▎ ޗޮންލޫޓެން ރިސާޗް
ޗޮންލޫޓެން އަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ޗޮންލޫޓެން އަކީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބްރޮންކިއަލް ޓިޝޫތަކުން އުފެދިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގިނަ ޕޮޓެންޝަލް ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީތަކާއި އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއުތައް އެކުލެވޭ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރެކެވެ.
ޗޮންލޫޓެންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
1. ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ މެކްރޯ ބެކްގްރައުންޑް
20 ވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އާއި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ ފަދަ ދާއިރާތައް ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރަމުން ދިޔައިރު، ސައިންސްވެރިން ވަނީ ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ހުންނަ އެކި މޮލިކިއުލްތަކުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާގެ ފުން ދިރާސާތަކެއް ކޮށްފައެވެ. ޕްރޮޓީންސް، ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަކާތްތަކުގެ މައިގަނޑު ގެންގުޅޭ ފަރާތްތަކުގެ ގޮތުގައި، އެމީހުންގެ އެކުލެވޭ ޔުނިޓްތަކުން އުފެދޭ ކުރު ޕެޕްޓައިޑް ސިކުއެންސް - އެމިނޯ އެސިޑްތަކުގައި މުއްސަނދި ބަޔޮލޮޖިކަލް މައުލޫމާތު ހިމެނޭކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވާއިރު، ތަފާތު ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތައް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ސެލް ސިގްނަލިންގ، މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން، އަދި އިމިއުން ރިސްޕޮންސް ފަދަ ދިރިއުޅުމުގެ މުހިންމު ގިނަ ޕްރޮސެސްތަކުގައި ގިނަ ފަހަރަށް ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތަކަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ވިސްނުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ދިރާސާ ޓީމުތަކުން ވަނީ ބޭސްވެރިކަމާއި ކާބޯތަކެތީގެ ސައިންސް އަދި ދަނޑުވެރިކަން ފަދަ އެތައް ދާއިރާއަކަށް އާ ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމުގެ އުންމީދުގައި އެކި ބަޔޮލޮޖިކަލް ޓިޝޫތަކުން ޚާއްޞަ ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތައް ކޮނުމުގެ ދިރާސާތަކުގައި ހީވާގިކަމާއެކު ބައިވެރިވެފައެވެ. ޗޮންލޫޓެންއާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ކުރިއަށް ގެންދަނީ ހަމަ މި ފަހަތުގައި އެވެ.
2. ބްރޮންކަސްގައި ޗޮންލޫޓެން ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު
ގިނަ އަދަދެއްގެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ޓިޝޫތަކުގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބްރޮންކަސް އަށް ސައިންސްވެރިންގެ ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވެއެވެ. ފުއްޕާމޭއަށް ގޭސް ވަދެ ނުކުތުމަށް މުހިންމު ޗެނަލެއްގެ ގޮތުގައި ބްރޮންކަސްގެ މޫކޯސަލް ޓިޝޫ ސީދާ ބޭރު މާހައުލާ ގުޅި، ޕެތޯޖަންތަކުގެ ވަދެގަތުމުން ދެކޮޅުހެދުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެތެރޭގެ މާހައުލުގެ ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.
ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ބްރޮންކިއަލް މޫކޯޒާގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތައް މެދުނުކެނޑި އާވެ މަރާމާތުވެ، ލޯކަލް އިމިއުނިޓީއާއި އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެކި ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ނިކުމެވޭތީ، މި ޓިޝޫގައި ޚާއްޞަ ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތައް ހުރުމުގެ ފުރުޞަތު ވަރަށް ބޮޑެވެ. މިކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދިރާސާގެ އެންޓްރީ ޕޮއިންޓެއްގެ ގޮތުގައި ރިސާޗް ޓީމުން ނަގައި، ކުރިއަރާފައިވާ މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އާއި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ބޭނުންކޮށްގެން ބްރޮންކިއަލް ޓިޝޫތަކުގެ އެކްސްޓްރެކްޓްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ފުން ދިރާސާތަކެއް ކުރި އެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނު ތަހުލީލުތަކާއި ތަޙުލީލުތަކަށްފަހު އެންމެ ފަހުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ޗޮންލޫޓެން ހޯދިއެވެ. މި ހޯދުމަކީ ބްރޮންކަސްގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ރެގިއުލޭޝަން މެކޭނިޒަމް ފުންކޮށް ދެނެގަތުމަށް އާ ފިލާވަޅުތަކެއް ލިބިގެންދާ ހޯދުމެއް ނޫން ކަމަށާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކާއި އެއާ ގުޅުންހުރި އެހެން ސިއްހީ ދާއިރާތަކުގައި ޗޮންލޫޓެން ބޭނުންކުރުމުގެ ފަހުން ކުރެވޭ ދިރާސާތަކުގެ ބިންގާ އެޅިފައިވާ ހޯދުމެކެވެ.
ޗޮންލޫޓެންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
1. އިންފްލެމޭޝަނަށް ރެގިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓް
އިންހިބިޓިންގ ދަ ޕްރޮޑަކްޝަން އޮފް ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ (ޓީއެންއެފް)
ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ޗޮންލޫޓެން އަކީ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ބެކްޓީރިއަލް ލިޕޯޕޮލިސެކަރައިޑް (LPS) އަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު މޮނޮސައިޓްތަކުން ޓިއުމަރ ނެކްރޮސިސް ފެކްޓަރ (TNF) އުފެއްދުން ހުއްޓުވާ އެއްޗެކެވެ [1] . ޓީއެންއެފްގެ މިންވަރު ދަށްވުމަކީ ޓީއެންއެފް ޓޮލަރެންސްގެ މެކޭނިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ޗޮންލޫޓެން އިން ވަކި ވަކި ސިގްނަލިންގ މަގެއް ނުވަތަ މޮލިކިއުލަރ އިންޓަރެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް މޮނޮސައިޓްތަކުގައި ޓީއެންއެފް އުފެއްދުމާ ގުޅުންހުރި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ނުވަތަ ޕްރޮޓީން އެކްޓިވިޓީއަށް އަސަރުކޮށް، ޓީއެންއެފް ސިންތެސިސް އާއި ރިލީޒް ދަށްކޮށްދެއެވެ.
ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވުން
ފަސް ޚަވިންސަން ޕެޕްޓައިޑްސް (ޗޮންލޫޓެން ހިމެނޭގޮތަށް) ވެސް އެލްޕީއެސް އިން ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރާ ޓާރމިނަލީ ޑިފެރެންޝިއޭޓް ޓީއެޗްޕީ-1 ސެލްތަކުގައި ޓީއެންއެފް އަދި ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ އިންޓަރލިއުކިން-6 (އައިއެލް-6) ސައިޓޮކިންސް ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވޭނެއެވެ [1] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްގައި ޕްރޯ އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އިންހިބިޓް ކުރުމުގައި ޗޮންލޫޓެންގެ ދައުރު ފުޅާ ކަމެވެ.
ވެދާނެ މެކޭނިޒަމަކީ ޗޮންލޫޓެން އިން ސެލް ސަރފޭސް ރިސެޕްޓަރސް އާއި އެލްޕީއެސް ބައިންޑް ކުރުމަށް ހުރަސް އެޅި ނުވަތަ ޑައުންސްޓްރީމް ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން މަގު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުން ޕްރޯ އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިންސް އުފެއްދުން މަދުވުމެވެ.
ސެލް އެޑެޝަން މަދުކުރުން
ޗޮންލޫޓެން އިން ފަރުވާ ދިން ޓީއެޗްޕީ1 ސެލްތައް އެލްޕީއެސް އިން އެކްޓިވޭޓް ކުރާ އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްސް (HUVECs) ގެ ފަށަލައެއްގެ މައްޗަށް ކަލްޗަރ ކުރުމުން ސެލް އެޑެޝަން ދަށްވުން ފެނިފައިވެއެވެ [1] . ސެލް އެޑެޝަން އަކީ އާދައިގެ ޕްރޯ-އިންފްލެމެޓަރީ މެކޭނިޒަމެއް ކަމަށާއި، ޗޮންލޫޓެން އިން ސެލް އެޑެޝަން ދަށްކުރުމަކީ އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ލުއިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
މިއީ ޗޮންލޫޓެން އިން ސެލް ސަރފޭސް މޮލިކިއުލްތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ނުވަތަ އެކްޓިވިޓީ ބަދަލުކޮށް، ސެލްތަކުގެ މެދުގައި ނުވަތަ ސެލްތަކާއި މެޓްރިކްސް އާއި ދެމެދު ކުރާ މުއާމަލާތަށް އަސަރުކުރާތީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
2. ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޕްރޮސެސްއަށް ރެގިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓް
ޓައިރޮސިން ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކުރުން
އެހެން ޚަވިންސަން ޕެޕްޓައިޑްސް ފަދައިން ޗޮންލޫޓެން އަކީ މައިޓޯޖަން އެކްޓިވޭޓް ސައިޓޯޕްލާސްމިކް ކިނާޒްތަކުގެ ޓައިރޮސިން ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ [1] . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ޗޮންލޫޓެން އިން ކީ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ ކަމެވެ. ޓައިރޮސިން ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އަކީ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަންގެ މުހިންމު އެއް މެކޭނިޒަމް ކަމަށާއި، މިއީ އެކި ޕްރޮޓީންތަކުގެ ހަރަކާތް އެކްޓިވޭޓް ނުވަތަ ހުއްޓުވައި، ސެލް ގިނަވުމާއި، ތަފާތުވުމާއި، ދިރިހުރުމަށް އަސަރުކުރާ މެކޭނިޒަމެކެވެ. ޗޮންލޫޓެން އިން ވަކި ކިނާޒް ނުވަތަ ފޮސްފޭޓޭޒްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ސައިޓޯޕްލާސްމިކް ކިނާޒްތަކުގެ ޓައިރޮސިން ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކޮށް، އެއަށްފަހު ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޕެޓަރންއަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ.
3. ސާވިކަލް މީއުކަސްގައި ދައުރުވާ ދައުރު
ކޮންލޫޓެން (ޗޮންލޫޓެން އާއި ގުޅުން ހުރި ކަމަށް ބެލެވޭ) އިން ފަރުވާ ދިން 14 އަންހެނުންނާއި ކޮންލޫނެޓް އިން ފަރުވާ ދިން 9 އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ނިއުކްލިއާ މެގްނެޓިކް ރެޒޮނަންސް (އެންއެމްއާރު) އިން ފާހަގަ ކުރެވުނު ގޮތުގައި، ފަރުވާގެ މުއްދަތުގައި، މި ދެ ބޭހުން ވެސް ސާވިކަލް މީއުކަސް އެސްޓްރޮޖެން ޓައިޕް (ޓައިޕް އީ) އިން ބަދަލުވެދާނެ އެވެ. މި ބަދަލު އައިސްފައިވަނީ ކޮންލޫޓެން ގްރޫޕްގެ %74 އަންހެނުންނާއި ކޮންލޫނެޓް ގްރޫޕްގެ %64 އަންހެނުންނަށް [2] ..
ޗޮންލޫޓެންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) އާއި އެސްފީނާއަށް ފަރުވާ ދިނުން: ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) އާއި އެސްފީނާ ފަދަ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކުގައި ޗޮންލޫޓެން އިން ފަރުވާގެ ގާބިލްކަން ދައްކައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ [1] . އިންފްލެމޭޝަން އަކީ ސީއޯޕީޑީ އާއި އެސްފީނާގެ ޕެތޯޖެނެސިސް އަށް މުހިއްމު ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް މަދުކޮށްގެން ޗޮންލޫޓެން އިން ނޭވާލާ ނިޒާމު ސްޓެނޯސިސް އާއި ނޭވާހިއްލުން ފަދަ އަލާމާތްތަކަށް ލުއި ލިބިދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، މި ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސް އިން ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތައް މަރާމާތުކޮށް އަލުން އުފެއްދުމަށް ވެސް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ދަށްވެ، ޗޮންލޫޓެންގެ މަރާމާތުގެ އަސަރަކީ ފުއްޕާމޭގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ރަނގަޅުކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ގޭސްޓްރިކް މޫކޯސަލް އިންޖަރީ މަރާމާތުކުރުން: ގޭސްޓްރިކް މޫކޯސަލް އިންޖަރީ މަރާމާތުކުރުމުގައި ޗޮންލޫޓެން އިން ޕޮޓެންޝަލް ދައްކައެވެ. އެއީ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެންޒައިމްތަކާ ގުޅުންހުރި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން (ސުޕަރއޮކްސައިޑް ޑިސްމިއުޓޭޒް ފަދަ) ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ [1] . ގޭސްޓްރިކް މޫކޯޒާގައި ހުންނަ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސް މެކޭނިޒަމަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރިކް ޓިޝޫ ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު މެކޭނިޒަމެކެވެ. ޗޮންލޫޓެންގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އެފެކްޓަކީ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސް މެކޭނިޒަމްގެ ބެލެންސް އަލުން ހޯދައިދީ، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ގޭސްޓްރިކް މޫކޯޒާއަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން މި ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސް އަކީ ސެލް ރިޖެނެރޭޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ގޭސްޓްރިކް މޫކޯސަލް އިންޖަރީގެ މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޗޮންލޫޓެން އިން ދައްކުވައިދެނީ އެންޓި-އިންފްލެމޭޝަން، ޓިޝޫ މަރާމާތު، އަދި ދިފާއީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ދާއިރާތަކުގައި ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއުސް ޕޮޓެންޝަލް އެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ފްރާންސެސްކޯ އަވޮލިއޯ އަކީ ޖީ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން ރިސާޗް އެންޑް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް މެޑިސިން، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، ފިޒިއޮލޮޖީ، އިމިއުނޮލޮޖީ، އަދި އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް ފަދަ ސައިންޓިފިކް ދާއިރާތަކެއް ހިމެނެ އެވެ. ޔުނިވާސިޓީގެ ރިސާޗް ކޮމިއުނިޓީގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ އަކީ ސައިންޓިފިކް ނޮލެޖް އަދި އިނޮވޭޝަން ކުރިއެރުވުމަށް މުއައްސަސާއިން ދޭ ސަމާލުކަމަށް ޙިއްޞާ ކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ފްރާންސެސްކޯ އަވޮލިއޯ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [1] ގައެވެ.
