ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
29 ދުވަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
އޯވަރވިއު
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ބޭސްވެރިކަމާއި ލައިފް ސައިންސްގެ ދާއިރާތަކުން ދިރާސާތަކުގެ ފޯކަލް ޕޮއިންޓެކެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ސިއްރުތަކާ ބެހޭގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިސްނޭ މިންވަރު ފުންވަމުންދާވަރަކަށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތައް ދެމެހެއްޓުމާއި، ބަލިތައް ފެށުމާއި ކުރިއެރުމުގައި އެކި ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތަކުގެ ދައުރު މަޑުމަޑުން ވަނީ ސާފުވެފައެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަކީ އަސާސީ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކެއް ހިމެނޭ ގުޅުމެއް ނޫން ކަމަށާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެކި ބަލިތަކުގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް މެކޭނިޒަމްތަކާ ވެސް ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ގުޅުމެކެވެ.
ބްރޮންކޯޖަންގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ސިފަތައް
(1) ސްޓްރަކްޗަރަލް ސިފަތައް
ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ތަފާތު މޮލިކިއުލަރ ސްޓްރަކްޗަރއެއް އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ސެލް މެމްބަރޭން ސަރފޭސް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ގުޅިގެން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތައް ދެނެގަތުން ފަދަ އެހެން ބަޔޯމޮލިކިއުލްތަކާ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ބައިވެރިވާ ވަކި ފަންކްޝަނަލް ޑޮމެއިންތަކެކެވެ. މި ސްޓްރަކްޗަރަލް ފްރޭމްވޯކަކީ އޭގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގެ އަސާސް އުފެދި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި އޭގެ ޓާގެޓް ސައިޓްތަކާއި އަމަލުކުރާ ގޮތްތައް ކަނޑައަޅާ އެއްޗެކެވެ.
(2) މަސްދަރުތަކާއި ބެހިފައިވާ ގޮތް
ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި ބްރޮންޗޯޖެންގެ ގިނަ މަސްދަރުތަކެއް ހުރެއެވެ. މިއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ހުންނަ ލޯކަލް ސެލްތަކުން ކަމަށްވާ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކާއި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުން ސިންތެސިސްކޮށް ނިކުމެދާނެ އެއްޗެކެވެ. މި ސެލްތަކުން ވަކި ސްޓިމިއުލްތަކަށް ރައްދުދީގެން ކަމާބެހޭ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ބްރޮންކޯޖެން ސިންތެސައިޒް ވެއެވެ. އަދި އެހެން ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކުން ލޭ މެދުވެރިކޮށް ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ބްރޮންކޯޖަން ގެންދެވިދާނެއެވެ. ބެހިފައިވާ ގޮތުގެ ގޮތުން ބްރޮންކޯޖަން ވަކި މިންވަރަކަށް މުޅި ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ހުރެއެވެ. ލޯކަލް ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކާއި ޕެތޮލޮޖިކަލް ސްޓޭޓްތަކުގެ ސަބަބުން ބްރޮންކޯޖަންގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ތަފާތުވެދާނެއެވެ. މި ބެހިފައިވާ އުސޫލަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަނަލް ޒޯންތަކާއި އާންމުކޮށް ބަލިތައް ޖެހޭ ސަރަހައްދުތަކާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ އުސޫލެކެވެ.
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ދައުރު
(1) އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރީ އިފެކްޓްސް
އިމިއުން ސެލްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ދިފާއީ ސެލްތަކުގެ ހަރަކާތް ރީތިކޮށް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މެކްރޯފޭޖްތަކުގެ ފޭގޯސައިޓިކް ފަންކްޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ޕެތޯޖަންތައް ދެނެގަނެ ނައްތާލުމުގެ ޤާބިލުކަން ވަރުގަދަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މުހިއްމު ދިފާޢީ ރޮނގެއްގެ ގޮތުގައި މެކްރޯފޭޖްގެ މަސައްކަތް އިތުރުވުމުން ވަދެގަންނަ ބެކްޓީރިއާ، ވައިރަސް އަދި އެހެނިހެން ޖަރާސީމުތައް އަވަހަށް ސާފުކުރުމަށް މަގުފަހިވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ބެލެންސް ބެލެހެއްޓޭނެއެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖެން އިން ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް އާއި ބީ ލިމްފޯސައިޓްސް ތަފާތުވުމާއި ގިނަވުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ވަކި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބުތަކުގެ ބާރުމިނާއި މިސްރާބަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ޕެތޯޖަން އިންފެކްޝަންތަކާ ކުރިމަތިލާއިރު، ބްރޮންކޯޖެން އިން ޓީ ލިމްފޯސައިޓްތައް Th1 ނުވަތަ Th2 ފަދަ ތަފާތު ސަބްޓައިޕްތަކަށް ތަފާތުވުމަށް މަގުދައްކައިދީ، ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބަކީ ސެލް މެދުވެރިކޮށް ނުވަތަ ހިއުމޯރަލް މެދުވެރިއެއްތޯ ކަނޑައަޅައި، ޕެތޯޖަންގެ ބާވަތަށް ބަލައިގެން ދިފާޢީ ނިޒާމަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ޖަވާބު ސްޓްރެޓެޖީ ގެންގުޅެވޭނެކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
އިމިއުން ފެކްޓަރ ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ އެކިއެކި މާއްދާތައް ސެކްރެޓް ކުރުމުގައި ވެސް މުހިއްމު ރެގިއުލޭޓަރީ ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ އިންޓަރލިއުކިންސް (އެބަހީ، އައިއެލް-1، އައިއެލް-6) އަދި ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ (ޓީއެންއެފް-α) ފަދަ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް މެދުމިނުގެ ސެކްރެޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މި ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް އިންފެކްޝަންގެ ކުރީކޮޅު އިންފެކްޝަން ސައިޓަށް ދިފާޢީ ސެލްތައް ރިކްރޫޓްކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްއެއް ފަށައި، ޕެތޯޖަން އިންވޭޝަން އާއި ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖަން އިން މި ޕްރޯ އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް މާބޮޑަށް ސެކްރެޓްވުން ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫތަކަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭ އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކުން ދުރުހެލިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބްރޮންކޯޖެން އިން އިންފްލެމޭޝަންގެ ފަހު މަރުހަލާތަކުގައި އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ އަސަރުތައް ކުރާ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރސް (އައިއެލް-10 ފަދަ) ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫތައް މަރާމާތުކޮށް، ދުޅަހެޔޮކަން ހައްލުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެތެރޭގެ މާހައުލުގެ ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ.
(2) ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ އިންޓެގްރިޓީ ބެލެހެއްޓުން
ސެލް ގިނަވުމާއި މަރާމާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފުރަތަމަ ޖިސްމާނީ ހުރަހެއްގެ ގޮތުގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް ޚިދުމަތް ކުރާއިރު، އެ ސެލްތަކުގެ އިންޓެގްރިޓީ އަކީ ޕެތޯޖަން އިންވޭޝަން އިން ދިފާއުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ސެލްތަކެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް ގިނަވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ހަލާކުވެފައިވާ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް މަރާމާތުކުރުން އަވަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ބޭރުފުށުގެ ސްޓިމިއުލްތަކުގެ ސަބަބުން (ދުން ނުވަތަ ކެމިކަލް ފަދަ) ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ލިބޭ އަނިޔާއަށްފަހު، ބްރޮންކޯޖަން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ. މި މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްވުމުން ސެލް ސައިކަލް ޕްރޮގްރެޝަން ކުރިއަރުވައި، އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް ކުއީސްސެންޓް ފޭސް އިން ޕްރޮލިފަރޭޓިވް ފޭސް އަށް ބަދަލުވެ، ހަލާކުވެފައިވާ ސަރަހައްދުތައް ފުރިހަމަކޮށް އެޕިތެލިއަލް ސެލް އިންޓެގްރިޓީ އަލުން ހޯދުމަށް ސެލްގެ އަދަދު އިތުރުވެއެވެ.
އިންޓަރސެލިއުލަރ ކަނެކްޝަންތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުން
ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ކުރިއެރުވުމުގެ އިތުރުން ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ މެދުގައިވާ ގުޅުންތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި ވެސް ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުން ޓައިޓް ޖަންކްޝަންސް އަދި އެޑެރެންސް ޖަންކްޝަންސް ފަދަ ސްޓްރަކްޗަރތަކުގެ ތެރެއިން މެދުނުކެނޑި ހުރަހެއް އުފެދެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން މި ޖަންކްޝަނަލް ޕްރޮޓީންތަކުގެ (އޮކްލޫޑިން އަދި ކްލޯޑިން ފަދަ) އެކްސްޕްރެޝަން އަދި ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އިންޓަރސެލިއުލަރ ކަނެކްޝަންތަކުގެ ސްޓެބިލިޓީ ދަމަހައްޓައިދެއެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ޕެތޯޖަންސް އިންފެކްޓް ވުމުން ނުވަތަ އިންފްލެމޭޝަންގެ ސަބަބުން ސްޓިމިއުލޭޓް ވުމުން އިންޓަރސެލިއުލަރ ޖަންކްޝަންތަކަށް ބުރޫއަރާ، ބެރިއަރ ފަންކްޝަން ދަށްވެދާނެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން މި ޖަންކްޝަންތައް އަވަހަށް މަރާމާތުކޮށް ވަރުގަދަކޮށް، ޕެތޯޖަންތަކާއި ގެއްލުން ހުރި މާއްދާތައް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޓިޝޫއަށް އެޕިތެލިއަލް ސެލް ފަށަލައަށް ނުވަދެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
(3) ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އަދި ކްލިއަރެންސް ރެގިއުލޭޓްކުރުން
މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސް އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމަށާއި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އުފެދޭ ޖަރާސީމުތަކާއި، ދުންތަކާއި، އަދި އެހެނިހެން ބޭރު ޒައްރާތައް ހިފެހެއްޓުމާއި ސާފުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސް ސެކްރެޝަންގައި ރެގިއުލޭޓަރީ ރޯލެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިކަން ހާސިލް ކުރަނީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ މަތީގައި ހުންނަ ރިސެޕްޓަރުތަކާ ގުޅިގެން، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މީޔުސިން ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަދި މީޔުކަސް ސެކްރެޓްކުރާ ސެލްތަކުގައި (ގޮބްލެޓް ސެލްސް ފަދަ) މީޔުސިން ސިންތެސިސް އަދި ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ހައިޑްރޭޝަން އާއި އާދައިގެ ޑިފެންސިވް ފަންކްޝަންތައް ދެމެހެއްޓުމަށް އެކަށީގެންވާ މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ބޭނުންތަކަށް ބަލާފައި މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން ލެވެލް ސީދާ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، މާ ގިނައިން ސެކްރެޝަންގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމު ހުއްޓުމެއް ނެތި ބޭރު ޕާރޓިކަލްތައް މީއުކަސް އިން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ހިފެހެއްޓޭކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
މީޔުކަސް ކްލިއަރެންސް ޕްރޮމޯޝަން
މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ އިތުރުން ބްރޮންޗޯޖެން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި މީޔުކަސް ކްލިއަރެންސް ވެސް ކުރިއަރުވަ އެވެ. އެއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ސިލިއަރީ ބީޓިންގ ގެ ފްރީކުއެންސީ އާއި އެމްޕްލިޓިއުޑް އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ 'ސްވީޕަރސް' ގެ ގޮތުގައި ސިލިއާގެ ރިތްމިކް ބީޓިންގ އިން މީޔުކަސް އާއި އެ ޕާރޓިކަލްސް އިން ގެންދާ ބޭރު ޕާރޓިކަލްސް ނޭވާލާ ނިޒާމު ހުޅުވޭ ދިމާލަށް ދުއްވާލާއިރު، އެ ޕާރޓިކަލްސް ކެއްސުން ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކުން ހަށިގަނޑުން ބޭރުވެއެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ސިލިއަރީ މޮޓިލިޓީ އިތުރުކޮށްދެނީ ސިލިއޭޓެޑް ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އަޔަން ޗެނަލްތަކާއި ސިގްނަލިންގ މަގުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން، ކެލްސިއަމް އަޔަން ކޮންސެންޓްރޭޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް ޕްރޮޓީން ކިނާޒް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މިކަމުގެ ސަބަބުން މީއުކަސް ކްލިއަރެންސް އެފިޝަންސީ ރަނގަޅުވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ޕޭޓެންސީ ބެލެހެއްޓުމެވެ.
ދަ އެސޯސިއޭޝަން ބިޓްވީން ބްރޮންކޯޖެން އެންޑް ރެސްޕިރޭޓަރީ ޑިޒީޒްސް
(1) ނޭވާހިއްލުން
އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ބްރޮންކޯޖެންގެ މިންވަރާއި ވަޒީފާތަކަށް ގިނަ ފަހަރަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަ ކަމަށް ވެސް ޑރ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެސްފީނާގެ ހަމަލާތަކުގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރު އާދަޔާ ހިލާފަށް އިތުރު ނުވަތަ ދަށްވެދާނެ އެވެ. ނޭވާހިއްލުމުގެ ސީރިއަސް ބައެއް ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސެކްރެޝަންތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރު ދުޅަހެޔޮ މީހުންނަށްވުރެ މާ ދަށްވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމާ ގުޅިގެން ބްރޮންކޯޖަން ސިންތެސިސް އާއި ސެކްރެޝަން ދަށްވެދާނެއެވެ. ބައެއް މައިލްޑް އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރު އާންމު ރޭންޖްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުރެދާނެ ނަމަވެސް، ފަންކްޝަނަލް އެސެސްމަންޓްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިމިއުން ސެލް އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ކެޕޭސިޓީ ދަށްވެ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ފެކްޓަރ ސެކްރެޝަން ދަށްވެ، އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީއަށް ބަދަލު އަންނަ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އެސްފީނާގެ ޕެތޯޖެނެސިސްގައި ބްރޮންކޯޖެންގެ ދައުރު
އެސްފީނާ ޕެތޯޖެނެސިސްގެ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ބްރޮންކޯޖަން އަކީ އެތައް މަގުތަކެއްގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ބްރޮންކޯޖަން އިން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އާދަޔާ ހިލާފަށް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން އެސްފީނާ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އެލާޖަން އަށް ދިފާއީ ނިޒާމު މާބޮޑަށް ރައްދު ދެއެވެ. އެސްފީނާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ބްރޮންކޯޖެން ޑިސްފެންޝަންގެ ސަބަބުން Th2 ސެލްތައް މާބޮޑަށް އެކްޓިވޭޓްވެ، ގިނަ އަދަދަކަށް ސައިޓޮކިންސް (IL-4، IL-5، IL-13 ފަދަ) ނިކުމެއެވެ ހައިޕަރރެސްޕޮންސިވް ވުން. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކުގެ އިންޓެގްރިޓީ ދެމެހެއްޓުމުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ދައުރު ބަލިކަށިވުމުން އެލާޖަންތަކާއި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތަކުގެ ސަބަބުން މި ސެލްތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމަށް ފަސޭހަވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލްވުން އިތުރަށް ގޯސްވެ، ނޭވާހިއްލުން ފެށުމާއި ކުރިއެރުން އިތުރުވެއެވެ.
(2) ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) .
ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ގައިގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ސިފަތައް
ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ވެސް ބްރޮންޗޯޖެން އިން ފެންނަނީ ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތެއްގައި ހުންނަ މީހުންގެ ސިފަތަކާ ތަފާތު ސިފަތަކެކެވެ. ސީއޯޕީޑީ ކުރިއަރަމުންދާ ވަރަކަށް ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަނާއި ބެހިފައިވާ މިންވަރަށް ބަދަލުތަކެއް އަންނަ ކަމަށް ވެސް ޑރ. ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫއާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސެކްރެޝަންތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރު މަޑުމަޑުން ދަށްވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކާއި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުގައި އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެދާނެއެވެ. މި ބަދަލުތަކަކީ ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން ގޯސްވުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ބަދަލުތަކެކެވެ. ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ބްރޮންކޯޖަންގެ މޮލިކިއުލަރ ސްޓްރަކްޗަރ އަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސް، ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި އޭގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް އިތުރަށް ގޯސްވެދާނެއެވެ.
ސީއޯޕީޑީގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްގައި ބްރޮންކޯޖެންގެ ދައުރު
އަދި ސީއޯޕީޑީގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްގައި ވެސް ބްރޮންކޯޖަން އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސީއޯޕީޑީގެ މައިގަނޑު ޕެތޮލޮޖިކަލް ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި، މާގިނައިން މީޔުކަސް ދޫވުމާއި، ފުއްޕާމޭގެ ޕެރެންކައިމާ ހަލާކުވުމާއި، ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ ހިމެނެއެވެ. ބްރޮންކޯޖެން އިން ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތްތައް ބަލިކަށިވުމުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ދެމިއޮވެ، ކޮންޓްރޯލް ކުރަން އުނދަގޫވެއެވެ. ނިއުޓްރޯފިލްސް އަދި މެކްރޯފޭޖް ފަދަ އިންފްލެމެޓަރީ ސެލްތައް ގިނަ އަދަދަކަށް ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ޖަމާވެ، އެކިއެކި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރުތަކާއި ޕްރޮޓީއޭޒްތައް ދޫކޮށް، ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ގެއްލުންވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސްޓްރަކްޗަރަލް ހަލާކުވެއެވެ. ބްރޮންޗޯޖެން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މީޔުކަސް ސެކްރެޝަން އަދި ކްލިއަރެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި އިންބެލެންސް ނުވުމުން މާ ބޮޑަށް މީޔުކަސް އުފެއްދުމާއި ކްލިއަރެންސް ދަށްވެ، ނޭވާލާ ނިޒާމު ހުއްޓުވުން އިތުރަށް ގޯސްވެއެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލް މަރާމާތު ކުރުމާއި އިންޓަރސެލިއުލަރ ކަނެކްޝަންތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ބްރޮންކޯޖަންގެ ޤާބިލުކަން ދަށްވުމުން ނޭވާލާ ނިޒާމު ރިމޯޑެލިންގ ގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްވެ، އެންމެ ފަހުން ސީއޯޕީޑީ ބަލިމީހުންގެ ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ޕްރޮގްރެސިވްކޮށް ދަށްވެއެވެ.
(3) ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ޖެހޭ ބަލިތައް
ބެކްޓީރިއަލް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ދައުރު
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބެކްޓީރިއަލް އިންފެކްޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި ބްރޮންކޯޖެން އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ދިފާއުކުރުމުގެ ޕްރޮސެސްގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ބެކްޓީރިއާ ވަދެއްޖެނަމަ، ބްރޮންކޯޖެން އިން ދިފާއީ ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ބެކްޓީރިއާއާ ދެކޮޅަށް އެމީހުންގެ ފޭގޯސައިޓިކް އަދި ސައިޓޮޓޮކްސިކް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށްދެއެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖަން އިން ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ކަންތައްތައް ނިކުންނަ ގޮތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެންޓިބެކްޓީރިއަލް ހަރަކާތަށް ފަހި ދިފާއީ މައިކްރޯއެންވަޔަރަންމަންޓެއް އުފައްދައެވެ. އެއީ ސީދާ ބެކްޓީރިއާ އަށް އަމަލުކޮށް، އެތަކެތީގެ ސެލް މެމްބަރޭންސް އާއި ސެލް ފާރުތަކަށް ބުރޫއަރާ، ބެކްޓީރިއާ ބޮޑުވުމާއި ނަސްލު އުފެއްދުން ހުއްޓުވާ އެންޓިމައިކްރޮބިއަލް ޕެޕްޓައިޑްސް އެކްސްޕްރެޝަން ކުރިއެރުވުމެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ސީރިއަސް ބެކްޓީރިއަލް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ޕެތޯޖަންތަކުން ބްރޮންކޯޖެން ސިންތެސިސް އާއި ވަޒީފާއަށް ހުރަސްއަޅައި ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ދިފާއީ ގާބިލްކަން ދަށްވެ، އިންފެކްޝަން ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ދަތިވެދާނެ އެވެ.
ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ ދައުރު
އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ވައިރަލް އިންފެކްޝަންތަކުގައި ވެސް ބްރޮންކޯޖެންގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ. ވައިރަލް އިންފެކްޝަންގެ ކުރީކޮޅު ބްރޮންކޯޖެން އިން އިންނެޓް އިމިއުން ސެލްސް (ޑެންޑްރިޓިކް ސެލްސް އަދި ނެޗުރަލް ކިލަރ ސެލްސް ފަދަ) އެކްޓިވޭޓްކޮށް އެންޓިވައިރަލް އިމިއުން ރިސްޕޮންސްތައް ފަށައިގަނެވޭނެއެވެ. އެއީ ވައިރަލް ރިޕްލިކޭޝަން އަދި ފެތުރުން ހުއްޓުވައި، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ވައިރަލް ފެތުރުން ހަނިކޮށްދޭ އިންޓަރފެރޯން ފަދަ އެންޓިވައިރަލް ސައިޓޮކިންސް ސެކްރެޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ބްރޮންކޯޖަން އިން އެޑެޕްޓިވް އިމިއުން ރިސްޕޮންސްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް އަދި ބީ ލިމްފޯސައިޓްސް ވައިރަލް އެންޓިޖެންސް ދެނެގަތުމާއި ރިސްޕޮންސް ޕްރޮމޯޓްކޮށް، ވަކި އެންޓިބޮޑީތަކާއި ސައިޓޮޓޮކްސިކް ޓީ ސެލްތައް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ވައިރަސް ޖެހިފައިވާ ސެލްތައް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ނައްތާލައެވެ.
ނިންމުން
ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތު ދެމެހެއްޓުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތައް ކުރިއަރައި ދިއުމުގައި ބްރޮންކޯޖަން އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ނޭވާހިއްލުން، ސީއޯޕީޑީ، އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ޖެހޭ ބަލިތައް ފަދަ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެކި ހާލަތްތަކުގައި ބްރޮންކޯޖަންގެ މިންވަރާއި، ވަޒީފާތަކާއި، ބެހިފައިވާ މިންވަރަށް ބަދަލު އައިސް، މި ބަލިތަކުގެ ޕެތޯފިޒިއޮލޮޖިކަލް މެކޭނިޒަމްތަކުގައި ބައިވެރިވެއެވެ.
މަސްދަރުތައް
[1] ބަޝާ އެލް، ހަމްޒޭ އެމް، ސޮކާރަސް އޭ، އެޓް އަލް. ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތާއި ސީރިއާގެ ކޯޅުން: ސްކޯޕިންގ ލިޓަރޭޗަރ ރިވިއުއެއް[ޖޭ]. މެޑް ކޮންފްލް ސަރވައިވް، 2024،40(2):111-152.ޑީއޯއައި:10.1080/13623699.2024.2343996.
[2] ހެރެރޯ-ކޯޓިނާ ބީ، ލީ އޭއެލް، އޮލިވެއިރާ އޭ، އެޓް އަލް. ބްރޮންކިއެކްޓޭސިސް ޖެހިފައިވާ ބޮޑެތި މީހުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމު ސާފުކުރުމުގެ އުކުޅުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ޔޫރަޕިއަން ރެސްޕިރޭޓަރީ ސޮސައިޓީގެ ބަޔާނެއް[J]. ޔޫރަޕިއަން ރެސްޕިރޭޓަރީ ޖާނަލް، 2023،62(1).ޑީއޯއައި:10.1183/13993003.02053-2022.
[3] މިލަރ އެމް ޑީ ސައިޓިންގ ފޮރިން-ލެންގުއޭޖް ރިސޯސަސް އެންޑް ޓްރާންސްލެޝަންސް[M]//މިލަރ އެމް ޑީ. ޗަމް: ސްޕްރިންޖަރ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕަބްލިޝިންގ، 2023:251-265.ޑީއޯއައި: 10.1007/978-3-031-18479-6_7.
[4] ސޮލޮމަން އެސް، އާރޮން ޕީ.ޓެކްނިކްސް އިން ކާޑިއޯޕަލްމޮނަރީ ފިޒިއޮތެރަޕީ[އެމް]. 2017. އައިއެސްބީއެން: 9788184452334
[5] އަގްރަވާލް އޭ، މަބަލިރާޖަން ޔޫ.ރިޖުވެނޭޓިންގ ސެލްއުލަރ ރެސްޕިރޭޝަން ފޯރ އޮޕްޓިމައިޒިންގ ރެސްޕިރޭޓަރީ ފަންކްޝަން: ޓާގެޓިންގ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ[ޖޭ]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-ލަންގް ސެލިއުލަރ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ފިޒިއޮލޮޖީ، 2016،310(2):L103-L113.DOI:10.1152/ajplung.00320.2015.
[6] ޑޫރިއެކްސް އާރ، ލަވިން ޖޭޕީ، ސްކަގްނޯލް އައި، އެޓް އަލް. އިންޓްރާޕެރިކާޑިއަލް ބްރޮންކޯޖެނިކް ސިސްޓް އެސެންޑިންގ އެއޯޓާ[J] އަށް ތާށިވެފައި ހުރެއެވެ. ތޮރަސިކް އެންޑް ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސާޖަން، 2014،62(2):189-191.DOI:10.1055/s-0031-1298060.
[7] މޮނާސެލިޑްޒޭ ޖޭއާރ، ޚަވިންސަން ވީ، ގޯރގޮޝިޑްޒޭ އެމްޒެޑް، އެޓް އަލް. ޑީއެންއޭ ތަރމޮސްޓޭބިލިޓީއަށް ޕެޕްޓައިޑް ބްރޮންކޯޖަން (Ala-Asp-Glu-Leu) ގެ އަސަރު[J]. ބުލެޓިން އޮފް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ބަޔޮލޮޖީ އެންޑް މެޑިސިން، 2011،150(3):375-377.DOI:10.1007/s10517-011-1146-x.
ހަމައެކަނި ދިރާސާގައި ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި އުފެއްދުން:
