▎ डीएसआयपी संशोधन
डीएसआयपीची संशोधन फाटभूंय कितें?
१९७० च्या दशकांत न्हीद संशोधनांत उदरगत जाली आनी न्हीद नियंत्रणाचे गूढ सोदून काडपाची शास्त्रज्ञ उत्सुक आशिल्ले. १९७७ वर्सा स्वित्झर्लंडचो रसायनशास्त्रज्ञ शॉनबर्ग आनी ताच्या पंगडान कांसवांच्या न्हिदेच्या पद्दतीचो अभ्यास करतना चुकून डीएसआयपीचो सोद लायलो. हें णव अॅमिनो अॅसिडांतल्यान तयार जाल्लें बिगर पॅप्टायड आसून तें हायपोथॅलमस आनी पिट्यूटरी ग्रंथींत तयार जाता. ह्या काळांत पॅप्टायड शास्त्रांत म्हत्वाची उदरगत जाली. अमेरिकन शास्त्रज्ञ कास्टीन आनी डच शास्त्रज्ञ डी विड हांणी पॅप्टायड रगत-मेंदू आडखळ हुंपूंक शकतात अशें मत मांडलें आनी उपरांत डीएसआयपीचेर संशोधन करपाची बुन्याद घाली. खरेंच, मेंदू रगत-मेंदू आडखळीन घट्ट राखून दवरतात आनी चडशे पदार्थ भितर सरप कठीण आसतात. डीएसआयपीक ही आडखळ हुंपूंक मेळ्ळी जाल्यार मेंदवाच्या न्हीद नियंत्रण यंत्रणेंतल्या ताचे भुमिकेचेर ताचो व्हड परिणाम जातलो.
उपरांतच्या अभ्यासांत डीएसआयपी फकत मेंदवाच्या विशिश्ट वाठारांनीच न्हय तर लिंबिक प्रणालींत मुक्त वा बंधीत रुपांत तशेंच वेगवेगळ्या परिधीय अवयवांनी, ऊतकांत आनी कुडीच्या द्रवांत अस्तित्वांत आशिल्ल्याचें दिसून आयलां. देखीक- पिट्यूटरी ग्रंथींत ती विंगड विंगड पॅप्टायड आनी एड्रेनोकॉर्टिकोट्रॉपिक हार्मोन सारकिल्या बिगर पॅप्टायड मध्यस्थांवांगडा सह-स्थानीक आसता. आंतकड्यांच्या स्राव पेशींत आनी स्वादुपिंडांत तो ग्लुकागोनावांगडा सहअस्तित्वांत आसता. ह्या व्यापक वितरणांतल्यान डीएसआयपीचीं कामां विंगड विंगड आनी गुंतागुंतीचीं आसूं येतात अशें दिसता. सुरवेक डीएसआयपी हें न्हीद पॅप्टायड अशें मानताले. संशोधन खोलायेन वाडत वचत ताचो कुडीचेर परिणाम फकत न्हिदेंत मर्यादीत ना अशें दिसून आयलां. कांय अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की ताण प्रतिसाद आनी वेदना जाणवप हातूंत ताची भुमिका आसूं येता, आनी तातूंत चिंता सोंपपाची आनी वेदना उणी करपाची संभाव्य खाशेलपणां आसात, पूण हे परिणाम अजूनय चड संशोधन करून सत्यापीत करपाची गरज आसा.
डीएसआयपीची कृती यंत्रणा कितें?
न्हीद आनी जागृताय हांचे नियंत्रण
न्हीद आनी जागृताय चक्राचेर परिणाम करप: जायत्या अभ्यासांतल्यान डीएसआयपीचो न्हीद आनी जागृताय हांचेर म्हत्वाचो नियंत्रक परिणाम जाता अशें दिसून आयलां. देखीक- एका अभ्यासांत 35 वर्सां पिरायेच्या दादल्या नार्कोलेप्सी दुयेंतीक परत परत डीएसआयपीची इंजेक्शन दिली, आनी स्वताचो अहवाल, कार्यक्षमताय चांचणी, जायत्या न्हीद सुप्तताय चांचण्यो आनी रातभर पॉलीसोमोग्राफी वरवीं ताचें मुल्यांकन केलें. डीएसआयपीन न्हिदेच्या हल्ल्याची वारंवारता उणी करता, दिसाची क्रियाशीलता, जागृताय आनी कार्यक्षमताय वाडटा अशें दिसून आयलें [1] . डीएसआयपीन न्हीद चक्र संकुचीत केलो आनी रॅपिड आय मूवमेंट (आरईएम) न्हीद वाडयली. डीएसआयपीन सर्काडियन ताल आनी अल्ट्राडियन ताल वाडोवपाक लागून हे परिणाम जातात अशें निकालांतल्यान दिसून येता. डीएसआयपी न्हीद सुरू जावपाक संबंदीत परिधीय तयारीच्या शारिरीक यंत्रणेक चालना दिवंक शकता.
न्हिदेची रचणूक नियंत्रीत करप: डीएसआयपीचो परिणाम फकत न्हिदेची वारंवारता आनी काळ हांचेर जायना पूण न्हिदेचे रचणुकेचेरूय परिणाम जाता. ताका लागून आरईएम न्हीद वाडूंक शकता, हें न्हिदेच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांचें नियंत्रण करपाक ताची म्हत्वाची भुमिका दाखयता.
शारिरीक परिणाम
उश्णताय नियंत्रण, काळजाचो धक्को, रगतदाब, वेदना कूंड आनी लिंफोकायन प्रणाली हांचेर परिणाम: जनावरांतल्या विशिश्ट परिस्थितींत न्हीद वाडोवपावांगडाच डीएसआयपीचे वेगवेगळे शारिरीक परिणाम जातात. देखीक- डीएसआयपीचो उश्णताय नियंत्रण, काळजाचो धक्को, रगतदाब, वेदनेची कूंड आनी लिंफोकायन प्रणालीचेर परिणाम जावंक शकता [2] . डीएसआयपीचे हे परिणाम सर्काडियन ताल चक्राचेर आदारून आसतात आनी कांय परिणाम तंत्रिका वा वर्तनाचे न्हिदेच्या लक्षणां पयलीं दिसतात. हाचेवयल्यान डीएसआयपीन न्हीद सुरू जावचे पयलीं परिधीय तयारीची शारिरीक यंत्रणा सुरू करूं येता अशें दिसून येता.
अँटीऑक्सिडेंट परिणाम
अभ्यासांतल्यान दिसून आयलां की 2 - 24 म्हयन्यांच्या उदकांत बाह्यजनन डीएसआयपी (100μg/kg कुडीचें वजन, सलग 5 दीस इंजेक्शन) चमड्यापोंदा इंजेक्शन दिल्यार वेगवेगळ्या पिरायेच्या उंदीरांच्या ऊतकांत आनी प्लाझ्मांत लिपिडांचें ऑक्सिडीभवन नुकसान आनी मॅलोनडायल्डीहायड एकठांय जावप प्रभावीपणान आडावंक मेळटा [4] . डीएसआयपीचो एक बळिश्ट अँटीऑक्सिडेंट परिणाम आसता, जो कोशिकेभितरल्या आनी कोशिकेभितरल्या द्रवांतल्या वेगवेगळ्या अंतर्निहित अँटीऑक्सिडेंट संरक्षण यंत्रणेक सक्रिय करून मेळटा. डीएसआयपीचो सुपरऑक्सायड डिस्मुटेज, कॅटालेज आनी सेरुलोप्लाझ्मिन हांच्या क्रियाशीलतेचेर उत्तेजक परिणाम जाता आनी युरिया आनी युरिक आम्ल ह्या बिगर एन्झायमीक अँटीऑक्सिडेंटांच्या सांद्रतायेचेर परिणाम जाता. जीवांची शारिरीक पिराय वाडत वचत अँटीऑक्सिडेंट संरक्षण यंत्रणा आडावप जातली, जाल्यार डीएसआयपी ऊतक आनी रगतांतल्या अंतर्निहित अँटीऑक्सिडेंट संरक्षण प्रणालीची तांक वाडोवंक शकता, मुखेलपणान एन्झायमीक अँटीऑक्सिडेंट प्रणालीच्या घटकांक उत्तेजन दिवन, खास करून वैयक्तीक विकासाच्या फुडल्या टप्प्यांत.
डीएसआयपीचे उपेग कितें आसात?
न्हीद येवपाचेर उपचार
एका अभ्यासांत न्हीद नाशिल्ल्या दुयेंतींचेर डीएसआयपी इंजेक्शन उपचार केल्ले. न्हिदेच्या आदीं 25nmol/kg कुडीच्या वजनाच्या डोसांत डीएसआयपीची एकूच इंजेक्शन दिल्यार न्हीद सुदारूं येता अशें निकालांतल्यान दिसून आयलें. परत परत दिल्यार चार फावट दिल्या उपरांत न्हिदेची रचणूक सामान्य जाल्ल्याचें दिसून आयलें. सकाळीं परत परत इंजेक्शन दिल्यार दिसाची क्रिया वाडपावांगडाच रातच्या न्हिदेचेर अजूनय बरोच सकारात्मक परिणाम जालो, पूण दिसाक दोन फावटीं डोस दिवपाचो परिणाम बरो नाशिल्लो. कार्बनी मेंदवाच्या दुयेंसांक लागून न्हीद येवपाच्या प्रकरणांत डीएसआयपीच्या चड डोसांनी बरो प्रतिसाद मेळ्ळो [1]..
नार्कोलेप्सीचेर उपचार करप
एका अभ्यासांत 35 वर्सां पिरायेच्या दादल्या नार्कोलेप्सी दुयेंतीक परत परत डीएसआयपीची इंजेक्शन दिली. जागृताय आनी न्हीद हांचेर डीएसआयपीचे परिणाम स्वताचो अहवाल, कार्यक्षमताय चांचणी, जायत्या न्हीद सुप्तताय चांचण्यो आनी रातभर पॉलीसोमोग्राफी वरवीं मूल्यमापन केलें. ह्या निकालांतल्यान डीएसआयपीन न्हिदेच्या हल्ल्याची वारंवारता उणी केली, दिसाची क्रियाशीलता, जागृताय आनी कार्यक्षमताय वाडली अशें दिसून आयलें. डीएसआयपीन न्हीद वेळ संकुचीत केलो आनी आरईएम न्हीद वाडयली. अभ्यासाच्या निकालांतल्यान दिसून येता की हे परिणाम डीएसआयपीन सर्काडियन ताल आनी अल्ट्राडियन ताल हांचेर भर दिल्ल्यान जातात [1] ..
सोरो आनी अफू सोडून दिवपाच्या लक्षणांचेर उपचार
वैजकी उपचाराचे परिणाम: जनावरांच्या अभ्यासाच्या परिणामांचेर आदारून म्हळ्यार बल्बोरेटिकुलर निर्मिती-मध्यमस्तिष्क-थॅलमस भरती प्रणालींत मॉर्फिन, सोरो, पॅन्टोबार्बिटल आनी डीएसआयपी हांची थेट इंजेक्शन दिल्यार मंद तरंगांची न्हीद आनी व्हड प्रमाणांत धुरी तरंग निर्माण जावंक शकतात आनी हो परिणाम नॅलोक्सोनान उलटूं येता. डीएसआयपीची ओपिओइड रिसेप्टर्साचेर एगॉनिस्टीक क्रियाशीलताय आसता आनी ती विड्रॉल सिंड्रोमाचेर उपचार करपाक मोलादीक आसूं येता असो अदमास आसा[3]. सोरो (n = 47) वा अफू (n = 60) सोरो सोडपाचीं लक्षणां आशिल्ल्या 107 हॉस्पिटलांतल्या दुयेंतींचेर उपचार करपा खातीर डीएसआयपीची शिरेंतल्यान इंजेक्शन दिल्या उपरांत दोतोर आनी नर्सी हांणी केल्ल्या क्लिनीकल मूल्यमापनांत अनुक्रमान 97% आनी 87% अफू आनी सोऱ्याच्या व्यसनींतल्या लोकांक डीएसआयपी उपरांत तांचीं क्लिनीकल लक्षणां आनी चिन्नां ना जालीं वा म्हत्वाची सुदारणा जाल्ल्याचें दिसून आयलें दिवप, आनी चिंतेचीं लक्षणां सोंपप तुळेन मंद आशिल्लें. अफू व्यसनी लोकांक चड काळ तिगून उरपी क्लिनीकल लक्षणां दिसतालीं आनी तांकां चड डीएसआयपी इंजेक्शनां घेवचीं पडटालीं [3]..
खंयच्या दुयेंती खातीर डीएसआयपी सहाय्यक परिणाम दिवंक शकता?
न्हीद विकार आशिल्ले दुयेंती: डीएसआयपी न्हीद प्रेरीत करूंक आनी नियंत्रीत करूंक शकता. न्हीद येवपाक कठीण, हळुवार न्हीद आनी सोंपेंपणान जागो जावप हांचो आस्पाव आशिल्ल्या न्हीद नाशिल्ल्या दुयेंती खातीर, न्हीद दर्जो सुदारपाक, न्हीद वेळ वाडोवपाक आनी तांकां बेगीन न्हीद येवपाक आनी चड स्थिर न्हीद दवरपाक मदत करपाक शकता. ते भायर जेट लॅग, शिफ्ट वर्क आदी खातीर न्हीद ताल खंडीत जाल्ल्या लोकां खातीर डीएसआयपी न्हीद चक्र समायोजीत करपाक आनी सामान्य न्हीद पद्दत परतून मेळोवपाकय मदत करूंक शकता.
तंत्रिका तंत्राचे दुयेंस आशिल्ले दुयेंती: पार्किन्सन आनी आल्झायमर ह्या दुयेंसांसारक्या कांय तंत्रिका तंत्राच्या दुयेंसांवांगडा चड करून न्हीद विकार आनी तंत्रिका तंत्राचीं कामां असामान्य आसतात. न्हीद सुदारपावांगडाच डीएसआयपीचो तंत्रिका कोशिकांचेरूय एक खाशेलो संरक्षणात्मक परिणाम जावं येता, जाका लागून तंत्रिका तंत्राच्या दुयेंसांचीं कांय लक्षणां सोंपपाक आनी दुयेंतीच्या जिणेचो दर्जो सुदारपाक मदत जाता. देखीक- पार्किन्सन दुयेंसाच्या दुयेंतींक न्हीद सुदारल्यार दिसाची थकवा आनी हालचालींचो विकार उणो करपाक मदत जावं येता.
ताण संबंदीत दुयेंस आशिल्ले दुयेंती: दीर्घकाळ ताण आशिल्ल्या लोकांक, जशे की चिंता विकार आनी उदासीनताय सारकिले मानसीक आनी मानसीक दुयेंस आशिल्ल्या दुयेंतींक चड करून न्हीद येवपाची समस्या आसता आनी तांची कुडी चिरकालीन ताणाची स्थिती आसता. डीएसआयपी न्हीद नियंत्रीत करून कुडीच्या ताण प्रतिसादाचें नियंत्रण करूंक शकता, चिंता आनी उदासीनताय सारकिल्लीं भावनीक लक्षणां सोंपपाक आनी दुयेंतींची एकंदर स्थिती सुदारपाक मदत करता. त्याच वेळार ताण हाका लागून जावपी कांय शारिरीक कार्य विकारांक, जशे की पचन विकार आनी रोगप्रतिकार शक्त उणी जावप, डीएसआयपीन न्हीद सुदारून आनी ताण प्रतिसाद नियंत्रीत करून एक खाशेली सहाय्यक सुदारणा भुमिकाय आसूं येता.
निमाणें सांगपाचें जाल्यार न्हीद नियंत्रणाच्या मळार डीएसआयपीची मुखेल भुमिका आसा. ताका लागून न्हीद नाशिल्ल्या दुयेंतींची न्हिदेचो दर्जो प्रभावीपणान सुदारूं येता आनी तांचो न्हीद वेळ वाडूंक शकता. नार्कोलेप्सी दुयेंती खातीर ताका लागून न्हीद येवपाची वारंवारता उणी जावंक शकता आनी दिसाची क्रियाशीलता आनी जागृताय सुदारूंक शकता.
लेखका विशीं
वयर सांगिल्लीं सगळीं साहित्यां कोसर पॅप्टायड्स कंपनीन संशोधन, संपादन आनी संकलन केल्लीं आसात.
शास्त्रीय जर्नल लेखक
श्नाइडर-हेल्मर्ट डी हो न्हीद विकार आनी ताचेकडेन संबंदीत उपचार मळार एक नामनेचो संशोधक. ताच्या वावराक किर्शगार्टन पेन क्लिन, पेन क्लिन, पेन क्लिन किर्शगार्टन, मेड सीटीआर मारियास्टीन, अॅमस्टर्डम विद्यापीठ, मानसोपचार क्लिनिक कॅन्टन आर्गाउ, कॅन्टोनसपिटल आराउ एजी (ksa), मानसोपचार क्लिन, साइकियाट क्लिन कोनिग्सफेल्डन, साइकियाट क्लिन कटी आर्गाउ, आनी मानसोपचारत अशा वेगवेगळ्या प्रतिश्ठीत संस्थांकडेन संबंदीत आसा क्लीन र्ट आर्गौ. ताचें संशोधन मुखेलपणान तंत्रिका शास्त्र & तंत्रिका शास्त्र, मानसोपचार, सामान्य & अंतर्गत वैजकी, वखदशास्त्र & फार्मसी, आनी मानसशास्त्र हांचेर केंद्रीत आसा. न्हीद येवप आनी हेर न्हीद संबंदीत विकार समजून घेवपाक आनी उपचार करपाक ताणें म्हत्वाचें योगदान दिलां, मनशाच्या न्हिदेचेर dsip (डेल्टा-न्हीद-प्रेरक-पॅप्टायड) च्या परिणामांविशीं खासा आवड आसा.
ताच्या अभ्यासांत सैमीक न्हीद प्रेरीत करपाच्या भुमिके भायर dsip च्या बहुकार्यात्मक मानसोपचारीक गुणधर्मांचो अभ्यास केला, तातूंत मनशाच्या न्हिदेचेर ताचो परिणाम आनी न्हीद नाशिल्ल्या दुयेंतींचेर न्हिदेचो दर्जो सुदारपाची ताची तांक हांचो आस्पाव जाता. तेभायर ताणें सामान्य आनी न्हीद नाशिल्ल्या लोकांमदीं जागृताय करपाचे व्यक्तिपरक आनी वस्तुनिश्ठ माप तशेंच लक्षणां नाशिल्ल्या न्हीद येवपाची संकल्पना सोदून काडल्या. ताचें काम वेगवेगळ्या शिक्षणीक नेमाळ्यांनी उजवाडाक आयलां, तातूंत 'sleep,' 'eur neurol,' 'experientia,' आनी 'neuropsychobiology,' ह्या सारक्या नेमाळ्यांनी उजवाडाक आयलां. श्नाइडर-हेलमेर्ट डी हाची वळेरी उल्लेखाच्या संदर्भांत दिल्या [1].
