Cocer Peptides fɛ 
a bɛ kalo 1 bɔ
BƐƐRƐ KUNNAFONIW NI FƐRƐW KUNNAFONIW BƐƐ MIN BƐ NI WEBSITE KAN NA, U BƐ KUNNAFONIW FƆLƆ DƆRƆN NI KALANSENW YE.
Fɛn minnu bɛ di nin siti in kan, olu dabɔra ɲininiw dɔrɔn kama in vitro. Sɛgɛsɛgɛli in vitro (latinkan na: *glasi kɔnɔ*, o kɔrɔ ye gilasi kɔnɔ) bɛ kɛ hadamaden farikolo kɔkan. Nin fura ninnu tɛ furaw ye, Ameriki ka dumuniko ni furako ɲɛmɔgɔso (FDA) ma sɔn u ma, wa u man kan ka kɛ ka furakɛli bana, bana walima bana si bali, k’a furakɛ, walima k’a furakɛ. A dagalen don kosɛbɛ sariya fɛ ka nin fɛn ninnu don hadamaden walima bagan farikolo la cogo o cogo.
Kuma bɛɛ lajɛlen
Glutathione, n’a bɛ fɔ fana ko glutathione, o ye fɛn nafama ye min bɛ sɔrɔ fɛnɲɛnamaw la kosɛbɛ. O ye tripeptide ye min bɛ kɛ ni asidi glutamic, cysteine ani glycine ye. A bɛ se ka sɔrɔ baganw, jiriw ani banakisɛ caman ka selilɛriw la, yɔrɔ minnu na a jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ farikolokisɛw kɔnɔ. Glutathione bɛ wele ko 'Master Antioxidant' ka da a ka farikolo tangacogo barikama kan. Nin tɔgɔ in bɔra a hakɛ caya la farikolokisɛw kɔnɔ ani a seko ka baara kɛ ɲɔgɔn fɛ ni farikolo tangalan wɛrɛw ye walasa k’u ka farikolo tangalan nɔw bonya.
Jaa 1 farikolo tangalanw ka baarakɛcogo jɛlen superoxide dismutase, catalase ani glutathione peroxidase.
Baarakɛcogo
Radikal hɔrɔnmaw saniya ani ka farikolokisɛw ni mitokondriyaw lakana: Radikal hɔrɔnmaw ye fɛnɲɛnɛmaw ye minnu bɛ se ka baara kɛ kosɛbɛ, minnu bɛ sɔrɔ selilɛriw ka farikoloɲɛnajɛ waati. Ni radikaliw ka ca kojugu, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka oksidan ni perokisidi tiɲɛni kɛ farikolokisɛw ni mitokondriyaw la. Glutathione bɛ kɛ ni radikaliw ye a ka sulfhydryl (-SH) kulu fɛ, k’u sɛmɛntiya ka kɛ fɛn sabatilenw ye, o la, a bɛ radikaliw bali ka bin seliluw ni mitokondriyaw kan ani ka seliluw jɔcogo n’u baaracogo ɲuman sabati. Ni farikolokisɛw bilala kɛnɛma fɛnw na i n’a fɔ fiɲɛ min bɛ wele ko ultraviolet walima fiɲɛ, radikaliw (radicaux libres) caman bɛ bɔ. Glutathione bɛ se ka jaabi teliya la walasa ka o radikaliw bɔ yen, o bɛ dɔ bɔ selilɛriw tiɲɛni farati la.
A sen bɛ farikoloɲɛnajɛ balansi la : Banakisɛw kɔnɔ, glutathione bɛ a sen don redox reactions la farikoloɲɛnajɛ waati. Enzyme reactions fɛ, a bɛ balansi mara farikolo kɔnɔ. O balansi bɛ kɛ sababu ye banakisɛw ka se ka fɛn caman kɛlɛ k’a ɲɛsin fɛn caman ma minnu bɛ sɔrɔ sigida fɛnw fɛ ani u yɛrɛ ka farikoloɲɛnajɛ fɛ u bonya waati, i n’a fɔ oksizɛni hakɛ caman, osmotiki tansiyɔn caman, furaw ani nɛgɛ ionw. Ni banakisɛw bɛ sigida la, oksizɛni caman bɛ yɔrɔ min na, u bɛ oksizɛni suguya caman (ROS) dilan. Glutathione bɛ se ka ROS dɔgɔya ni waleyaw ye minnu bɛ tugu ɲɔgɔn na, ka banakisɛw dɛmɛ u ka se ka balo o sigida suguw la.
Detoxification : Glutathione bɛ se ka siri bagaw, nɛgɛ gɛlɛnw ani fɛn jugu wɛrɛw la farikolokisɛw kɔnɔ, ka u tigɛli kɛ fɛn ye min tɛ baga ye walima baga man ca ani ka u bɔli sabati farikolo la. Nɛgɛ gɛlɛnw degun kɔrɔ, glutathione hakɛ bɛ bonya jiriw la. A bɛ fɛnɲɛnɛmaw Kɛ ni nɛgɛ gɛlɛnw ye, o bɛ dɔ Bɔ u ka baga la jiriw la. Glutathione fana bɛ se ka siri ni fɛnɲɛnamafagalanw ye minnu bɛ se ka kuran, walasa ka tiɲɛni bali biyomolekuli nafamaw la farikolokisɛw kɔnɔ (i n’a fɔ farikolojɔli dumuniw ni asidi nukiliki), o la, a bɛ seliluw tanga baga ma.
Banakisɛfagalanw fanga bonya : Glutathione fana jɔyɔrɔ ka bon farikolo tangacogo la. A bɛ se ka farikolo tangalanw ka baara kɛcogo ɲɛnabɔ, ka dɔ fara u ka baara kan, ka farikolo tangacogo ɲɛ. A bɛ se ka nɔ bila T lanposotiw ni B lanposotiw caya ni u danfara la, ka farikolo tangalanw dɛmɛ ka dunan banakisɛw dɔn ka ɲɛ ani ka u ban, ani ka farikolo dɛmɛ ka banakisɛw ni banaw kɛlɛ.
Aplikasiw (applications) minnu bɛ kɛ
Sugunɛ lakanani : Sugunɛ ye baga bɔli farikolo yɔrɔ nafama ye hadamaden farikolo la, wa a bɛ se ka tiɲɛ ka bɔ fɛn jugu suguya caman na farikoloɲɛnajɛ kɛtuma na. Glutathione bɛ sugunɛ ka baga bɔli baara ɲɛ ani ka sugunɛbilenniw dilancogo ni u lasegincogo sabati. Dɔgɔtɔrɔso la, a ka teli ka kɛ ka sugunɛbana jugumanba ni bana basigilen suguya caman furakɛ, i n’a fɔ dɔlɔminbana ani sugunɛ joginni furaw fɛ. Ni dɔlɔ bɛ sɔrɔ sugunɛ tiɲɛni na min bɛ sɔrɔ dɔlɔmin kuntaalajan fɛ, glutathione bɛ se ka dɔ bɔ oksidan degun tiɲɛni na sugunɛ na ni a bɛ radikaliw bɔ a la, o bɛ sugunɛ baarakɛcogo jiralanw ɲɛ.
Ɲɛgɛnɛsiraw ka banaw furakɛli : Ɲɛgɛnɛsiraw baarakɛcogo ɲuman nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka farikolo balansi sabati hadamaden farikolo la. Glutathione bɛ se ka ɔrimɔniw dilanni, u bɔli ani u falenfalencogo ɲɛnabɔ farikolojidɛsɛbanakisɛw la, o la, a bɛ furakɛli nɔ bila banaw la minnu bɛ tali kɛ farikolojidɛsɛbanaw la. Misali la, sɔgɔsɔgɔninjɛ bana dɔw la, glutathione bɛ se ka redox cogoya labɛn sɔgɔsɔgɔninjɛ selilɛriw kɔnɔ, o bɛ nɔ bila sɔgɔsɔgɔninjɛ hormones (sɔgɔsɔgɔninjɛ) sɔrɔli ni u bɔli la ani ka bana in ɲɛ.
Furakɛli dɛmɛnanw ma tumuw la : Tumukisɛw bɛ radikali hɔrɔnyalen caman dilan u bonya ni u caya waati. Ka fara o kan, chimiothérapie furaw ni radiyofura minnu bɛ kɛ tumu furakɛli la, olu fana bɛ se ka dɔ fara oksidan degun kan farikolo la. Glutathione bɛ se ka kɛ furakɛli faralen ye walasa ka dɔ bɔ tiɲɛni na min bɛ sɔrɔ chimiothérapie ni radiothérapie fɛ farikolokisɛw la minnu ka kɛnɛ, o bɛ banabagatɔw ka ɲɛnamaya kɛcogo ɲɛ. A bɛ se ka radikaliw bɔ, ka oksidan degun tiɲɛni dɔgɔya farikolo yɔrɔw la minnu bɛ kɛnɛya, ani ka tumokisɛw ka se ka u ka teli ka furakɛli kɛ ni chimiothérapie furaw ye, a kɛtɔ ka selilu kɔnɔ taamasiɲɛw siraw labɛn, o la, furakɛli nafa bɛ ɲɛ.
Fari finman ni a ladonni : Glutathione bɛ se ka tirosinase baara bali, ka melanin sɔrɔli dɔgɔya, ka fari fin nɔ sɔrɔ. A ka farikolo tangalanw bɛ se ka farikolokisɛw bɔ farikolokisɛw la, ka fari kɔrɔya bila kɔfɛ, ka dɔ bɔ kurukuruw ni kɔrɔya nɔw bɔli la. Fari finman ni kɔrɔya fura caman na, glutathione (glutathione) yɔrɔw bɛ sɔrɔ u la.
Fari tiɲɛnenw dilancogo: Fari min bɛ UV fiɲɛ fɛ, sigida nɔgɔli ani fɛn wɛrɛw bɛ se ka tiɲɛni kɛ. Glutathione bɛ farikolokisɛ tiɲɛnenw dilancogo ni u lasegincogo sabati, ka fari balilanw baara barika bonya, ka fari bɛɛ kɛnɛya sabati. Fari min jenilen don tile fɛ walima faritanabana bɛ min na, farikolojidɛsɛ fura minnu bɛ kɛ ni glutathione ye, olu bɛ se ka dɛmɛ don ka bana taamasiɲɛw nɔgɔya ani ka fari kɛnɛya joona.
Kuncɛli
Kuma surun na, glutathione, n’a ka farikolo tangacogo barikama ani a ka baara nafama caman bɛ farikolo la, o jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ baara suguya caman na, furakɛli fana sen bɛ o la.
Sosow (Sɔrɔyɔrɔw).
[1] Jomova K, Alomar S. Y., Alwasel S. H., ani a ɲɔgɔnnaw. Oksidanw lafasali sira caman ka ɲɛsin oksidan degun ma: farikolo tangalanw, nanomateriyali minnu bɛ anzimu ladege baara caman kɛ, ani farikolo tangalanw minnu girinya ka dɔgɔn[J]. Toxicologie ka sɛbɛnmarayɔrɔw, 2024,98(5):1323-1367.DOI:10.1007/s00204-024-03696-4.
[2] Ivanov A A. Sapitiri 8 - Glutathione jɔyɔrɔ nɛgɛ caman dalajɛli la jiriw la[M]//Hasanuzzaman M, Prasad MN V. Handbook of Bioremediation. Akademi ka gafe dilanyɔrɔ, 2021:115-152. 10.1016/B978-0-12-819382-2.00008-9.
[3] Perjesi P. Glutathione: Biosynthèse, baarakɛcogo ani ɲɛnamayako nɔfɛkow[M]. 2019. ISBN: 978-1-53614-740-7.
[4] Sarvananda, Premarathna A D. Glutathione ka furakɛli ni furakɛli nafaw: A lajɛlen, 2019[C]. Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew.
Fɛn min bɛ sɔrɔ ɲininiw dɔrɔn kama:
