتەوە و بەڵێنی ئەوە دەدات کە کلیلی شکاندنی کێشەکانی چارەسەری هەنووکەیی بێت.

میکانیزمی کارکردنی برۆنکۆجین چییە؟

1. کاریگەری لە مۆدێلی نەخۆشی سییەکان

ڕێگریکردن لە هەوکردن: لە مۆدێلی نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)دا، برۆنکۆجین کاریگەری لەسەر دۆخی پێکهاتەیی و کارایی پۆششی بۆرییەکانی هەناسە و چالاکیی هەوکردنی سییەکان هەیە. بە دروستکردنی مۆدێلی COPD لە مشکدا لە ڕێگەی 60 ڕۆژ لە بەرکەوتنی پچڕپچڕی دووەم ئۆکسیدی نایترۆجین، دەرکەوت کە دوای چارەسەرکردن بە پێپتیدی برۆنکۆجین، چالاکیی هەوکردنی نیوترۆفیلەکان کەمیکردووە، و پێکهاتەی خانەکان لە شلەی شۆردنی بۆرییەکانی هەناسە (BALF) و دابەشبوونی سایتاکین و ئەنزیمەکانی لایەنگری هەوکردن گەڕاوەتەوە بۆ ئاسایی. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە برۆنکۆجین دەتوانێت وەڵامی هەوکردن لە سییەکان ڕابگرێت ^{[1، 2].}.

گەڕاندنەوەی پێکهاتە و کارکردنی پۆششی بۆرییەکانی هەناسە: لە کاتی دروستبوونی مۆدێلی COPD، پێکهاتەی پۆششی بۆرییەکانی هەناسە تێکچووە، بەڵام چارەسەرکردن بە برۆنکۆجین ئەم پێکهاتەیەی گەڕاندەوە، هەروەها چالاکیی کاراییەکەی گەڕاوەتەوە. ئەمەش دەتوانرێت بە زیادبوونی بەرگری گڵۆبۆلین A (نیشاندەرێکی بەرگری ناوخۆیی) و پڕۆتینی ڕووکار چالاککەر B دەربکەوێت، کە بەرپرسە لە کەمکردنەوەی گرژی ڕووکاری کۆئەندامی هەناسە ^{[1، 2].}.

2. کاریگەری لەسەر سەقامگیری گەرمی DNA

جێگیرکردنی پێکهاتەی DNA: توێژینەوەکان دەریانخستووە کە برۆنکۆجین دەتوانێت وەک جێگیرکەری DNA کار بکات. لە مەودای چڕیی دیاریکراودا (رێژەی مۆلی جووتە بنەماکانی برۆنکۆجین/DNA 0.01 - 0.055)، برۆنکۆجین دەتوانێت پلەی گەرمی توانەوەی DNA لە تایموسی گوێدرێژ و جگەری مشک بە 3.1 پلەی سەدی زیاد بکات ^[3] . بەڵام زیادکردنی زیاتری ئەم ڕێژەیە پلەی گەرمی توانەوەی ناگۆڕێت. لەم مەودایەدا، ئەنتاڵپی توانەوەی (ΔH (توانەوە))ی کۆمپلێکسەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە، و ΔH (توانەوە)ی DNA لە تایموسی گوێدرێژ و جگەری مشکەوە بە ڕێککەوت 11.4 و 12.7 کالۆری/گرامە. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە برۆنکۆجین لیگاندێکی تایبەت بە ئەدینین-تایمین یان گوانین-سایتۆسین نییە، و جۆری بەستنەوەکەی بەستنەوەیەکی بەهێز و بەڕێکەوتە، بە شێوەیەکی سەرەکی بەستراوەتەوە بە دوو ڕیشاڵی DNA (بە شێوەیەکی سەرەکی بنەما نایترۆجینییەکان) ^[3]..

بەکارهێنانی برۆنکۆجین چین؟

1. هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە

بۆرییەکانی هەناسە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە چارەسەرکردنی هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە. هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە نەخۆشییەکی باوی هەناسەدان و نەخۆشەکان زۆرجار نیشانەکانی وەک کۆکە، کۆکە و تەنگەنەفەسی خۆیان نیشان دەدەن ^[2] . بۆرییەکانی هەناسە دەتوانێت نیشانەکانی نەخۆشەکان کەم بکاتەوە بە کەمکردنەوەی وەڵامی هەوکردن و کەمکردنەوەی قەرەباڵغی و ئاوسانی چڵمی بۆرییەکانی هەناسە. لە هەمان کاتدا دەتوانێت چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی شانەکانی بۆرییەکانی هەناسە بەرەوپێش ببات و لاستیکی و کارکردنی بۆرییەکانی هەناسە بەرز بکاتەوە. لە کاتی چارەسەری درێژخایەندا، فرێکوێنسیی کۆکە و قەبارەی کۆکەکردنی نەخۆشەکان وردە وردە کەم دەبێتەوە، و پلەی تەنگەنەفەسی بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەبێت.

2. نەخۆشی تەنگەنەفەسی

لە بەڕێوەبردنی نەخۆشی تەنگەنەفەسیدا، برۆنکۆجین توانایەکی زۆری نیشانداوە. تەنگەنەفەسی نەخۆشییەکی هەوکردنی درێژخایەنی بۆری هەوایە، بۆری هەوای نەخۆشەکان زۆر هەستیارن بە هاندەرە جۆراوجۆرەکان، تووشی نیشانەکانی وەک کرژبوونی بۆرییەکانی هەناسە و تەنگەنەفەسی دەبن. بۆرییەکانی هەناسە دەتوانێت کارکردنی بۆری هەوا باشتر بکات بە کەمکردنەوەی هەوکردنی بۆرییەکانی هەناسە و کەمکردنەوەی وەڵامدانەوەی زۆری بۆری هەناسە. دەتوانێت سیستەمی بەرگری لەش ڕێکبخات، دزەکردنی خانەکانی هەوکردن کەم بکاتەوە و دەردانی ناوبژیوانی هەوکردن، بەمەش نیشانەکانی نەخۆشانی تەنگەنەفەسی کەم بکاتەوە. جگە لەوەش، برۆنکۆجین دەتوانێت تەندروستی سییەکان بەرز بکاتەوە و کارکردنی سییەکانی نەخۆشەکان باشتر بکات، ئەمەش وایان لێدەکات باشتر ڕووبەڕووی ئاستەنگە جۆراوجۆرەکان ببنەوە لە ژیانی ڕۆژانەدا.

3. نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)

بۆ ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکانیان هەیە، برۆنکۆجین چارەسەرێکی کاریگەرە. نەخۆشی COPD نەخۆشییەکی پێشکەوتووی هەناسەدان و زۆرجار نەخۆشەکان نیشانەکانی وەک کۆکە، کۆکە و هەناسە تەنگی خۆیان نیشان دەدەن. کاریگەرییەکانی بۆرییەکانی هەناسە لە نەخۆشانی COPD بە شێوەیەکی سەرەکی بریتین لە پێشخستنی چاککردنەوەی شانەکان، باشترکردنی کارکردنی بۆرییەکانی هەناسە و کەمکردنەوەی هەوکردن. دەتوانێت هاندەری دووبارە دروستبوونەوەی خانەکانی پۆششی بۆرییەکانی هەناسە بێت و شانە تێکچووەکانی بۆرییەکانی هەناسە چاک بکاتەوە و دەرکەوتنی بۆرییەکانی هەناسە باشتر بکات. لە هەمان کاتدا برۆنکۆجین دەتوانێت وەڵامی هەوکردن کەم بکاتەوە و زیانەکانی هەوکردن لە سییەکان کەم بکاتەوە و پێشکەوتنی نەخۆشییەکە دوابخات. لە ڕێگەی ئەم کاریگەریانەوە، برۆنکۆجین دەتوانێت کوالیتی ژیانی نەخۆشەکان باشتر بکات و ژمارەی توندبوونەوەی توند کەم بکاتەوە و ماوەی مانەوەی نەخۆشەکان درێژ بکاتەوە.

4. چاکبوونەوە دوای هەوکردنی توندی هەناسەدان

دوای هەوکردنی توندی هەناسەدان (وەک هەوکردنی سییەکان)، دەتوانرێت برۆنکۆجین بەکاربهێنرێت بۆ پشتگیریکردن لە چاکبوونەوەی نەخۆشەکان. هەوکردنی توندی کۆئەندامی هەناسەدان دەتوانێت زیانێکی زۆر بە شانەکانی بۆرییەکانی هەناسە و سییەکان بگەیەنێت، ئەمەش کاریگەری لەسەر کارکردنی هەناسەدانی نەخۆشەکان دەبێت. بۆرییەکانی هەناسە دەتوانێت چاککردنەوەی شانەکانی بۆرییەکانی هەناسە خێراتر بکات، پەرە بە دووبارە دروستبوونەوەی خانە تێکچووەکان بدات، و پێکهاتە و کارکردنی ئاسایی بۆرییەکانی هەناسە بگەڕێنێتەوە ^[4] . هەروەها دەتوانێت کارکردنی هەناسەدان باشتر بکات و توانای ئاڵوگۆڕی گازی سییەکان بەرز بکاتەوە و مەترسی زیانەکانی درێژخایەن کەم بکاتەوە. دوای بەکارهێنانی Bronchogen، نەخۆشەکان بە ئاسانی هەناسە دەدەن و وردە وردە هێزیان بۆ دەگەڕێتەوە و دەتوانن بگەڕێنەوە بۆ ژیانی ئاسایی و خێراتر کاربکەن.

5. پاراستنی کارکردنی سییەکان لە جگەرەکێشەکاندا

بۆ جگەرەکێشان یان ئەو کەسانەی بەر پیسبوونی ژینگە دەکەون، برۆنکۆجین یارمەتی پاراستن و چاککردنەوەی بۆرییەکانی هەناسە دەدات. جگەرەکێشان و پیسبوونی ژینگە دەبێتە هۆی زیانێکی گەورە بە کۆئەندامی هەناسەدان و ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییە درێژخایەنەکانی سییەکان زیاد دەکات. بۆرییەکانی هەناسە دەتوانێت زیانەکانی ماددە زیانبەخشەکان بۆ شانەکانی بۆرییەکانی هەناسە و سییەکان کەم بکاتەوە و چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی بۆرییەکانی هەناسە بەرەوپێش ببات ^[5] . دەتوانێت ئەرکی بەرگریی بۆرییەکانی هەناسە بەرز بکاتەوە و وەڵامی هەوکردن کەم بکاتەوە و ڕوودانی نەخۆشییەکانی سییەکان کەم بکاتەوە. جگە لەوەش، برۆنکۆجین دەتوانێت کارکردنی سییەکان باشتر بکات و کوالیتی هەناسەدانی جگەرەکێشان بەرز بکاتەوە و ڕێژەی گەشەکردنی نەخۆشییە درێژخایەنەکانی سییەکان خاو بکاتەوە.

6. ڕۆڵی یارمەتیدەر لە چارەسەری گشتگیردا

دەتوانرێت برۆنکۆجین وەک یارمەتیدەرێک بۆ چارەسەری تەقلیدی بەکاربهێنرێت بۆ بەرزکردنەوەی کاریگەری چارەسەری. لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی وەک نیشانەکانی کۆکەدا، تێکەڵکردنی برۆنکۆجین لەگەڵ شێوازەکانی چارەسەری تەقلیدی دەتوانێت کاریگەری چارەسەری گشتی باشتر بکات.

برۆنکۆجین بەسوودە بۆ ئەم کۆمەڵە کەسانەی خوارەوە:

لە کۆتاییدا، برۆنکۆگن بەهایەکی گرنگ لە بواری زانستی ژیاندا نیشان دەدات. دەتوانێت پێکهاتەی DNA جێگیر بکات، کە ئاراستەیەکی نوێ بۆ لێکۆڵینەوە لە میکانیزمەکانی پەیوەست بە DNA دابین دەکات. لە چارەسەری نەخۆشییەکانی هەناسەدان، بۆ حاڵەتەکانی وەک هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە، تەنگەنەفەسی، و COPD، دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر هەوکردن کەم بکاتەوە، بەرەوپێشبردنی چاککردنەوەی شانەکان بێت، بە شێوەیەکی بەرچاو باری هەناسەدانی نەخۆشەکان باشتر بکات، نیشانەکان کەم بکاتەوە، هەروەها کوالیتی ژیانی باشتر بکات، ئەمەش گرنگییەکی قووڵی هەیە بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی هەناسەدان.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

کاسوێڵ ئێس جەی توێژەرێکی بەڕێزە و سەر بە چەندین دامەزراوەی دیارە، لەوانە ئاسترازینێکا، پەیمانگای فرانسیس کریک، تی دی ئێچ بی، زانکۆی بریتیش کۆڵۆمبیا و ئەلڤانلی کلین. توێژینەوەکانی لە چەندین بواردا دەگرێتەوە، کە ڕەنگدانەوەی شارەزایی نێوان زانستەکانیەتی. لە بواری بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گۆڕانکاریدا بەشداری کردووە لە پێشخستنی تێگەیشتن لە پرۆسەی خانەیی و کارلێکە گەردیلەییەکان. کارەکانی لە پزیشکی گشتی و ناوخۆیی کاریگەری هەیە بۆ باشترکردنی چاودێری نەخۆش و پرۆتۆکۆڵەکانی چارەسەرکردن.

لە بواری ڤایرۆسۆلۆژیدا، کاسوێڵ ئێس جەی میکانیزمە ڤایرۆسییەکان و کارلێکەکانی خانەخوێی لێکۆڵیەوە، کە ئەمەش زۆر گرنگە بۆ پەرەپێدانی ستراتیژییەکانی دژە ڤایرۆس. بەشداریکردنی لە زانست و تەکنەلۆژیا - بابەتەکانی تر ئاماژەیە بۆ بەشداریکردنی لەگەڵ میتۆدۆلۆژیا و تەکنەلۆژیا داهێنەرەکان کە سنوورە زانستییە نەریتییەکان تێدەپەڕێنن. جگە لەوەش لێکۆڵینەوەکانی لە بواری مشەخۆرناسیدا ڕۆشنایی خستۆتە سەر نەخۆشییە مشەخۆرەکان و کاریگەرییەکانیان لەسەر تەندروستی گشتی. لە ڕێگەی توێژینەوە فرەلایەنەکانییەوە، کاسوێڵ ئێس جەی بەشدارییەکی بەرچاوی لە کۆمەڵگەی زانستیدا کردووە، کاریگەری لەسەر هەردوو پێشکەوتنی تیۆری و بەکارهێنانی پراکتیکی لە پزیشکی و بایۆلۆجیدا هەبووە. کاسوێڵ ئێس جەی لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [4].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] کوزوبۆڤا ئێن ئەی، لێبێدێڤا ئی ئێس، دڤۆراکۆڤسکایا IV، و هاوکارانی. کاریگەری گۆڕینی چارەسەری پێپتید لەسەر دۆخی مۆرفۆفانشناڵی پۆششی بۆرییەکانی هەناسە لە مشکەکاندا کە نەخۆشی سییەکانی ڕێگریکەریان هەیە [J]. بولیتینی بایۆلۆجی و پزیشکی تاقیکاری، 2015،159(5):685-688.DOI:10.1007/s10517-015-3047-x.

[2] تیتۆڤا ئۆن، کوزوبۆڤا ئێن ئەی، لێبێدێڤا ئی ئێس، و هاوکارانی. کاریگەری دژە هەوکردن و دووبارە دروستکردنەوەی چارەسەری پێپتید لە مۆدێلی نەخۆشی سییەکانی ڕێگریکردن [J]. ڕۆس فیزۆل ژ ئیم ئای ئێم سێچێنۆڤا، 2017،103(2):201-208. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30199201/.

[3] مۆناسێلیدزێ جەی ئاڕ، خاڤینسۆن ڤی کەی، گۆرگۆشیدزێ ئێم ز، و هاوکارانی. کاریگەری پێپتیدی برۆنکۆجین (Ala-Asp-Glu-Leu) لەسەر سەقامگیری گەرمی DNA [J]. بولیتینی بایۆلۆجی و پزیشکی تاقیکاری، 2011،150(3):375-377.DOI:10.1007/s10517-011-1146-x.

[4] کاسوێڵ ئێس جەی، تۆمسۆن ئەی ئێچ، ئاشمۆر ئێس پی، و هاوکارانی. هەستیاری شاراوە بۆ ڤایرۆسی کۆئەندامی هەناسەدان لە کاتی هەوکردنی توندی بۆرییەکانی هەناسە و کارکردنی سییەکان دوای چاکبوونەوە [J]. ئەرشیفی نەخۆشی لە منداڵیدا، ئەرشیفی نەخۆشی لە منداڵیدا، 1990،65(9):946-952.DOI:10.1136/adc.65.9.946.

[5] یۆشیدا م، کانێکۆ ی، ئیشیماتسو ئە، و هاوکارانی. کاریگەرییەکانی تیۆتڕۆپیۆم لەسەر کارکردنی سییەکان لە جگەرەکێشانی ئێستا و هەرگیز جگەرەکێشانی تووشبوو بە تەنگەنەفەسی بۆرییەکانی هەناسە[J]. دەرمانناسی و چارەسەری سییەکان، 2017، 42:7-12.DOI:10.1016/j.pupt.2016.11.004.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابین کراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.