އެމްއޯޓީއެސް-ސީ 10އެމްޖީ

▎ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުނޑި: MRWQEMGYIFYPRKLR މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C101H152N28O22S2 މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 2174.6ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 1627580-64-6 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 146675088 ސިނޮނިމްސް: UNII-A5CV6JFB78

▎ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ރިސާޗް

އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟

މައިޓޮކޮންޑްރިއަން އަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހަކަތަ މެޓަބޮލިޒަމް އަށް މުހިންމު ތަނެކެވެ. ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ސައިންސްވެރިން ވަނީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާއާ ބެހޭ ގޮތުން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފުންކޮށް ދިރާސާތައް ކޮށްފައެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން ހަކަތަ އުފެއްދުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރުމުގެ އިތުރުން ނޭނގޭ ބައެއް މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން ސެލްތަކުގެ އެހެން ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ބައިވެރިވެދާނެކަން މަޑުމަޑުން ދެނެގަނެވިފައިވެއެވެ.

ރިސާޗް ޓެކްނޮލޮޖީތަކުގެ ކުރިއެރުންތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް ޖީނޮމިކްސް އަދި ޕްރޮޓީއޮމިކްސް ޓެކްނޮލޮޖީތަކުގެ ތަރައްޤީއާއެކު، މައިޓޮކޮންޑްރިއާއާ ގުޅުންހުރި އާ މޮލިކިއުލްތައް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވެއެވެ. MOTS-c (12S rRNA-c ގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އޮޕަން ރީޑިންގ ފްރޭމް) އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމްގެ 12S rRNA ސަރަހައްދުން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފެދިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ ^{[1] .}.

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމްގެ ފުން ތަހުލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ސައިންސްވެރިންނަށް ވަނީ ވަކި ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ ބައެއް ޕެޕްޓައިޑްތައް އިންކޯޑް ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކުދިކުދި އޯޕަން ރީޑިން ފްރޭމްސް (sORFs) ހޯދާފައެވެ. އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް ޔަގީންކުރުމަށްފަހު އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަފާތު ޓިޝޫތަކުގައި އެކްސްޕްރެސް ވެއެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ލޭގެ ތެރެއިން ކަށިގަނޑުގެ މަސްތަކަށް އަމަލުކޮށް، ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުންކުރުން އިތުރުކޮށް، އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް، މެޓަބޮލިކް ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓް ކުރާ އެއްޗެކެވެ ^{[2] .}.

ދިރާސާތައް ފުންވުމާއެކު، އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް އުފެދުމާއި އުފެދުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެއްކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މިސާލަކަށް ޕްލާސްމާގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ މިންވަރު އުމުރާއެކު ދަށްވެއެވެ (ޒެންގް ވައި، 2013). ހަމައެއާއެކު، ހަކުރުބައްޔާއި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް، ޕޯސްޓް މެނޮޕޮޒަލް އޮބެސިޓީ، އަދި އަލްޒައިމާ ބަލި ފަދަ އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކަށް ވެސް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ފައިދާހުރިކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ ^{[3] .}.

އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯ؟

ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން އޭގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތައް އަދާކުރެވޭނެ އެވެ. މިސާލަކަށް GLUT4، STAT3، އަދި IL-10 ފަދަ ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އޭގެ އަސަރު ކުރަނީ އޭއައިސީއޭއާރު-އެމްޕީކޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ އެކްޓިވޭޓްކޮށް ސެލްތަކުގައި ފޮލެޓް-މެތިއަނިން ސައިކަލް އަށް ބުރޫއަރުވައިގެން ^{[4] .}.

އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކުރުން: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ދަށްކޮށްދީ، ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލިން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ގުޅިފައިވަނީ މަޔޯސްޓޭޓިން އިންހިބިޝަން އާއި ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕްލާސްމާ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ލެވެލް އާއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮވެ އެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅު ކުރެވޭނީ އަޕްސްޓްރީމް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރ FOXO1 ގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައި، މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްގެން ^{[5] .}.

މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން: 

މަސް ސެލްތަކުގައި، MOTS-c އިން STAT3 އާއި މުއާމަލާތް ކުރަނީ YIFY ސަރަހައްދުގައި ހުންނަ ޕިއުޓޭޓިވް SH2 ބައިންޑިންގ މޮޓިފް އެއް މެދުވެރިކޮށް، STAT3 ގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ދަށްކޮށް، މިކަމުގެ ސަބަބުން މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުވެއެވެ. ވައިލްޑް ޓައިޕް MOTS-c ޕެޕްޓައިޑް އިން އިންސާނާ (LHCN-M2) އަދި މައުސް (C2C12) މަސް ޕްރޮޖެނިޓަރ ސެލްތަކުގެ މަޔޯޓިއުބް އުފެދުން އިތުރުކޮށްދީ، އިންޓަރލިއުކިން-6 (IL-6) އިން އުފެދޭ ނިއުކްލިއަރ މަޔޯޖެނިން ސްޓޭނިންގ ދަށްވުމުން މަސް ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^[6]..

މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓްކުރުން: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މެމަލިއަން ސެލްތަކަށް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ފަރުވާ ދިނުމުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ބަޔޯޖެނެސިސް މާކެރު ޓީއެފްއޭއެމް، ސީއޯއެކްސް4، އަދި އެންއާރުއެފް1 ގެ ޕްރޮޓީން ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ ނަމަވެސް ފްލޯ ސައިޓޮމެޓްރީ އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ. އިތުރު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފިއުޝަން ސިންކްރޮނަސްކޮށް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މެމަލިއަން މައިޓޮކޮންޑްރިއާ ފިއުޝަން އަށް މުހިންމު ދެ ޖީޓީޕީއޭޒް ކަމަށްވާ އޯޕީއޭ1 އަދި އެމްއެފްއެން2 ގެ ޕްރޮޓީން ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ އެވެ. މި ދެ ޖީޓީޕީއޭޒް އިންހިބިޓް ކުރުމުން ނުވަތަ siRNA މެދުވެރިކޮށް MFN2 ނޮކް ޑައުން ކުރުމުން GLUT4 ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އަދި ގްލޫކޯޒް އަޕްޓޭކް ޕްރޮމޯޓް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން MOTS-c ގެ ސަބަބުން ނައްތާލެވޭނެއެވެ ^[7]..

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި އެތައް ބަލިތަކެއް ކަމަށްވާ ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޝަން، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް، ސާކޯޕެނިއާ، ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް، އަދި ފަލަވުން ފަދަ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[8]

އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް ރަނގަޅުކުރުން

މުސްކުޅިވުމާ އޮންނަ ގުޅުން: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް އުފެދުމާއި އުފެދުމާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މީހުން އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކަސްރަތު ކުރުމުން އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ގެ އެކްސްޕްރެޝަނަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާއިރު، ކަސްރަތު ކުރުމުން އެންޓި އެޖިންގ އެފެކްޓް މެދުވެރިވެދާނެ ކަމަށް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ބުނެއެވެ ^{[3] .}.

ހަކުރުބަލި: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ހަށިގަނޑުގެ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރަނގަޅުކޮށް، ސެލްތަކުގައި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފުންކްޝަން ކުރިއެރުވުމާއި، ސިސްޓަމިކް ކްރޮނިކް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ޕްލާސްމާގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ގްލޫކޯޒް ނެގުން އަވަސްކޮށްދީ އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށްގެން މެޓަބޮލިކް ހޯމޯސްޓޭސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭއިރު، ޓައިޕް 2 ހަކުރުބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ ^{[8] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތައް: 

ކާޑިއަކް ސްޓްރަކްޗަރަލް ރިމޯޑެލިންގ އާއި ޑިސްފެންޝަން އަކީ ހަކުރުބަލީގެ އާންމު ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކެއް ކަމުން ގިނަ ފަހަރަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސީރިއަސް އިވެންޓްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ވެސްކިއުލަރ އެންޑޯތެލިއަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މިއީ ހަކުރުބަލީގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކަށް އާ ފަރުވާގެ އަމާޒެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހަކުރުބަލީގެ ކުދިންގެ މަޔޯކާޑިއަލް މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކޮށްދީ ކާޑިއަކް ސިސްޓޮލިކް އަދި ޑައިސްޓޮލިކް ފަންކްޝަންތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ ^{[9] .}.

އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް: އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން އޮސްޓިއޯބްލާސްޓްސް ޕްރޮލިފަރޭޝަން، ޑިފެރެންޝިއޭޝަން، އަދި މިނަރަލައިޒޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް، އޮސްޓިއޯކްލާސްޓް ޖެނެސިސް އިންހިބިޓްކޮށް، ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް އަދި ކަށީގެ ރިމޯޑެލިންގ ރެގިއުލޭޓް ކޮށްދެއެވެ. ކަސްރަތު ކުރުމުން އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ އެކްސްޕްރެޝަން ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކުރެވޭ ނަމަވެސް ކަށިގަނޑުގައި ކަސްރަތު ކުރުމުން އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ރެގިއުލޭޓް ކުރާ ވަކި މެކޭނިޒަމް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެއެވެ ^{[10] .}.

އެހެން ބަލިތަކެވެ

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް: 

ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އަކީ ފުއްޕާމޭގެ ސީރިއަސް ބައްޔެއް ކަމަށާއި، ޕްރޮގްނޯސިސް ދަށް ކަމަށާއި، އޭގެ ސަބަބާއި ޕެތޯޖެނެސިސް އަދިވެސް ސާފެއް ނުވެއެވެ. 12S rRNA-c (MOTS-c) ގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އޮޕަން ރީޑިންގ ފްރޭމަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމް އިން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް، ސެލްއުލަރ އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ހޯމޯސްޓޭސިސް އަދި ސިސްޓަމިކް އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ދަށްކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުކުރާ ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. މި ރިވިއުގެ މަޤްޞަދަކީ ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް އުފެދުން ރަނގަޅުކުރުމުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީގެ ދައުރާ ބެހޭ ގޮތުން މިހާރު ހުރި ލިޓަރޭޗަރ ފުރިހަމައަށް ތަޙުލީލުކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ފަރުވާގެ ސްޓްރެޓެޖީތަކަށް ވަކި ފަރުވާގެ އަމާޒުތައް ދެނެގަތުމެވެ ^[11]..

ޑޫޗެން މަސްކިއުލަރ ޑިސްޓްރޯފީ: 

އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އިން އުފައްދާފައިވާ ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިންހެރެންޓް މަސް ޓާގެޓިން ޕްރޮޕަޓީސް އެއް ކަމަށާއި، މިއީ އިން ވިޓްރޯ އަދި އިން ވިވޯ ގައި ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގެ ގްލައިކޮލައިޓިކް ފްލަކްސް އާއި ހަކަތަ އުފެއްދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، އެމްޑީއެކްސް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޮނޮޑައިމިޑައިޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރސް (ޕީއެމްއޯ) ގެ ނަގައި ހަރަކާތްތެރިކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ދިގުމުއްދަތަކަށް ތަކުރާރުކޮށް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަދި ޕީއެމްއޯ ދިނުމުން ޕެރިފެރަލް މަސްތަކުގައި ޑިސްޓްރޯފިންގެ ފަރުވާގެ މިންވަރު އެކްސްޕްރެޝަން އުފެދި، އެމްޑީއެކްސް މަސްތަކުގެ މަސްތަކުގެ ފުންކްޝަން އަދި ޕެތޮލޮޖީ ރަނގަޅުވެ، ފާހަގަކޮށްލެވޭ ވިހަކަމެއް ނެތް ^{[12] .}.

ފަލަވުމާއި މަސްތައް ފަޅައިގެން ދިއުން: 

ފަލަވުމާއި ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ސާކޯޕެނިއާ އާއި މަސްތަކުގެ ޑިސްފެންޝަން އާއި ގުޅިފައިވާ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކެކެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ސިސްޓަމިކް ހޯރމޯނެއްގެ ގޮތުގައި މެޓަބޮލިކް ހޯމޯސްޓޭސިސް ގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕްލާސްމާ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ލެވެލް އާއި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮވެ އެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ޕަލްމިޓިކް އެސިޑް އިންޑައުސްޑް އެޓްރޮފީ އޮފް ޑިފެރެންޝިއޭޓެޑް ސީ2ސީ12 މަޔޯޓިއުބްސް ހުއްޓުވައި، ޑައިޓް އިންޑައުސްޑް ފަލަ މަސްތަކުގެ ޕްލާސްމާގައި ހުންނަ މަޔޯސްޓޭޓިން ލެވެލް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މަޔޯސްޓޭޓިން އިންހިބިޓްކޮށްގެން، އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އާއި ސާކޯޕެނިއާ ހިމެނޭ ގޮތަށް މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީގެ އެހެން ފީނޯޓައިޕްތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ސްކެލެޓަލް މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީއަށް ކުރެވިދާނެ ފަރުވާއަކަށް ވެދާނެއެވެ ^[5]..

އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ: 

އުރަމަތީގެ ކެންސަރަށް ފަރުވާ ހޯދާފައިވާ އަންހެނުންނަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި ހަކުރުބައްޔާއި ފަލަވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެ، ކަސްރަތު ކުރުމަކީ މި ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ލުއިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ކަސްރަތު ނަކަލުކުރާ ހަރަކާތެއް ކަމަށާއި، މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ކަސްރަތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަމަށް ފައިދާހުރި އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 16 ހަފްތާގެ އެރޮބިކް އަދި ރެސިސްޓެންސް ކަސްރަތު އިންޓަވެންޝަން ދިނުމުން ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ލެވެލް އިތުރުވެދާނެ ނަމަވެސް ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންނަށް މާބޮޑު އަސަރެއް ނުކުރެ އެވެ. ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ކަސްރަތު ކުރުމުން އުފެދޭ އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ލެވެލް އިތުރުވުމަކީ އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޮމޮރބިޑިޓީސްގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ ^[13]..

ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޖީނޯމް އިން އިންކޯޑް ކުރެވިފައިވާ 16 އެމިނޯ އެސިޑް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އަކީ ހަށިގަނޑުގެ މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން، ސްޓްރެސް ޑިފެންސް، އަދި ބަލިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގެ ހޯމޯސްޓޭސިސް ވަރަށް ބޮޑަށް ރަނގަޅުކޮށް، އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ އިތުރުކޮށް، މަޔޯސްޓޭޓިން އެކްސްޕްރެޝަން ހުއްޓުވައި، ޓައިޕް 2 ހަކުރުބައްޔާއި، ފަލަވުމާއި، އެއާ ގުޅުންހުރި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ އަށް ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ލުއި ލިބިދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ބަޔޯޖެނެސިސް އަދި ފިއުޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ސެލްގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށް، އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވައި، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި، އޮސްޓިއޯޕޮރޮސިސް، އަދި ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ފަދަ ދިގުމުއްދަތުގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ގާބިލްކަން ދައްކައެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް މުހިންމު ކަމަކީ މައިޓޮކޮންޑްރިއާ-ނިއުކްލިއަސް މުވާޞަލާތުގެ މުހިއްމު މެދުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ކަސްރަތުގެ އަސަރުތައް ސިމިއުލޭޓްކޮށް މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް ލަސްކުރެވޭނެއެވެ. އޭގެ މިންވަރަކީ އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކާ ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އެގްޒޯޖެނަސް ސަޕްލިމެންޓް ދިނުމުން މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް ރިވަރސްކޮށް ވައިރަލް ރިޕްލިކޭޝަން ހުއްޓުވޭނެ ކަމަށް ވެސް ޑރ. އެއީ 'މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ހޯރމޯން' ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު އެއްޗެކެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް އަކީ އޮންކޮލޮޖީ އާއި ކަސްރަތު ސައިންސްގެ އިންޓަރޑިސިޕްލިނަރީ ދާއިރާއިން ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވާ އިލްމުވެރިއެކެވެ. މިހާރު ހާވާޑް މެޑިކަލް ސްކޫލާއި ޑާނާ-ފާބަރ ކެންސަރ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރ އޮފް މެޑިސިންގެ މަގާމު އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޝަކީލާ އަކީ ހާވާޑް ޓީއެޗް ޗާން ސްކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތުގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ނިއުޓްރިޝަންގެ އެސޯސިއޭޓް ފެކަލްޓީގެ މަގާމެއް އަދާކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ޑރ.ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓްގެ ދިރާސާގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ކަސްރަތު ކުރުމުން ކުރާ އަސަރުތަކާއި، ޚާއްސަކޮށް ކަސްރަތު ކުރުމުން ކެންސަރު ބަލިމީހުންގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަން، ކަށީގެ ސިއްހަތާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުމަށެވެ. އޭނާގެ ތައުލީމީ ތަޖުރިބާގައި ބަޔޮލޮޖީ، ކިނީސިއޮލޮޖީ، ޕަބްލިކް ހެލްތު، އަދި ބަޔޯކިނީސިއޮލޮޖީ ފަދަ އެތައް ދާއިރާއެއް ހިމެނެ އެވެ. ކެލިފޯނިއާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ، ނޯތުރިޖް، އަދި ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ސަދަން ކެލިފޯނިއާ ފަދަ މުއައްސަސާތަކުން ކިޔެވުން ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްފަހު ސިޓީ އޮފް ހޯޕް ނޭޝަނަލް މެޑިކަލް ސެންޓަރުން ޕޯސްޓްޑޮކްޓަރ ރިސާޗް ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ. ޑރ.ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓްގެ ދިރާސާގެ ކާމިޔާބީތައް އެކި އެކަޑަމިކް ޖާނަލްތަކުގައި ގިނައިން ޝާއިއުކޮށްފައިވާއިރު، އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ޕަބްލިކް ހެލްތު، ނިއުޓްރިޝަން، ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް، އަދި ކާޑިއޮލޮޖީ ފަދަ އެތައް ޑިސިޕްލިންތަކެއް ހިމެނޭއިރު، ކެންސަރު ބަލިމީހުންގެ ރިހެބިލިޓޭޝަން އަދި ހެލްތު މެނޭޖްމަންޓަށް މުހިންމު ސައިންޓިފިކް ހެކިތައް ލިބިގެންދެއެވެ. ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައެވެ [13].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ޒެންގް ވައި، ވޭ ޒެޑް، ވަންގް ޓީ. ފްރޮންޓިއަރސް އިން އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ، 2023،14.ޑީއޯއައި:10.3389/ފެންޑޯ.2023.1120533.

[2] ބޮޔޫ ވައި.ކަސްރަތުކުރުމާއި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް އިން އުފައްދާ ޕެޕްޓައިޑް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އެކްސްޕްރެޝަން އިތުރުކޮށް، އެމްޕީކޭ/ޕީޖީސީ-1α މަގު މެދުވެރިކޮށް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ[D]. މެޑިކަލް ޔުނިވަރސިޓީ، 2019.10.27652/d.cnki.gzyku.2019.001531.

[3] މޮހްތަޝާމީ ޒެޑް، ސިންގް އެމްކޭ، ސަލީމިއަގްދަމް އެން، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ، އިންސާނާގެ މުސްކުޅިވުމާއި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުގައި އެންމެ ފަހުގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑައިރެވިޑް ޕެޕްޓައިޑް[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް، 2022،23(19).DOI:10.3390/ijms231911991.

[4] ގާއޯ ވައި، ވޭ އެކްސް، ވޭ ޕީ، އެޓް އަލް. MOTS-c ފަންކްޝަނަލީ ޕްރިވެންޓްސް މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް[J]. މެޓަބޮލައިޓްސް، 2023،13(1).ޑީއޯއައި:10.3390/މެޓަބޯ13010125.

[5] ކުމާގައި އެޗް، ކޮއެލްހޯ އާރް، ވާން ޖޭ، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން މަޔޯސްޓޭޓިން އަދި މަސްތަކުގެ އެޓްރޮފީ ސިގްނަލިންގ ދަށްކޮށްދެއެވެ[J]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ފިޒިއޮލޮޖީ-އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، 2021،320(4):E680-E690.DOI:10.1152/ajpendo.00275.2020.

[6] ގާސިއާ ބެންލޮޗް އެސް، ފްރާންސިސްކޯ އާރްއާރް، ރަފައެލް ބްލެސާ ޖޭ، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން އިން ވިޓްރޯގައި މަސްތަކުގެ ތަފާތުކުރުން ކުރިއަރުވައެވެ[J]. ޕެޕްޓައިޑްސް، 2022،155.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ޕެޕްޓައިޑްސް.2022.170840.

[7] ބުލާރ ކޭއެސް، ޝަންގް އެން، ކެރެކް އީ، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިންޑައުސްޑް ޖީއެލްޔޫޓީ4 ޓްރާންސްލޮކޭޝަން އަށް މައިޓޯފިއުޝަން ބޭނުންވެއެވެ[J]. ސައިންޓިފިކް ރިޕޯޓްސް، 2021،11(1).ޑީއޯއައި:10.1038/s41598-021-93735-2.

[8] ކޮންގް ބީއެސް، ލީ ސީ، ޗޯ ވައި އެމް.މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް-އެންކޯޑްޑް ޕެޕްޓައިޑް އެމްއޯޓީއެސް-ސީ، ހަކުރުބަލި، އަދި މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް[ޖޭ]. ޑައިބެޓީސް އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް ޖާނަލް، 2023،47(3):315-324.DOI:10.4093/dmj.2022.0333.

[9] ވަންގް އެމް، ވަންގް ޖީ، ޕަންގް އެކްސް، އެޓް އަލް. MOTS-c އިން ހަކުރުބަލީގެ ކުދިންގެ CCN1/ERK1/2/EGR1 މަގު ހުއްޓުވައިގެން މަޔޯކާޑިއަލް އަށް ލިބޭ ގެއްލުން މަރާމާތުކުރެއެވެ[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން ނިއުޓްރިޝަން، 2023،9.ޑީއޯއައި:10.3389/fnut.2022.1060684.

[10] ޔީ އެކްސް، ހޫ ޖީ، ޔަންގް ވައި، އެޓް އަލް. ކަށީގެ މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި އެމްއޯޓީއެސް-ސީ ގެ ދައުރު[J]. ފްރޮންޓިއަރސް އިން ފިޒިއޮލޮޖީ، 2023،14.DOI:10.3389/fphys.2023.1149120.

[11] ޒާންގް ޒެޑް، ޗެން ޑީ، ޑޫ ކޭ، އެޓް އަލް. MOTS-c: މައިޓޮކޮންޑްރިއާ[J] އިން އުފެދިފައިވާ ޕޮޓެންޝަލް އެންޓި-ޕަލްމޮނަރީ ފައިބްރޯސިސް ފެކްޓަރެކެވެ. މައިޓޮކޮންޑްރިއަން، 2023،71:76-82.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.މައިޓޯ.2023.06.002.

[12] ރަން އެން، ލިން ސީ، ލެންގް އެލް، އެޓް އަލް. އެމްއޯޓީއެސް-ސީ އިން ޑިސްޓްރޯފިކް މަސްތަކުގައި ފޮސްފޯޑައިމިޑޭޓް މޯރފޮލިނޯ އޮލިގޯމަރ އަޕްޓޭކް އަދި އެފިސިކޭޝަން ޕްރޮމޯޓް ކުރެއެވެ[J]. އެމްބޯ މޮލިކިއުލަރ މެޑިސިން، 2021،13(2).ޑީއޯއައި:10.15252/އެމްއެމްއެމް.202012993.

[13] ޑިއެލީ-ކޮންރައިޓް ސީއެމް، ނަތަލީ އެސް، ކޭއެންއެމް، އެޓް އަލް. ހިސްޕެނިކް އަދި ނޮން-ހިސްޕެނިކް އުރަމަތީގެ ކެންސަރުން ސަލާމަތްވި މީހުންގެ މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޕެޕްޓައިޑް އެމްއޯޓީއެސްސީއަށް އެރޮބިކް އަދި ރެސިސްޓެންސް ކަސްރަތުގެ އަސަރު.[ޖޭ]. ކެންސަރ ރިސާޗް، 2021،81(13).

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.