ލިޔުނީ ކޯސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް 
1 މަސް ކުރިން
މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.
މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.
ތަޢާރަފު
ލައިފް ސައިންސްތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަރަމުންދާއިރު، މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ފުންވެ، މުސްކުޅިވުމާ ދެކޮޅަށް ފައިދާހުރި ގޮތްތައް ހޯދުމަކީ ސައިންޓިފިކް މުޖުތަމައުގައި މުހިންމު މައުޟޫއަކަށް ވެއްޖެ އެވެ. ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކުގައި ރައްކާތެރި ސްޓްރަކްޗަރތަކެއްގެ ގޮތުގައި ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އެންޓި އެޖިންގް އިފެކްޓްސް އެކުލެވޭ ސިންތެޓިކް ޝޯޓް ޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށްވާ އެޕީ އަކީ ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ސަމާލުކަން ހޯދާފައިވާ އެއްޗެކެވެ.
ޓެލޯމިއާ ދިގުކުރުމާ ގުޅުންހުރި ކޮންޓެންޓް
(1) ޓެލޯމިއަރސްގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ
ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮންޒަރވް ކުރެވިފައިވާ ރިޕީޓިޓިވް ނިއުކްލިއޯޓައިޑް ސިކުއެންސްތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސާދާ ޑީއެންއޭ ޓެންޑަމް ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތަކާއި އެއާ ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކުން އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ޖީން ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ކްރޮމޮސޯމް ސްޓެބިލިޓީގެ އިންޓެގްރިޓީ ދެމެހެއްޓުމުގައި ޓެލޯމިއަރސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ސެލް ބައިބައިވުމުގެ ތެރޭގައި ޑީއެންއޭ ރިޕްލިކޭޝަން މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ލިމިޓެޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ޓެލޯމިއަރސް މަޑުމަޑުން ކުރުވެއެވެ. ޓެލޯމިއަރސް ވަކި މިންވަރަކަށް ކުރުވުމުން ސެލްތައް ސެނެސެންސް ނުވަތަ އެޕޮޕްޓޮސިސް މަރުހަލާއަށް ވަދެ، އެހެންކަމުން ޓެލޯމިއަރސް އަށް މެޓަފޯރިކަލީ ކިޔަނީ 'ސެލްއުލަރ ކްލޮކް އޮފް ލައިފް.' އެވެ.
ފޮޓޯ 1 އެޕީއައި އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްދިނެވެ.
(2) ޓެލޯމިއަރ ދިގުކުރުމުގެ ގޮތްތައް
ޓެލޮމެރޭޒް މަގު
ޓެލޮމެރޭޒް އަކީ ރިވަރސް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޭޒް އެކްޓިވިޓީ އެކުލެވޭ ރައިބޮނިއުކްލިއޯޕްރޮޓީން ކޮމްޕްލެކްސް އެކެވެ. އެއީ ޓެލޯމިއާ ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތައް ސިންތެސިސްކޮށް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކަށް އިތުރުކުރުމަށް ޓެމްޕްލޭޓެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ އާރްއެންއޭ ބޭނުންކޮށްގެން ޓެލޯމިއާގެ ދިގުމިން ދެމެހެއްޓޭނެ އެއްޗެކެވެ. އާދައިގެ އިންސާނާގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް މަދު ނުވަތަ ނެތް ކަމަށާއި، ކޮންމެ ސެލް ބައިވުމަކާއެކު ޓެލޯމިރޭޒް މަޑުމަޑުން ކުރުވަމުންދާ ކަމަށް ވެސް ޑރ. ނަމަވެސް ގިނަ ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒް އަލުން އެކްޓިވޭޓްވެ، ޓިއުމަރ ސެލްތައް މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް ގިނަވެ، މަރުނުވާކަން ހާސިލް ކުރުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޕްރައިމަރީ މެޓަސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ބައެއް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުން ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް %10.7 މެޓާސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާސް އިން ޓީއީއާރުޓީ ޕްރޮމޯޓަރ މީއުޓޭޝަންސް އާއި ޔޫޓީއެސްއެސް ހައިޕަރމެތައިލޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވޭޝަން އުފެދި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ޓެލޯމިއަރ އިލޮންގޭޝަން ހާސިލްވެއެވެ.
އޭއެލްޓީ މަގު
ޓެލޯމިރޭޒް މަގުގެ އިތުރުން ޓެލޯމިރޭޒް އިންޑިޕެންޑެންޓް މެކޭނިޒަމެއް ވެސް ވެއެވެ. މި މަގު މުހިންމު ގޮތެއްގައި ޓްރިގަރ ކުރެވެނީ އޭޓީއާރުއެކްސް އިންއެކްޓިވޭޝަން ގެ ސަބަބުން ކަމަށާއި، މިއީ ބައެއް ޓިއުމަރ ސެލްތަކުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މަގެކެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޕްރައިމަރީ މެޓަސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ގާތްގަނޑަކަށް %32.1 ކޭސްތަކުގައި އޭއެލްޓީ މެކޭނިޒަމް މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިއާ އިލޮންގޭޝަން ހާސިލްވާއިރު، %30 ސާމްޕަލްތަކުގައި އޭޓީއާރުއެކްސް ނިއުކްލިއަރ ޑިލީޝަންތައް ފެނި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭއެލްޓީ މަގު އެކްޓިވޭޓްވެއެވެ.
(3) އެޕީ އަދި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމުގެ މެކޭނިޒަމް
ޓެލޮމެރޭޒް އަށް އެޕީގެ އަސަރު
އެޕީ އަކީ ޕައިނިއަލް ގްލޭންޑް އިން ނަގާ ގުދުރަތީ ޕެޕްޓައިޑް އެޕިތަލަމިއަން ގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަތަރު އެމިނޯ އެސިޑް (އެލަނިން، ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، އެސްޕާޓިކް އެސިޑް، އަދި ގްލައިސިން) އިން އެކުލެވޭ ސިންތެޓިކް ކުރު ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕީ އިން ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވިޓީ ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށްގެން ޓެލޯމިއާ ދިގުމިނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެ އެވެ. ރަޝިޔާގެ ދިރާސާވެރިންގެ ގްރޫޕަކަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދިފައިވަނީ 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެޕީ އިން ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުގައި ހުންނަ ޓެލޯމިއާތައް ރައްކާތެރިކޮށް ދިގުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެންޒައިމް ޓެލޯމިރޭޒް ސްޓިމިއުލޭޓް ކުރެވޭ ކަމަށެވެ. މިވަގުތު އެޕީ އިން އިންސާނުންގެ ޓެލޯމިރޭސް ސީދާ ދިގުކޮށްދޭ ކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތް ނަމަވެސް، ބައެއް ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓެލޯމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުވުމުގެ މާނައަކީ އިތުރު ޓެލޯމިއާ ރިޕީޓް ސިކުއެންސްތައް ސިންތެސިސްކޮށް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ކޮޅުތަކަށް އިތުރުކޮށް، ޓެލޯމިރޭޒް ކުރުވުމުގެ ރޭޓް ލަސްވެ، ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ވެސް ހާސިލް ކުރެވިދާނެ އެވެ.
ފޮޓޯ 2 އިން ވިޓްރޯގައި ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އޫސައިޓް މުސްކުޅިވުމުގެ ތެރޭގައި އެޕީއައި އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއާގެ ވަޒީފާ ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ.
އެޕީގެ އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
އިންޓްރާސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭސް އުފެދެނީ ކޮމްޕްލެކްސް ނެޓްވޯކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސެލްއުލަރ ޕްރޮސެސްތައް ކަމަށްވާ ބޮޑުވުމާއި، ގިނަވުމާއި، މުސްކުޅިވުން ފަދަ ކަންކަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް މުޢާމަލާތުކުރާ ނެޓްވޯކެކެވެ. މި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމަށް އެޕީއައި އިން ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެއެވެ. މިސާލަކަށް ސެލް ސައިކަލް ރެގިއުލޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މަގުތަކަށް އަސަރުކޮށް، ސެލް ބައިބައިވުމުގެ ތެރޭގައި ޓެލޯމިއަރސް އަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުތައް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި އެޕީ އިން ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އުފެއްދުން މަދުކޮށްދެއެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ޖަމާވުމުން ޑީއެންއޭ އަށް ގެއްލުން ލިބި، ޓެލޯމިއާ ސްޓެބިލިޓީއަށް އަސަރު ކުރާނެ އެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށްގެން، އެޕީ އިން ޓެލޯމިއަރސްގެ އާދައިގެ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ފުންކްޝަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ޓެލޯމިއަރ ދިގުވުމަށް ފަހި ޝަރުތުތަކެއް އުފެދެއެވެ.
(4) ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމުގައި އެޕީގެ ދައުރުގެ ތަޖުރިބާގެ ހެކިތައް
އިން ވިޓްރޯ ސެލް ތަޖުރިބާތަކެވެ
އިން ވިޓްރޯ ސެލް ކަލްޗަރ އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުގައި ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް އެޕީ އިތުރުކުރުމުން ބައެއް ސެލްތަކުގައި ޓެލޮމެރޭޒް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުވެއެވެ. ދިރާސާވެރިން ސެލް ކަލްޗަރ މީޑިއަމް އަށް 0.1 އެމްއެމް ގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަނެއްގައި އެޕީ އެޅިއެވެ. ދުވަސްކޮޅަކު ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމަށްފަހު ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމެރޭޒް އާއި ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ އެކްސްޕްރެޝަން ލެވެލް އިތުރުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނު ކަމަށާއި، މިއީ އެޕީ އިން ޓެލޮމެރޭޒް ސިންތެސިސް ނުވަތަ އެކްޓިވޭޓް ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށް ދައްކައެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓެލޯމިއާ ދިގުމިން ވަޒަންކުރުމުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އެޕީ ނުހިމެނޭ ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު، ތަޖުރިބާ ގްރޫޕްގައި ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމުގެ ރޭޓް ވަރަށް ބޮޑަށް ލަސްވެ، ބައެއް ސެލްތަކުގައި ކުޑަކޮށް ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން ފެނިފައިވެއެވެ.
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކެވެ
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި، ތަޖުރިބާ ޖަނަވާރުތަކަށް (މަސް ފަދަ) އިންޖެކްޝަން ނުވަތަ އަނގައިން ދިނުމުން އެޕީ ދިނުމުން، އެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ޓިޝޫ ސެލްތައް ތަޙުލީލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބައެއް ޓިޝޫތަކުގައި (ފުރަމޭއާއި ކިޑްނީ ފަދަ) ޓެލޮމިރޭޒްގެ ހަރަކާތް އިތުރުވެ، ޓެލޯމިއާގެ ދިގުމިން ނިސްބަތުން ސްޓޭބަލްވެފައިވެއެވެ. މައުސް ލިވަރ ސެލްތަކުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕީ އިން ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގައި ފަރުވާ ނުލިބުނު ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު ފުރަމޭގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވިޓީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެ، އެތައް މަހެއް ވަންދެން މެދުނުކެނޑި ބެލުމަށްފަހު ފުރަމޭގެ ސެލްތަކުގައި ޓެލޯމިރޭޒް ކުރުވުމުގެ މިންވަރު ފަރުވާ ނުލިބުނު ގްރޫޕަށްވުރެ މާ ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިކަމުން އިތުރަށް އެނގިގެންދަނީ ޖަނަވާރުތަކުގައި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމަށް އެޕީ އިން ހެޔޮ އަސަރުކުރާކަމެވެ.
އެންޓި-އޭޖިންގ-ރިލެޓެޑް ކޮންޓެންޓް
(1) މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްސް
އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަދި މުސްކުޅިވުން
އުމުރުން ދުވަސްވާ ވަރަކަށް ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ރެޑޮކްސް ބެލެންސް އަށް ބުރޫއަރާ، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އެއްވެ އެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ގައި ވަރުގަދަ އޮކްސިޑޭޓިވް ޕްރޮޕަޓީސް އެކުލެވިގެންވާއިރު، ޕްރޮޓީން، ލިޕިޑްސް، އަދި ޑީއެންއޭ ފަދަ ސެލްއުލަރ ބަޔޯމޮލިކިއުލްތައް އޮކްސިޑައިޒް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުންނައިރު، އޭގެ ސަބަބުން ސެލްގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާއަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ. އޮކްސިޑައިޒްޑް ޕްރޮޓީންތަކުގެ އާދައިގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް އެކްޓިވިޓީ ގެއްލި، އޮކްސިޑައިޒްޑް ލިޕިޑްސް ސެލްއުލަރ މެމްބަރޭން ފްލޫޑިޓީއާއި ސްޓެބިލިޓީއަށް ގެއްލުން ލިބި، ޑީއެންއޭ އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްގެ ސަބަބުން ޖީން މީއުޓޭޝަންސް އާއި ސެލްއުލަރ ޑިސްފެންޝަން އުފެދި، މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ސެލްތަކާއި ޖަރާސީމު މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްވެދާނެއެވެ.
ސެލްއުލަރ އެޖިންގ އެންޑް އެޕޮޕްޓޮސިސް
ސެލް މުސްކުޅިވުމާއި އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ މުސްކުޅިވުމުގެ މަރުހަލާގައި ހިނގާ މުހިންމު ހާދިސާތަކެކެވެ. އެކި ސްޓްރެސް ފެކްޓަރސް (އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް، ޑީއެންއޭ ޑެމޭޖް ފަދަ) ސެލްތަކަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ ސެލްތައް މުސްކުޅި ހާލަތަކަށް ވަދެއެވެ. މުސްކުޅިވާ ސެލްތަކުގެ ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި ސެލް ސައިކަލް ހުއްޓުވުމާއި، މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކާއި، ވަކި ސައިޓޮކިންތަކެއް ނިކުތުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ ޓިޝޫ ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ޕްރޮގްރާމްޑް ސެލް ޑެތު ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ނަމަވެސް އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް އެޕޮޕްޓޮސިސްގެ ރެގިއުލޭޓަރީ މެކޭނިޒަމްތަކަށް ބުރޫއަރާ، މާގިނައިން ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް އެޕޮޕްޓޮސިސް ހެދުމުން ޓިޝޫތަކުގެ ފަންކްޝަނަލް ދަށްވެ، އެންމެ ފަހުން ޖަރާސީމު މުސްކުޅިވުމުގެ ގޮތުގައި ފާޅުވެދާނެއެވެ.
ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމާއި މުސްކުޅިވުން
ކުރިން ވެސް ދެންނެވި ފަދައިން ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމަކީ މުސްކުޅިވުމުގެ މުހިންމު އެއް ނިޝާނެވެ. ސެލްތައް ބައިބައިވަމުންދާވަރަކަށް ޓެލޯމިއަރސް މަޑުމަޑުން ކުރުވެއެވެ. ޓެލޯމިއަރސް ކްރިޓިކަލް ދިގުމިނަކަށް ވާސިލްވުމުން ސެލްތައް ބައިބައިވުން ހުއްޓި މުސްކުޅި ހާލަތަކަށް ވަދެއެވެ. އަދި ޓެލޯމިއާ ކުރުވުމުން ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ޑީއެންއޭ އަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ޖަވާބު ރިއެކްޝަންތައް އުފެދި، ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާއި އެޕޮޕްޓޮސިސް އިތުރަށް އަވަސްވެ، ޖަރާސީމުގެ ޖުމްލަ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްއަށް އަސަރުކޮށްފާނެ އެވެ.
ފޮޓޯ 3 ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އެޖިންގ އޫސައިޓްތަކުގައި ކުރީކޮޅު އެޕޮޕްޓޮސިސް އަށް އެޕީގެ އަސަރު.
(2) އެޕީގެ އެންޓި-އޭޖިންގ މެކޭނިޒަމް
އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެކްޓިވިޓީ
އެޕީ އަކީ މެލަޓޮނިން އާއި އަޅާކިޔާއިރު އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީއެއް ލިބިފައިވާ ފައިދާހުރި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެކެވެ. އެއީ ސީދާ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި އާރ.އޯ.އެސް ސްކޭވެންޖްކޮށް، އާރ.އޯ.އެސް ގެ ސަބަބުން ބަޔޯމޮލިކިއުލްތަކަށް ލިބޭ އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މައުސް އޫސައިޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރި އިން ވިޓްރޯ އެކްސްޕެރިމެންޓެއްގައި ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް 0.1 އެމްއެމް އީޕީއައި އިތުރުކުރުމުން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. އާރ.އޯ.އެސް ދަށްވުމަކީ ސެލްއުލަރ މެމްބަރޭން އިންޓެގްރިޓީއާއި، އާދައިގެ ޕްރޮޓީން ފުންކްޝަން އަދި ޑީއެންއޭ ސްޓެބިލިޓީ ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމަކަށް ވާތީ، ސެލްއުލަރ މުސްކުޅިވުން ލަސްވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެޕީއައި އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެންޒައިމް ސިސްޓަމްސް (ސުޕަރއޮކްސައިޑް ޑިސްމިއުޓޭޒް އަދި ކެޓަލޭޒް ފަދަ) ގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ސެލްގެ އަމިއްލަ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށްދީ، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުން އިތުރަށް ލުއިކޮށްދެއެވެ.
މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފަންކްޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން
މައިޓޮކޮންޑްރިއާ އަކީ ސެލްތަކުގެ ހަކަތަ ބާރުގަދަ ތަންތަން ކަމަށާއި، އެތަކެތީގެ ވަޒީފާގެ ހާލަތަކީ ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އުމުރާއެކު މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް މަޑުމަޑުން ދަށްވެ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް ދަށްވުމާއި، އޭޓީޕީ އުފެއްދުން މަދުވުމާއި، އާރ.އޯ.އެސް އުފެއްދުން އިތުރުވުމުން ފާޅުވެއެވެ. އެޕީ އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުކޮށްދީ، މިކަމުގެ ސަބަބުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ. މައުސް އޫސައިޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓެއްގައި، އެޕީ އިން ފަރުވާ ދިން އޫސައިޓްތަކުން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެ، 12 އަދި 24 ގަޑިއިރު މުސްކުޅިވުމަށްފަހު މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުވެފައިވެއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕީއައި އިން މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދަމަހައްޓައި، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑިސްފެންޝަންގެ ސަބަބުން ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުން މަދުކޮށްދޭ ކަމެވެ. އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލްގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުވުމަކީ ސެލްއުލަރ އެނާޖީ މެޓަބޮލިޒަމް ބެލެންސް ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދީ، އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހަކަތަ ފޯރުކޮށްދީ، ސެލްއުލަރ މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
އެޕޮޕްޓޮސިސް ހުއްޓުވުން
މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްގައި ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މާގިނައިން ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ވުމުން ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ދަށްވެދާނެ އެވެ. އެޕީ އިން އިންޓްރާސެލިއުލަރ އެޕޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސެލް އެޕޮޕްޓޮސިސް ދިމާވުން މަދުކުރެއެވެ. މައުސް އޫސައިޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓެއްގައި، އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ އަށް 24 ގަޑިއިރު ފަހުން، އެޕީ ފަރުވާ ދިން ގްރޫޕްގެ އޫސައިޓްތަކުގެ އެޕޮޕްޓޮސިސް ރޭޓް ފަރުވާ ނުދިން ގްރޫޕަށްވުރެ މާބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިކަން ނިސްބަތްކުރެވޭނީ އާރ.އޯ.އެސް ލެވެލް ދަށްކޮށް މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ފުންކްޝަން ރަނގަޅުކުރުން ފަދަ މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ތެރެއިން އެޕޮޕްޓޮސިސް ސިގްނަލްތައް އެކްޓިވޭޓްވުން ހުއްޓުވައި، އެޕޮޕްޓޮސިސް ދަށްކޮށް، އާދައިގެ ޓިޝޫތަކާއި ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވުމާއި، ހަށިގަނޑުގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްވުމަށެވެ.
(3) އެޕީގެ އެންޓި-އޭޖިންގ އިފެކްޓްސްގެ ތަޖުރިބާގެ ހެކިތައް
އޫސައިޓްތަކަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރު
އޫސައިޓްގެ ފެންވަރަށް އެޕީއައިގެ އަސަރުތައް ތަހުގީގުކުރި ތަޖުރިބާތަކުން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި އެޕީއައި އިން އޫސައިޓްތަކަށް ޕޯސްޓް އޮވިލޭޝަން މުސްކުޅިވުމާ ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ޕޯސްޓް އޮވިލޭޝަން ވަގުތު އިތުރުވަމުންދާވަރަކަށް އޫސައިޓްތަކުގެ ތަރައްޤީގެ ޤާބިލުކަން މަޑުމަޑުން ދަށްވެއެވެ. ކަލްޗަރ މީޑިއަމްއަށް 0.1 mM Epi އެޅިއިރު، 6، 12، އަދި 24 ގަޑިއިރު ކަލްޗަރ ކުރުމަށްފަހު އޫސައިޓް ކޮލިޓީ ވަޒަންކުރެވުނެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕީ ފަރުވާ ދިނުމުން ސްޕިންޑްލް ޑިފެކްޓްސް އާއި ކޯޓިކަލް ގްރެނިއުލްސް އާދަޔާ ހިލާފަށް ބެހިފައިވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެ، މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް މެމްބަރޭން ޕޮޓެންޝަލް އަދި މައިޓޮކޮންޑްރިއަލް ޑީއެންއޭ ކޮޕީ ނަންބަރު އިތުރުވެ، އޫސައިޓް އެޕޮޕްޓޮސިސް ދަށްވެ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕީ އިން އޫސައިޓްތަކުގެ އިން ވިޓްރޯ އެޖިންގ ޕްރޮސެސް ލަސްކޮށް، އެތަކެތީގެ ފެންވަރާއި ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕޮޓެންޝަލް ދެމެހެއްޓުމާއި، އެޕީގެ އެންޓި އެޖިންގް އިފެކްޓްސްގެ ސެލްއުލަރ ލެވެލްގެ ހެކިތައް ލިބިގެންދާނެ ކަމެވެ.
ޖަނަވާރުތަކުގެ ޖުމްލަ މުސްކުޅިވުމަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި، ކާނާ ނުވަތަ އިންޖެކްޝަން މެދުވެރިކޮށް ދިގު މުއްދަތަކަށް އެޕީ ދިނުމަށްފަހު، މަސްތަކުގައި މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ބައެއް އިންޑިކޭޓަރުތަކުގައި ކުރިއެރުންތަކެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ފަރުވާ ނުލިބުނު ކޮންޓްރޯލް މަސްތަކާ އަޅާބަލާއިރު، އެޕީ ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގައި ޑެންސަރ، ވިދާ ފަރުމަސް، މޮބިލިޓީ އިތުރުވެ، ވަކި މިންވަރަކަށް އުމުރު ދިގުވުން ފެނިފައިވެއެވެ. މައުސް ޓިޝޫތަކުގެ ޕެތޮލޮޖިކަލް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޕީ ފަރުވާ ދިން މަސްތަކުގެ ފުރަމޭ އާއި ކިޑްނީ ފަދަ މުހިންމު ގުނަވަންތަކުގައި ސެލްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމާއި މުސްކުޅިވުމުގެ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕަށް ވުރެ މާ ދަށްވެ އެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ އެޕީ އިން ސެލްއުލަރ ލެވެލްގައި އެންޓި އެޖިންގ އިފެކްޓްސް ދެއްކުމުގެ އިތުރުން ޖަރާސީމު ލެވެލްގައި އެޖިންގ ޕްރޮސެސް ލަސްކޮށްދީ، ޖަނަވާރުތަކުގެ ސިއްހަތާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދޭކަމެވެ.
އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮސްޕެކްޓްސް އޮފް އެޕީ
މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް
އެންޓި-އޭޖިންގ ތެރަޕީ
ޓެލޯމިއާ އިލޮންގޭޝަން އާއި އެންޓި އެޖިންގް އަށް އެޕީ އިން ހޯދި ހޯދުންތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ އާ އެންޓި އެޖިންގް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. އާބާދީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޓްރެންޑް ހަލުވިވަމުންދާއިރު، އެންޓި އެޖިންގް ތެރަޕީތަކަށް ޑިމާންޑް ދަނީ ބޮޑުވަމުންނެވެ. އެޕީ އިން ގިނަ މެކޭނިޒަމްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ސެލްގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް، އުމުރާ ގުޅުން ހުރި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކާއި ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފަރުވާތައް ތަރައްގީ ކުރުމަށް އާ ވިސްނުންތަކެއް ލިބިގެންދެ އެވެ. ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަށް، އެޕީ އިން ނިއުރޯންތައް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދީ، ޓެލޯމިއާ ދިގުމިން ދެމެހެއްޓި، ނިއުރޯނަލް މުސްކުޅިވުމާއި މަރުވުން ލަސްވެ، ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ރަނގަޅުވެ، ބަލިމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށްފާނެ އެވެ.
ނަސްލީ ސިއްހަތު ރަނގަޅުކުރުން
ރިޕްރޮޑަކްޓިވް މެޑިސިންގެ ދާއިރާއިން އެޕީ އަކީ އޫސައިޓްތަކަށް ވަކި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އަންހެނުން އުމުރުން ދުވަސްވާވަރަކަށް އޫސައިޓްގެ ފެންވަރު ދަށްވެ، ދަރިމައިނުވުމާއި ދަރިފުޅުގެ ތަރައްޤީގެ އާދަޔާޚިލާފު ކަންތައްތަކުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ. އެޕީ އިން އޫސައިޓް މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދީ، އޫސައިޓްގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް، އިން ވިޓްރޯ ފަރޓިލައިޒޭޝަން ފަދަ އެސިސްޓެޑް ރިޕްރޮޑަކްޓިވް ޓެކްނޮލޮޖީތަކަށް އާ ސަޕޯޓިވް ފިޔަވަޅުތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ. އިން ވިޓްރޯ އޫސައިޓް ކަލްޗަރ ގެ ތެރޭގައި އެޕީއައި އިތުރުކުރުމުން ދަރިމައިވުމުގެ ރޭޓާއި ދަރިފުޅު ތަރައްޤީވުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުވެ، އެސިސްޓެޑް ރިޕްރޮޑަކްޝަންގެ ކާމިޔާބީގެ ރޭޓް އިތުރުވެ، ދަރިމައިނުވާ ދެމަފިރިންނަށް ދަރިން ހޯދުމުގެ އެދުން ފުއްދުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ނިންމުން
އެޕީ އިން ޓެލޯމިއާ ދިގުވުމާއި އެންޓި އެޖިންގ ގައި ބޮޑު ޕޮޓެންޝަލްއެއް ދައްކައެވެ. އަދިވެސް އިތުރަށް ދިރާސާކޮށް ހައްލުކުރަންޖެހޭ ބައެއް މައްސަލަތައް ހުރި ނަމަވެސް، ސައިންޓިފިކް ތިއަރީއާއި އިޖުތިމާޢީ އެޕްލިކޭޝަންގައިވެސް އޭގެ މުހިންމުކަން ފަރުވާކުޑަ ނުކުރެވޭނެއެވެ. ދިރާސާތައް ފުންވަމުންދާ ވަރަކަށް އެޕީ އިން އިންސާނުންގެ ސިއްހަތުގެ ދާއިރާއަށް އިތުރު ހައިރާންކަމާއި ކުރިއެރުންތަކެއް ގެނެސްދޭނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.
މަސްދަރުތައް
[1] ޓެޓެރިން އޯ، ޖީވީ އެސް އެޕީ[ޖޭ]. 2023. https://www.researchgate.net/publication/370060637_އެޕީ.
[2] ޔޫއެ އެކްސް، ލިއު އެސްއެލް، ގުއޯ ޖޭއެން، އެޓް އަލް. އެޕީ އަކީ އިން ވިޓްރޯގައި މައުސް އޫސައިޓްސް އަށް ޕޯސްޓް އޮވިލޭޓަރީ އެޖިންގް އާއި ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ[J]. އެޖިންގ (އަލްބަނީ ނައި)، 2022،14(7):3191-3202.ޑީއޯއައި:10.18632/އެޖިންގ.204007.
[3] މިނާސީ އެސް، ބަލްޑީ ސީ، ޕިޗް ޓީ، އެޓް އަލް. ކުޑައިރުގެ ޕްރައިމަރީ މެޓަސްޓޭޓިކް މެޑަލޯބްލަސްޓޯމާގައި ޓެލޯމިއާ ދިގުވުން (ALT) ގެ އަލްޓަނޭޓިވް ލެންގްތެނިންގ (ALT) މެދުވެރިކޮށް ޓެލޯމިރޭޒް އެކްޓިވޭޝަން[J]. ޖާނަލް އޮފް ނިއުރޯ-އޮންކޮލޮޖީ، 2019،142(3):435-444.DOI:10.1007/s11060-019-03127-w.
ހަމައެކަނި ދިރާސާގައި ބޭނުންކުރުމަށް ލިބެންހުރި އުފެއްދުން:
