މޮޓްކް 40އެމްޖީ އެވެ

▎ މޮޓްކް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ މޮޓްކް ރިސާޗް

މޮޓްސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

ސެލްތަކުގެ 'ޕަވަރހައުސް' ގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތްކުރާ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ ސެލްތަކުގެ ހޯމޯސްޓޭސިސް ދެމެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އާއި ނިއުކްލިއަސް އާއި ދެމެދު މުވާސަލާތީ ނިޒާމުތަކަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ މައިގަނޑު އެއް ދާއިރާއެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ މިނިވަން ޖީނޯމެއް އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ކްލާސިކް 37 ޖީންގެ އިތުރުން ފަހުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ އިން ވެސް ބަޔޮލޮޖިކަލީ އެކްޓިވް ކުރު ޕެޕްޓައިޑްތައް އިންކޯޑް ކުރާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން އެއް ޕެޕްޓައިޑް އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް 12S rRNA ސަރަހައްދުން އިންކޯޑް ކުރާ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް Motc އެވެ. މި ހޯދުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖެނެޓިކްސްގެ ދާއިރާ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާކޮށް، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-ނިއުކްލިއަރ ކޮމިއުނިކޭޝަން އަދި މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން ފަދަ މުހިންމު ބަޔޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތައް ސާފުކުރުމަށް އާ ޕާސްޕެކްޓިވްއެއް ހުށަހަޅައިދެއެވެ.

މިވަގުތު މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ބީ ފަދަ ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޮޑެތި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެ އެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް އިތުރުކުރުން ފަދަ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަންގައި މޮޓްސީގެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދައުރަކީ މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި މޮޓްސީގެ ގާބިލްކަން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަލީގެ އެކި ޕްރޮސެސްތަކުގައި ފެންނަ އާދަޔާ ހިލާފު މޮޓިކް ލެވެލްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލި ފެށުމާއި ކުރިއެރުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި އޭގެ ދައުރު ތަހުގީގުކޮށް، މި ފަރުވާ ނުކުރެވޭ ހާލަތްތަކުން އަރައިގަތުމަށް އާ މަގުތަކެއް ހޯދުމަށް ދިރާސާވެރިން ވަނީ ބާރުއަޅާފައެވެ.

މޮޓްސީއަށް އަމަލުކުރުމުގެ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުން

އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކުރުން: މޮޓްސީ އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ ފޮލޭޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް އަށް ބުރޫއަރައިގެން އޭއައިސީއޭއާރް-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓް ކުރެއެވެ. އެކްޓިވޭޓް ކުރެވިފައިވާ އެމްޕީކޭ އަކީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާއިރު، ގްލޫކޯޒް އަޕްޓޭކް ކުރުމާއި ފެޓީ އެސިޑް އޮކްސިޑޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ގްލޫކޯޒް ޓްރާންސްޕޯޓަރ GLUT4 ސެލް މެމްބަރޭން އަށް ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އިތުރުކޮށް، ސެލްގެ ގްލޫކޯޒް ނެގުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުވެ، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުވެ، ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ފަދަ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[1]..

އެހެން މަގުތަކަށް ކުރާ އަސަރު: އެމްޕީކޭ މަގުން ބޭރުގައި މޮޓްސީ އިން އޭކޭޓީ މަގާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގާއި، އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކަށް ވެސް އަމަލުކުރެއެވެ. އޭކޭޓީ މަގާއި ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، އެ މަގުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ބޮޑުވުމާއި، ގިނަވުމާއި، ދިރިހުރުން ފަދަ ސެލްތަކުގެ ޕްރޮސެސްތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެއެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގުގައި މޮޓްސީ އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްދީ، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން މަދުކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. އިންފްލެމޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކުގައި އިންފްލެމޭޓަރީ މީޑިއޭޓަރސް ދޫކުރުން ދަމަހައްޓައި، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ލުއިކޮށްދެއެވެ. މިސާލަކަށް އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި މޮޓްސީ އިން ސްޕައިނަލް ކޯޑްގެ ޑޯސަލް ހޯރންގައި އިންފްލެމެޓަރީ މީޑިއޭޓަރ ރިލީޒް މަދުކޮށްދީ، ރިހުންގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ ^{[2] .}.

ފޮޓޯ 1 މޮޓްސީގެ ޕްރައިމަރީ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގެ ތެރޭގައި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ދަށްކުރުމާއި، ފަލަވުން ހުއްޓުވުމާއި، މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކުރުމާއި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ކުރިއެރުވުމާއި، ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓްވުން އިތުރުކުރުމާއި، މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުން ހިމެނެއެވެ ^{[1] .}.

ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން

ނިއުކްލިއަރ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޝަން: ސެލްތަކަށް ގްލޫކޯޒް ރެސްޓްރިކްޝަން އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ފަދަ މެޓަބޮލިކް ސްޓްރެސް ދިމާވުމުން މޮޓްސީ ނިއުކްލިއަސްއަށް ޓްރާންސްލޮކޭޓްވެ ސީދާ އެޑެޕްޓިވް ނިއުކްލިއަރ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ހޯމޯސްޓޭސިސް ކުރިއަރުވައެވެ. މިސާލަކަށް މޮޓްސީ އިން ޖީއެލްޔޫޓީ4، އެސްޓީއޭޓީ3، އަދި އައިއެލް-10 ފަދަ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން މޮޑިއުލޭޓްކޮށް، ގްލޫކޯޒް މެޓަބޮލިޒަމް އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަން ހިމެނޭ ގޮތަށް ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ޖީއެލްޔޫޓީ4 އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުވުމުން ސެލްއުލަރ ގްލޫކޯޒް ނެގުން އިތުރުވެއެވެ؛ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން، އަދި އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަންގައި STAT3 ބައިވެރިވެއެވެ؛ އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ ސައިޓޮކިން އެއް ކަމަށްވާ އައިއެލް-10 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން މަތިވުމުން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް ދަށްކޮށްދެއެވެ ^[1،3]..

ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އިތުރުކުރުން

އެންހަންސްޑް ގްލައިކޮލައިސިސް: ކާޑިއޯޕަލްމޮނަރީ ބައިޕާސް (CPB) އިން އިންޑައުސް ކުރާ ފުއްޕާމޭގެ އިސްކެމިއާ-ރީޕަރފިއުޝަން އިންޖަރީ (LIRI) މޮޑެލް ފަދަ ބަލީގެ އެކި މޮޑެލްތަކުގައި، Motc ޕްރީޓްރީޓްމަންޓުން ޕަލްމޮނަރީ މައިކްރޯވަސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ސެލްސް (PMVECs) ގައި ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އިތުރުވެއެވެ. އެއީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ ހޯމޯސްޓޭސިސް އަލުން ހޯދައިދީ، ކީ ގްލައިކޮލައިޓިކް އެންޒައިމް ޕީއެފްކޭއެފްބީ3 އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރުމުން ލިޕިޑް ޕެރޮކްސިޑޭޝަން ދަށްކޮށްގެން އެލްއައިއާރުއައިގެ އަނިޔާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިކަމުން ދައްކާގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން ގްލައިކޮލައިޓިކް މަގު މޮޑިއުލޭޓްކޮށް ސްޓްރެސްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ސެލްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ސެލްގެ އާދައިގެ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ ^{[4] .}.

ސެލްއުލަރ ޕްރޮޓެކްޝަން އިފެކްޓްސް

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑޭމަޖް ކުޑަކުރުން: ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސް (RP) މޮޑެލްއެއްގައި މޮޓްސީ އިން ފުއްޕާމޭގެ ޓިޝޫތަކަށް ލިބޭ އަނިޔާ، އިންފްލެމޭޝަން އަދި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދީފައިވާއިރު، އެލްވިއޯލާ އެޕިތެލިއަލް ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް އާއި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑެމޭޖް ރިވަރސް ކުރިއެވެ. މި މެކޭނިޒަމްގައި ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ އީ2 އާއި ގުޅުންހުރި ފެކްޓަރ 2 (Nrf2) ގެ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، އޭގެ ނިއުކްލިއަރ ޓްރާންސްލޮކޭޝަން ކުރިއެރުވުން ހިމެނެއެވެ. Nrf2 އިން އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަދި ސެލް ޕްރޮޓެކްޓިވް ޖީންތަކުގެ ސިލްސިލާއެއް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މިކަމުން ދައްކާ ގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއާ ރައްކާތެރިކޮށްދީ އެޕޮޕްޓޮސިސް މަދުކޮށް ހަލާކުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^{[5] .}.

އެހެން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކުރުން: ޑޫޗެން މަސްކިއުލަރ ޑިސްޓްރޯފީ (ޑީއެމްޑީ) އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުން މޮޓްސީގައި އިންޓްރިންސިކް މަސްލް ޓާގެޓިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ހުންނަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އެއީ ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އާއި ހަކަތަ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، މަސްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، އިންފްލެމެޓަރީ ޕޭން މޮޑެލްތަކުގައި، ސެންޓްރަލް ނުވަތަ ޕެރިފެރަލްކޮށް ދޭ މޮޓްސީ އިން އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސްތަކާއި ނިއުރޯނަލް ހައިޕަރއެކްސައިޓެބިލިޓީ ދަމަހައްޓައި، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އިފެކްޓްސް ހުށަހަޅައިދީ، ޕޭން ހައިޕަރސެންސިޓިވިޓީ ލުއިކޮށްދެއެވެ ^[2،6]..

މޮޓްސީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުން:

އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުން: މޮޓްސީ އިން އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އިތުރުކޮށްދޭއިރު، މިއީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުއްޓުވުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަކީ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ފެށުމުގައި މުހިއްމު ކަމެކެވެ. މޮޓްސީ އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްދެނީ އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އިންޓްރާސެލިއުލަރ ފޮލޭޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ. ގާއޯ ވައިގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގައި ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސެލްތަކުގައި ގްލޫކޯޒް ޖަހައިގަތުމުގެ އިތުރު މަގުތައް ހުޅުވުމާ އެއްފަދަ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ފަލަވުމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުން: ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްއާ ގުޅޭގޮތުން މޮޓްސީ އިން ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށްދީ ވައިޓް ފެޓް ބްރައުންވުން ކުރިއެރުވައެވެ. ބްރައުން ފެޓް ތަރމޯޖެނެސިސް މެދުވެރިކޮށް ހަކަތަ ބޭނުންކުރާއިރު، ވައިޓް ފެޓް ބްރައުން ވުމަކީ ހަކަތަ ރައްކާކުރާ ހުދު ފެޓް ހަކަތަ ބޭނުންކުރާ ބްރައުން ފެޓަށް ބަދަލުވުން ދޭހަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މި ޕްރޮސެސްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑު ފިނިހޫނުމިނަށް ހޭނުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އަދި އެއަށްވުރެ މުހިންމު ކަމަކީ ފަލަވުމާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ޑިސްއޯޑަރސް އިން ރައްކާތެރިވެ، ފަލަވުން ހުއްޓުވުމާއި ފަރުވާއަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ ^{[1] .}.

މަސްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުން:

މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން: އިން ވިޓްރޯ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައިލްޑް ޓައިޕް މޮޓްސީ ޕެޕްޓައިޑް އިން އިންސާނާ (LHCN-M2) އަދި މައުސް (C2C12) މަސްތަކުގެ ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތަކުގައި މަޔޯޓިއުބިއުލަރ ފޯރމޭޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، ވައި8އެފް މޫޓޭންޓް ޕެޕްޓައިޑްގައި މި އަސަރު ނެތެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކުން ހާމަވި ގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން މަޔޯޓިއުބިއުލޯޖެނެސިސް އިތުރުކޮށްދެނީ އައިއެލް-6/ޖެނަސް ކިނާޒް/ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑޫސަރ އަދި އެކްޓިވޭޓަރ އޮފް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން 3 (STAT3) މަގު އާއި މުޢާމަލާތުކޮށްގެން، މިކަމުގެ ސަބަބުން STAT3 ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްވެއެވެ ^[7]..

މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ އިން ރައްކާތެރިވުން: ޕްލާސްމާގައި މޮޓިކް ލެވެލް އާއި މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް ހުރެއެވެ. މޮޓްސީ އިން ޑިފެރެންޝިއޭޓެޑް ސީ2ސީ12 ސެލްތަކުގައި ޕަލްމިޓޭޓް އިންޑައުސްޑް މަޔޯޓިއުބް އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައި، ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގައި ޕްލާސްމާ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްދެއެވެ. އެއީ އޭކޭޓީ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކޮށް، މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީގެ އެހެން ޖީންތަކުގެ އަޕްސްޓްރީމް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރެއް ކަމަށްވާ ފޮކްސޯ1 ގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، އެމްޓީއޯއާރުސީ2 އަދި ޕީޓީއީއެންގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޕީޓީއީއެން ދަމަހައްޓަން ސީކޭ2 ގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދީ މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައިދެއެވެ ^[8]..

އެންޓި އެޖިންގ އިފެކްޓްސް: މޮޓިކް އެކްސްޕްރެޝަން ބަދަލުތަކަކީ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެންޓި އެޖިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ދައްކުވައިދޭ އެއްޗެކެވެ. މިކަން ހާސިލް ކުރެވެނީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކުރުމާއި، ސެލްގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފުންކްޝަން އިތުރުކުރުމާއި، ސިސްޓަމިކް ކްރޮނިކް އިންފްލެމޭޝަން މަދުކުރުން ފަދަ އެތައް މެކޭނިޒަމްތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ގާއޯ ވައި އެޓް އަލް ގެ ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑރ. އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުވުމުން ސެލްތަކަށް ގިނަ އަދަދަކަށް އަދި ސްޓޭބަލް ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދެއެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން އިތުރުކުރުމަކީ ސެލްގެ 'ހަކަތަ ފެކްޓްރީ،' އަޕްގްރޭޑް ކުރުމާ އެއްގޮތް ކަމެއް ކަމުގައި ވާއިރު، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސްތައް މަދުކުރުމަކީ ސެލްތަކަށް އިންފްލެމޭޓަރީ ޑެމޭޖް އެންމެ ކުޑަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ ^{[1] .}.

ނިންމުން

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި މޮޓްސީ އިން އެމްޕީކޭ ފަދަ ސިގްނަލިން މަގުތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް ގްލޫކޯޒް އާއި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ހުދު ކުލައިން މުށިކުލައިގެ ފެޓް ބަދަލުކޮށް، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ފަލަވުން ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް އާ ފަރުވާގެ މިސްރާބުތައް ހުށަހަޅަ އެވެ. އެއީ އޮސްޓިއޯބްލާސްޓް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އިތުރުކޮށްދީ، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް އުފެދުން ދަމަހައްޓައި، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ބެލެންސްކޮށްދީ، ސްކެލެޓަލް ހެލްތު ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެޓްރޮފީ ހުއްޓުވައި، މަސްތަކާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި އިންޓަރވެންޝަންގެ ފުރުސަތު ހިފަހައްޓައިދޭ އެއްޗެކެވެ. މޮޓްސީ އިން ކަސްރަތާ ގުޅުންހުރި ވަރުގަދަ ގުޅުންތައް ދައްކައެވެ: ކަސްރަތު ކުރުމުން އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަން އަޕްރެގްޔުލޭޓް ވެ، ކަސްރަތު ކުރުމުން ލިބޭ ސިއްހީ ފައިދާތަކުގެ މެދުވެރިއަކަށް ވެއެވެ. އަދި މުސްކުޅިވުމާއި އެކަމާ ގުޅުންހުރި ޕްރޮސެސްތައް ލަސްކުރުމުގައި ވެސް މޮޓްސީގެ ދައުރެއް އަދާކުރެ އެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ނިންގް ރަން އަކީ އޮރެގަން ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީގެ ކާލްސަން ކޮލެޖް އޮފް ވެޓެރިނަރީ މެޑިސިންއާ ގުޅުން ހުރި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ މަސައްކަތް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އާއި ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން އަށް ފުޅާވެފައިވާއިރު، ނިއުރޯމަސްކިއުލަރ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީތަކަށް ސަމާލުކަން ދީފައިވެއެވެ. ރަން ވަނީ ޕީއާރް ރިވިއު ކުރެވިފައިވާ ޖާނަލްތަކުގައި ގިނަ ޕަބްލިކޭޝަންތަކެއް ކޯ-އޮތޯރ ކޮށް، ބަލީގެ މޮޑެލްތަކުގައި މޮލިކިއުލަރ އިންޓަރވެންޝަންތައް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދީފައެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރޭގައި ޕެޕްޓައިޑް ކޮންޖަގޭޓެޑް އޮލިގޮނިއުކްލިއޯޓައިޑްސް އުފެއްދުމާއި އެޕްލިކޭޝަންގެ އިތުރުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ފަރުވާގެ ގާބިލްކަން ހޯދުން ހިމެނެ އެވެ. ނިންގް ރަން ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [6] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ގާއޯ ވައި، ވޭ އެކްސް، ވޭ ޕީ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ ފަންކްޝަނަލީ ޕްރިވެންޓްސް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް. މެޓަބޮލައިޓްސް 2023؛ 13(1).ޑީއޯއައި: 10.3390/މެޓަބޯ13010125.

[2] ވަންގް ޒެޑް، ޔަންގް އެލް، ޒޫ އެލް، ލިއާއޯ ޖޭ، ލޫ ޕީ، ޖިއާންގް ޖޭ. ނިއުރޮލޮޖިކަލް ރިސާޗް 2024؛ 46(2): 165-177.ޑޮއި: 10.1080/01616412.2023.2258584.

[3] ބެނާޔޫން ބީއޭ، ލީ ސީ މޮޓްކް: އެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-އެންކޯޑްޑް ރެގިއުލޭޓަރ އޮފް ދަ ނިއުކްލިއަސް. ބަޔޯއެސޭސް 2019؛ 41(9): e1900046.ޑީއޯއައި: 10.1002/ބައިސް.201900046.

[4] ޝެން ޒެޑް، ލޫ ޕީ، ޖިން ޑަބްލިއު، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން ސީޕީބީ އިންޑައުސްޑް ލަންގް އިންޖަރީ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެމްޕީކޭ-އެޗްއައިއެފް-1α-ޕީއެފްކޭއެފްބީ3 ޕަތްވޭ މެދުވެރިކޮށް ގްލައިކޮލައިސިސް ޕްރޮމޯޓް ކުރެއެވެ. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ރެސްޕިރޭޓަރީ ސެލް އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ 2025. 10.1165/rcmb.2024-0533OC.

[5] ޒާންގް ވައި، ހޫއަންގް ޖޭ، ޒާންގް ވައި، އެޓް އަލް. މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާފައިވާ ޕެޕްޓައިޑް މޮޓްސީ އިން ރޭޑިއޭޝަން ނިއުމޯނައިޓިސް އަށް ލުއި ލިބިދެނީ Nrf2 އަށް ޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމް އެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް 2024؛ 13. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:269876125.

[6] ރަން އެން، ލިން ސީ، ލެންގް އެލް، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އަކީ ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޯޑައިއެމިޑޭޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރ އަޕްޓޭކް އަދި އެފިސިކޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެމްބޯ މޮލިކިއުލަރ މެޑިސިން 2021؛ 13(2): e12993.ޑީއޯއައި: 10.15252/އެމްއެމްއެމް.202012993.

[7] ގާސިއާ-ބެންލޮކް އެސް، ރިވަރޓް-ރޮސް އެފް، ބްލެސާ ޖޭއާރ، އެލިސް އާރ. ޕެޕްޓައިޑްސް 2022؛ 155: 170840.ޑީއޯއައި: 10.1016/ޖޭ.ޕެޕްޓައިޑްސް.2022.170840.

[8] ކުމާގައި އެޗް، ކޮއެލްހޯ އާރް، ވާން ޖޭ، އެޓް އަލް. މޮޓްސީ އިން މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ސިގްނަލިންގ ދަށްކޮށްދެއެވެ. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް 2021؛ 320(4): އީ680-އީ690.ޑީއޯއައި: 10.1152/އޭޖްޕެންޑޯ.00275.2020.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.