GLP-2 15ملگم

▎ پێکهاتەی GLP-2

▎ توێژینەوەی GLP-2

پاشخانی توێژینەوەی GLP-2 چییە؟

GLP-2 دەرمانێکی پۆلیپێپتیدی دروستکراوە. گەشەکردنی لە تێگەیشتنێکی قووڵەوە سەرچاوە دەگرێت لە سنووردارکردنی ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1ی هەبوو لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی میتابۆلیزم (T2DM) و قەڵەوی. هەرچەندە ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 ئەدای نایابیان لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و دابەزاندنی کێشدا نیشانداوە، بەڵام زاناکان بۆیان دەرکەوتووە کە چالاککردنی وەرگری GIP تاڕادەیەک لاوازە، ئەمەش کاریگەری چارەسەری دەرمانەکان سنووردار دەکات. بۆیە تیمی توێژینەوە و پەرەپێدان پابەند بووە بە پەرەپێدانی جۆرێکی نوێی دەرمان کە بتوانێت لە یەک کاتدا هەردوو دەرمانی GIPR و GLP-1R چالاک بکات، بە ئامانجی بەدەستهێنانی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و بەڕێوەبردنی کێش بە شێوەیەکی گشتگیرتر و کاریگەرتر ^[1]..

لە ماوەی پرۆسەی توێژینەوە و پەرەپێدان، زانایان ژمارەیەکی زۆر لە توێژینەوەی بنەڕەتی و تاقیکردنەوەی کلینیکیان ئەنجامداوە. لە قۆناغی توێژینەوەی پێش کلینیکیدا، تایبەتمەندییە دەرمانسازییەکانی GLP-2 بە تەواوی لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانی ئاژەڵەوە هەڵسەنگێندرا، کە توانای لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن و دابەزاندنی کێشدا پشتڕاستکرایەوە. ئەنجامەکان دەریانخست کە دەتوانێت ئاستی گلوکۆزی خوێن لە مۆدێلی ئاژەڵدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە و ئەدای نایابی لە بەڕێوەبردنی کێشدا نیشان دا، ئەمەش بناغەی تاقیکردنەوە کلینیکیەکانی دواتر دانا.

دواتر، قۆناغی تاقیکردنەوەی کلینیکی تاقیکردنەوەکانی قۆناغی یەکەم، دووەم و سێیەمی لەخۆگرتبوو. تاقیکردنەوەی قۆناغی یەکەم بە شێوەیەکی سەرەکی سەلامەتی، بەرگەگرتن و تایبەتمەندی دەرمانجووڵەیی دەرمانەکەی هەڵسەنگاند. ئەنجامەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە GLP-2 سەلامەتی و بەرگەگرتنی باشی هەیە. تاقیکردنەوەی قۆناغی دووەم زیاتر کاریگەری و سەلامەتی ژەمە جیاوازەکانی GLP-2 لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM لێکۆڵینەوەی کرد، بە شێوەیەکی سەرەتایی مەودای ژەمە کاریگەرەکانی دیاری کرد. گرنگترین تاقیکردنەوە کلینیکیەکانی قۆناغی III، وەک زنجیرەی توێژینەوەکانی SURPASS، ژمارەیەکی زۆر لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DMیان لەخۆگرتبوو. ئەنجامەکان دەریانخست کە GLP-2 بە شێوەیەکی بەرچاو باشترە لە ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1 کە هەن، وەک GLP-1، لە کەمکردنەوەی گلوکۆزی خوێن و کێش، ئەمەش بەڵگەی بەهێزی بۆ بەکارهێنانی بازاڕکردنی GLP-2 دابین دەکات ^[1]..

میکانیزمی کارکردنی GLP-2 چییە؟

GLP-2 لە ڕێگەی چەندین میکانیزمەوە کە پێکەوە کاردەکەن، گلوکۆزی خوێن دادەبەزێنێت. لە کاتی چالاککردنی وەرگری GLP-1، GLP-2 بە وەرگری GLP-1 لەسەر خانەکانی β پەنکریاس دەبەسترێتەوە، کە کارکردنی GLP-1ی سروشتی تقلید دەکات. GLP-1 هۆرمۆنێکە لە ڕیخۆڵەدا بەرهەم دێت و بۆ پاراستنی هێمۆستاسیس گلوکۆز زۆر گرنگە. دەتوانێت یارمەتی دروستکردنی ئەنسۆلین و دەردانی و هەستکردن بە گلوکۆز بدات، دەردانی گلوکاگۆن کەم بکاتەوە بۆ ئەوەی تێربوون بەرەوپێش ببات و ئارەزووی خواردن سەرکوت بکات.

ئەم چالاککردنە دەتوانێت دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش ببات. ئەنسۆلین هۆرمۆنی سەرەکی دابەزینی شەکری خوێنە لە جەستەدا، کە دەتوانێت وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز لەلایەن خانەکانەوە زیاد بکات، بەمەش ئاستی گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە. لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM، دەردانی ئەنسۆلین بەس نییە یان هەستیاری خانەکان بۆ ئەنسۆلین کەم دەبێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی گلوکۆزی خوێن. بە چالاککردنی وەرگری GLP-1، GLP-2 دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، کە یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن.

لە هەمان کاتدا چالاککردنی وەرگری GLP-1 هەروەها ڕێگری دەکات لە دەردانی گلوکاگۆن. بەزۆری گلوکاگۆن یارمەتی گلایکۆجینۆلیسیس و گلوکۆنۆجینێسیس دەدات لە کاتی بەڕۆژووبووندا، ئەمەش بەرهەمهێنانی گلوکۆزی خوێن زیاد دەکات. بە ڕێگریکردن لە کارکردنی گلوکاگۆن، GLP-2 زیاتر سەرچاوەی گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە، کە بەشدارە لە کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن ^[2]..

لە کاتی چالاککردنی وەرگری GIP، GLP-2 لە یەک کاتدا کار لەسەر وەرگری GIP دەکات. دوای چالاکبوون دەتوانێت هەستیاری و دەردانی ئەنسۆلین بەرز بکاتەوە. وەرگری GIP بە شێوەیەکی سەرەکی لە شانەکانی وەک خانەکانی βی پەنکریاسدا هەیە. دوای چالاکبوون، لە ڕێگەی گواستنەوەی ڕێڕەوی ئاماژەدانی ناو خانەییەوە، دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، و وەڵامدانەوەی خانەکە بۆ ئەنسۆلین باشتر دەبێت، بەمەش بە شێوەیەکی کاریگەرتر گلوکۆزی خوێن کەم دەبێتەوە.

GLP-2 پێپتیدی دووانە هاوشێوەی گلوکاگۆن-1 و هاوشێوەی پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپی وابەستە بە گلوکۆزە (GIP) لە پلەی یەکەمدا، پەسەندکراوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشە پێگەیشتوەکان کە T2DMیان هەیە وەک یارمەتیدەرێک بۆ خۆراک و وەرزشکردن. GLP-2 پێکهاتەیەکی کیمیایی دروستکراوە کە لەسەر بنەمای زنجیرەی GIP دامەزراوە، کە لە پێپتیدێکی 39 ترشی ئەمینی پێکهاتووە. دەردانی ئەنسۆلین زیاد دەکات، دەردانی گلوکاگۆن کەم دەکاتەوە بە شێوەیەکی وابەستە بە گلوکۆز، ئاستی گلوکۆزی خوێن لە ڕۆژوو و دوای نانخواردن دادەبەزێنێت، تێربوون بەرەوپێش دەبات و کێشی لەش کەم دەکاتەوە و بەتاڵبوونەوەی گەدە دوادەخات. ئەم کاریگەرییە دوو وەرگر ئاگۆنیستە وا دەکات GLP-2 کاریگەرتر بێت لە تاکە وەرگری GLP-1 لە پێشخستنی دەردانی ئەنسۆلین و ڕێگریکردن لە دەردانی گلوکاگۆن ^[2]..

هەروەها GLP-2 دەتوانێت بەتاڵبوونەوەی گەدە دوابخات و تێربوون زیاد بکات. دەتوانێت بەتاڵبوونەوەی گەدە دوابخات، ماوەی مانەوەی خۆراک لە گەدەدا درێژ بکاتەوە و ڕێژەی مژینی ماددە خۆراکیەکان خاو بکاتەوە، بەمەش دوور دەکەوێتەوە لە بەرزبوونەوەی بەرچاوی گلوکۆزی خوێن دوای نانخواردن. لە توێژینەوە ناکلینیکی و کلینیکییەکاندا، کاریگەری GLP-2 لەسەر بەتاڵبوونەوەی گەدە بەراورد دەکرێت بە کاریگەری ئاگۆنیستەکانی وەرگری GLP-1. لە مشکە قەڵەوەکانی بەهۆی خۆراکەوە، پلەی دواکەوتنی بەتاڵبوونەوەی گەدە لەلایەن GLP-2 هاوشێوەی GLP-1 ە، بەڵام ئەم کاریگەرییە ڕێگرییە توندانە دوای 2 هەفتە لە چارەسەرکردن نامێنن.

لە بەشداربووانی تووشبوو و بێ T2DM، هەفتەی جارێک GLP-2 (≥5 میلیگرام و ≥4.5 میلیگرام، بە ڕێککەوت) بەتاڵبوونەوەی گەدەی دواخست دوای یەک ژەم. لە بەشداربووانی تەندروستدا، کاریگەرییەکە پاش چەندین ژەمی GLP-2 یان دولاگلوتاید لاواز بوو (Urva S, 2020). لە هەمان کاتدا دەتوانێت کار لەسەر کۆئەندامی دەماری ناوەندیش بکات و تێربوون زیاد بکات و ئارەزووی خواردن کەم بکاتەوە و خواردنی خۆراکیش کەم بکاتەوە. بە کۆنترۆڵکردنی وەرگرتنی خۆراک، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ یارمەتیدەرە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاستی گلوکۆزی خوێن، بە تایبەتی گونجاوە بۆ کێشەی قەڵەوی کە زۆرجار نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM لەگەڵیدا دەبن، و یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی بەرگری ئەنسۆلین و باری گشتی گۆڕانکاری خۆراک ^[2]..

دەرکەوتووە کە GLP-2 ئاستی ئەدیپۆنێکتین زیاد دەکات، کە ئەدیپۆسایتاکاینێکە و پەیوەندی بە هەستیاری ئەنسۆلینەوە هەیە. زیادبوونی ئاستی ئەدیپۆنێکتین یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی هەستیاری ئەنسۆلین، وا دەکات خانەکان زیاتر وەڵامدەرەوە بن بۆ ئەنسۆلین، بەم شێوەیە کاریگەرتر گلوکۆز وەردەگرن و بەکاریدەهێنن و گلوکۆزی خوێن کەمدەکاتەوە ^[2] . سەرەڕای ئەوەش، GLP-2 دەتوانێت پرۆفایلی چەوریش باشتر بکات و کاریگەری پارێزەری پۆتانسێلی لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان هەیە. سەلمێنراوە کە GLP-2 دەتوانێت پەستانی خوێن باشتر بکات، کۆلیسترۆڵی چەوری پڕۆتینی چڕی نزم (LDL) و سێ گلیسیرید کەم بکاتەوە ^[3] ، ئەمەش زیاتر پشتگیری لە سوودە گشتگیرەکانی دەکات لە بەڕێوەبردنی گلوکۆزی خوێندا.

سەرچاوە: PubMed ^[5]

توێژینەوەی پەیوەندیدار

کاریگەری لەسەر بەڕێوەبردنی کێش لە نەخۆشانی قەڵەوی و جۆری دووەمی میتابۆلیزم

چەندین لێکۆڵینەوە کلینیکیەکان کاریگەری بەرچاوی GLP-2یان لە بەڕێوەبردنی کێشی جەستە لە نەخۆشانی تووشبوو بە قەڵەوی و T2DM پشتڕاست کردووەتەوە. لە توێژینەوەیەکدا بە ناوی 'SURMOUNT-2'، کە قۆناغی سێیەم بوو، تاقیکردنەوەیەکی دوو کوێر، هەڕەمەکی، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ کە لە حەوت وڵاتدا ئەنجامدرا. گەورەساڵان (تەمەن ≥18 ساڵ) کە پێوەرەکانی بارستەی جەستەیان (BMI) 27 کیلۆگرام/م⊃2؛ یان بەرزتر و ئاستی هیمۆگلۆبینی گلایکەتکراو (HbA2c) 7 - 10% بە شێوەیەکی هەڕەمەکی دیاریکران بۆ وەرگرتنی دەرزی ژێر پێستی GLP-2 (10 میلیگرام یان 15 میلیگرام) یان پلاسیبۆ بۆ ماوەی 72 هەفتە.

ئەنجامەکان دەریانخست کە لە هەفتەی ٧٢دا، ڕێژەی دابەزینی کێش لە گروپەکانی GLP-2 ١٠ میلیگرام و ١٥ میلیگرام بە ڕێککەوت -١٢.٨% و -١٤.٧% بووە، بە بەراورد لەگەڵ -٣.٢% لە گروپی پلاسیبۆ. جیاوازی چارەسەری خەمڵێنراوی GLP-2 10 میلیگرام و 15 میلیگرام بە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆ بە ڕێککەوت -9.6 خاڵ و -11.6 خاڵ بوو، کە هەردووکیان لە ڕووی ئامارییەوە گرنگ بوون (p < 0.0001). سەرەڕای ئەوە، ڕێژەیەکی زیاتری ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەری GLP-2یان وەرگرتووە گەیشتوونەتە ئاستی دابەزینی کێش بە ڕێژەی 5% یان زیاتر (79 - 83% بەرامبەر 32%) ^[4]..

لە توێژینەوەی 'SURMOUNT-2'دا، تێکڕای کێشی بنەڕەتی 100.7 کیلۆگرام بوو، BMI 36.1 کیلۆگرام/م⊃2؛ بوو، و HbA1 8.02% بوو. دوای 72 هەفتە لە چارەسەرکردن، GLP-2 نەک هەر بە شێوەیەکی بەرچاو کێشی جەستەی کەمکردەوە بەڵکو کاریگەری ئەرێنی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گلوکۆزی خوێن هەبوو ^[4]..

کاریگەری باشترکردن لەسەر نەخۆشی دەمارەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزم

توێژینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە GLP1-RAs دەتوانێت مەترسییەکانی خەمۆکی لە نەخۆشانی تووشبوو بە T2DM کەم بکاتەوە بە باشترکردنی بیرەوەری، فێربوون و زاڵبوون بەسەر تێکچوونی مەعریفی. وەک دووانە GIP-RA/GLP-1RA، GLP-2 لە هێڵی خانەکانی دەمارە بلاستۆما (SHSY5Y) لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا بۆ کاریگەرییەکانی لەسەر نیشانەکانی گەشەی دەمارەکان (CREB و BDNF)، ئەپۆپتۆزی (رێژەی BAX/Bcl2)، جیاکردنەوە (pAkt، MAP2، GAP43، و AGBL4)، و بەرگری ئەنسۆلین (GLUT1، GLUT4، GLUT3، و SORBS1).

ئەنجامەکان بۆ یەکەمجار جەختیان لەسەر ڕۆڵی GLP-2 کردەوە لە چالاککردنی ڕێڕەوی pAkt/CREB/BDNF و پەستانی ئاماژەدانی خوارەوە، هەروەها کاریگەری پاراستنی دەمارەکانی. هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە GLP-2 توانیویەتی بەرپەرچی کاریگەرییەکانی پەیوەست بە بەرزبوونەوەی شەکری خوێن و بەرگری ئەنسۆلین لە ئاستی دەمارەکاندا بداتەوە. بۆیە، GLP-2 دەتوانێت تێکچوونی دەمارەکان باشتر بکات کە بەهۆی بەرزبوونەوەی شەکری خوێنەوە دروست دەبێت و بەرگری ئەنسۆلینی دەمارەکان زاڵ بێت، ئەمەش تێڕوانینێکی نوێ بۆ باشترکردنی نەخۆشی دەمارەکانی پەیوەست بە میتابۆلیزم دابین دەکات ^[5]..

پێشکەوتنی توێژینەوە لە چارەسەرکردنی جۆری دووەمی میتابۆلیزمی مێلیتوس

هەندێک لە توێژینەوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە وەک جۆرێکی نوێی دەرمانی دابەزینی شەکری خوێن، GLP-2 بووەتە یەکەم دووانە GIP/GLP-1R ئاگۆنیست کە پەسەندکراوە بۆ چارەسەرکردنی میتابۆلیزم لە ئەمریکا. پشتڕاستکراوەتەوە کە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دابەزاندنی گلوکۆزی خوێن و کەمکردنەوەی کێشی جەستە هەیە لە چەندین تاقیکردنەوەی کلینیکی گەورەدا، و بەڵگە هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە توانایەکی زۆری هەیە لە پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکاندا.

سەرەڕای ئەوەش، چەمکی پێپتیدە دروستکراوەکان زۆر ئەگەری نەناسراوی بۆ GLP-2 کردۆتەوە. تاقیکردنەوە بەردەوامەکان (NCT04166773) و بەڵگەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێدەچێت دەرمانێکی بەڵێندەر بێت لە بوارەکانی وەک نەخۆشی چەوری جگەری بێ کحولی (NAFLD)، پاراستنی گورچیلە و پاراستنی دەمارەکان ^[6]..

کاریگەری درێژخایەنی GLP-2 لەسەر تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان

ڕەنگە GLP-2 مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان کەم بکاتەوە بە یارمەتیدانی دابەزاندنی کێش. توێژینەوەیەک کاریگەری GLP-2ی لەسەر قەڵەوی و ڕووداوەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە گەورەساڵانی ئەمریکیدا تاقیکردەوە (Wong ND, 2024). توێژینەوەکە دەریخستووە کە لە نێوان گەورەساڵانی ئەمریکی کە شایستەی چارەسەری GLP-2ن، دوای چارەسەرکردن بە 15 میلیگرام GLP-2، خەمڵێندراوە کە 70.6% و 56.7%ی گەورەکان بە ڕێککەوت ≥15% و ≥20% کێشیان دابەزیوە، ئەمەش بە واتای کەمبوونەوەی 58.8% لە ژمارەی کەسانی قەڵەو.

لە نێو ئەوانەی کە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانیان نییە، مەترسییەکانی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرە خوێنبەرەکانی 10 ساڵ لە 10.1% 'پێش چارەسەرکردن' بۆ 7.7% 'دوای چارەسەرکردن' کەمیکردووە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی کەمبوونەوەی مەترسی ڕەهایە بە ڕێژەی 2.4% و کەمبوونەوەی مەترسی ڕێژەیی بە ڕێژەی 23.6%، ئەمەش بەو مانایەیە کە دەتوانرێت لە ماوەی 10 ساڵدا ڕێگری لە 2 ملیۆن ڕووداوی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بکرێت.

لە کۆتاییدا، GLP-2 دوو ئاگۆنیستێکی نوێیە لە وەرگرەکانی GIP و GLP-1، کە گرنگییەکی زۆری هەیە لە چارەسەرکردنی T2DM و قەڵەویدا. دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەرتر دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش ببات، ڕێگری لە دەردانی گلوکاگۆن بکات، بە وردی گلوکۆزی خوێن ڕێکبخات، مەترسی ئاڵۆزییەکان کەم بکاتەوە، کارکردنی خانەکانی β-پەنکریاس باشتر بکات و پێشکەوتنی میتابۆلیزم دوابخات. هەروەها کاریگەری پارێزەری هەیە لەسەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان.

لە چارەسەری قەڵەویدا، دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر خواردن کەم بکاتەوە، ئارەزووی خواردن کەم بکاتەوە، تێر زیاد بکات، یارمەتی نەخۆشە قەڵەوەکان بدات بۆ دابەزاندنی کێش، هەروەها ئەگەری ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بە قەڵەوی کەم بکاتەوە. هەروەها دەتوانێت بەرگری ئەنسۆلین و میتابۆلیزمی چەوری باشتر بکات. جگە لەوەش، توانای خۆی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی پەیوەست بە تێکچوونی گۆڕانکارییەکانی خۆراک وەک هەوکردنی چەوری جگەری ناکحولی، نیشانەکانی وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا و سستبوونی دڵدا نیشانداوە. دەتوانێت چەندین نیشاندەری گۆڕانکاری خۆراک لە یەک کاتدا باشتر بکات، پلانێکی چارەسەری گشتگیرتر دابین بکات.

ڕێژیمی دەرزی لێدانی هەفتانە جارێک گونجاوە بۆ بەکارهێنان و دەتوانێت پابەندبوونی نەخۆشەکان بە چارەسەرکردن باشتر بکات.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە و دەستکاری کراوە و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

دکتۆر ویلیام تی گارڤی زانا و توێژەرێکی بەڕێزە و سەر بە چەندین دامەزراوەی بەناوبانگە، لەوانە زانکۆی ئەلاباما لە بیرمینگهام، زانکۆی ئەستۆن و سەنتەری پزیشکی کاروباری پێشمەرگە دێرینەکانی بیرمینگهام. پێشینەی ئەکادیمی و ئەزموونی پیشەیی ئەو لە کۆمەڵێک دیسیپلینی بەرفراوان لەناو بوارەکانی پزیشکی و زانستیدا دەگرێتەوە. دکتۆر گارڤی بەشدارییەکی بەرچاوی کردووە لە بوارەکانی هێلکەدان و میتابۆلیزم، خۆراک و خۆراک، بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گەردیلەیی، هەروەها پزیشکی گشتی و ناوخۆیی، بە گرنگیدانێکی تایبەت بە سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ. کارەکانی بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسێنراون و ڕێزیان لێگیراوە، بەتایبەتی وەک توێژەرێکی بەرزی ئاماژەپێکراو لە پۆلی کرۆس-فیڵد بۆ هەردوو ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤، کە ڕەنگدانەوەی کاریگەری و کاریگەرییە بەرچاوەکانی لێکۆڵینەوەکانی لەسەر کۆمەڵگەی زانستی فراوانترە.

بەرژەوەندی و شارەزایی توێژینەوەی دکتۆر گارڤی درێژدەبێتەوە بۆ لایەنە جیاوازەکانی نەخۆشیەکانی گۆڕانکاری خۆراک و بەڕێوەبردنیان. ئەو چالاکانە بەشداری کردووە لە لێکۆڵینەوە لە میتابۆلیزم، قەڵەوی و ئاڵۆزییە پەیوەندیدارەکانیان، بە ئامانجی ئاشکراکردنی ستراتیژی چارەسەری نوێ و باشترکردنی دەرئەنجامەکانی نەخۆش. کارەکانی توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی، تاقیکردنەوە کلینیکیەکان و توێژینەوەکانی وەرگێڕان لەخۆدەگرێت، کە بۆشایی نێوان دۆزینەوەکانی تاقیگە و بەکارهێنانی پزیشکی جیهانی ڕاستەقینە پڕدەکاتەوە. لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە بەرفراوانەکانییەوە، دکتۆر گارڤی بەشداری کردووە لە تێگەیشتنێکی قووڵتر لە میکانیزمە بنەڕەتییەکانی تێکچوونی میتابۆلیزم و یارمەتی داوە لە داڕشتنی ڕێنماییە کلینیکیەکان و پرۆتۆکۆڵەکانی چارەسەرکردن لە بواری هێلکەدان و میتابۆلیزمدا. دکتۆر ویلیام تی گارڤی لە ئاماژەی ئاماژەدا هاتووە ^[4]..

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] Nowak M, Nowak W, Grzeszczak W. GLP-2 - ئاگۆنیستێکی وەرگری دووانەی GIP/GLP-1 - دەرمانێکی نوێی دژە شەکرە کە چالاکیی گۆڕانکارییەکانی پۆتانسێلی هەیە لە چارەسەرکردنی میتابۆلیزمی جۆری 2 [J]. ئەندۆکرینۆلۆجیا پۆلسکا، 2022،73(4):745-755.DOI:10.5603/EP.a2022.0029.

[2] بێناو. GLP-2: پۆلیپێپتیدی ئەنسۆلینۆتڕۆپی دووانە وابەستە بە گلوکۆز و ئاگۆنیستێکی پێپتید-1 هاوشێوەی گلوکاگۆن بۆ بەڕێوەبردنی جۆری دووەمی شەکرە: هەڵە.[J]. گۆڤاری ئەمریکی بۆ چارەسەرکردن، 2023،30(3):e311.DOI:10.1097/MJT.0000000000001634.

[3] فۆرزانو ئی، ڤارزیدە ف، ئەڤڤیساتۆ ڕ، و هاوکارانی. GLP-2: نوێکردنەوەیەکی سیستماتیکی[J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی زانستە گۆڕانکارییەکان، 2022،23(23).DOI:10.3390/ijms232314631.

[4] گارڤی دبلیو تی، فریاس ج پی، جاسترێبۆف ئەی ئێم، و هاوکارانی. GLP-2 هەفتانە جارێک بۆ چارەسەرکردنی قەڵەوی لە کەسانی تووشبوو بە جۆری 2 میتابۆلیزم (SURMOUNT-2): تاقیکردنەوەیەکی دوو کوێر، هەڕەمەکی، فرە سەنتەری، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ، قۆناغی 3 [J]. لانسێت، 2023،402(10402):613-626.DOI:10.1016/S0140-6736(23)01200-X.

[5] فۆنتانێلا ئاڕ ئەی، غۆش پ، پێساپانێ ئەی، و هاوکارانی. GLP-2 ڕێگری دەکات لە تێکچوونی دەمارەکان لە ڕێگەی چەندین ڕێڕەوی گەردیلەییەوە [J]. گۆڤاری پزیشکی وەرگێڕان، 2024،22(1).DOI:10.1186/s12967-024-04927-z.

[6] ما ز، جین ک، یو م، و هاوکارانی. پێشکەوتنی توێژینەوە لەسەر وەرگری GIP/GLP-1 کۆگۆگۆنیست GLP-2، ئەستێرەیەکی هەڵکشاوە لە جۆری دووەمی شەکرە [J]. گۆڤاری توێژینەوەی شەکرە، 2023،2023.DOI:10.1155/2023/5891532.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.