تیرزێپاتید ٢٠ملگم

▎ پێکهاتەی تیرزێپاتید

سەرچاوە: PubChem

ڕیزبەندی: Tyr-{Aib}-Glu-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Ile-{Aib}-لیو-Asp-Lys-Ile-Ala-Gln-{دیاسید-C20-گام a-Glu-(AEEA)2-Lys}-Ala-Phe-Val-Gln-Trp-Leu-Ile-Ala-Gly-Gly-Pro-Ser-Ser-Gly-Ala-Pro-Pro-Pro-Ser-NH2 فۆرمۆلەی گۆگردی: C 225H 348N 48O68 کێشی گۆڕانکاری: 4813 گم/مۆڵ ژمارەی CAS: 2023788-19-2 پابکیم سی ئای دی: 163285897 هاوواتاکان: Zepbound؛ مونجارۆ

▎ توێژینەوەی تیرزێپاتید

پاشخانی توێژینەوەی تیرزێپاتید چییە؟

پاشخانی توێژینەوەکانی تیرزێپاتید بە پلەی یەکەم لە گەڕان بەدوای دەرمانی چارەسەرکردنی میتابۆلیزم و داواکاری بۆ دەرمانی بەڕێوەبردنی کێشەوە سەرچاوە دەگرێت. دەرمانە تەقلیدییەکانی چارەسەرکردنی میتابۆلیزم سنوورداربوونیان هەیە، لە کاتێکدا ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 کاریگەرییەکی بەرچاو لە باشترکردنی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێندا نیشان دەدەن، ئەمەش توێژەران پاڵدەنێت بۆ پەرەپێدانی دەرمانی کاریگەرتر لە هەمان پۆل. وەکو ئاگۆنیستێکی دوو وەرگری GIP/GLP-1، تیرزێپاتید دەتوانێت ئاستی گلوکۆزی خوێن باشتر ڕێکبخات. زیادبوونی جیهانی دانیشتوانی کێشی زیادە و قەڵەو وایکردووە کۆنتڕۆڵکردنی کێش ببێتە پێویستییەکی کلینیکی بەپەلە. ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 کاریگەری کەمکردنەوەی کێشیان هەیە، ئەمەش وایان لێدەکات ببێتە ئامانج بۆ دابەزاندنی کێش. تیرزێپاتید بەهۆی دەرئەنجامە لەبارەکانی لە دابەزاندنی کێشدا سەرنجی زۆری بەدەستهێناوە.

میکانیزمی کارکردنی تیرزێپاتید چییە؟

کرداری ئاگۆنیستی دوو وەرگر: 

تیرزێپاتید دوو پێپتیدێکی هاوشێوەی گلوکاگۆنە-1 (GLP-1) و وەرگری پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپی (GIP) وابەستە بە گلوکۆز [1،2] (Wong E, 2023; Kumar D, 2022). GLP-1 و GIP هەردووکیان هۆرمۆنی ئینکرێتینن کە لە ڕیخۆڵەدا بەرهەم دەهێنرێن، ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە پاراستنی هێمۆستاسیس گلوکۆز. تیرزێپاتید کاریگەری هاوبەشی هەیە بە چالاککردنی وەرگرەکانی GLP-1 و GIP لە یەک کاتدا، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات.

ڕێکخستنی دەردانی ئەنسۆلین و گلوکاگۆن: ١. 

دروستکردن و دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات لە هەمان کاتدا دەردانی گلوکاگۆن کەم دەکاتەوە بە شێوەیەکی وابەستە بە گلوکۆز. کاتێک ئاستی گلوکۆزی خوێن بەرز دەبێتەوە، تیرزێپاتید خانەکانی β پەنکریاس هان دەدات بۆ دەردانی ئەنسۆلین، ئەمەش دەبێتە هۆی وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن دادەبەزێت؛ لە هەمان کاتدا، خانەکانی α پەنکریاس لە دەردانی گلوکاگۆن ڕێگری دەکات، بەرهەمهێنانی گلوکۆزی جگەر کەمدەکاتەوە، ئاستی گلوکۆزی خوێن زیاتر دادەبەزێنێت، و بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی گلوکۆزی خوێن لە ڕۆژوو و دوای نانخواردن کۆنتڕۆڵ دەکات ^[1،3]..

میکانیزمەکانی تری کارکردن: ١. 

هەروەها تیرزێپاتید تێربوون بەرەوپێش دەبات، کە ڕەنگە پەیوەندی بە چالاککردنی وەرگرەکانی GLP-1 و کارکردن لەسەر سیستەمی دەماری ناوەندی و کاریگەری لەسەر ناوەندەکانی ڕێکخستنی ئارەزووی خواردن هەبێت، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی وەرگرتنی خۆراک و بەو هۆیەوە یارمەتیدانی دابەزاندنی کێش. هەروەها بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات، ماوەی مانەوەی خۆراک لە گەدەدا درێژ دەکاتەوە و بە هێواشی دەچێتە ناو ڕیخۆڵە باریکە، بەمەش ڕێگری دەکات لە زیادبوونی خێرای ئاستی گلوکۆزی خوێن ^[1]..

وێنەی 1 میکانیزمی کارکردنی تیرزێپاتاید . ^[6] .

بەکارهێنانی T irzepatide چین؟

چارەسەری جۆری دووەمی میتابۆلیزم: ١. 

تیرزێپاتید پەسەندکراوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشە پێگەیشتوەکان کە میتابۆلیزمی جۆری دووەمیان هەیە وەک یارمەتیدەرێک بۆ خۆراک و وەرزشکردن. تاقیکردنەوەی SURPASS دەریخست کە تیرزێپاتید ئاستی هیمۆگلۆبین A1c (HbA1c) بە شێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە، لەگەڵ کەمبوونەوەی لە نێوان -1.87% بۆ -2.59% (-20 بۆ -28 مۆل/مۆڵ). هەروەها کۆنترۆڵی گلایسیمیکی باشتر نیشان دەدات بە بەراورد لەگەڵ هەندێک ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1، وەکو سیماگلۆتاید 1 میلیگرام لە تاقیکردنەوەی SUPRASS-2. سەرەڕای ئەوەش، دەتوانێت کێشی جەستە کەم بکاتەوە، لەگەڵ دابەزاندنی کێش لە نێوان -6.2 بۆ -12.9 کیلۆگرام لە توێژینەوە کلینیکییەکان، کە ئەمەش بە تایبەتی گرنگە بۆ ئەو نەخۆشانەی کە میتابۆلیزمی جۆری دووەمیان هەیە کە زۆرجار کێشەی کێشی زیادە یان قەڵەوییان هەیە ^[1،4]..

چارەسەری قەڵەوی: ١. 

بەو پێیەی تیرزێپاتید یارمەتی تێربوون دەدات، خواردن کەم دەکاتەوە و یارمەتی دابەزاندنی کێش دەدات، بەهای چارەسەری پۆتانسێلی هەیە بۆ ئەو نەخۆشانەی کە قەڵەوییان هەیە. توێژینەوەکان دەریدەخەن کە دەتوانێت کێش بە ڕێژەی زیاتر لە ٢٠% کەم بکاتەوە، دۆخی میتابۆلیکی نەخۆشەکان باشتر بکات، و وەک بژاردەیەکی چارەسەری نوێ بۆ قەڵەوی کاردەکات، یارمەتی نەخۆشە قەڵەوەکان دەدات کێشیان دابەزێنن و مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکانی پەیوەست بە قەڵەوی کەم بکەنەوە ^[١،٢]..

کەمبوونەوەی مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: 

ئەو نەخۆشانەی کە میتابۆلیزمی جۆری دووەمیان هەیە زۆرجار ڕووبەڕووی مەترسی زیادبوونی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان دەبنەوە. جگە لە کەمکردنەوەی شەکر و کێشی خوێن، تیرزێپاتید کاریگەری ئەرێنی لەسەر نیشاندەرەکانی پەیوەست بە دڵ و خوێنبەرەکان هەیە، لەوانە کەمکردنەوەی پەستانی خوێن، کەمکردنەوەی کەڵەکەبوونی چەوری ناوپۆشی جەستە، و دابەزاندنی ئاستی سێ گلیسیریدی سووڕ، بەمەش یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و باشترکردنی دەرئەنجامەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی نەخۆشەکان ^[4]..

چارەسەری ئەگەری بۆ هەوکردنی جگەری چەوریی ناکحولی (NASH): 

تیرزێپاتید کاریگەری چارەسەری ئەگەری هەیە لەسەر NASH. بە باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین و ڕێکخستنی میتابۆلیزمی گلوکۆز و چەوری، دەتوانێت چەوری جگەر و هەوکردن کەم بکاتەوە، کە ئاراستەیەکی نوێ بۆ چارەسەرکردنی NASH پێشکەش دەکات ^[5]..

ئەنجام

وەک ئاگۆنیستێکی دوو وەرگری GIP/GLP-1، تیرزێپاتید کاریگەرییەکی بەرچاوی لە چارەسەرکردنی میتابۆلیزم و تێکچوونەکانی میتابۆلیزمدا نیشانداوە. بە ڕێکخستنی دەردانی ئەنسۆلین و گلوکاگۆن و دواخستنی بەتاڵبوونەوەی گەدە و بەرزکردنەوەی تێربوون، بە شێوەیەکی کاریگەر ئاستی هیمۆگلۆبین A1c دادەبەزێنێت و کێشی نەخۆش کەمدەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەش، دەرمانەکە هۆکارەکانی مەترسی دڵ و خوێنبەرەکان وەک ئاستی چەوری و پەستانی خوێن باشتر دەکات و کاریگەری خۆی لە هەوکردنی چەوری جگەری بێ کحولیدا نیشان دەدات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە و دەستکاری کراوە و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

دی بلۆک سی پەیوەندی بە زانکۆی ئەنتۆرب و دامەزراوە پەیوەندیدارەکانیەوە هەیە لە بەلجیکا، لەوانە Inflamed Ctr Excellence، نەخۆشخانەی زانکۆی Antwerp (UZA و Univ Hosp Antwerp)، و Infla Med Ctr Excellence. توێژینەوەکانی چەندین دیسیپلین دەگرێتەوە، وەکو Endocrinology & Metabolism، کە تیایدا گرنگی بە هۆرمۆنەکان و تێکچوونی گۆڕانکاری خۆراک دەدات؛ گەدە و ڕیخۆڵە و جگەر، لێکۆڵینەوە لە نەخۆشییەکانی هەرس و جگەر؛ پزیشکی گشتی و ناوخۆیی، باس لە دەستنیشانکردن و بەڕێوەبردنی نەخۆشییە باوەکانی ناوەوە دەکات؛ خۆراک و خۆراک، لێکۆڵینەوە لە خۆراک و کاریگەرییە تەندروستییەکانی؛ و میزەڵدان و گورچیلە، لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی و پراکتیکی کلینیکی نەخۆشییەکانی میز و گورچیلە. زانایەکە و بەشدارییەکی بەرچاوی لە چەندین بواری پزیشکیدا هەیە. دی بلۆکی C لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [4].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] وۆنگ ئی، کۆپ ڕ، دیما ل، و هاوکارانی. تیرزێپاتید: پۆلیپێپتیدێکی ئەنسۆلینۆتڕۆپی دووانە وابەستە بە گلوکۆز و ئاگۆنیستێکی گلوکاگۆن-هاوشێوەی پێپتید-1 بۆ بەڕێوەبردنی جۆری 2 میتابۆلیزم مێلیتۆس [J]. گۆڤاری چارەسەری ئەمریکی، 2023،30(1):e26-e35.DOI:10.1097/MJT.0000000000001588.

[2] کومار د، هارشیدا د، موسیگان م، و هاوکارانی. تێڕوانینێکی گشتی لەسەر تیرزێپاتید، چارەسەری دوو ئامانج بۆ میتابۆلیزم و قەڵەوی[J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی توێژینەوە و گەشەی داهێنەرانە، 2022،7:983.DOI:10.5281/zenodo.7420605.

[3] سوێتا، گوپتا س، بنسال س، و هاوکارانی. تیرزێپاتید مۆلیکولەیەکی نوێی دژە شەکرە دوو کردار دەکاتەوە [J]. تەندروستی گشتی بدۆزەرەوە، 2024،21(1):75.DOI:10.1186/s12982-024-00200-2.

[4] دی بلۆک سی، بەیلی سی، وایشام سی، و هاوکارانی. تیرزێپاتید بۆ چارەسەرکردنی گەورەساڵان کە میتابۆلیزمی جۆری دووەمیان هەیە: ڕوانگەیەکی هێلکەدان [J]. قەڵەوی میتابۆلیزم و میتابۆلیزم، 2023،25(1):3-17.DOI:10.1111/dom.14831.

[5] سوود ئەی، کاور پ، سید ئۆ، و هاوکارانی. شۆڕشگێڕانە لە چاودێری میتابۆلیزم: پەردەلادان لەسەر توانای تیرزێپاتید لە کۆنترۆڵی گلایسیمیک و دەرەوەی [J]. پێداچوونەوەی پسپۆڕان بۆ دەرمانناسی کلینیکی، 2024،17(3):235-246.DOI:10.1080/17512433.2024.2310070.

[6] گرۆڤەر-پایز ف، گۆمێز ئە، سوارێز ئە، و هاوکارانی. لە ڕێبازێکی گلایکۆسەنتریکەوە لە نەخۆشەکەدا کە جۆری دووەمی میتابۆلیزمی مێلیتۆسی هەیە بۆ چارەسەری خۆپاراستن لە فرە ئەندامەکان و کەمبوونەوەی دەرەنجامەکانی دەمار-گێرپەنجە-دڵ و خوێنبەرەکان.[M]//2023.DOI: 10.5772/intechopen.1002363.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکزینەوەی شێوازی چارەسەری نوێ و کاریگەر بووەتە ئەرکێکی بەپەلە. IBD بریتییە لە هەوکردنی برینی قۆڵۆن، نەخۆشی کرۆن و هتد، کە بە هەوکردنی درێژخایەنی ڕیخۆڵە تایبەتمەندن و کاریگەری جددی لەسەر کوالیت� ژیانی نەخۆشەکان هەیە. شێوازەکانی چارەسەری ئێستا بریتین لە چارەسەری دەرمان و چارەسەری نەشتەرگەری، بەڵام هەردووکیان هەندێک سنوورداربوونیان هەیە. لە ساڵانی ڕابردوودا، کاریگەرییەکانی دژە هەوکردنی پێپتیدەکانی میلانۆکۆرتین وەک α-MSH لە هەوکردنی قۆڵۆنی دیکستران سەلفات سۆدیۆم (DSS) لە مشکدا وەسف کراوە. ئەمەش ئاماژەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لە توانای دژە هەوکردنی KPV دەدات. α-MSH ئەرکەکانی وەک ڕێکخستنی بەرگری و کەمکردنەوەی هەوکردنی هەیە، هەروەها سێ پێپتیدی KPV کە لێیەوە وەرگیراوە بە ئەگەری هەیە تایبەتمەندی دژە هەوکردنی هاوشێوەی هەبێت دادەنرێت.