ޓިރްޒެޕަޓިޑް 20އެމްޖީ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ޓިރްޒެޕަޓިޑް ރިސާޗް

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑް މުހިންމު ގޮތެއްގައި އުފެދިފައިވަނީ ހަކުރުބައްޔަށް ފަރުވާދޭ ބޭސްތައް ހޯދުމާއި ބަރުދަން ބެލެހެއްޓުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތަކަށް ޑިމާންޑް ބޮޑުވުމުންނެވެ. ހަކުރުބަލީގެ ފަރުވާގެ ސަގާފީ ބޭސްތަކުގައި ލިމިޓެޝަންތަކެއް ހުރިއިރު، ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅުކުރުމުގައި ބޮޑު ފައިދާއެއް ދައްކާތީ، ދިރާސާވެރިންނަށް އެއް ކްލާހުގެ މާ ފައިދާހުރި ބޭސްތައް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ރަނގަޅަށް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ބަރުދަން އިތުރުވުމާއި ފަލަ މީހުންގެ އާބާދީ އިތުރުވުމުން ބަރުދަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަކީ އަވަސް ކްލިނިކަލް ބޭނުންތެރިކަމެއް ކަމުގައި ވެއްޖެ އެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސްގެ ސަބަބުން ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ އަސަރު ކުރާތީ، އެއީ ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ އަމާޒަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަށް ސަމާލުކަން ލިބިފައިވަނީ ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ލިބުމުންނެވެ.

ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އެކްޝަން: 

ޓިރޒެޕަޓިޑަކީ ޑައުއަލް ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 (GLP-1) އަދި ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިނޯޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް (GIP) ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް [1،2](ވޮންގް އީ، 2023؛ ކުމާރ ޑީ، 2022) އެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަދި ޖީއައިޕީ އަކީ ގޮހޮރުގައި އުފެދޭ އިންކްރެޓިން ހޯރމޯންތަކެއް ކަމުން ގްލޫކޯޒް ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ސިނަޖިސްޓިކް އެފެކްޓެއް ކުރަނީ އެއްފަހަރާ ޖީއެލްޕީ-1 އަދި ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ.

އިންސިއުލިން އާއި ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން: 

އެއީ އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް އާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު ގްލޫކޯޒް އަށް ބަރޯސާވާ ގޮތެއްގައި ގްލޫކަގަން ރިލީޒް މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު މަތިވުމުން ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލްތައް އިންސިއުލިން ސެކްރެޓް ކުރުމަށް ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ގްލޫކޯޒް ނެގުމާއި ބޭނުންކުރުން ކުރިއަރުވައި، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދެއެވެ؛ ހަމައެއާއެކު، ޕެންކްރިއޭޓިކް α-ސެލްތަކުން ގްލޫކަގަން ނިކުތުން ހުއްޓުވައި، ހެޕަޓިކް ގްލޫކޯޒް އައުޓްޕުޓް މަދުކޮށް، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު އިތުރަށް ދަށްކޮށް، ރޯދައާއި ކެއުމަށްފަހު ލޭގައި ހުންނަ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކޮށްދެއެވެ ^[1،3]..

ޢަމަލުކުރުމުގެ އެހެން މެކޭނިޒަމްތައް: 

އަދި ޓިރްޒެޕަޓިޑް އިން ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، މިއީ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކުރުމާއި، މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރުމާއި، ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ރެގިއުލޭޓްކުރާ މަރުކަޒުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަދި ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ބަނޑުގައި ކާނާ ހުންނަ ވަގުތު ދިގުކޮށް، ކުޑަ ގޮހޮރަށް މަޑުމަޑުން ވަދެ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވުން ހުއްޓުވައިދެއެވެ ^{[1] .}.

ފޮޓޯ 1 އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ޓީ އިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ^{[6] .}.

އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ ޓީ އިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ؟

ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ފަރުވާ: 

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ޑައިޓާއި ކަސްރަތުގެ އިތުރު އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބޮޑެތި ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކޮށްފައިވާ އެއްޗެކެވެ. SURPASS ޓްރައިއަލް އިން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ޓިރޒެޕަޓިޑް އިން ހީމޯގްލޮބިން A1c (HbA1c) ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭއިރު، ދަށްވުންތައް -1.87% އާއި -2.59% (-20 އާއި -28 mmol/mol) އާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ދަށްވެއެވެ. އަދި ސުޕްރަސް-2 ޓްރައިއަލްގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް 1 މިލިގްރާމް ފަދަ ވަކި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްތަކާ އަޅާބަލާއިރު ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކަމަށް ވެސް ޑރ. މީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދޭއިރު، ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުގައި ބަރުދަން ލުއިވުން -6.2 އާއި -12.9 ކިލޯ އާއި ދެމެދުގައި ހުންނައިރު، މިއީ ޚާއްޞަކޮށް ގިނަ ފަހަރަށް ބަރުދަން އިތުރުވުން ނުވަތަ ފަލަވުމުގެ މައްސަލަތައް ހުންނަ ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ ^[1،4]..

ފަލަވުމަށް ފަރުވާ: 

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށްދީ، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާތީ، ފަލަ ބަލިމީހުންނަށް މިއީ ފަރުވާގެ އަގުހުރި އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ %20 އަށްވުރެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދީ، ބަލިމީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ފަލަވުމަށް އާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތްކޮށް، ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުންހުރި އެކި ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[1،2]..

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވުން: 

ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ގިނަ ފަހަރަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. ލޭގެ ހަކުރު އަދި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގެ އިތުރުން ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ސަބަބުން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އާއި ގުޅުންހުރި އިންޑިކޭޓަރސް އަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާއިރު، ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުމާއި، ވިސްސަރަލް ފެޓް ޖަމާވުން ދަށްކުރުމާއި، ދައުރުވާ ޓްރައިގްލިސެރައިޑްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[4]..

ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) އަށް ފަރުވާ ކުރެވިދާނެ ގޮތް: 

ޓިރްޒެޕަޓިޑް އަކީ ނޭޝް އަށް ފަރުވާގެ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށް، ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، ހެޕަޓިކް ސްޓިއޭޓޯސިސް އަދި އިންފްލެމޭޝަން މަދުކޮށް، ނޭޝް ފަރުވާއަށް އާ މިސްރާބެއް ހުށަހަޅައިދެއެވެ ^{[5] .}.

ނިންމުން

ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑް ވަނީ ހަކުރުބައްޔާއި މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފައިދާތަކެއް ދައްކާފައެވެ. އިންސިއުލިން އާއި ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، އަދި ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ހީމޯގްލޯބިން އޭ1ސީ ގެ މިންވަރު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްކޮށްދީ، ބަލިމީހާގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މި ބޭހުގެ ސަބަބުން ލިޕިޑް ލެވެލް އާއި ލޭގެ ޕްރެޝަރު ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް ރަނގަޅުވެ، ނޮން އަލްކޮހޮލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް ގައި ވެސް އޭގެ ފައިދާ ދައްކުވައިދެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑީ ބްލޮކް ސީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އެންޓްވަރޕް އާއި ބެލްޖިއަމްގެ އެއާ ގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއް ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި އިންފްލެމެޑް ސީޓީއާރު އެކްސެލެންސް، ޔުނިވާސިޓީ ހޮސްޕިޓަލް އެންޓްވަރޕް (ޔޫޒޭ އަދި ޔުނިވް ހޮސްޕް އެންޓްވަރޕް)، އަދި އިންފްލާ މެޑް ސީޓީއާރު އެކްސެލެންސް ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ގިނަ ދާއިރާތަކެއް ހިމެނޭއިރު، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް ފަދަ ދާއިރާތަކުން އޭނާ ފޯކަސް ކުރަނީ ހޯރމޯންތަކާއި މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް؛ ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީ، ހަޖަމުކުރުމާއި ފުރަމޭގެ ބަލިތައް ދިރާސާކުރުން؛ ޖެނެރަލް އެންޑް އިންޓަރނަލް މެޑިސިން، އާންމު އެތެރޭގެ ބަލިތައް ދެނެގަނެ ބެލެހެއްޓުމަށް އަލިއަޅުވާލުން؛ ނިއުޓްރިޝަން އެންޑް ޑައިޓެޓިކްސް، ނިއުޓްރިޝަން އާއި އޭގެ ސިއްހަތަށް ކުރާ އަސަރުތައް ތަހުގީގުކުރުން؛ އަދި ޔޫރޮލޮޖީ އެންޑް ނެފްރޮލޮޖީ، ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމާއި ކިޑްނީގެ ބަލިތަކުގެ ޕެތޮލޮޖީއާއި ކްލިނިކަލް ޕްރެކްޓިސް ދިރާސާކުރުން. އޭނާ އަކީ މެޑިކަލް ދާއިރާތަކުގެ އެތައް ދާއިރާއަކުން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރައްވާފައިވާ އިލްމުވެރިއެކެވެ. ޑީ ބްލޮކް ސީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [4] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ވޮންގް އީ، ކޯޕް އާރ، ޑިމާ އެލް، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓިޑް: ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް މެނޭޖްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސުލިނޮޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އެގޮނިސްޓެއް[J]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ތެރަޕިއުޓިކްސް، 2023،30(1):e26-e35.DOI:10.1097/MJT.0000000000001588.

[2] ކުމާރު ޑީ، ހަރްޝީދާ ޑީ، މޫސިގަން އެމް، އެޓް އަލް. ޓިރްޒެޕަޓިޑް، ޑައުއަލް ޓާގެޓެޑް ޓްރީޓްމަންޓް ފޯރ ޑައިބެޓީސް އެންޑް އޮބެސިޓީގެ އޯވަރވިއު[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް އިނޮވޭޓިވް ރިސާރޗް އެންޑް ގްރޯތް، 2022،7:983.DOI:10.5281/zenodo.7420605.

[3] ސްވެޓާ، ގުޕްތާ އެސް، ބަންސަލް އެސް، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓިޑް އަކީ އާ އެންޓި ޑައިބެޓިކް މޮލިކިއުލްއެއް އަންފޯލްޑް ޑައުއަލް އެކްޝަން[J]. ޑިސްކަވަރ ޕަބްލިކް ހެލްތު، 2024،21(1):75.ޑީއޯއައި:10.1186/s12982-024-00200-2.

[4] ޑީ ބްލޮކް ސީ، ބެއިލީ ސީ، ވައިޝަމް ސީ، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ޓިރޒެޕަޓިޑް: އެންޑޮކްރައިން ޕާސްޕެކްޓިވް[J]. ޑައިބެޓީސް އޮބެސިޓީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2023،25(1):3-17.ޑީއޯއައި:10.1111/ޑޮމް.14831.

[5] ސޫދު އޭ، ކައުރު ޕީ، ސައިދު އޯ، އެޓް އަލް. ހަކުރުބަލީގެ ފަރުވާއަށް އިންގިލާބެއް ގެނައުން: ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް އަދި އެއަށްވުރެ މާ ދުރުގައި ޓިރްޒެޕަޓިޑްގެ ގާބިލްކަން ހާމަކުރުން[ޖޭ]. އެކްސްޕާޓް ރިވިއު އޮފް ކްލިނިކަލް ފާމަކޯލޮޖީ، 2024،17(3):235-246.DOI:10.1080/17512433.2024.2310070.

[6] ގްރޯވަރ-ޕޭޒް އެފް، ގޮމޭޒް އޭ، ސުއަރޭޒް އޭ، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހާގެ ގްލައިކޯސެންޓްރިކް އެޕްރޯޗަކުން ފެށިގެން މަލްޓި އޯގަން ޕްރިވެންޝަން ޓްރީޓްމަންޓާއި ނިއުރޯ-ނެފްރޯ-ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ އައުޓްކަމްސް ދަށްވުމަށެވެ.[M]//2023.DOI: 10.5772/intechopen.1002363.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.