لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیارەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
لەگەڵ خێرابوونی پیربوونی دانیشتووان لە کۆمەڵگەی مۆدێرن، نەخۆشییەکانی پەیوەست بە کارکردنی پەنکریاس، وەک شەکرەی جۆری دووەم و تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز، زیاتر بەرچاو کەوتوون. پانکراجین کە تێتراپێپتیدە، لەم ساڵانەی دواییدا لە بواری توێژینەوەی تەندروستی پەنکریاسدا سەرنجێکی بەرچاوی بەدەستهێناوە.
وێنەی یەکەم پێکهاتەی کیمیایی پانکراجین.
کاریگەرییە ڕێکخراوەییەکانی پەنکراجین لەسەر کارکردنی هێلکەدانەکانی پەنکریاس
ڕێکخستنی گلوکۆز
لە توێژینەوەکان لەسەر مەیموونە بەساڵاچووەکانی ڕیسوس، دەرکەوت کە دوای بەکارهێنانی ژەمی ستانداردی گلوکۆز، ڕێژەی 'ونبوون'ی گلوکۆز لە ئاژەڵە بەساڵاچووەکاندا کەمتر بووە بە بەراورد بە ئاژەڵە گەنجەکان، ئەمەش ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی توانای پاککردنەوەی گلوکۆز. بەڵام کاتێک مەیموونە بەساڵاچووەکانی ڕیسوس لە ڕێگەی دەرزی ناو ماسولکەوە (50 میکرۆگرام/ئاژەڵ/ڕۆژ بۆ ماوەی 10 ڕۆژ) پانکراجینیان پێدرا، ڕێژەی 'ونبوونی' گلوکۆز بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد بوو. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە پانکراجین دەتوانێت توانای میتابۆلیکی جەستە بۆ گلوکۆز بەرز بکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی پاککردنەوەی خێراتری گلوکۆزی خوێن و پاراستنی ئاستی گلوکۆزی خوێن جێگیر. ئەم میکانیزمەی کارکردن پەیوەندی بە ڕێکخستنی خانەکانی ناوپۆشی پەنکریاس لەلایەن پانکراجینەوە هەیە، چونکە دەتوانێت دەردانی ئەنسۆلین هان بدات یان هەستیاری ئەنسۆلین بەرز بکاتەوە، بەمەش وەرگرتنی شانەکانی دەوروبەر و بەکارهێنانی گلوکۆز زیاد دەکات و ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت.
ڕێکخستنی ئاستی ئەنسۆلین و سی پێپتید
هەروەها توێژینەوەکە دەریخستووە کە دوای بەکارهێنانی گلوکۆز، لوتکەی ئاستی ئەنسۆلین و سی پێپتید (٥ و ١٥ خولەک دوای دەرزی گلوکۆز) لە ئاژەڵە بەساڵاچووەکاندا زیاتر بووە بە بەراورد بە ئاژەڵە گەنجەکان. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە شێوازی دەردانی ئەنسۆلین لە ئاژەڵە بەساڵاچووەکاندا نائاساییە. بەکارهێنانی پانکراجین ئەنسۆلینی ئاسایی پلازما و جووڵەی سی پێپتید دەگەڕێنێتەوە. سی-پێپتید بە ڕێژەیەکی یەکسان لە مۆلی لەگەڵ ئەنسۆلین دەردرێت، و گۆڕانکاری لە ئاستەکانیدا ڕەنگدانەوەی کارکردنی خانەکانی β-پەنکریاسە. پەنکراجین ئاستی ئاسایی ئەنسۆلین و سی پێپتید دەگەڕێنێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ کاریگەری ڕێکخستنی ئەرێنی لەسەر کارکردنی خانەی β لە پەنکریاس، کە یارمەتی پاراستنی ڕیتمەکانی دەردانی ئەنسۆلینی ئاسایی دەدات. ئەمەش زۆر گرنگە بۆ جێگیرکردنی ئاستی گلوکۆزی خوێن و دڵنیابوون لە میتابۆلیزمی ئاسایی گلوکۆز لە جەستەدا.
پانکراجین و باشترکردنی تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز
ئەنجامی تاقیکردنەوەی ئاژەڵان
نۆ مەیموونی مێینەی بەساڵاچوو کە لە ڕووی کلینیکیەوە تەندروست بوون لە تەمەنی ٢٠-٢٥ ساڵدا وەک بابەتەکانی توێژینەوەکە بەکارهێنران. کە 5 کەسیان بە دەرزی پانکراجین (0.05 میلیگرام/ئاژەڵ/ڕۆژ، دەرزی ناو ماسولکەکان، بۆ ماوەی 10 ڕۆژ)، و 4 کەسیان دەرمانی دژە شەکرەی بەکارهێنراوی باوی گلیمیپیراید (4 میلیگرام/ئاژەڵ/ڕۆژ، بەڕێوەبردنی زارەکی، بۆ ماوەی 10 ڕۆژ)یان پێدرا. هەردوو جۆری Pancragen و glimepiride ئاستی گلوکۆزی بنەڕەتی خوێنی مەیموونە بەساڵاچووەکانیان کەمکردەوە. پانکراجین نەک تەنها گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت، بەڵکو ئاستی ئەنسۆلین و سی پێپتیدیش دەگەڕێنێتەوە بۆ ئاسایی، ئەمەش کاریگەری گەڕاندنەوەی لەسەر تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز لە ئاژەڵە بەساڵاچووەکاندا نیشان دەدات. پەنکراجین سوودی ناوازە لە باشترکردنی تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆزدا نیشان دەدات، چونکە نەک تەنها ئاستی گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە بەڵکو گرنگتر چارەسەری بنەڕەتی هۆکارەکەی دەکات لەڕێگەی ڕێکخستنی کارکردنی هێلکەدانەکانی پەنکریاس، بەمەش توانای جەستە بۆ بەرگەگرتنی گلوکۆز بەرز دەکاتەوە.
کاریگەرییە کلینیکییە ئەگەرییەکان
تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز قۆناغی پێش شەکرەیە لە جۆری دووەمی شەکرە و ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بە ئاسانی دەتوانێت بەرەو نەخۆشی شەکرە بچێت. توانای پانکراجین بۆ باشترکردنی بەرگەگرتنی گلوکۆز لە ئاژەڵە بەساڵاچووەکاندا، تێڕوانینێکی نوێ پێشکەش دەکات بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم. بۆ ئەو کەسانەی کە لە قۆناغی تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆزدان، بەتایبەتی کەسانی بەساڵاچوو، ڕەنگە پانکراجین وەک دەستێوەردانێکی سەلامەت و کاریگەر بێت بۆ دواخستنی یان ڕێگریکردن لە پێشکەوتن بۆ نەخۆشی شەکرە.
کاریگەری بەرەوپێشبردنی پانکراجین لەسەر جیاکردنەوەی خانەکانی پەنکریاس
ڕێکخستنی دەربڕینی نیشاندەری جیاکردنەوەی خانەکان
توێژینەوەکان دەریانخستووە کە لەگەڵ پیربوونی خانەکانی پەنکریاس، دەربڕینی نیشاندەری جیاکاری کەم دەبێتەوە. بەڵام، پانکراجین دەتوانێت دەربڕینی هۆکارەکانی جیاکردنەوەی پەنکریاس (وەک PDX1 و PTFLA) و نیشاندەری خانەی دوورگە (PDX1، PAX6، PAX4، FOXA2، و NKX2.2) لە هەردوو کلتوری 'گەنج' و 'تەمەن'دا هان بدات. ئەم هۆکارانەی جیاکاری زۆر گرنگن بۆ جیاکردنەوەی ئاسایی و پاراستنی کارایی خانەکانی پەنکریاس. PDX1 ڕێکخەرێکی سەرەکی گەشەکردنی پەنکریاس و کارکردنی خانەکانی β پەنکریاسە، و زیادبوونی دەربڕینی یارمەتی پێشخستنی جیاکردنەوە و چاکبوونەوەی کارایی خانەکانی βی پەنکریاس دەدات. پەنکراجین جیاکردنەوەی خانەکانی پەنکریاس بۆ خانە کاراییە ئاساییەکان بەرەوپێش دەبات بە بەرزکردنەوەی دەربڕینی ئەم نیشاندەرانەی جیاکاری.
میکانیزمی جیاکردنەوە و کاریگەرییە تەندروستییەکان
پەنکراجین جیاکردنەوەی خانەکانی دوورگەی پەنکریاس و ئاسینار هان دەدات، پرۆسەیەک کە یەکێکە لە میکانیزمە سەرەکییەکانی بنەمای کاریگەرییەکانی دژە شەکرە و دژە هەوکردن. بە پەرەپێدانی جیاکردنەوەی خانەکان، پانکراجین یارمەتی پاراستنی یەکپارچەیی پێکهاتەیی و کارایی شانەکانی پەنکریاس دەدات، توانای پەنکریاس بۆ ڕێکخستنی ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەکاتەوە، هەروەها زیانەکانی هەوکردن بۆ شانەکانی پەنکریاس کەمدەکاتەوە. ئەم پێشخستنی جیاکردنەوەی خانەکانی پەنکریاس ئامانجێکی چارەسەری پۆتانسێل بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە پەیوەندیدارەکانی پەنکریاس وەک شەکرە و هەوکردنی پەنکریاس دابین دەکات.
توانای بەکارهێنانی پانکراجین لە دانیشتوانی بەساڵاچوودا
چارەسەرکردنی تێکچوونی کارکردنی پەنکریاس کە پەیوەندی بە تەمەنەوە هەیە
لە پێکهاتەی دیمۆگرافیای کۆمەڵایەتی مۆدێرن، زیادبوونی بەرچاوی دانیشتوانی بەساڵاچوو یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی بەرزبوونەوەی ژمارەی نەخۆشانی جۆری دووەمی شەکرە و تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز. کاریگەرییە ئەرێنییەکانی پانکراجین لەسەر کارکردنی هێلکەدانەکانی پەنکریاس لە سەرەتاییە بەساڵاچووەکانی غەیرە مرۆڤدا، توانای بەکارهێنانی بەرفراوانی لە دانیشتوانی بەساڵاچوودا پێشنیار دەکەن. دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر تێکچوونی کارکردنی پەنکریاس کە پەیوەندی بە تەمەنەوە هەیە لە کەسانی بەساڵاچوودا ڕێکبخات و باشتری بکات، یارمەتیان دەدات ئاستی گلوکۆزی خوێن و کارکردنی پەنکریاس بە شێوەیەکی ئاسایی بپارێزێت.
ئەنجام
بە کورتی، پانکراجین کاریگەری ئەرێنی فرەلایەنەی لە بواری تەندروستی پەنکریاسدا نیشانداوە. دەتوانێت کارکردنی هێلکەدانەکانی پەنکریاس ڕێکبخات، بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی گلوکۆزی خوێن و شێوازی دەردانی ئەنسۆلین و سی پێپتید باشتر بکات؛ کاریگەرییەکی باشی چاککردنەوەی هەیە لەسەر تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز، ستراتیژی نوێ بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی جۆری دووەمی شەکرە دابین دەکات؛ بە پێشخستنی جیاکردنەوەی خانەکانی پەنکریاس، سەقامگیری پێکهاتە و کارکردنی شانەکانی پەنکریاس دەپارێزێت، ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی وەک شەکرە و هەوکردنی پەنکریاس.
سەرچاوەکان
[1] گۆنچارۆڤا ئێن دی، ئیڤانۆڤا ئێڵ جی، ئۆگانیان تی ئێ، و هاوکارانی. [ڕاستکردنەوەی تێکچوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز بە بەکارهێنانی تێتراپێپتید (Pancragen) لە مەیموونە کۆنەکانی مێینەی ڕیزوسدا][J]. پێشکەوتنەکان لە زانستی پیر، 2015،28(3):579-585.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=وەرگرتنەوە&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=28509500&query_hl=1
[2] گۆنچارۆڤا ئێن دی، ئیڤانۆڤا ئێڵ جی، ئۆگانییان تی ئی، و هاوکارانی. [کاریگەری تێتراپێپتیدی پانکراجین لەسەر کارکردنی ناوپۆشی پەنکریاس لە مەیموونە پیرەکاندا][J]. پێشکەوتنەکان لە زانستی پیر، 2014،27(4):662-667.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=وەرگرتنەوە&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=25946840&query_hl=1
[3] خڤینسۆن ڤی، دورنۆڤا ئەی ئۆ، پۆلیاکۆڤا ڤۆ، و هاوکارانی. کاریگەرییەکانی پەنکراجین لەسەر جیاکردنەوەی خانەکانی پەنکریاس لە کاتی پیربوونیان[J]. بولیتینی بایۆلۆجی و پزیشکی تاقیکاری، 2013،154(4):501-504.DOI:10.1007/s10517-013-1987-6.
بەرهەمێک کە تەنها بۆ بەکارهێنانی توێژینەوە بەردەستە:
