ނޭޑް+ 500އެމްޖީ އެވެ

▎ ނާޑް + ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ތަރުތީބު: ނ/އ މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 21H 27N 7O 14P2 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 663.4 ގްރާމް/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 53-84-9 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 5892 ސިނޮނިމްސް: ނަޑައިޑް;ކޯއެންޒައިމް އައި;ބީޓާ-އެންއޭޑީ;ކޯޑްހައިޑްރޯޖެނެޒް އައި

▎ ނާޑް + ދިރާސާކުރުން

ނޭޑް+ އަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

NAD+ (Nicotinamide Adenine Dinucleotide) އަކީ ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ގިނައިން ހުންނަ މުހިންމު ކޯއެންޒައިމެކެވެ. އެއީ ފޮސްފޭޓް ގްރޫޕެއް މެދުވެރިކޮށް އެޑިނޯސިން ރައިބޮނިއުކްލިއޯޓައިޑް އާއި ނިކޮޓިނަމައިޑް ރައިބޯނިއުކްލިއޯޓައިޑް ގުޅުވައިގެން އުފެދޭ އެއްޗެކެވެ. ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ކޯއެންޒައިމް އެއްގެ ގޮތުގައި އެންއޭޑީ+ އަކީ ސެލްއުލަރ މެޓަބޮލިޒަމްގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ އޮކްސިޑައިޒްޑް ސްޓޭޓް (NAD+) އާއި ރިޑޫސްޑް ސްޓޭޓް (NADH) އާއި ދެމެދު ބަދަލުވެ، ގްލައިކޯލައިސިސް، ސިޓްރިކް އެސިޑް ސައިކަލް، އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ފޮސްފޮރައިލޭޝަން ފަދަ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ބައިވެރިވެ، ކާނާ ހަކަތައަށް ބަދަލުކުރުމަށް ސެލްތަކަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރުމާއި، ސެލް ސިގްނަލިންގ އާއި، އެންޓި-އޭޖިންގ އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮސެސްތަކުގައި ބައިވެރިވާ، އެކި އެންޒައިމްތަކަށް (ޕާރޕް އަދި ސިރޓޫއިންސް ފަދަ) ބޭނުންވާ ކޯފެކްޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ނާޑް+ ޚިދުމަތްކުރެއެވެ.

ނޭޑް+ ގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

މަލްޓިޕަލް ރިއެކްޝަންތަކުގައި އެސެންޝިއަލް ކޯފެކްޓަރ: 

އެންއޭޑީ+ އަކީ ގިނަ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ކޯފެކްޓަރެކެވެ (ޝަޓްސް އައި، 2020). ސެލްތަކުގައި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް، ޖީނޮމިކް ސްޓެބިލިޓީ، އަދި ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު ފަދަ ސެލްތަކުގެ ގިނަ ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި ބައިވެރިވެއެވެ. މިސާލަކަށް ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމްގައި ގްލައިކޯލައިސިސް އަދި ޓްރައިކާރބޮކްސިލިކް އެސިޑް ސައިކަލް ފަދަ ޕްރޮސެސްތަކުގައި އިލެކްޓްރޯން ކެރިއަރެއްގެ ގޮތުގައި އެންއޭޑީ+ މަސައްކަތްކޮށް، ގްލޫކޯޒް ފަދަ ނިއުޓްރިއެންޓްތަކުގައި ހުންނަ ކެމިކަލް ހަކަތަ ސެލްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭ ހަކަތަ ފޯމަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވެއެވެ.

ގިނަ އެންޒައިމްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރުން: 

އަދި ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރާ އެންޒައިމް ޕޮލި-(އެޑިނޯސިން ޑައިފޮސްފޭޓް-ރައިބޯސް) ޕޮލިމިރޭޒް (PARP)، ޕްރޮޓީން ޑީއެސިލޭޒް SIRTUINS، އަދި ސައިކްލިކް އޭޑީޕީ ރައިބޯސް އެންޒައިމް CD38 ފަދަ އެތައް އެންޒައިމްތަކަކާ ވެސް އެންއޭޑީ+ މުއާމަލާތް ކުރެއެވެ. މި އެންޒައިމްތަކުން ޑީއެންއޭ މަރާމާތުކުރުމާއި، ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ކުރުމާއި، ސެލް ސައިކަލް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ފަދަ ސެލްތަކުގެ ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ އެންއޭޑީ+ ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.

ނޭޑް+ ގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންސް ގައި ކޯއެންޒައިމް އެއްގެ ގޮތުގައި

ސެލްއުލަރ ރެޑޮކްސް ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުން: 

'އެންއޭޑީ' އާންމުކޮށް ނިސްބަތްވަނީ ނިކޮޓިނަމައިޑް އެޑެނިން ޑައިނިއުކްލިއޯޓައިޑްގެ ކެމިކަލް ބެކްބޯން އަށް ކަމަށާއި 'އެންއޭޑީ+' އަދި 'އެންއޭޑީއެޗް' އަށް ނިސްބަތްވަނީ އޭގެ އޮކްސިޑައިޒްޑް އަދި ރިޑޫސްޑް ފޯމްތަކަށެވެ. ގިނަ ބަޔޯކެމިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގައި އެންއޭޑީ+ އަކީ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ސެލްއުލަރ ރެޑޮކްސް ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެންއޭޑީ+/އެންއޭޑީއެޗް ރޭޝިއޯ ވަރަށް މުހިންމެވެ ^[1] . އިންޓްރާސެލިއުލަރ ރެޑޮކްސް ބެލެންސް އަކީ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް، އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސް ފަދަ ކަންކަން ހިމެނޭ ގޮތަށް ސެލްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ.އެންއޭޑީ+ އަކީ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި އިލެކްޓްރޯން އެކްސެޕްޓަރ ނުވަތަ ޑޯނަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ.

ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އެންއޭޑީ+ އަކީ ގިނަ މުހިއްމު ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ގްލައިކޯލައިސިސް އާއި ޓްރައިކާރބޮކްސިލިކް އެސިޑް ސައިކަލްގައި އެންއޭޑީ+ ހައިޑްރޯޖަން އެޓޮމްތައް ބަލައިގަނެ އެންއޭޑީއެޗް އަށް ބަދަލުވެއެވެ. އެއަށްފަހު އެންއޭޑީއެޗް އިން އެތެރޭގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭންގައި ހުންނަ އިލެކްޓްރޯން ޓްރާންސްޕޯޓް ޗޭން މެދުވެރިކޮށް އިލެކްޓްރޯންތައް އޮކްސިޖަނަށް ބަދަލުކޮށް އޭޓީޕީ އުފައްދައެވެ. މި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަކީ ސެލްތައް ދިރިހުރުމާއި މަސައްކަތް ކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެއް ކަމަށާއި ޚާއްޞަކޮށް ހިތާއި ސިކުނޑި ފަދަ ހަކަތަ ޑިމާންޑް ބޮޑު ޓިޝޫތަކުގައި ހުންނަ ޓިޝޫތަކުގައި ވެސް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

އެންޒައިމެޓިކް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވުން

ޕޮލި(އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް) ޕޮލިމިރޭޒް 1 (ޕީއޭއާރްޕީ1) އާއި އެކު ދަ ރޯލް: 

އެންއޭޑީ+ އަކީ ޕާރޕް1 އަށް ސެންސިންގ ނުވަތަ ކޮންސިއުމިންގ އެންޒައިމްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގިނަ މުހިއްމު ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ޑީއެންއޭ އަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކުރުމުގައި ޕާޕް1 އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސެލްތަކަށް ޑީއެންއޭ އަށް ގެއްލުން ލިބުމުން ޕާރޕް1 އެކްޓިވޭޓްވެ، އެންއޭޑީ+ ބޭނުންކޮށްގެން ޕޮލީ އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް (ޕީއޭއާރް) ޗޭންސް ސިންތެސިސް ކޮށް، އެއަށްފަހު ޕްރޮޓީންތަކާ ގުޅި، ޑީއެންއޭ މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޕްރޮސެސް ކުރިއަރުވައެވެ. ނަމަވެސް ޕާރޕް1 މާގިނައިން އެކްޓިވޭޓް ކުރުމުން ގިނަ އަދަދެއްގެ އެންއޭޑީ+ ބޭނުންވެ، އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ+ ލެވެލް ދަށްވެ، އޭގެ ސަބަބުން ސެލްތަކުގެ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ދިރިހުރުމުގެ ޤާބިލުކަމަށް އަސަރުކުރެއެވެ ^{[1، 2].}.

ސައިކްލިކް އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް (cADPR) ސިންތޭޒްތަކާއެކު ދަ ރޯލް: 

ސީޑީ38 އަދި ސީޑީ157 ފަދަ ސައިކްލިކް އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް ސިންތޭޒްތަކަކީ ވެސް އެންއޭޑީ+ ބޭނުންކުރާ އެންޒައިމްތަކެކެވެ. މި އެންޒައިމްތަކުން ސީއޭޑީޕީއާރު ސިންތެސިސް ކުރުމަށްޓަކައި އެންއޭޑީ+ ބޭނުން ކުރެއެވެ. ސީއޭޑީޕީއާރު އަކީ ކެލްސިއަމް ސިގްނަލިންގ ގައި ބައިވެރިވުމަށް ދެވަނަ މެސެންޖަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ކެލްސިއަމް އަޔަން ކޮންސެންޓްރޭޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، މަސްތަކުގެ ކޮންޓްރެކްޝަން އަދި ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ރިލީޒް ފަދަ ސެލްގެ އެކި ފަންކްޝަންތަކަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ.

ސިރްޓޫއިން ޕްރޮޓީން ޑީއެސިޓައިލޭޒްސް އާއި އެކު އަދާކުރާ ދައުރު: 

ސިރްޓޫއިން ޕްރޮޓީން ޑީއެސިޓައިލޭޒް (SIRTs) ވެސް މަސައްކަތް ކުރުމަށްޓަކައި ބަރޯސާވެފައިވަނީ NAD+ އަށެވެ. އެސްއައިއާރުޓީތަކުން ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން، ސެލްއުލަރ މެޓަބޮލިޒަމް، އަދި ސްޓްރެސް ރިސްޕޮންސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ ޕްރޮޓީންތަކުގެ ޑީއެސިޓައިލޭޝަން ކެޓަލައިޒްކޮށްގެންނެވެ. އެންއޭޑީ+ ގެ މިންވަރު މަތިވުމުން އެސްއައިއާރުޓީތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުވެ، ސެލްތަކުގެ ސިއްހަތާއި ދިރިހުރުން ކުރިއަރުވައެވެ. މިސާލަކަށް ކެލޮރީ ރެސްޓްރިކްޝަން ފަދަ ހާލަތްތަކުގައި އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ+ ލެވެލް އިތުރުވެ، އެސްއައިއާރުޓީތައް އެކްޓިވޭޓްވެ، އުމުރު ދިގުވެ، މެޓަބޮލިކް ހެލްތު ރަނގަޅުވެއެވެ ^{[2] .}.

އެކްސޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަންގައި ދައުރު އަދާކުރާ ދައުރު

އެންއެމްއެންއޭޓީ2 އާއި ސާމް1 އާއި ދެމެދު އޮންނަ އިންޓަރެކްޝަން: 

އެކްސޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަންގެ ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި އެންއޭޑީ+ ސިންތޭޒް އެންއެމްއެންއޭޓީ2 އާއި ޕްރޯ ޑިޖެނެރޭޝަން ފެކްޓަރ ސާރމް1 މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. އެންއެމްއެންއޭޓީ2 އަކީ އެކްސޯނަލް ސަރވައިވަލް ފެކްޓަރ އެއް ކަމަށާއި، ސާރމް1 ގައި އެންއޭޑީޒް އާއި ގުޅުންހުރި ހަރަކާތްތައް ހުންނައިރު، ޕްރޯ ޑިޖެނެރޭޝަން ފެކްޓަރ އެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. މިދެމެދުގައިވާ މުޢާމަލާތަކީ އެކްސޯނަލް އިންޓެގްރިޓީ ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި އެކްސޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަން އުފެދެނީ ސެންޓްރަލް ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭއެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށާއި، މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ މި ދެ ކީ ޕްރޮޓީން އިން އިދިކޮޅު އަސަރުތަކެއް ކުރާ ގޮތަށެވެ. މިސާލަކަށް އަލްޒައިމާ ޑިޒީޒް އަދި ޕާކިންސަން ޑިޒީޒް ފަދަ ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކުގައި ނިއުރޯނަލް ސެލް ބޮޑީސް މަރުވުމުގެ ކުރިން އެކްސަންތައް ޑިޖެނެރޭޓް ވާއިރު، މި އެކްސޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަން އަކީ ހެރިޑިޓޭރީ ސްޕެސްޓިކް ޕެރަޕްލެޖިއާ ފަދަ އެކްސޯނަލް ލޭޝަންތަކުގައި ވެސް އާންމު ކަމެކެވެ. މި ބަލިތަކުގައި މި ސިގްނަލިންގ މަގު އެކްޓިވޭޓްވުމުން އެކްސޯނަލް ޕެތޮލޮޖިކަލް ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެ ^{[3، 4] .}.

ސާމް1 ގެ ނޭޑް+-މެޑިއޭޓެޑް ސެލްފް-އިންހިބިޝަން މެކޭނިޒަމް: 

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ނޭޑް+ އަކީ ސާމް1 ގެ އާރމަޑިލޯ/ހީޓް ރިޕީޓް މޮޓިފްސް (އޭއާރްއެމް) ޑޮމެއިން އަށް ހީވެސް ނުކުރާ ލިގަންޑެކެވެ. އޭއާރްއެމް ޑޮމެއިން އާއި އެންއޭޑީ+ ބައިންޑް ވުމުން ޑޮމެއިން އިންޓަރފޭސް މެދުވެރިކޮށް ސާރމް1 ގެ ޓޯލް/އިންޓަރލިއުކިން-1 ރިސެޕްޓަރ (ޓީއައިއާރު) ޑޮމެއިންގެ ނާޑޭޒް އެކްޓިވިޓީ ހުއްޓުވައެވެ. NAD+ ބައިންޑިންގ ސައިޓް ނުވަތަ ARM-TIR އިންޓަރެކްޝަން އަށް ބުރޫއެރުމުން SARM1 ގެ ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް އެކްޓިވޭޝަން އަށް މަގުފަހިވެ، އެކްސޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަން އަށް މަގުފަހިވާނެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ މި ޕްރޯ-ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ޕްރޮޓީންގެ ސެލްފް އިންހިބިޝަން މެދުވެރިވަނީ NAD+ ކަމެވެ ^{[5] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒްތަކުގައި ދައުރުވާ ދައުރު

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތު ރައްކާތެރިކުރުން: 

ނޭޑް+ އަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މެޓަބޮލިކް ސިންޑްރޯމް، ހިތް ފެއިލްވުން، އިސްކެމިއާ-ރީޕަރފިއުޝަން އިންޖަރީ، އެރިތްމިއާ، އަދި ހައިޕަރޓެންޝަން ފަދަ ބަލިތަކުން ހިތް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. އޭގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުގައި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކުރުމާއި، ރެޑޮކްސް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމާއި، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވުން ފަދަ އެތައް ކަމެއް ހިމެނިދާނެއެވެ. މުސްކުޅިވުމާއެކު ނުވަތަ ސްޓްރެސްގެ ތެރޭގައި އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ+ ލެވެލް ދަށްވެ، މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަށް ބަދަލު އައިސް ބަލިތަކަށް ފަސޭހަވުން އިތުރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ހިތުގައި އެންއޭޑީ+ ގެ މިންވަރު ދެމެހެއްޓުމާއި ނުވަތަ އޭގެ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

ދަ ރޯލް އިން ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް

މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް (އެމްޓީބީ) އަށް ކުރާ އަސަރު: 

މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް (Mtb) ގައި ޓިއުބަރކިއުލޯސިސްގެ ޕެތޯޖަން، އެންއޭޑީ ސިންތެސިސްގެ ޓާރމިނަލް އެންޒައިމް، އެންއޭޑީ ސިންތެޓޭޒް (NadE) އަދި އެންއޭޑީޕީ ބަޔޯސިންތެސިސްގެ ޓާރމިނަލް އެންޒައިމް، NAD kinase (PpnK) ގެ މެޓަބޮލިކް އަދި މައިކްރޯބަޔޮލޮޖިކަލް އަސަރުތައް ތަފާތުވެއެވެ. ނޭޑްއީ އިންއެކްޓިވޭޓްވުމުން އެންއޭޑީ އަދި އެންއޭޑީޕީ ޕޫލް ޕެރެލަލް ދަށްވެ، އެމްޓީބީގެ ދިރިހުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ދަށްވާއިރު، ޕީޕީއެންކޭ އިންއެކްޓިވޭޓްވުމުން ނޭޑީޕީ ޕޫލް ޚިޔާރުކޮށް ދަށްވި ނަމަވެސް ކުރިއެރުން ހުއްޓުވައެވެ. ކޮންމެ އެންޒައިމެއް އިންއެކްޓިވޭޓްވުމާއެކު އަސަރުކުރާ އެންޒައިމް އާއި އެއާ ގުޅުންހުރި މައިކްރޯބަޔޮލޮޖިކަލް ފީނޯޓައިޕް އަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކެއް އަންނަނީއެވެ. އެންއޭޑީ ޑިޕްލީޝަންގެ ބެކްޓީރިއޯސްޓޭޓިކް ލެވެލްތަކުގެ ސަބަބުން އެންއޭޑީ/އެންއޭޑީ ރޭޝިއޯއަށް އަސަރު ނުކޮށް އެންއޭޑީ ޑިޕެންޑެންޓް މެޓަބޮލިކް މަގުތަކުގެ ކޮމްޕެންސޭޓަރީ ރިމޯޑެލިންގ އެއް ކުރިމަތިވާއިރު، ބެކްޓީރިއޯސްޓޭޓިކް ލެވެލްގެ އެންއޭޑީ ޑިޕްލީޝަންގެ ސަބަބުން އެންއޭޑީއެޗް/އެންއޭޑީ ރޭޝިއޯއަށް ބުރޫއަރާ އޮކްސިޖަން ނޭވާލުން ހުއްޓުވޭނެއެވެ. މި ހޯދުންތަކުން ހާމަވަނީ ކުރިން ދެނެގަނެވިފައި ނުވާ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ސްޕެސިފިކްޓީސް އާއި ގުޅުންހުރި އިވޮލިއުޝަނަރީ ޔުބިކިއުޓަސް ދެ ކޯފެކްޓަރސްގެ ބޭނުންތެރިކަމާއި، އެންޓި ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ބޭސްތައް އުފެއްދުމުގައި އެންއޭޑީ ބަޔޯސިންތެސިސް އިންހިބިޓަރސް އަށް އިސްކަންދޭންޖެހޭ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ ^{[6] .}.

މުސްކުޅިވުމާއި ބަލިތަކުގައި ދައުރުވާ ދައުރު

މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ސެލްއުލަރ އެންއޭޑީ ލެވެލް ދަށްވުން: 

މުސްކުޅިވުމާއެކު އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ+ ލެވެލް މަޑުމަޑުން ދަށްވެއެވެ. މިގޮތަށް އެންއޭޑީ+ ލެވެލް ދަށްވުމަކީ މުސްކުޅި ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަށް އަންނަ ބަދަލާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، މިއީ ބަލިތަކަށް ފަސޭހަވުން އިތުރުވެދާނެ ކަމެކެވެ. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި، ފަލަވުމާއި، ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކާއި، ކެންސަރާއި، މުސްކުޅިވުން ފަދަ ގިނަ ޕެތޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކަކީ އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ+ ލެވެލް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ދަށްވުމާ ގުޅުންހުރި ހާލަތްތަކެކެވެ ^{[2، 7].}.

އެންއޭޑީ+ ބަޔޯސިންތެސިސް އާއި ކޮންސިއުމިންގ އެންޒައިމްސް އާއި ބަލިތަކާ އޮންނަ ގުޅުން: 

އެންއޭޑީ+ ބަޔޯސިންތެސިސް އަދި ކޮންސިއުމިންގ އެންޒައިމްސް މުހިއްމު ބައެއް ބަޔޮލޮޖިކަލް މަގުތަކުގައި ބައިވެރިވެ، ޖީން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން، ސެލް ސިގްނަލިންގ، އަދި ސެލް ސައިކަލް ރެގިއުލޭޝަނަށް އަސަރުކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ގިނަ ބަލިތަކަކީ މި އެންޒައިމްތަކުގެ އާދަޔާ ހިލާފު މަސައްކަތްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކެކެވެ. މިސާލަކަށް ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކުގައި NAD+ އަށް ބަރޯސާވާ މެކޭނިޒަމްތަކުގައި WLDs، NMNAT2، އަދި SARM1 ފަދަ ޕްރޮޓީންތައް ހިމެނޭތީ، ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި NAD+ އަދި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ބަލިތަކެއްކަން ހާމަވެއެވެ ^[4].

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[7]

ނޭޑް+ ގެ އެޕްލިކޭޝަން ދާއިރާތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒްތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

ޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް: 

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި އެންއޭޑީ+ އަކީ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މިއީ ތަފާތު ބަލިތަކުން ހިތް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މެޓަބޮލިކް ސިންޑްރޯމް، ހިތް ފެއިލްވުން، އިސްކެމިއާ-ރީޕަރފިއުޝަން އިންޖަރީ، އެރިތްމިއާ، އަދި ހައިޕަރޓެންޝަން ފަދަ ބަލިތަކުން ހިތް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^[1] . އެއީ އެންއޭޑީ+ އަކީ ޕޮލީ(އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް) ޕޮލިމިރޭޒް 1 (PARP1)، ސައިކްލިކް އޭޑީޕީ-ރައިބޯސް (cADPR) ސިންތޭޒްސް (CD38 އަދި CD157)، އަދި ސިރްޓޫއިން ޕްރޮޓީން ޑީއެސިޓައިލޭޒް (Sirtuins, SIRTs) ފަދަ އެންޒައިމްތަކަށް ސެންސިންގ ނުވަތަ ކޮންސިއުމް އެންޒައިމްއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗަކަށް ވާތީއެވެ.

ރެޑޮކްސް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުން: 

ސެލްތަކުގެ ރެޑޮކްސް ހޯމޯސްޓޭސިސް ދެމެހެއްޓުމަށާއި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެންއޭޑީ+/އެންއޭޑީއެޗް ރޭޝިއޯ ވަރަށް މުހިންމެވެ ^[1] . އެހެންކަމުން ހިތުގައި އެންއޭޑީ+ ގެ މިންވަރު ދެމެހެއްޓުމާއި ނުވަތަ އޭގެ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

އެންޓި-އޭޖިންގ ގައި އެޕްލިކޭޝަންސް

އުމުރު ދިގުކުރުން: 

މޮލިކިއުލަރ އެޖިންގ އާއި ދިގު އުމުރަށް އިންޓަރވެންޝަންތަކުގެ ސަބަބުތައް ފާއިތުވި ދިހަ އަހަރު ތެރޭގައި ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ނިކޮޓިނަމައިޑް އެޑެނިން ޑައިނިއުކްލިއޯޓައިޑް (NAD) އާއި އޭގެ ޕްރިކަސަރސް ކަމަށްވާ ނިކޮޓިނަމައިޑް ރައިބޯސައިޑް، ނިކޮޓިނަމައިޑް މޮނޮނިއުކްލިއޯޓައިޑް، ނިކޮޓިނަމައިޑް، އަދި ނިކޮޓިނިކް އެސިޑް އަކީ ޕޮޓެންޝަލް ޖީރޯޕްރޮޓެކްޓަރސް އަދި/ނުވަތަ ފާރމަކޯޖީނޮމިކްސްގެ ގޮތުގައި ކުދި މޮލިކިއުލްތައް ބޭނުންކުރުމުގައި ޝައުގުވެރި މޮލިކިއުލްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޝައުގުވެރިކަން ހޯދާފައިވާ އެއްޗެކެވެ. މި ކޮމްޕައުންޑްތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ސަޕްލިމެންޓް ދިނުމަށްފަހު މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ހާލަތްތައް ރަނގަޅުވެ، މޮޑެލް ޖަރާސީމުތައް މަރުވުން ހުއްޓުވޭނެ ^{[8] .}.

ލައިފްސްޕަން ރެގިއުލޭޝަނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން: 

ޔީސްޓް ފަދަ މޮޑެލް ޖަރާސީމުތަކުގައި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މުސްކުޅިވުމާއި ދިގު އުމުރުގައި އެންއޭޑީ ޕްރިކަސަރސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ޔީސްޓްގެ ކްރޮނޮލޮޖިކަލް ލައިފްސްޕަން (CLS) އަދި ރިޕްލިކޭޓިވް ލައިފްސްޕަން (RLS) ދިރާސާކުރުމުގެ ތެރެއިން، އެންއޭޑީ މެޓަބޮލިޒަމްގެ މެކޭނިޒަމްއާއި، މުސްކުޅިވުމާއި ދިގު އުމުރުގައި އޭގެ ރެގިއުލޭޓަރީ ދައުރު ރަނގަޅަށް ދެނެގަނެވޭނެ ^{[8] .}.

ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ގޮތްތައް

މަސްތުވާތަކެތީގެ އަމާޒު: 

މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް (Mtb) ގައި އެންއޭޑީ ސިންތެސިސްގެ ޓާރމިނަލް އެންޒައިމް، އެންއޭޑީ ސިންތެޓޭޒް (NadE) އިންއެކްޓިވޭޓްވުމުން އެންއޭޑީ އަދި އެންއޭޑީޕީ ޕޫލް ޕެރެލަލް ދަށްވެ، އެމްޓީބީގެ ދިރިހުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ދަށްވާއިރު، އެންއޭޑީޕީ ބަޔޯސިންތެސިސްގެ ޓާރމިނަލް އެންޒައިމް އެންއޭޑީ ކިނާޒް (PpnK) އިންއެކްޓިވޭޓްވުމުން އެންއޭޑީޕީ ޕޫލް ޚިޔާރުކޮށް ދަށްކޮށް ނަމަވެސް ހަމައެކަނި ހުއްޓުވައެވެ (ޝަރުމާ ރ، 2023). މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެންޓި ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް ބޭސްތައް އުފެއްދުމުގައި އެންއޭޑީ ސިންތެސިސް އިންހިބިޓަރސް އަށް އިސްކަންދޭ ކަމެވެ، ސަބަބަކީ އެންއޭޑީ މަދުވުމަކީ ބެކްޓީރިސައިޑަލް އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެންއޭޑީޕީ މަދުވުމަކީ ބެކްޓީރިއޯސްޓޭޓިކް ކަމެކެވެ.

މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކާއި މައިކްރޯބިއަލް ފީނޯޓައިޕްސް: 

ކޮންމެ އެންޒައިމެއް އިންއެކްޓިވޭޓް ވުމާއެކު އަސަރުކުރާ އެންޒައިމް އާއި އެއާ ގުޅުންހުރި މައިކްރޯބިއަލް ފީނޯޓައިޕް އަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކެއް އަންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. އެންއޭޑީ ޑިޕްލީޝަންގެ ބެކްޓީރިއޯސްޓޭޓިކް ލެވެލްތަކުގެ ސަބަބުން އެންއޭޑީ/އެންއޭޑީ ރޭޝިއޯއަށް އަސަރު ނުކޮށް އެންއޭޑީ ޑިޕެންޑެންޓް މެޓަބޮލިކް މަގުތަކުގެ ކޮމްޕެންސޭޓަރީ ރިމޯޑެލިންގ އެއް ކުރިމަތިވާއިރު، އެންއޭޑީ ޑިޕްލީޝަންގެ ބެކްޓީރިއޯސްޓޭޓިކް ލެވެލްތަކުގެ ސަބަބުން އެންއޭޑީ/އެންއޭޑީ ރޭޝިއޯ އަށް ބުރޫއަރާ އޮކްސިޖަން ނޭވާލުން ހުއްޓުވައެވެ ^[6]..

ސެލްއުލަރ މެޓަބޮލިޒަމްގައި ދައުރުވާ ދައުރު

މުހިންމު އެތައް ކަމެއް: 

އެންއޭޑީ(އެޗް) އަދި އެންއޭޑީޕީ(އެޗް) އަކީ ސަގާފީ ގޮތުން ބެލެވިފައިވަނީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާގައި އިލެކްޓްރޯން ޓްރާންސްފާ ހިމެނޭ ގޮތަށް ގުނާ ނުލެވޭ ގިނަ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވާ ކޯފެކްޓަރސް ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް އެންއޭޑީ ޕަތްވޭ މެޓަބޮލައިޓްސް އިން މުހިންމު އެހެން ގިނަ ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާއިރު، ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް، ޕޯސްޓް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މޮޑިފިކޭޝަންސް، އެޕިޖެނެޓިކް ބަދަލުތަކާއި، އާރްއެންއޭގެ އެންއޭޑީ ކެޕިންގ މެދުވެރިކޮށް އާރްއެންއޭ ސްޓެބިލިޓީއާއި ފުންކްޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ހިމެނެއެވެ ^[9]..

ޑައިނަމިކް މެޓަބޮލިކް ޕްރޮސެސް: 

ނޮން އޮކްސިޑޭޓިވް ރިއެކްޝަންތަކުގެ ސަބަބުން އެންމެ ފަހުން މި ނިއުކްލިއޯޓައިޑްތަކުގެ ނެޓް ކެޓަބޮލިޒަމް އަށް މަގުފަހިވާއިރު، މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެންއޭޑީ މެޓަބޮލިޒަމް އަކީ އިންތިހާއަށް ޑައިނަމިކް ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ހަގީގަތުގައި ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި ބައެއް ޓިޝޫތަކުގައި އެންއޭޑީގެ ހާފް ލައިފް އަކީ ގާތްގަނޑަކަށް މަދު މިނިޓެއް ^{[9] އެވެ.}.

ސެލް ބަޔޮލޮޖީގައި އަދާކުރާ ދައުރު

އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ މެޓަބޮލިޒަމް: 

އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ އަކީ ތަފާތު ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އަދި ޕެތޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކުގައި މުހިއްމު ސިގްނަލިންގ މޮލިކިއުލެކެވެ. މިއީ ސީދާ ވަކި ޕިއުރިނަރޖިކް ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށްގެން ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި އެކްޒޯނިއުކްލިއޭޒް (ސީޑީ73، ނިއުކްލިއޯޓައިޑް ޕައިރޯފޮސްފޭޓޭޒް/ފޮސްފޯޑައިއެސްޓަރޭޒް 1، ސީޑީ38 އަދި އޭގެ ޕެރަލޮގް ސީޑީ157، އަދި އެކްޓޯ-އޭޑީޕީ-ރައިބޯސިލްޓްރާންސްފެރޭޒް ފަދަ) އަށް ސަބްސްޓްރޭޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި އެންޒައިމްތަކުން އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ ލިބޭ މިންވަރު ކަނޑައަޅަނީ އެންއޭޑީ ހައިޑްރޮލައިޒްކޮށްގެން، މިހެންވުމުން އޭގެ ސީދާ ސިގްނަލިންގ އެފެކްޓް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ (ގަސްޕަރިނީ އެމް، 2021). މީގެ އިތުރުން އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރ އެޑިނޯސިން ފަދަ ކުދި ސިގްނަލިންގ މޮލިކިއުލްތައް އެންއޭޑީ އިން އުފައްދައި ނުވަތަ އެންއޭޑީ ބޭނުންކޮށްގެން އެކިއެކި އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ ޕްރޮޓީންތަކާއި މެމްބަރޭން ރިސެޕްޓަރސް އޭޑީޕީ-ރައިބޮސައިލެޓްކޮށް، ދިފާޢީ ކޮންޓްރޯލް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް، ޓިއުމަރ ޖެނެސިސް އަދި އެހެނިހެން ބަލިތަކަށް ވަރަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކޮށްދެއެވެ. އަދި އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މާހައުލުގައި ނިކޮޓިނަމައިޑް ފޮސްފޮރައިބޮސިލްޓްރާންސްފެރޭޒް އަދި ނިކޮޓިނިކް އެސިޑް ފޮސްފޮރައިބޮސިލްޓްރާންސްފެރޭޒް ވެސް ހިމެނޭއިރު، މިއީ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ގޮތުން އެންއޭޑީ ސެލްވޭޖް މަގުގައި މުހިއްމު ރިއެކްޝަންތައް ކެޓަލައިޒް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި އެންޒައިމްތަކުގެ އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ ފޯމްތައް ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ފަންކްޝަންތަކާއެކު ސައިޓޮކިންސްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރެއެވެ ^{[10] .}.

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، އެންއޭޑީ+ ވެފައިވަނީ ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް، އިމިއުނިޓީ ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އަދި އެތައް ނިޒާމަކަށް ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީގެން ސިއްހަތާއި ބަލި ގުޅުވައިދޭ މުހިއްމު މޮލިކިއުލަކަށެވެ. އޭގެ ޕްރިކަސަރސް ސަޕްލިމެންޓް ކުރުމަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދީ، މެޓަބޮލިކް އަދި ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތައް ކުރިއަރައި ދިއުން ލަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެއީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަން، އެންޓި-އިންފެކްޝަން، އަދި އެންޓި-އޭޖިންގގެ ދާއިރާތަކުން ޕޮޓެންޝަލް ދައްކާ، މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް އާ ފަރުވާގެ އަމާޒުތައް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޖިއާންގް ވައިއެފް އަކީ ޕެކިން ޔުނިވާސިޓީ، ލަންޒޯ ޖިއާއޮޓޮންގް ޔުނިވާސިޓީ، ނޭޝަނަލް އެންޑް ލޯކަލް ޖޮއިންޓް އިންޖިނިއަރިން ރިސާޗް ސެންޓަރ ފޯ ޓެކްނޮލޮޖީ އެންޑް އެޕްލިކޭޝަންސް، ބެއިޖިން އިންޖިނިއަރިން އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ ރިސާޗް ސެންޓަރ ފޯ ފުޑް އެޑިޓިވްސް، ޗައިނީސް އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ސައިންސް އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ އޮފް (ސީއޭއެސް)، ބެއިޖިން ޓެކްނޮލޮޖީ އެންޑް ބިޒްނަސް ޔުނިވާސިޓީ، އަދި މެޑިކަލް ޔުނިވާސިޓީ ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ރިސާޗަރެކެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ކެމިސްޓްރީ، ޕެތޮލޮޖީ، އިންޖިނިއަރިން، އޮންކޮލޮޖީ، އަދި އެކޮސްޓިކްސް ފަދަ ގިނަ ދާއިރާތަކެއް ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުން ދައްކުވައިދެނީ މަލްޓިޑިސިޕްލިނަރީ އެޕްރޯޗެއް ކަމަށާއި، މި ދާއިރާތަކުގެ ތެރެއިން ސައިންޓިފިކް އަދި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުންތައް އެއްކޮށްލާފައިވާ ކަމަށެވެ. ޖިއާންގް ވައިއެފް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [5] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ލިން ކިއު، ޒޫއޯ ޑަބްލިއު، ލިއު ވައި، އެޓް އަލް. އެންއޭޑީ އަދި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް[ޖޭ]. ކްލިނިކާ ޗިމިކާ އެކްޓާ، 2021،515:104-110.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ސީ.ސީ.އޭ.2021.01.012.

[2] ޝަޓްސް އައި، ލީ އެކްސް.ބެކްޓީރިއާ ބޫސްޓް ހޯސްޓް އެންއޭޑީ މެޓަބޮލިޒަމް[ޖޭ]. އެޖިންގ-އަސް، 2020،12(23):23425-23426.ޑީއޯއައި:10.18632/އެޖިންގ.104219.

[3] ހޮޕްކިންސް އީ.އެލް، ގޫ ޑަބްލިއު، ކޯބޭ ބީ، އެޓް އަލް. އެކްސަން ޑިޖެނެރޭޝަންގައި އާ އެންއޭޑީ ސިގްނަލިންގ މެކޭނިޒަމެއް އަދި އިންނެޓް އިމިއުނިޓީއާ އޭގެ ގުޅުން[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން މޮލިކިއުލަރ ބަޔޯސައިންސެސް، 2021،8.ޑީއޯއައި:10.3389/އެފްމޮލްބް.2021.703532.

[4] ކާއޯ ވައި، ވަންގް ވައި، ޔަންގް ޖޭ.އެންއޭޑީ+-ޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމް އޮފް ޕެތޮލޮޖިކަލް އެކްސަން ޑިޖެނެރޭޝަން.[ޖޭ]. ސެލް އިންސައިޓް، 2022،1(2):100019.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ސެލިން.2022.100019.

[5] ޖިއާންގް ވައިއެފް، ލިއު ޓީޓީ، ލީ ސީ، އެޓް އަލް. ޕްރޯ-ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް SARM1[J] ގެ NAD ⁺ -މެޑިއޭޓެޑް ސެލްފް އިންހިބިޝަން މެކޭނިޒަމް އެވެ. ނޭޗާ، 2020،588(7839):658.ޑީއޯއައި:10.1038/s41586-020-2862-z.

[6] ޝަރްމާ އާރ، ހާޓްމަން ޓީއީ، ބެއިޓެސް ޓީ، އެޓް އަލް. މެޓަބޮލިކަލީ ތަފާތު ރޯލްތަކުން އެންއޭޑީ ސިންތެޓޭޒް އަދި އެންއޭޑީ ކިނާޒް އިން މައިކޮބެކްޓީރިއަމް ޓިއުބަރކިއުލޯސިސްގައި އެންއޭޑީ އަދި އެންއޭޑީޕީގެ މުހިންމުކަން ކަނޑައަޅައެވެ[J]. އެމްބީއޯ، 2023،14(4).ޑީއޯއައި:10.1128/mbio.00340-23.

[7] ކެމްޕެގްނާ އާރ، ވިގްނިނީ އޭ.އެންއޭޑީ ⁺ ހޯމޯސްޓޭސިސް އަދި އެންއޭޑީ ⁺ -ކޮންސިއުމިންގ އެންޒައިމްސް: އިމްޕްލިކޭޝަންސް ފޯރ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތު[ޖޭ]. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް، 2023،12(2).ޑީއޯއައި:10.3390/އެންޓިއޮކްސް12020376.

[8] އޮޑޯހް ސީކޭ، ގުއޯ އެކްސް، އާނޯން ޖޭޓީ، އެޓް އަލް. ބިސްއަޅަމުންދާ ޔީސްޓް، ސެކަރޮމައިސެސް ސެރެވިސިއޭ[J] ގައި ދިގު އުމުރާއި ލައިފްސްޕަން މޮޑިއުލޭޝަން އަށް އެންއޭޑީ އަދި އެންއޭޑީ ޕްރިކަސަރސްގެ ދައުރު. ބަޔޯޖެރޮންޓޮލޮޖީ، 2022،23(2):169-199.ޑީއޯއައި:10.1007/s10522-022-09958-x.

[9] ޗިނީ ސީސީއެސް، ޒައިޑްލަރ ޖޭޑީ، ކަޝްޔަޕް އެސް، އެޓް އަލް. އެންއޭޑީ ⁺ މެޓަބޮލިޒަމްގައި ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ ކޮންސެޕްޓްތައް[J]. ސެލް މެޓަބޮލިޒަމް، 2021،33(6):1076-1087.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ސީމެޓް.2021.04.003.

[10] ގަސްޕަރިނީ އެމް، ސޯރސީ އެލް، ރަފައެލީ އެން.އެންޒައިމޮލޮޖީ އޮފް އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ އެންއޭޑީ މެޓަބޮލިޒަމް[ޖޭ]. ސެލިއުލަރ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ލައިފް ސައިންސަސް، 2021،78(7):3317-3331.DOI:10.1007/s00018-020-03742-1.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.