ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
1 މަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
ތަޢާރަފު
ލައިފް ސައިންސްތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަރަމުންދާއިރު، މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ފުންވެ، މުސްކުޅިވުމާ ދެކޮޅަށް ފައިދާހުރި ގޮތްތައް ހޯދުމަކީ ސައިންޓިފިކް މުޖުތަމައުގައި މުހިންމު މައުޟޫއަކަށް ވެއްޖެ އެވެ. ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކުގައި ރައްކާތެރި ސްޓްރަކްޗަރތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އެންޓި އެޖިންގް އިފެކްޓްސް އެކުލެވޭ ސިންތެޓިކް ކުރު ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށްވާ އެޕިޓަލޮން އަކީ ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ސަމާލުކަން ހޯދާފައިވާ އެއްޗެކެވެ.
ޓެލޯމިއާ ދިގުކުރުމާ ގުޅުންހުރި ކޮންޓެންޓް
(1) ޓެލޯމިއަރސްގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ
ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮންޒަރވްޑް ރިޕީޓިވް ނިއުކްލިއޯޓައިޑް ސިކުއެންސްތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސާދާ ޑީއެންއޭ ޓެންޑަމް ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތަކާއި އެއާ ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކުން އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ޖީން ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ކްރޮމޮސޯމް ސްޓެބިލިޓީގެ އިންޓެގްރިޓީ ދެމެހެއްޓުމުގައި ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ސެލް ބައިބައިވުމުގެ ތެރޭގައި ޑީއެންއޭ ރިޕްލިކޭޝަން މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ލިމިޓެޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ޓެލޯމިއަރސް މަޑުމަޑުން ކުރުވެއެވެ. ޓެލޯމިއަރސް ވަކި މިންވަރަކަށް ކުރުވުމުން ސެލްތައް ސެނެސެންސް ނުވަތަ އެޕޮޕްޓޮސިސް މަރުހަލާއަށް ވަދެ، އެހެންކަމުން ޓެލޯމިއަރސް އަށް މެޓަފޯރިކަލީ ކިޔަނީ 'ސެލްއުލަރ ކްލޮކް އޮފް ލައިފް.' އެވެ.
ފޮޓޯ 1 އެޕިޓަލް އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްދިނެވެ.
(2) ޓެލޯމިއަރ ދިގުކުރުމުގެ ގޮތްތައް
ޓެލޮމެރޭޒް މަގު
ޓެލޮމެރޭޒް އަކީ ރިވަރސް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޭޒް އެކްޓިވިޓީ އެކުލެވޭ ރައިބޮނިއުކްލިއޯޕްރޮޓީން ކޮމްޕްލެކްސް އެކެވެ. އެއީ ޓެލޯމިއާ ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތައް ސިންތެސިސްކޮށް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކަށް އިތުރުކުރުމަށް ޓެމްޕްލޭޓެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ އާރްއެންއޭ ބޭނުންކޮށްގެން ޓެލޯމިއާގެ ދިގުމިން ދެމެހެއްޓޭނެ އެއްޗެކެވެ. އާދައިގެ އިންސާނާގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް މަދު ނުވަތަ ނެތް ކަމަށާއި، ކޮންމެ ސެލް ބައިވުމަކާއެކު ޓެލޯމިރޭޒް މަޑުމަޑުން ކުރުވަމުންދާ ކަމަށް ވެސް ޑރ. ނަމަވެސް ގިނަ ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒް އަލުން އެކްޓިވޭޓްވެ، ޓިއުމަރ ސެލްތައް މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް ގިނަވެ، މަރުނުވާކަން ހާސިލް ކުރުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޕްރައިމަރީ މެޓަސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ބައެއް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުން ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް %10.7 މެޓާސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާސް އިން ޓީއީއާރުޓީ ޕްރޮމޯޓަރ މީއުޓޭޝަންސް އާއި ޔޫޓީއެސްއެސް ހައިޕަރމެތައިލޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ޓެލޮމިރޭޒް އެކްޓިވޭޝަން އިންޑައުސް ކުރުމުން ޓެލޯމިއަރ އިލޮންގޭޝަން ހާސިލް ވެއެވެ.
އޭއެލްޓީ މަގު
ޓެލޯމިރޭޒް މަގުގެ އިތުރުން ޓެލޯމިރޭޒް އިންޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމެއް ވެސް ވެއެވެ. މި މަގު މުހިންމު ގޮތެއްގައި ޓްރިގަރ ކުރެވެނީ އޭޓީއާރުއެކްސް އިންއެކްޓިވޭޝަން ގެ ސަބަބުން ކަމަށާއި، މިއީ ބައެއް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މަގެކެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޕްރައިމަރީ މެޓަސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ގާތްގަނޑަކަށް %32.1 ކޭސްތަކުގައި އޭއެލްޓީ މެކޭނިޒަމް މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިއާ އިލޮންގޭޝަން ހާސިލްވާއިރު، %30 ސާމްޕަލްތަކުން އޭޓީއާރުއެކްސް ނިއުކްލިއަރ ޑިލީޝަންސް ފެނި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭއެލްޓީ މަގު އެކްޓިވޭޓްވެއެވެ.
(3) އެޕިޓަލޮން އެންޑް ދަ މެކޭނިޒަމް އޮފް ޓެލޯމިއަރ އެލޮންގޭޝަން
އެޕިޓަލޮންގެ އަސަރު ޓެލޮމެރޭޒް އަށް
އެޕިޓަލޮން އަކީ ޕައިނިއަލް ގްލޭންޑް އިން ނަގާ ގުދުރަތީ ޕެޕްޓައިޑް އެޕިތަލަމިއަން ގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަތަރު އެމިނޯ އެސިޑް (އެލަނިން، ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، އެސްޕާޓިކް އެސިޑް، އަދި ގްލައިސިން) އިން އެކުލެވޭ ސިންތެޓިކް ކުރު ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕިޓަލޯން ޓެލޯމިރޭޒްގެ ހަރަކާތްތެރިކަން އިތުރުކޮށްދީ ޓެލޯމިއާގެ ދިގުމިނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެ އެވެ. ރަޝިޔާގެ ދިރާސާވެރިންގެ ގްރޫޕަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދިފައިވަނީ 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެޕިޓަލް އިން ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުގައި ހުންނަ ޓެލޯމިއާތައް ރައްކާތެރިކޮށް ދިގުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެންޒައިމް ޓެލޯމިރޭޒް ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރެވޭ ކަމަށެވެ. މިވަގުތު އެޕިޓަލޮން އިން އިންސާނުންގެ ޓެލޯމިރޭސް ސީދާ ދިގުކޮށްލެވޭނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތް ނަމަވެސް، ބައެއް ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެލޯމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުވުމުގެ މާނައަކީ އިތުރު ޓެލޯމިއަރ ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތައް ސިންތެސިސްކޮށް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކަށް އިތުރުކޮށް، ޓެލޯމިރޭޒް ކުރުވުމުގެ ރޭޓް ލަސްވެ، ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ވެސް ހާސިލް ކުރެވިދާނެ އެވެ.
ފޮޓޯ 2 އިން ވިޓްރޯގައި ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އޫސައިޓް މުސްކުޅިވުމުގެ ތެރޭގައި އެޕިޓަލޮން އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ ވަޒީފާ ރައްކާތެރިކޮށްދިނެވެ.
އެޕިޓަލޯންގެ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް އިން އުފެދެނީ ކޮމްޕްލެކްސް ނެޓްވޯކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސެލްއުލަރ ޕްރޮސެސްތައް ކަމަށްވާ ބޮޑުވުމާއި، ގިނަވުމާއި، މުސްކުޅިވުން ފަދަ ކަންކަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް މުޢާމަލާތުކުރާ ނެޓްވޯކެކެވެ. މި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން އެޕިޓަލޮން އިން ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ސެލް ސައިކަލް ރެގިއުލޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކަށް އަސަރުކޮށް، ސެލް ބައިބައިވުމުގެ ތެރޭގައި ޓެލޯމިއަރސް އަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުތައް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި އެޕިޓަލޮން އަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ޖަމާވުމުން ޑީއެންއޭ އަށް ގެއްލުން ލިބި، ޓެލޯމިއާ ސްޓެބިލިޓީއަށް އަސަރު ކުރާނެ އެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްގެން، އެޕިޓަލޮން އިން ޓެލޯމިއަރސްގެ އާދައިގެ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ފުންކްޝަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ޓެލޯމިއަރ ދިގުވުމަށް ފަހި ޝަރުތުތަކެއް އުފެދެއެވެ.
(4) ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމުގައި އެޕިޓަލޮންގެ ދައުރު އަދާކުރާ ގޮތުގެ ތަޖުރިބާގެ ހެކިތައް
އިން ވިޓްރޯ ސެލް ތަޖުރިބާތަކެވެ
އިން ވިޓްރޯ ސެލް ކަލްޗަރ އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުގައި ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް އެޕިޓަލޮން އިތުރުކުރުމުން ބައެއް ސެލްތަކުގައި ޓެލޮމެރޭޒް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުވެއެވެ. ދިރާސާވެރިން ވަނީ ސެލް ކަލްޗަރ މީޑިއަމް އަށް 0.1 އެމްއެމް ގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަނެއްގައި އެޕިޓަލޯން އެޅިފައެވެ. ދުވަސްކޮޅަކު ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށްފަހު ސެލްތަކުގައި ޓެލޮމެރޭޒް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ލެވެލް އިތުރުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނު ކަމަށާއި، މިއީ އެޕިޓަލޮން އިން ޓެލޯމެރޭޒް ސިންތެސިސް ނުވަތަ އެކްޓިވޭޝަން ކުރިއަރުވާފާނެ ކަމުގެ ނިޝާނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓެލޯމިއާ ދިގުމިން ވަޒަންކުރުމުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އެޕިޓަލޯން ނެތް ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު، ތަޖުރިބާ ގްރޫޕްގައި ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމުގެ ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް ލަސްވެ، ބައެއް ސެލްތަކުގައި ކުޑަކޮށް ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ފެނިފައިވެއެވެ.
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކެވެ
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި، ތަޖުރިބާ ޖަނަވާރުތަކަށް (މަސް ފަދަ) އިންޖެކްޝަން ނުވަތަ އަނގައިން ދިނުމުން އެޕިޓަލޯން ދިނުމުން، އެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ޓިޝޫ ސެލްތައް ތަޙުލީލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބައެއް ޓިޝޫތަކުގައި (ފުރަމޭއާއި ކިޑްނީ ފަދަ) ޓެލޮމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް އިތުރުވެ، ޓެލޯމިއާގެ ދިގުމިން ނިސްބަތުން ސްޓޭބަލްވެފައިވެއެވެ. މައުސް ލިވަރ ސެލްތަކުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕިޓަލޯން އިން ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގައި ފަރުވާ ނުލިބުނު ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު ފުރަމޭގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޮމިރޭޒް އެކްޓިވިޓީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެ، އެތައް މަހެއް ވަންދެން މެދުނުކެނޑި ބެލުމަށްފަހު ފަރުވާ ނުލިބުނު ގްރޫޕަށްވުރެ ފުރަމޭގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒް ކުރުވުމުގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިކަމުން އިތުރަށް އެނގިގެންދަނީ ޖަނަވާރުތަކުގައި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމަށް އެޕިޓަލޯންގެ ހެޔޮ އަސަރު ކުރާކަމެވެ.
އެންޓި-އޭޖިންގ-ރިލެޓެޑް ކޮންޓެންޓް
(1) މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްސް
އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަދި މުސްކުޅިވުން
އުމުރުން ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ރެޑޮކްސް ބެލެންސް އަށް ބުރޫއަރާ، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އެއްވެ އެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ގައި ވަރުގަދަ އޮކްސިޑޭޓިވް ޕްރޮޕަޓީސް އެކުލެވިގެންވާއިރު، ޕްރޮޓީން، ލިޕިޑްސް، އަދި ޑީއެންއޭ ފަދަ ސެލްއުލަރ ބަޔޯމޮލިކިއުލްސް އޮކްސިޑައިޒް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުންނައިރު، އޭގެ ސަބަބުން ސެލްގެ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ފުންކްޝަން އަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ. އޮކްސިޑައިޒްޑް ޕްރޮޓީންތަކުގެ އާދައިގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީ ގެއްލި، އޮކްސިޑައިޒްޑް ލިޕިޑްސް ސެލްއުލަރ މެމްބަރޭން ފްލޫޑިޓީއާއި ސްޓެބިލިޓީއަށް ގެއްލުން ލިބި، ޑީއެންއޭ އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްގެ ސަބަބުން ޖީން މީއުޓޭޝަންސް އާއި ސެލްއުލަރ ޑިސްފެންޝަން އުފެދި، މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ސެލްތަކާއި ޖަރާސީމު މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްވެދާނެއެވެ.
ސެލްއުލަރ އެޖިންގ އެންޑް އެޕޮޕްޓޮސިސް
ސެލް މުސްކުޅިވުމާއި އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ މުސްކުޅިވުމުގެ މަރުހަލާގައި ހިނގާ މުހިންމު ހާދިސާތަކެކެވެ. އެކި ސްޓްރެސް ފެކްޓަރސް (އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް، ޑީއެންއޭ ޑެމޭޖް ފަދަ) ސެލްތަކަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ ސެލްތައް މުސްކުޅި ހާލަތަކަށް ވަދެއެވެ. މުސްކުޅިވާ ސެލްތަކުގެ ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި ސެލް ސައިކަލް ހުއްޓުވުމާއި، މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކާއި، ވަކި ސައިޓޮކިންތަކެއް ނިކުތުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ ޓިޝޫ ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ޕްރޮގްރާމްޑް ސެލް ޑެތު ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ނަމަވެސް އުމުރު އިތުރުވަމުންދާވަރަކަށް އެޕޮޕްޓޮސިސްގެ ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްތަކަށް ބުރޫއަރާ، މާގިނައިން ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް އެޕޮޕްޓޮސިސް ހެދުމުން ޓިޝޫތަކުގެ ފަންކްޝަނަލް ދަށްވެ، އެންމެ ފަހުން ފާޅުވަނީ ޖަރާސީމު މުސްކުޅިވުމުގެ ގޮތުގައެވެ.
ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމާއި މުސްކުޅިވުން
ކުރިން ވެސް ދެންނެވި ފަދައިން ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމަކީ މުސްކުޅިވުމުގެ މުހިންމު އެއް ނިޝާނެވެ. ސެލްތައް ބައިބައިވަމުންދާވަރަކަށް ޓެލޯމިއަރސް މަޑުމަޑުން ކުރުވެއެވެ. ޓެލޯމިއަރސް ކްރިޓިކަލް ދިގުމިނަކަށް ވާސިލްވުމުން ސެލްތައް ބައިބައިވުން ހުއްޓި މުސްކުޅި ހާލަތަކަށް ވަދެއެވެ. އަދި ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ޑީއެންއޭ އަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ޖަވާބު ރިއެކްޝަންތައް އުފެދި، ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާއި އެޕޮޕްޓޮސިސް އިތުރަށް އަވަސްވެ، ޖަރާސީމުގެ ޖުމްލަ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްއަށް އަސަރުކުރާ ކަމެކެވެ.
ފޮޓޯ 3 ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އެޖިންގ އޫސައިޓްތަކުގައި ކުރީކޮޅު އެޕޮޕްޓޮސިސް އަށް އެޕިޓަލޯންގެ އަސަރު.
(2) އެޕިޓަލޮންގެ އެންޓި-އޭޖިންގ މެކޭނިޒަމް
އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެކްޓިވިޓީ
އެޕިޓަލޯން އަކީ މެލަޓޮނިން އާއި އަޅާކިޔާއިރު އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީއެއް ލިބިފައިވާ ފައިދާހުރި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެކެވެ. އެއީ ސީދާ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި އާރ.އޯ.އެސް ސްކޭވެންޖްކޮށް، އާރ.އޯ.އެސް ގެ ސަބަބުން ބަޔޯމޮލިކިއުލްތަކަށް ލިބޭ އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މައުސް އޫސައިޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި އިން ވިޓްރޯ ތަޖުރިބާއެއްގައި ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް 0.1 އެމްއެމް އެޕިޓަލޮން އިތުރުކުރުމުން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ދަށްވުމަކީ ސެލްއުލަރ މެމްބަރޭން އިންޓެގްރިޓީއާއި، އާދައިގެ ޕްރޮޓީން ފުންކްޝަން އަދި ޑީއެންއޭ ސްޓެބިލިޓީ ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމަކަށް ވާތީ، ސެލްއުލަރ މުސްކުޅިވުން ލަސްވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެޕިޓަލޯން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެންޒައިމް ސިސްޓަމްސް (ސުޕަރއޮކްސައިޑް ޑިސްމިއުޓޭޒް އަދި ކެޓަލޭޒް ފަދަ) ގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ސެލްގެ އަމިއްލަ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށްދީ، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިތުރަށް ލުއިކޮށްދެއެވެ.
މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ ސެލްތަކުގެ ހަކަތަ ބާރުގަދަ ތަންތަން ކަމަށާއި، އެތަކެތީގެ ވަޒީފާގެ ހާލަތަކީ ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އުމުރާއެކު މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް މަޑުމަޑުން ދަށްވެ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް ދަށްވުމާއި، އޭޓީޕީ އުފެއްދުން މަދުވުމާއި، އާރ.އޯ.އެސް އުފެއްދުން އިތުރުވުމުން ފާޅުވެއެވެ. އެޕިޓަލޯން އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުކޮށްދީ، މިކަމުގެ ސަބަބުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. މައުސް އޫސައިޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓެއްގައި އެޕިޓަލޮން އިން ފަރުވާ ދިން އޫސައިޓްތަކުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެ، 12 އަދި 24 ގަޑިއިރު މުސްކުޅިވުމަށްފަހު މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުވެފައިވެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕިޓަލް އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދަމަހައްޓައި، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑިސްފެންޝަންގެ ސަބަބުން ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުން މަދުކުރެވޭނެ ކަމެވެ. އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުވުމަކީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދީ، ސެލްގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
އެޕޮޕްޓޮސިސް ހުއްޓުވުން
މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްގައި ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މާގިނައިން ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ގެ ސަބަބުން ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ދަށްވެދާނެ އެވެ. އެޕިޓަލޯން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެޕޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ދިމާވުން މަދުކުރެއެވެ. މައުސް އޫސައިޓް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓެއްގައި، އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އަށް 24 ގަޑިއިރު ފަހުން، އެޕިޓަލޮން ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕްގެ އޫސައިޓްގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް ރޭޓް ފަރުވާ ނުދިން ގްރޫޕަށްވުރެ މާ ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިކަން ނިސްބަތްކުރެވޭނީ އެޕިޓަލޯން އަށް އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށް މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކުރުން ފަދަ މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން އެޕޮޕްޓޮސިސް ސިގްނަލްތައް އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައި، އެޕޮޕްޓޮސިސް ދަށްކޮށް، އާދައިގެ ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ހަށިގަނޑުގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްވުމަށެވެ.
(3) އެޕިޓަލޮންގެ އެންޓި-އޭޖިންގ އިފެކްޓްސްގެ ތަޖުރިބާގެ ހެކިތައް
އޫސައިޓްތަކަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރު
އެޕިޓަލޯން އިން އޫސައިޓްގެ ފެންވަރަށް ކުރާ އަސަރުތައް ތަހުގީގުކުރި ތަޖުރިބާތަކުން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި އެޕިޓަލޯން އިން އޫސައިޓްތަކަށް ޕޯސްޓް އޮވިލޭޝަން އެޖިންގް އާއި ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ޕޯސްޓް އޮވިލޭޝަން ވަގުތު އިތުރުވަމުންދާވަރަކަށް އޫސައިޓްތަކުގެ ތަރައްޤީގެ ޤާބިލުކަން މަޑުމަޑުން ދަށްވެއެވެ. ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް 0.1 އެމްއެމް އެޕިޓަލޯން އެޅިއިރު، 6، 12، އަދި 24 ގަޑިއިރު ކަލްޗަރ ކުރުމަށްފަހު އޫސައިޓް ކޮލިޓީ ވަޒަންކުރެވުނެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕިޓަލް ފަރުވާ ދިނުމުން ސްޕިންޑްލް ޑިފެކްޓްސް އާއި ކޯޓިކަލް ގްރެނިއުލްސް އާދަޔާ ހިލާފަށް ބެހިފައިވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުވެ، އޫސައިޓް އެޕޮޕްޓޮސިސް ދަށްވެ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕިޓަލޯން އިން އޫސައިޓްތަކުގެ އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ ޕްރޮސެސް ލަސްކޮށް، އެތަކެތީގެ ފެންވަރާއި ތަރައްޤީގެ ޤާބިލުކަން ދެމެހެއްޓުމާއި، އެޕިޓަލޯންގެ އެންޓި އެޖިންގ އަސަރުތަކުގެ ސެލްއުލަރ ލެވެލްގެ ހެކި ފޯރުކޮށްދެވިދާނެ ކަމެވެ.
ޖަނަވާރުތަކުގެ ޖުމްލަ މުސްކުޅިވުމަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި، ކާނާ ނުވަތަ އިންޖެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް ދިގު މުއްދަތަކަށް އެޕިޓަލް ދިނުމަށްފަހު، މަސްތަކުގައި މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ބައެއް އިންޑިކޭޓަރުތަކުގައި ކުރިއެރުންތަކެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ފަރުވާ ނުލިބޭ ކޮންޓްރޯލް މަސްތަކާ އަޅާބަލާއިރު، އެޕިޓަލޮން ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގައި ޑެންސަރ، ވިދާ ފަރުމަސް، މޮބިލިޓީ އިތުރުވެ، ވަކި މިންވަރަކަށް އުމުރު ދިގުވުން ފެނިފައިވެއެވެ. މައުސް ޓިޝޫތަކުގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕިޓަލޮން ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގެ ފުރަމޭ އާއި ކިޑްނީ ފަދަ މުހިންމު ގުނަވަންތަކުގައި ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމާއި މުސްކުޅިވުމުގެ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕަށް ވުރެ މާ ދަށްވެ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕިޓަލޮން އަކީ ސެލްގެ ފެންވަރުގައި މުސްކުޅިވުމާ ދެކޮޅަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި ޖަނަވާރުތަކުގެ ފެންވަރުގައި މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް ލަސްކޮށްދީ، ޖަނަވާރުތަކުގެ ސިއްހަތާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
އެޕިޓަލޮންގެ އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓްސް
މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް
އެންޓި-އޭޖިންގ ތެރަޕީ
ޓެލޯމިއާ އިލޮންގޭޝަން އަދި އެންޓި އެޖިންގް އާއި ބެހޭ ގޮތުން އެޕިޓަލޮންގެ ދިރާސާތަކުން ހޯދި ހޯދުންތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ އާ އެންޓި އެޖިންގް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. އާބާދީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޓްރެންޑް ހަލުވިވަމުންދާއިރު، އެންޓި އެޖިންގް ތެރަޕީތަކަށް ޑިމާންޑް ދަނީ ބޮޑުވަމުންނެވެ. އެޕިޓަލޮން އިން ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރަނީ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި، އުމުރާ ގުޅުން ހުރި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފަރުވާތައް ތަރައްގީ ކުރުމަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދާ ކަމަށެވެ. ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަށް އެޕިޓަލޮން އިން ނިއުރޯންތައް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދީ ޓެލޯމިއާ ދިގުމިން ދެމެހެއްޓި، ނިއުރޯނަލް މުސްކުޅިވުމާއި މަރުވުން ލަސްވެ، ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުވެ، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށްފާނެ އެވެ.
ނަސްލީ ސިއްހަތު ރަނގަޅުކުރުން
ރިޕްރޮޑަކްޓިވް މެޑިސިންގެ ދާއިރާއިން އެޕިޓަލޯން އަކީ އޫސައިޓްތަކަށް ވަކި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އަންހެނުން އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް އޫސައިޓްގެ ފެންވަރު ދަށްވެ، ދަރިމައިނުވުމާއި ދަރިފުޅުގެ ތަރައްޤީގެ އާދަޔާޚިލާފު ކަންތައްތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ. އެޕިޓަލޯން އިން އޫސައިޓް މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް، އޫސައިޓްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް، އިން ވިޓްރޯ ފަރޓިލައިޒޭޝަން ފަދަ އެސިސްޓެޑް ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ޓެކްނޮލޮޖީތަކަށް އާ ސަޕޯޓިވް ފިޔަވަޅުތަކެއް ފޯރުކޮށްދެ އެވެ. އިން ވިޓްރޯ އޫސައިޓް ކަލްޗަރ ގެ ތެރޭގައި އެޕިޓަލޯން އިތުރުކުރުމުން ދަރިމައިވުމުގެ ރޭޓާއި ދަރިފުޅު ތަރައްޤީވުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުވެ، އެސިސްޓެޑް ރިޕްރޮޑަކްޝަންގެ ކާމިޔާބީގެ ރޭޓް އިތުރުވެ، ދަރިމައިނުވާ ދެމަފިރިންނަށް ދަރިން ހޯދުމުގެ އެދުން ފުއްދުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ނިންމުން
އެޕިޓަލޯން އިން ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމާއި އެންޓި އެޖިންގ ގައި ބޮޑު ޕޮޓެންޝަލްއެއް ދައްކައެވެ. އަދިވެސް އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް ހައްލުކުރަންޖެހޭ ބައެއް މައްސަލަތައް ހުރި ނަމަވެސް، ސައިންޓިފިކް ތިއަރީއާއި އިޖުތިމާޢީ އެޕްލިކޭޝަންގައިވެސް އޭގެ މުހިންމުކަން ފަރުވާކުޑަ ނުކުރެވޭނެއެވެ. ދިރާސާތައް ފުންވަމުންދާ ވަރަކަށް އެޕިޓަލް އިން އިންސާނުންގެ ސިއްހަތުގެ ދާއިރާއަށް އިތުރު ހައިރާންކަމާއި ކުރިއެރުންތަކެއް ގެނެސްދޭނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.
މަސްދަރުތައް
[1] ޓެޓެރިން އޯ، ޖީވީ އެސް އެޕިޓަލޮން[ޖޭ]. 2023. https://www.researchgate.net/publication/370060637_އެޕިޓަލޮން.
[2] ޔޫއެ އެކްސް، ލިއު އެސްއެލް، ގުއޯ ޖޭއެން، އެޓް އަލް. އެޕިޓަލޯން އިން ވިޓްރޯގައި މައުސް އޫސައިޓްސް އަށް ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އެޖިންގ އާއި ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ[J]. އެޖިންގ (އަލްބަނީ ނައި)، 2022،14(7):3191-3202.ޑީއޯއައި:10.18632/އެޖިންގ.204007.
[3] މިނާސީ އެސް، ބަލްޑީ ސީ، ޕިޗް ޓީ، އެޓް އަލް. ކުޑައިރުގެ ޕްރައިމަރީ މެޓާސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން (ALT) ގެ އަލްޓަނޭޓިވް ލެންގްތެނިންގ (ALT) މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވޭޓްވުން[J]. ޖާނަލް އޮފް ނިއުރޯ-އޮންކޮލޮޖީ، 2019،142(3):435-444.DOI:10.1007/s11060-019-03127-w.
ހަމައެކަނި ރިސާޗް ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި ޕްރޮޑަކްޓް:
