ޓިރޒެޕަޓައިޑް(ޖީއެލްޕީ-2) 30އެމްޖީ

▎ ޓިރޒެޕަޓައިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ރިސާޗް

ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑް މުހިންމު ގޮތެއްގައި އުފެދިފައިވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާދޭ ބޭސްތައް ހޯދުމާއި ބަރުދަން މެނޭޖްކުރާ ބޭސްތަކަށް ޑިމާންޑް ކުރުމުންނެވެ. ސަގާފީ މެޓަބޮލިޒަމް ފަރުވާދޭ ބޭސްތަކުގައި ލިމިޓެޝަންތަކެއް ހުންނައިރު، ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސް އިން ލޭގެ ގްލޫކޯޒް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅުކުރުމުގައި ބޮޑު ފައިދާއެއް ދައްކާތީ، ދިރާސާވެރިންނަށް އެއް ކްލާހުގެ މާ ފައިދާހުރި ބޭސްތައް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ރަނގަޅަށް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ބަރުދަން އިތުރުވުމާއި ފަލަ މީހުންގެ އާބާދީ އިތުރުވުމުން ބަރުދަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ ކްލިނިކަލް ގޮތުން އަވަސް ބޭނުންތެރިކަމެކެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްސްގެ ސަބަބުން ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ އަސަރު ކުރާތީ، އެއީ ބަރުދަން ލުއިކުރުމުގެ އަމާޒަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަށް ސަމާލުކަން ލިބިފައިވަނީ ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ލިބުމުންނެވެ.

ޓިރްޒެޕަޓައިޑްގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް އެކްޝަން: 

ޓިރޒެޕަޓައިޑަކީ ޑައުއަލް ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 (GLP-1) އަދި ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސިއުލިނޯޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް (GIP) ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓް [1،2](ވޮންގް އީ، 2023؛ ކުމާރ ޑީ، 2022) އެވެ. ޖީއެލްޕީ-1 އަދި ޖީއައިޕީ އަކީ ގޮހޮރުގައި އުފެދޭ އިންކްރެޓިން ހޯރމޯންތަކެއް ކަމުން ގްލޫކޯޒް ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ސިނަޖިސްޓިކް އެފެކްޓެއް ކުރަނީ އެއްފަހަރާ ޖީއެލްޕީ-1 އަދި ޖީއައިޕީ ރިސެޕްޓަރސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ.

އިންސިއުލިން އާއި ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުން: 

އެއީ އިންސިއުލިން ސިންތެސިސް އާއި ސެކްރެޝަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު ގްލޫކޯޒް އަށް ބަރޯސާވާ ގޮތެއްގައި ގްލޫކަގަން ރިލީޒް މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު މައްޗަށް ދާއިރު، ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ޕެންކްރިއޭޓިކް β-ސެލްތައް އިންސިއުލިން ސެކްރެޓް ކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ގްލޫކޯޒް ނަގައި ބޭނުން ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށްދެއެވެ؛ ހަމައެއާއެކު، ޕެންކްރިއޭޓިކް α-ސެލްތަކުން ގްލޫކަގަން ނިކުތުން ހުއްޓުވައި، ހެޕަޓިކް ގްލޫކޯޒް އައުޓްޕުޓް މަދުކޮށް، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު އިތުރަށް ދަށްކޮށް، ރޯދައާއި ކެއުމަށްފަހު ލޭގައި ހުންނަ ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކޮންޓްރޯލްކޮށްދެއެވެ ^[1،3]..

ޢަމަލުކުރުމުގެ އެހެން މެކޭނިޒަމްތައް: 

އަދި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، މިއީ ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރުތައް އެކްޓިވޭޓްކުރުމާއި، މަރުކަޒީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް އަމަލުކުރުމާއި، ކެއުމަށް ޝައުގުވެރިކަން ރެގިއުލޭޓްކުރާ މަރުކަޒުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ. އަދި ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްވެ، ބަނޑުގައި ކާނާ ހުންނަ ވަގުތު ދިގުކޮށް، ކުޑަ ގޮހޮރަށް މަޑުމަޑުން ވަދެ، ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވުން ހުއްޓުވައިދެއެވެ ^{[1] .}.

ފޮޓޯ 1 އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް ޓީ އިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ^{[6] .}.

އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ ޓީ އިރްޒެޕަޓައިޑްގެ ؟

ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް އަށް ފަރުވާ ދިނުން: 

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ޑައިޓާއި ކަސްރަތުގެ އިތުރު އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބޮޑެތި ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ފާސްކޮށްފައިވާ އެއްޗެކެވެ. SURPASS ޓްރައިއަލް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑް އިން ހީމޯގްލޮބިން A1c (HbA1c) ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްކޮށްދޭއިރު، ދަށްވުންތައް -1.87% އާއި -2.59% (-20 އާއި -28 mmol/mol) އާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ދަށްވެއެވެ. އަދި ސުޕްރަސް-2 ޓްރައިއަލްގައި ސެމަގްލޫޓައިޑް 1 މިލިގްރާމް ފަދަ ވަކި ޖީއެލްޕީ-1 ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓްތަކާ އަޅާބަލާއިރު ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް ރަނގަޅު ކަމަށް ވެސް ޑރ. މީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދޭއިރު، ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުގައި ބަރުދަން ލުއިވުން -6.2 އާއި -12.9 ކިލޯ އާއި ދެމެދުގައި ހުންނައިރު، މިއީ ޚާއްޞަކޮށް ގިނަ ފަހަރަށް ބަރުދަން އިތުރުވުން ނުވަތަ ފަލަވުމުގެ މައްސަލަތައް ހުންނަ ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ ^[1،4]..

ފަލަވުމަށް ފަރުވާ: 

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އިން ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ކާނާ ކެއުން މަދުކޮށްދީ، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭތީ، ފަލަ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ ގޮތުގައި ލިބިދާނެ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ %20 އަށް ވުރެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދީ، ބަލިމީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅުކޮށް، ފަލަވުމަށް އާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތްކޮށް، ފަލަ ބަލިމީހުންގެ ބަރުދަން ލުއިކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުންހުރި އެކި ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[1،2]..

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވުން: 

ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ގިނަ ފަހަރަށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެއެވެ. ލޭގެ ހަކުރު އަދި ބަރުދަން ދަށްކުރުމުގެ އިތުރުން ޓިރޒެޕަޓައިޑްގެ ސަބަބުން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އާއި ގުޅުންހުރި އިންޑިކޭޓަރސް އަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާއިރު، ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކުރުމާއި، ވިސްސަރަލް ފެޓް ޖަމާވުން ދަށްކުރުމާއި، ސާރކިއުލަރ ޓްރައިގްލިސެރައިޑްގެ މިންވަރު ދަށްކޮށް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށް، ބަލިމީހުންގެ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ ^[4]..

ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް (NASH) އަށް ފަރުވާ ކުރެވިދާނެ ގޮތް: 

ޓިރްޒެޕަޓައިޑް އަކީ ނޭޝް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ސެންސިޓިވިޓީ ރަނގަޅުކޮށް، ގްލޫކޯޒް އަދި ލިޕިޑް މެޓަބޮލިޒަމް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން، ހެޕަޓިކް ސްޓިއޭޓޯސިސް އަދި އިންފްލެމޭޝަން މަދުކޮށް، ނޭޝް ފަރުވާއަށް އާ މިސްރާބެއް ހުށަހަޅައިދެއެވެ ^{[5] .}.

ނިންމުން

ޖީއައިޕީ/ޖީއެލްޕީ-1 ޑައުއަލް ރިސެޕްޓަރ އެގޮނިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި ޓިރްޒެޕަޓައިޑް ވަނީ މެޓަބޮލިޒަމް އަދި މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފައިދާތަކެއް ދައްކާފައެވެ. އިންސިއުލިން އާއި ގްލޫކަގަން ސެކްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ގޭސްޓްރިކް ހުސްވުން ލަސްކޮށް، އަދި ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދީ، ހީމޯގްލޮބިން އޭ1ސީ ގެ މިންވަރު ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ދަށްކޮށްދީ، ބަލިމީހާގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މި ބޭހުގެ ސަބަބުން ލިޕިޑް ލެވެލް އާއި ލޭގެ ޕްރެޝަރު ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ރިސްކް ފެކްޓަރސް ރަނގަޅުވެ، ނޮން-އަލްކޮހޮލިކް ސްޓިޓޯހެޕަޓައިޓިސް ގައި ވެސް އޭގެ ފައިދާ ދައްކުވައިދެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ޑީ ބްލޮކް ސީ އަކީ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އެންޓްވަރޕް އާއި ބެލްޖިއަމްގެ އެއާ ގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއް ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި އިންފްލެމެޑް ސީޓީއާރު އެކްސެލެންސް، ޔުނިވާސިޓީ ހޮސްޕިޓަލް އެންޓްވަރޕް (ޔޫޒޭ އަދި ޔުނިވް ހޮސްޕް އެންޓްވަރޕް)، އަދި އިންފްލާ މެޑް ސީޓީއާރު އެކްސެލެންސް ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ގިނަ ދާއިރާތަކެއް ހިމެނޭއިރު، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް ޑައިބެޓީސް ފަދަ ދާއިރާތަކުން އޭނާ ފޯކަސް ކުރަނީ ހޯރމޯންތަކާއި މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް؛ ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީ، ހަޖަމުކުރުމާއި ފުރަމޭގެ ބަލިތައް ދިރާސާކުރުން؛ ޖެނެރަލް އެންޑް އިންޓަރނަލް މެޑިސިން، އާންމު އެތެރޭގެ ބަލިތައް ދެނެގަނެ ބެލެހެއްޓުމަށް އަލިއަޅުވާލުން؛ ނިއުޓްރިޝަން އެންޑް ޑައިޓެޓިކްސް، ނިއުޓްރިޝަން އާއި އޭގެ ސިއްހަތަށް ކުރާ އަސަރުތައް ތަހުގީގުކުރުން؛ އަދި ޔޫރޮލޮޖީ އެންޑް ނެފްރޮލޮޖީ، ކުޑަކަމުދާ ނިޒާމާއި ކިޑްނީގެ ބަލިތަކުގެ ޕެތޮލޮޖީއާއި ކްލިނިކަލް ޕްރެކްޓިސް ދިރާސާކުރުން. އޭނާ އަކީ މެޑިކަލް ދާއިރާތަކުގެ އެތައް ދާއިރާއަކުން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރައްވާފައިވާ އިލްމުވެރިއެކެވެ. ޑީ ބްލޮކް ސީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [4] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ވޮންގް އީ، ކޯޕް އާރ، ޑިމާ އެލް، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓައިޑް: ޓައިޕް 2 ޑައިބެޓީސް މެލިޓަސް މެނޭޖްކުރުމަށް ޑައުއަލް ގްލޫކޯޒް ޑިޕެންޑެންޓް އިންސުލިނޯޓްރޮޕިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް އަދި ގްލޫކަގަން ލައިކް ޕެޕްޓައިޑް-1 އެގޮނިސްޓެއް[J]. އެމެރިކަން ޖާނަލް އޮފް ތެރަޕިއުޓިކްސް، 2023،30(1):e26-e35.DOI:10.1097/MJT.0000000000001588.

[2] ކުމާރު ޑީ، ހަރްޝީދާ ޑީ، މޫސިގަން އެމް، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓައިޑް، ޑައުއަލް ޓާގެޓެޑް ޓްރީޓްމަންޓް ފޯރ ޑައިބެޓީސް އެންޑް އޮބެސިޓީގެ އޯވަރވިއު[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް އިނޮވޭޓިވް ރިސާރޗް އެންޑް ގްރޯތް، 2022،7:983.DOI:10.5281/zenodo.7420605.

[3] ސްވެޓާ، ގުޕްތާ އެސް، ބަންސަލް އެސް، އެޓް އަލް. ޓިރޒެޕަޓައިޑް އަކީ އާ އެންޓި ޑައިބެޓިކް މޮލިކިއުލް އެއް އަންފޯލްޑް ޑައުއަލް އެކްޝަން[J]. ޑިސްކަވަރ ޕަބްލިކް ހެލްތު، 2024،21(1):75.ޑީއޯއައި:10.1186/s12982-024-00200-2.

[4] ޑީ ބްލޮކް ސީ، ބެއިލީ ސީ، ވައިޝަމް ސީ، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް ހުންނަ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ޓިރޒެޕަޓައިޑް: އެންޑޮކްރައިން ޕާސްޕެކްޓިވް[J]. ޑައިބެޓީސް އޮބެސިޓީ އެންޑް ޑައިބެޓީސް، 2023،25(1):3-17.ޑީއޯއައި:10.1111/ޑޮމް.14831.

[5] ސޫދު އޭ، ކައުރު ޕީ، ސައިދު އޯ، އެޓް އަލް. މެޓަބޮލިޒަމް ކެއާ އިންގިލާބެއް ދިނުން: ގްލައިސެމިކް ކޮންޓްރޯލް އަދި އެއަށްވުރެ މާ ދުރުގައި ޓިރޒެޕަޓައިޑްގެ ޕޮޓެންޝަލް ހާމަކުރުން[J]. އެކްސްޕާޓް ރިވިއު އޮފް ކްލިނިކަލް ފާމަކޯލޮޖީ، 2024،17(3):235-246.DOI:10.1080/17512433.2024.2310070.

[6] ގްރޯވަރ-ޕޭޒް އެފް، ގޮމޭޒް އޭ، ސުއަރޭޒް އޭ، އެޓް އަލް. ޓައިޕް 2 މެޓަބޮލިޒަމް މެލިޓަސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހާގެ ގްލައިކޯސެންޓްރިކް އެޕްރޯޗަކުން ފެށިގެން މަލްޓި އޯގަން ޕްރިވެންޝަން ޓްރީޓްމަންޓާއި ނިއުރޯ-ނެފްރޯ-ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ އައުޓްކަމްސް ދަށްވުމަށެވެ.[M]//2023.DOI: 10.5772/intechopen.1002363.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައި ނުވާ އުފެއްދުންތަކެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.