ڕێتاتروتید (GLP-3) 40mg

▎ پێکهاتەی GLP-3

▎ توێژینەوەی GLP-3

پاشخانی توێژینەوە بۆ GLP-3 چییە؟

بڵاوبوونەوەی قەڵەوی و میتابۆلیزمی جۆری دووەم لە جیهاندا بەردەوامە لە بەرزبوونەوە، ئەمەش ئاستەنگێکی بەرچاوی تەندروستی گشتی دروستکردووە. دەرمانە تاکە یان دوو ئامانجەکانی ئێستا سنوورداربوونیان هەیە لە کاریگەری و سەلامەتیدا. لەسەر بنەمای تیۆری ڕێکخستنی هاوبەشی فرە ئامانج لە ڕێگەی میحوەرەکەی ئەنسۆلینی گەدە و ڕیخۆڵە، لێکۆڵینەوەکان ڕۆڵی تەواوکەری GLP-1، GIP و گلوکاگۆنیان لە ڕێکخستنی گۆڕانکاری خۆراکدا ئاشکرا کردووە، کە بنەمایەکی تیۆری بۆ پەرەپێدانی ئاگۆنیستە فرە وەرگرەکان دابین دەکات.

بە پشتبەستن بە ئەزموونی پێشووی پەرەپێدانی دەرمانی دوو ئامانج، توێژەران GLP-3 یان دیزاین و باشتر کرد لەسەر بنەمای تایبەتمەندییە پێکهاتەییەکان و میکانیزمەکانی ئاماژەدانی ئەم وەرگرە سێ لایەنانە. بە چالاککردنی GLP-1R، GIPR، و GCGR لە یەک کاتدا، کۆنترۆڵی گلایسیمیکی بەهێزتر و کەمکردنەوەی کێش بەدەست دەهێنێت.

میکانیزمی کارکردن بۆ GLP-3 چییە؟

ئاگۆنیزمی وەرگر

GLP-3 وەکو ئاگۆنیستێکی سێ وەرگر کاردەکات کە وەرگرەکانی GLP-1، GCGR و GIP دەکاتە ئامانج ^[1]..

ئاگۆنیزمی وەرگری GLP-1: GLP-1 هۆرمۆنێکی ئینکرێتینە کە لەلایەن خانەکانی L ی ڕیخۆڵەوە دەردرێت. لەگەڵ بەستنەوەی بە وەرگرەکانی GLP-1، GLP-3 دەردانی ئەنسۆلین بە شێوەیەکی وابەستە بە چڕیی گلوکۆز بەرەوپێش دەبات. لە کاتی بەرزبوونەوەی شەکری خوێندا، GLP-3 بە وەرگرەکانی GLP-1 دەبەسترێتەوە، ڕێڕەوی ئاماژەدانی خوارەوە چالاک دەکات کە خانەکانی βی پەنکریاس هان دەدەن بۆ دەردانی ئەنسۆلین و دابەزینی ئاستی گلوکۆزی خوێن. هەروەها ڕێگری لە دەردانی گلوکاگۆن دەکات و بەرهەمی گلوکۆزی جگەر کەمدەکاتەوە، ئەمەش گلوکۆزی خوێن زیاتر جێگیر دەکات. هەروەها ئاگۆنیزمی وەرگری GLP-1 بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات، تێربوون زیاد دەکات و وەرگرتنی خۆراک کەمدەکاتەوە، ئەمەش یارمەتیدەرە لە بەڕێوەبردنی کێش ^[2]..

ئاگۆنیزمی وەرگری GCGR: گلوکاگۆن بە شێوەیەکی گشتی لە کاتی دابەزینی شەکری خوێن کاردەکات بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی گلوکۆزی خوێن. کارکردنی ئاگۆنیستەکانی GLP-3 لەسەر GCGR ئاڵۆزە. لە شانە چەورییەکاندا، یارمەتی چەوری شلبوونەوە دەدات و ئۆکساندنی ترشی چەوری زیاد دەکات، بەمەش خەرجکردنی وزە زیاد دەکات. لە جگەردا، ئاگۆنیزمی مامناوەندی GCGR لەوانەیە پرۆسەکانی وەک گلوکۆنۆجینێسیس ڕێکبخات، کە کارکردنی گۆڕانکارییەکانی جگەر باشتر دەکات. ئەمەش ڕێگری دەکات لە زیادەڕۆیی لە دروستبوونی گلوکۆنۆ کە ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی شەکری خوێن لە هەمان کاتدا سەقامگیرییەکی تەواو لە گلوکۆزی خوێندا دەپارێزێت بۆ دابینکردنی داواکاری وزەی جەستە ^[1]..

ئاگۆنیزمی وەرگری GIP: GIP کە هۆرمۆنێکی تری ئینکرێتینە، لەلایەن خانەکانی K لە دوانزەگرێ و کۆئەندامی زاوزێ دوای ژەمەکان دەردرێت. ئاگۆنیزمی وەرگری GIP ی GLP-3 دەردانی ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، هاوکاری لەگەڵ GLP-1 دەکات بۆ باشترکردنی ڕێکخستنی گلوکۆز. بە پێچەوانەوە، چالاککردنی وەرگری GIP لەوانەیە کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری و هاوسەنگی وزە هەبێت. توێژینەوەکانی Brzozowska P ئاماژە بەوە دەکەن کە GIP یارمەتی وەرگرتنی گلوکۆز و دروستکردنی چەوری لە خانە چەورییەکاندا دەدات. بەڵام لە ژێر کاریگەری GLP-3، ئاماژەدانی GIP ڕێکدەخرێت بۆ باشترکردنی بەکارهێنانی وزە نەک تەنها پەرەپێدانی هەڵگرتنی چەوری، بەمەش یارمەتی بەڕێوەبردنی کێش دەدات ^[1]..

وێنەی 1 میکانیزمەکانی کارکردنی GLP-3 ^[3]..

ڕێکخستنی گشتگیری پرۆسەکانی میتابۆلیک

ڕێکخستنی وزەی شەکرە: بە چالاککردنی ئەو سێ وەرگرەی کە لە سەرەوە باسمان کرد، GLP-3 بە شێوەیەکی گشتگیر میتابۆلیزمی وزە ڕێکدەخات. یارمەتی شلبوونەوەی چەوری دەدات، زیادکردنی چوونە ژوورەوەی ترشی چەوری بۆ ناو مایتۆکۆندریای بۆ ئۆکساندنی β و زیادکردنی خەرجکردنی وزە. دروستبوونی چەوری کەمدەکاتەوە بە ڕێگریکردن لە وەرگرتنی ترشی چەوری و دروستکردنی سێ گلیسیرید لە خانە چەورییەکان، بەمەش گۆڕانکاری لە هەڵگرتنی وزە و هاوسەنگی خەرجییەکانی جەستەدا دەکات بۆ ئاسانکاری لە دابەزاندنی کێش. لە توێژینەوە پەیوەندیدارەکانی ئاژەڵ و تاقیکردنەوە کلینیکیەکان لەلایەن Jastreboff AM، بەڕێوەبردنی GLP-3 ڕێژەی خەرجکردنی وزەی زیادکرد و وردە وردە ڕێژەی چەوری جەستەی لە کەسانی قەڵەودا کەمکردەوە ^[4]..

ڕێکخستنی گلوکۆزی شەکرە: GLP-3 لە ڕێگەی چەندین ڕێگاوە گلوکۆزی خوێن دەگۆڕێت. لە دەرەوەی هاندانی دەردانی ئەنسۆلین لە ڕێگەی چالاککردنی وەرگری GLP-1 و GIP، کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی گلوکۆزی جگەر هەیە بە ڕێکخستنی GCGR. زیادەڕۆیی لە دروستبوونی گلوکۆنی جگەر سەرکوت دەکات، بەرهەمی گلوکۆز کەمدەکاتەوە، و لە هەمان کاتدا وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆزی شانەکانی دەوروبەر بەرز دەکاتەوە، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێنی ئاسایی دەپارێزێت. ئەمە بە تایبەتی بۆ نەخۆشە قەڵەوەکان کە میتابۆلیزمی جۆری دووەمیان هەیە، بە شێوەیەکی کاریگەر گلوکۆزی خوێن کۆنتڕۆڵ دەکات و بارودۆخی شەکرە باشتر دەکات ^{[2] .}.

ڕێکخستنی میتابۆلیکی جگەر: لەناو جگەردا، GLP-3 نەک تەنها میتابۆلیزمی گلوکۆز دەگۆڕێت بەڵکو کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوریش هەیە. دروستکردن و کەڵەکەبوونی سێ گلیسیریدی جگەر کەمدەکاتەوە، چەوری جگەر باشتر دەکات، و بەهای چارەسەری ئەگەری هەیە بۆ نەخۆشی چەوری جگەری ناکحولی (NAFLD). لە تاقیکردنەوە کلینیکیەکان کە بەشداربووانی تووشبوو بە نەخۆشی چەوری جگەری پەیوەست بە تێکچوونی کارکردنی میتابۆلیزم (MDAFLD) بەشداربوون، GLP-3 ڕێژەی چەوری جگەری بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردەوە، ئەمەش کاریگەری ڕێکخستنی ئەرێنی خۆی لەسەر میتابۆلیزمی جگەر نیشان دەدات ^[5]..

 کاریگەری لەسەر کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە

GLP-3 بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات بە چالاککردنی وەرگرەکانی GLP-1. خاوبوونەوەی بەتاڵکردنەوەی گەدە ماوەی مانەوەی خۆراک لە گەدەدا درێژدەکاتەوە، تێربوونی بەردەوام دروست دەکات و خواردنی دواتر کەمدەکاتەوە. لە هەمان کاتدا، ڕەنگە کاریگەری لەسەر دەردانی هۆرمۆنی ڕیخۆڵە و جووڵەی ڕیخۆڵە هەبێت، زیاتر هەرسکردنی گەدە و ڕیخۆڵە و پرۆسەکانی مژینی ماددە خۆراکیەکان ڕێکبخات، بەمەش کاریگەرییەکی گشتگیر لەسەر وەرگرتنی وزە و کێشی جەستە دەبێت ^[2]..

میکانیزمی هاوکاری لە نێوان کاریگەرییە ئاگۆنیستیەکانی GLP-3 لەسەر وەرگرەکانی GLP-1، GCGR، و GIP چییە؟

هاوکاری لە ڕێکخستنی وزەی شەکرە

زیادبوونی خەرجکردنی وزە: چالاککردنی GCGR یارمەتی گلایکۆجینۆلیسیس و گلوکۆنۆجینێسیس دەدات بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی گلوکۆزی خوێن. هەروەها خەرجکردنی وزە بەرز دەکاتەوە بە زیادکردنی میتابۆلیزمی چەوری و سەرکوتکردنی وەرگرتنی خۆراک لە ڕێگەی تێربوونی ناوەندی. ئاگۆنیستەکانی GLP-1R دەردانی ئەنسۆلین هان دەدەن و کاریگەری پارێزەری دڵ و دەمارەکان دروست دەکەن، لە هەمان کاتدا وەرگرتنی وزە کەم دەکەنەوە بە دواخستنی بەتاڵبوونەوەی گەدە و سەرکوتکردنی ئارەزووی خواردن. لە کاتێکدا چالاکبوونی GIPR لە شانە چەورییەکاندا یارمەتی کەڵەکەبوونی چەوری دەدات، چالاککردنی ناوەندییەکەی وەرگرتنی خۆراک کەمدەکاتەوە و زیادبوونی کێش کەمدەکاتەوە. GLP-3 لە یەک کاتدا ئەم سێ وەرگرە دەکاتە ئامانج، هاوسەنگییەکی نوێ لە نێوان وەرگرتنی وزە و خەرجکردندا دادەمەزرێنێت. ئەمەش بە شێوەیەکی کاریگەرتر کورتهێنانی وزە بەدەست دەهێنێت، بەمەش دابەزاندنی کێش ئاسانتر دەبێت.

ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوری: ئاگۆنیزمی GCGR میتابۆلیزمی چەوری بەرز دەکاتەوە، لە کاتێکدا چالاککردنی GIPR لە شانە چەورییەکان کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوریش هەیە. ڕەنگە ئاگۆنیستەکانی GLP-1R بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر میتابۆلیزمی چەوری هەبێت لە ڕێگەی میکانیزمەکانی وەک باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین. کارکردنی هاوبەشیان باشتر دروستکردن و تێکچوون و گواستنەوەی چەوری ڕێکدەخات، کەڵەکەبوونی چەوری کەمدەکاتەوە و دابەشکردنی چەوری جەستە باشتر دەکات. بۆ نموونە، لێکۆڵینەوەکان لەسەر نەخۆشە قەڵەوەکان دەریانخست کە دوای بەکارهێنانی GLP-3 بۆ ماوەیەک، ڕێژەی چەوری جەستە کەمیکردووە و پرۆفایلی چەوری تا ڕادەیەک باشتر بووە، ئەمەش کاریگەرییە هاوبەشەکانی لە ڕێکخستنی میتابۆلیزمی چەوریدا پێشنیار دەکات ^[6]..

کاریگەرییە هاوبەشەکان لە ڕێکخستنی گلوکۆزدا

بەرزبوونەوەی دەردانی ئەنسۆلین: ئاگۆنیستەکانی GLP-1R گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنن بە بەستنەوە بە وەرگرەکانی GLP-1 و بەرەوپێشبردنی دەردانی ئەنسۆلین. GIP بە هەمان شێوە خانەکانی β پەنکریاس هان دەدات بۆ بەرهەمهێنانی کاریگەری دەردانی ئەنسۆلین هاوشێوەی ئەوانەی کە بەهۆی وەرگرتنی خۆراکەوە هێنراونەتە ئاراوە. GLP-3 کە لە یەک کاتدا GLP-1R و GIPR چالاک دەکات، دەردانی ئەنسۆلین بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەکاتەوە، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەرتر ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێت. هەرچەندە GCGR بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندی بە بەرزبوونەوەی گلوکۆزی خوێنەوە هەیە، بەڵام کاریگەرییەکانی- وەک بەرەوپێشبردنی خەرجکردنی وزە- دەتوانێت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەشداربێت لە سەقامگیری گلوکۆز کاتێک بە شێوەیەکی هاوبەش لەگەڵ وەرگرەکانی وەک GLP-1R کاردەکات. سەرەڕای ئەوە، بەکارهێنانی تێکەڵاوی GLP-1 و GCGR بە شێوەیەکی هەڵبژێردراو بەرپەرچی مەترسی بەرزبوونەوەی شەکری خوێن دەداتەوە کە بەهۆی GCGRەوە هێنراوەتەوە، ئەمەش ڕێکخستنی وردتر و کاریگەرتری گلوکۆز دەکات.

ڕێکخستنی هۆمۆستاسیس گلوکۆز: چالاککردنی هاوبەشی ئەم سێ وەرگرە درێژدەبێتەوە لە دەردانی تەنها ئەنسۆلین بۆ ئەوەی ڕێکخستنی گشتگیری هۆمۆستاسیسی گلوکۆز لەخۆبگرێت. بە کاریگەریکردن لەسەر وەرگرتنی گلوکۆز، بەکارهێنان و هەڵگرتن لە چەندین شانەدا لەوانە جگەر، ماسولکە و چەوری، GLP-3 گلوکۆزی خوێن لە مەودای تاڕادەیەک جێگیردا دەپارێزێت، ڕێگری لە هەڵاوسانی بەرچاو دەکات. لە توێژینەوەیەکدا لەلایەن نیکۆڵس ئێسەوە کە نەخۆشانی جۆری دووەمی میتابۆلیزمی تێدابوو، بەڕێوەبردنی GLP-3 بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاو لە ئاستی هیمۆگلۆبینی گلایککراو، کە ئاماژەیە بۆ کاریگەرییە ئەرێنییەکانی لەسەر کۆنترۆڵی درێژخایەنی گلایسیمیک و نیشاندانی کاریگەرییە هاوبەشەکانی سێ وەرگرەکە لە ڕێکخستنی هێمۆستاسیس گلوکۆز ^[6]..

چالاککردنی هاوبەشی ڕێڕەوی گواستنەوەی سیگناڵ

چالاککردنی ڕێڕەوی نیشانە باوەکان: GLP-1R، GCGR، و GIPR بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی پڕۆتینەکانی G (Gαs)ەوە نیشانە دەدەن. کاتێک GLP-3 کار لەسەر ئەم سێ وەرگرە دەکات، کۆدەبێتەوە بۆ چالاککردنی ڕێڕەوی هاوبەشی خوارەوە وەک ڕێڕەوی cAMP-PKA. ئەم چالاککردنی ڕێڕەوی هاوبەش کارایی و هێزی گواستنەوەی سیگناڵەکان بەرز دەکاتەوە، کاریگەرییە ڕێکخراوەییەکان لەسەر میتابۆلیزمی خانەیی و ئەرکە فیزیۆلۆژییەکان گەورە دەکات.

هەماهەنگی ڕێڕەوی جیاواز: لە کاتێکدا کە ڕێڕەوی هاوبەش هاوبەشە، هەر وەرگرێک تۆڕەکانی ئاماژەدانی ناوازەش چالاک دەکات. GLP-3 ئەم ڕێڕەوە جیاوازانە بە شێوەیەکی هاوبەش لە کاتی چالاککردنی وەرگرەکاندا دەگۆڕێت، کە ڕێکخستنی میتابۆلیکی هاوئاهەنگ چالاک دەکات.

ڕێکخستنی هاوبەشی کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە

کاریگەری لەسەر دەردانی هۆرمۆنی گەدە و ڕیخۆڵە: ئاگۆنیستەکانی GLP-1R دەردانی GLP-1 هان دەدەن، لە کاتێکدا ئاگۆنیستەکانی GIPR دەردانی GIP ڕێکدەخەن. ئەم هۆرمۆنانەی گەدە و ڕیخۆڵە ڕۆڵی گرنگ دەگێڕن لە گۆڕینی جووڵەی گەدە و ڕیخۆڵە و هەرسکردن و مژینی. بە چالاککردنی هەردوو وەرگرەکە لە یەک کاتدا، GLP-3 ڕێکخستنی گشتگیرتر بۆ دەردانی هۆرمۆنی گەدە و ڕیخۆڵە دابین دەکات، بەمەش کاریگەری لەسەر کارکردنی گەدە و ڕیخۆڵە هەیە. لەوانەیە هەڵمژینی خێرای ماددە خۆراکیەکان کەم بکاتەوە بە گۆڕینی ڕێژەی بەتاڵبوونەوەی گەدە و جووڵەی ڕیخۆڵە، ئەمەش یارمەتیدەرە لە کۆنترۆڵکردنی کێش و گلوکۆزی خوێن.

باشترکردنی ژینگەی گۆڕانکارییەکانی گەدە و ڕیخۆڵە: بە ڕێکخستنی دەردانی هۆرمۆنی گەدە و ڕیخۆڵە، GLP-3 هەروەها ژینگەی گۆڕانکارییەکانی ناو کۆئەندامی هەرس بەرز دەکاتەوە. گەشەکردن و میتابۆلیزمی بەکتریا سودبەخشەکانی ڕیخۆڵە بەرەوپێش دەبات و کارکردنی بەربەستی ڕیخۆڵە دەگۆڕێت. ئەم گۆڕانکاریانە ڕەنگە زیاتر کاریگەرییان لەسەر دۆخی گۆڕانکاری گشتی جەستە هەبێت. بە شێوەیەکی هاوبەش کاردەکەن لەگەڵ کاریگەرییەکان لەسەر میتابۆلیزمی وزە و ڕێکخستنی گلوکۆزی خوێن، ئەم میکانیزمانە بەکۆمەڵ بەشدارن لە کاریگەرییە چارەسەرییەکان دژی قەڵەوی و تێکچوونەکانی میتابۆلیزمی پەیوەندیدار.

بەکارهێنانی GLP-3 چین؟

چارەسەری قەڵەوی

کاریگەرییە بەرچاوەکانی دابەزاندنی کێش: چەندین تاقیکردنەوەی کلینیکی کاریگەری GLP-3 لە چارەسەرکردنی قەڵەویدا نیشان دەدەن. لە تاقیکردنەوەیەکی قۆناغی 2 دوو کوێر، هەڕەمەکی، پلاسیبۆ-کۆنتڕۆڵکراو لەلایەن Jastreboff AM کە 338 گەورەساڵ تێیدا بەشداربوون، بەشداربووان هەفتانە GLP-3یان بە ژەمە جیاوازەکان یان پلاسیبۆ بۆ ماوەی 48 هەفتە وەرگرت. ئەنجامەکان دەریانخستووە کە لە هەفتەی ٢٤دا، گروپی 1mg تێکڕای دابەزینی کێشیان بەدەستهێناوە بە ڕێژەی 7.2%، گروپی تێکەڵاوی 4mg 12.9%، گروپی تێکەڵاوی 8mg 17.3%، و گروپی 12mg 17.5% دابەزیوە، لەکاتێکدا گروپی پلاسیبۆ تەنها 1.6% دابەزیوە. تا هەفتەی 48، گروپی 1mg تێکڕای دابەزینی کێشی 8.7%، گروپی تێکەڵاوی 4mg 17.1%، گروپی تێکەڵاوی 8mg 22.8%، گروپی 12mg 24.2%، و گروپی پلاسیبۆ 2.1% دابەزی. لە نێوان ئەو بەشداربووانەی کە 4mg، 8mg و 12mg GLP-3یان وەرگرتووە، 92%، 100% و 100% بە ڕێککەوت 5% یان زیاتریان دابەزاندنی کێشیان بەدەستهێناوە. 75% و 91% و 93% کێشیان دابەزاندووە بە ڕێژەی 10% یان زیاتر. و 60%، 75% و 83% 15% یان زیاتری کێشیان دابەزاندووە، بە بەراورد لەگەڵ 27%، 9% و 2% لە گروپی پلاسیبۆ. ئەم زانیاریانە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە کاریگەری GLP-3 لە کەمکردنەوەی کێش بۆ نەخۆشانی قەڵەو نیشان دەدەن ^[4]..

چارەسەری جۆری دووەمی شەکرە

کاریگەری کۆنترۆڵکردنی گلیسیمیک: توێژینەوەکانی لۆپێز دی سی و هاوکارانی. ئاماژە بەوە دەکەن کە GLP-3 کاریگەری ئەرێنی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گلایسیمیک لە نەخۆشانی جۆری دووەمی میتابۆلیزمدا هەیە. لە تاقیکردنەوەیەکدا کە 353 بەشداربووی تێدابوو، GLP-3 هیمۆگلۆبینی گلایکراوی (HbA1c)ی بە ڕێژەی 1.64% کەمکردەوە بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ. ئەمەش کاریگەری GLP-3 لە دابەزاندنی ئاستی گلوکۆزی خوێن لە نەخۆشانی جۆری دووەمی میتابۆلیزمدا نیشان دەدات، بەمەش بەشدارە لە باشترکردنی دەرئەنجامە کلینیکیەکان ^[7]..

سوودی میکانیزمی تێکەڵاو: GLP-3 کار لەسەر چەندین وەرگر دەکات، کە سوودێکی ناوازە پێشکەش دەکات بە بەراورد بە ئاگۆنیستە تاکە وەرگرەکان لە ڕێگەی میکانیزمی ئاگۆنیستی تێکەڵاوییەوە. نەک تەنها گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت بە هاندانی دەردانی ئەنسۆلین بەڵکو هەستیاری ئەنسۆلین بەرز دەکاتەوە، ئەمەش وا دەکات خانەکانی جەستە بە شێوەیەکی کاریگەرتر ئەنسۆلین بەکاربهێنن بۆ کۆنترۆڵکردنی گشتگیری گلایسیمیک. کاریگەرییەکانی کەمکردنەوەی کێش زیاتر دۆخی میتابۆلیزم لە نەخۆشانی جۆری دووەمی میتابۆلیزمدا باشتر دەکەن، چونکە قەڵەوی هۆکارێکی مەترسیدارە بۆ حاڵەتەکە و دابەزینی کێش ئاسانکاری دەکات بۆ بەڕێوەبردنی باشتری گلوکۆزی خوێن ^[5]..

چارەسەری نەخۆشی چەوری جگەری نا کحولی

کەمکردنەوەی ڕێژەی چەوری جگەر: GLP-3 توانای کەمکردنەوەی ڕێژەی چەوری جگەری لە نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی چەوری جگەری پەیوەست بە تێکچوونی گۆڕانکاری خۆراک (MDAFLD) و ڕێژەی چەوری جگەر ≥10% نیشان دا. لە تاقیکردنەوەیەکی هەڕەمەکی، دوو کوێر، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ، 98 بەشداربوو بە شێوەیەکی هەڕەمەکی دەستنیشانکران بۆ وەرگرتنی دەرزی ژێر پێستی هەفتانەی GLP-3 (1 میلیگرام، 4 میلیگرام، 8 میلیگرام، یان 12 میلیگرام) یان پلاسیبۆ بۆ ماوەی 48 هەفتە. ئەنجامەکان دەریانخست کە لە هەفتەی ٢٤دا، مامناوەندی گۆڕانکاری لە ڕێژەی چەوری جگەر بە بەراورد بە هێڵی بنەڕەتی -٤٢.٩% بووە لە گروپی ١ میلیگرام، -٥٧.٠% لە گروپی ٤ میلیگرام، -٨١.٤% لە گروپی ٨ میلیگرام، و -٨٢.٤% لە گروپی ١٢ میلیگرام، بە بەراورد بە +٠.٣% لە گروپی پلاسیبۆ. ئەم دۆزینەوانە ئاماژە بەوە دەکەن کە GLP-3 بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێژەی چەوری جگەر کەمدەکاتەوە، ئەمەش بەهای چارەسەری پۆتانسێل بۆ نەخۆشی چەوری جگەری ناکحولی نیشان دەدات ^[8]..

باشترکردنی کارکردنی گۆڕانکاری جگەر: GLP-3 کارکردنی گۆڕانکاری جگەر بەرز دەکاتەوە بە ڕێکخستنی وزە و میتابۆلیزمی چەوری. یارمەتی ئۆکساندن و تێکچوونی چەورییەکانی جگەر دەدات، کەڵەکەبوونی چەوری لە جگەردا کەمدەکاتەوە، وەڵامەکانی هەوکردن و ئاستی فشاری ئۆکسجینی لەناو جگەردا دەگۆڕێت، کاریگەرییەکی دیاریکراوی ڕێگریکردن لەسەر پێشکەوتنی NAFLD هەیە، بەمەش تەندروستی جگەری نەخۆشەکان دەپارێزێت.

ئەنجام

وەک ئاگۆنیستێکی سێ وەرگری GLP-1R/GIPR/GCGR، GLP-3 کاریگەرییە ڕێکخستنی گۆڕانکارییەکان لە ڕێگەی میکانیزمێکی هاوبەشی فرە ئامانجەوە دەخاتە ڕوو. کاریگەرییەکانی بریتین لە چالاککردنی GLP-1R بۆ سەرکوتکردنی ئارەزووی خواردن و دواخستنی بەتاڵبوونەوەی گەدە، بەمەش وەرگرتنی وزە کەمدەکاتەوە؛ چالاککردنی GIPR بۆ بەرزکردنەوەی دەردانی ئەنسۆلین و باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین؛ و چالاککردنی GCGR بۆ پێشخستنی چەوری و خەرجکردنی وزە لە هەمان کاتدا ڕێکخستنی گلوکۆزی جگەر و میتابۆلیزمی چەوری بۆ کەمکردنەوەی کەڵەکەبوونی چەوری. ئەم هاوکارییە سێ لایەنە کاریگەرییە گشتگیرەکان بەدەست دەهێنێت لەوانە کۆنترۆڵی بەهێزی گلایسیمیک، دابەزاندنی کێشی بەرچاو، و باشترکردنی میتابۆلیزمی چەوری و چەوری جگەر. بەهای سەرەکییەکەی لە چارەسەرکردنی قەڵەویدایە، بەدەستهێنانی کەمکردنەوەی کێشی وابەستە بە ژەمە دەرمانەکە بە زۆرترین لەدەستدانی 48 هەفتەیی 24.2%. بۆ میتابۆلیزمی جۆری دووەم، بە شێوەیەکی کاریگەر هیمۆگلۆبینی گلایکەتکراو دادەبەزێنێت و هێمۆستاسیس گلایسیمیک باشتر دەکات. لە نەخۆشی چەوری جگەردا کە پەیوەندی بە تێکچوونی کارکردنی گۆڕانکارییەوە هەیە، ڕێژەی چەوری جگەر بە شێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە، کە کاریگەرییەکی بەهێز لە سەرانسەری چەندین تێکچوونی گۆڕانکاری خۆراکدا نیشان دەدات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە و دەستکاری کراوە و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

ئارون ج.سانیال پزیشکی جگەرە و توێژەر و پسپۆڕە لە نەخۆشییەکانی جگەر، بەتایبەتی نەخۆشییە چەورییەکانی جگەری بێ کحولی (NAFLD) و هەوکردنی جگەری چەوریی بێ کحولی (NASH). ئەو سەر بە قوتابخانەی پزیشکی زانکۆی ڤێرجینیا کۆمۆنوێڵسە، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ئەندامی فاکەڵتییە، سانال نزیکەی هەزار بڵاوکراوەی لە گۆڤارە پێشەنگەکانی وەک شەکرەی خانە، پزیشکی سروشت، گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند و لانسێت نووسیوە. زیاتر لە ١٠٤ هەزار جار ئاماژە بە کارەکانی کراوە، ئەمەش کاریگەرییە بەرچاوەکانی لە بواری جگەردا ڕەنگدەداتەوە. لە ساڵی ١٩٩٥ەوە بەردەوام لەلایەن دامەزراوە نیشتمانییەکانی تەندروستیەوە پارەی بۆ دابین دەکرێت و لێکۆڵەری سەرەکی چوار یارمەتی چالاکانەی NIH ە. هەروەها سەنیال بەهۆی پێشەنگی لە توێژینەوە کلینیکییەکان و بەشدارییەکانی لە پەرەپێدانی ستراتیژی چارەسەری بۆ نەخۆشییەکانی جگەر ناسێنراوە. ئارون ج.سانیال لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [5].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] برزۆزۆڤسکا پ، فرانچوک ئە، نۆڤینسکا بی، ماکلۆڤیچ ئە، پالاچ کا، لێنارتویچ ئی. GLP-3 - شۆڕشگێڕانەی ئەم دواییە پەرەی پێدراوە ئاگۆنیستی GLP - پێداچوونەوە بە ئەدەبیات. کوالیتی لە وەرزشدا ٢٠٢٤. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:271031379. ئەم بەرهەمە زانستییە.

[2] دۆگریل ئێس ئەی. GLP-3 کە بەڵێن دەدات لە قەڵەویدا (و میتابۆلیزمی جۆری دووەم). ڕای پسپۆڕان لەسەر ماددە هۆشبەرەکانی لێکۆڵینەوە ٢٠٢٣؛ 32(11): 997-1001.DOI: 10.1080/13543784.2023.2283020.

[3] کاتسی ڤی، کۆتسۆپۆلۆس گ، فراگۆلیس سی، دیمیتریادیس ک، تسیوفیس ک. GLP-3- گۆڕینی یاری لە چارەسەری دەرمانی قەڵەویدا. بایۆمۆلیکیولەکان ٢٠٢٥؛ 15(6).DOI: 10.3390/biom15060796.

[4] جاسترێبۆف ئەی ئێم، کاپلان ئێڵ ئێم، فریاس ج پی، و هاوکارانی. سێ هۆرمۆن-وەرگر ئاگۆنیست GLP-3 بۆ قەڵەوی - تاقیکردنەوەیەکی قۆناغی دووەم. گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند ٢٠٢٣؛ 389(6): 514-526. DOI:10.1056/NEJMoa2301972.

[5] سانیال ئەی جەی، کاپلان ئێڵ ئێم، فریاس ج پی، و هاوکارانی. ئاگۆنیستی وەرگری هۆرمۆنی سێ لایەنە GLP-3 بۆ نەخۆشی جگەری چەوری پەیوەست بە تێکچوونی کارکردنی گۆڕانکاری: تاقیکردنەوەیەکی قۆناغی 2a بە شێوەیەکی هەڕەمەکی. پزیشکی سروشت ٢٠٢٤؛ 30: ٢٠٣٧-٢٠٤٨. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:270378167. ئەم بەرهەمە زانستییە.

[6] نیکۆڵس س، پیرۆ ڤی، لین ی، و هاوکارانی. ئاگۆنیستی وەرگری سێ هۆرمۆنی GLP-3 بە شێوەیەکی بەرچاو پرۆفایلی چەوری پڕۆتین و ئەپۆلیپۆپڕۆتین لە بەشداربووانی قەڵەوی یان کێشی زیادە باشتر دەکات. گۆڤاری دڵی ئەوروپی ٢٠٢٤؛ 45(تەواوکەری_1): ehae666-ehae1501.DOI:10.1093/eurheartj/ehae666.1501.

[7] لۆپێز دی سی، پاجیمنا جەی تی، میلان ئێم دی، و هاوکارانی. 7792 کاریگەری GLP-3 بۆ کەمکردنەوەی کێش و کاریگەرییەکانی دڵ و گۆڕانکارییەکانی لە نێوان گەورەکاندا: پێداچوونەوەیەکی سیستماتیکی و شیکارییەکانی مێتا. گۆڤاری کۆمەڵگەی هێلکەدان ٢٠٢٤؛ 8(تەواوکەری_1): bvae163-bvae749.DOI: 10.1210/jendso/bvae163.749.

[8] نەعیم م، عمران ل، بانەتوالا یو. ئازادکردنی هێزی GLP-3: سەرکەوتنێکی ئەگەری بەسەر قەڵەوی و کێشی زیادە: پەیوەندییەک. ڕاپۆرتەکانی زانستی تەندروستی ٢٠٢٤؛ 7(2): e1864.DOI: 10.1002/کاتژمێر2.1864.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بەپێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.