އެޑިޕޮޓައިޑް 10އެމްޖީ

▎ އެޑިޕޮޓައިޑް ސްޓްރަކްޗަރ

▎ އެޑިޕޮޓައިޑް ރިސާޗް

އެޑިޕޮޓައިޑްގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ފަލަވުން ވަނީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބޮޑު މައްސަލައަކަށް ވެފައެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ކުރި އެޕިޑެމިއޮލޮޖިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ތެރެއިން %33.9 އަށް ފަލަވުމުގެ ޝިކާރައަކަށް ވެއެވެ. ފަލަވުމަކީ ހަމައެކަނި ބަރުދަން އިތުރުވުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ހައިޕަރޓެންޝަން، ހައިޕަރލިޕިޑެމިއާ، މެޓަބޮލިކް ސިންޑްރޯމް، ނޮން އިންސިއުލިން ޑިޕެންޑެންޓް ހަކުރުބަލި، ސެރެބްރޯވަސްކިއުލަރ އެކްސިޑެންޓް، މަޔޯކާޑިއަލް އިންފާރކްޝަން، އަދި އެކިއެކި ކެންސަރު ފަދަ ސީރިއަސް އެތައް މައްސަލަތަކަކާ ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ބަނޑުގައި ހުންނަ ސަރުބީގެ ސަބަބުން ލިޕޮލައިސިސް އެކްޓިވިޓީ މަތިވުމުން ތިރީ ގުނަވަން ނުވަތަ ބުރަކަށީގައި ހުންނަ ސަރުބީއަށްވުރެ ސިއްހީ ނުރައްކާ ބޮޑުވެއެވެ.

ފުރަތަމަ ކެންސަރަށް ފަރުވާދޭ އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީކުރި އެޑިޕޮޓައިޑްގެ އަމާޒަކީ ކެންސަރު ސެލްތަކަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދިނުން ކަނޑާލައި، ނިއުޓްރިއެންޓްސް ބަނޑުހައިކޮށް، އެ ސެލްތައް ބޮޑުވުން ހުއްޓުވުމެވެ. ދިރާސާވެރިންނަށް ސެރެންޑިޕިޓޯސްލީ ހޯދިފައިވާ ގޮތުގައި މި ބޭސް ލޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ފެޓް ސެލްތަކަށް އަމަލުކުރާއިރު، ހަމަ އެފަދައިން އެ ސެލްތައް ބަނޑުހައިވެ، ސަރުބީ ސެލްތައް މަރުވެ ހަށިގަނޑަށް އަލުން ޖަހައިގަންނަން މަޖުބޫރުވެއެވެ. ދިރާސާވެރިން އުންމީދު ކުރަނީ އެޑިޕޮޓައިޑްގެ ޚާއްސަ މެކޭނިޒަމްގެ ސަބަބުން ފަލަ މީހުންނަށް އާ ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށެވެ.

އެޑިޕޮޓައިޑް މަސައްކަތް ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ވެސްކިއުލަރ ސެލްތަކުގައި އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމެވެ

އަމާޒުކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅު: އެޑިޕޮޓައިޑް ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އަމާޒުކުރަނީ ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ލޭހޮޅިތަކަށެވެ. އެއީ ހުދު ސަރުބީ ޖަމާވެފައިވާ ތަންތަން ވަށައިގެންވާ ލޭހޮޅިތައް ސީދާކޮށް ހޯދައި އެ އުޅަނދުތަކުގެ މައްޗަށް އަމަލުކުރާ އެއްޗެކެވެ. ބާންހާޓް ކޭއެފް އެޓް އަލް. އިން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި މި ޓާގެޓިންގ ގެ ސަބަބުން އެޑިޕޮޓައިޑް އިން ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުންނަ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމަށް ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އަސަރު ނުކޮށް ސީދާ ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ލޭހޮޅިތަކަށް އަމަލުކުރެވޭނެއެވެ ^[1،2،3]..

އެޕޮޕްޓޮސިސް ޓްރިގަރިންގ: އެޑިޕޮޓައިޑް އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ލޭހޮޅިތަކާ ގުޅިއްޖެނަމަ، މި ލޭހޮޅިތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ސެލްތަކުގައި އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެދެއެވެ. އެޕޮޕްޓޮސިސް އަކީ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ހާލަތްތަކުގައި އާދައިގެ ޓިޝޫ ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ފުންކްޝަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޕްރޮގްރާމްޑް ސެލް ޑެތު ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ނަމަވެސް އެޑިޕޮޓައިޑް އިން އުފެދޭ އެޕޮޕްޓޮސިސް ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ލޭހޮޅިތަކަށެވެ. އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ވެސްކިއުލަރ ސެލްތައް އެޕޮޕްޓޮސިސް އަށް ފަހު ވެސްކިއުލަރ އިންޓެގްރިޓީ ކޮމްޕްރޮމައިޒްވެ، އެޑިޕޯސް ޓިޝޫއަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދިނުން މަދުވެއެވެ. މިއީ އެޑިޕޯސް ޓިޝޫއަށް 'ނިއުޓްރިއެންޓް ޑެލިވަރީ ޕައިޕްލައިން' ފައިދާހުރި ގޮތެއްގައި ކަނޑާލާ، އެޑިޕޮސައިޓްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ނިއުޓްރިއެންޓްސް އާއި އޮކްސިޖަން މަހުރޫމްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެޑިޕޮސައިޓްސް އަށް އާދައިގެ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި ބޮޑުވުން ދެމެހެއްޓޭ ގޮތެއް ނުވެ، އެންމެ ފަހުން މަރު ނުވަތަ އެޓްރޮފީ އަށް ކުރިމަތިވެ، އެކަމުގެ ސަބަބުން އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ރިޑަކްޝަން ހާސިލް ކުރެވެއެވެ ^[3،5]..

1 އެޑިޕޮޓައިޑް (0.10، 0.25، 0.43، އަދި 0.75 މިލިގްރާމް/ކިލޯގްރާމް) ގެ ޑޯޒް އިތުރުކޮށްގެން ފަރުވާ ދިން ފަލަ ހަތަރު ރީސަސް މަކުނުގެ އެންތްރޮޕޮމެޓްރިކް އެސެސްމަންޓް ^[3].

ބަރުދަން ލުއިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ

ފެޓް ޓިޝޫ ދަށްވުން: އެޑިޕޮޓައިޑް ގެ ސަބަބުން އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ލޭހޮޅިތަކުގައި އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެދި، އިސްކެމިއާ އާއި ހައިޕޮކްސިއާ ގެ ސަބަބުން ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ މަޑުމަޑުން ދަށްވެއެވެ. ހުދުކުލައިގެ އެޑިޕޯސް ޓިޝޫއަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގައި ސަރުބީ ރައްކާކުރުމުގެ ޕްރައިމަރީ ސައިޓްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ ބޮޑުތަނުން ދަށްވުމުން ސީދާ ނަތީޖާއަކަށްވީ ބަރުދަން ލުއިވުމެވެ. ފަލަ މަކުނުތަކުގައި ކުރި ތަޖުރިބާތަކުން މެގްނެޓިކް ރެޒޮނަންސް އިމޭޖިން (އެމްއާރުއައި) އާއި ޑައުއަލް އެނާޖީ އެކްސްރޭ އެބްސޯޕްޓިއޮމެޓްރީ (ޑީއެކްސްއޭ) ފަދަ އިމޭޖިން ޓެކްނިކްސްތަކުން އެޑިޕޮޓައިޑް ފަރުވާ ދިން ފަލަ މަކުނުތަކުގައި ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، ބަރުދަން ހަލުވިކަމާއެކު ދަށްވާކަން ކަށަވަރުވެ އެވެ. މި ޕްރޮސެސް ތަމްސީލުކުރަނީ ފެޓް ރިޒާވްގެ އަސްލު ދަށްވުން- ހަމައެކަނި ފެން ގެއްލުމެއް ނުވަތަ މަސްތައް ބޭކާރުވުމެއް ނޫން- ބަރުދަން ކުޑަކުރުމަށް ވަރުގަދަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އަސާސެއް ފޯރުކޮށްދޭ ^{[4،5] .}.

އެޑިޕޮޓައިޑްގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުން

އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ވެސްކިއުލަރ އެޕޮޕްޓޮސިސް އިންޑަކްޝަން: ފަލަ މުސްކުޅި ދުނިޔޭގެ މަކުނުތަކުގައި ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެޑިޕޮޓައިޑް އިން ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫގެ ވެސްކިއުލަރ ސިސްޓަމްގެ ތެރޭގައި ޓާގެޓްޑް އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެދެއެވެ. ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫއަކީ ހަކަތަ ރައްކާކުރުމާއި މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަންގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ހުދު ސަރުބީ މާގިނައިން ޖަމާވުމަކީ ފަލަވުމަށް މެދުވެރިވާ ބޮޑު ސަބަބެކެވެ. ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ލޭހޮޅިތަކުގައި އެޕޮޕްޓޮސިސް ކުރިއެރުވުމުގެ ސަބަބުން އެޑިޕޮޓައިޑް އިން ފެޓް ޓިޝޫއަށް ލޭ ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބުރޫއަރާ، އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ނިއުޓްރިއެންޓް ފޯރުކޮށް ނުދިނުމުން ފެޓް ސެލްތަކަށް އެޕޮޕްޓޮސިސް އަށް މަގުފަހިވެއެވެ. މިއީ ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ މަދުކޮށް، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ކުރިއެރުވުމުގެ އަމާޒު ހާސިލްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ބާންހާޓް ކޭއެފްގެ ދިރާސާއިން އެޑިޕޮޓައިޑް އިން ފަރުވާ ދިން ފަލަ މަކުނުތަކުގެ ބަރުދަން ހަލުވިކަމާއެކު ލުއިވެ، ފަލަވުމަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އޭގެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ދައްކާފައިވެއެވެ ^{[3] .}.

އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކުރުން: ފަލަވުމާއެކު ގިނަ ފަހަރަށް އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ވެސް ކުރިމަތިވެއެވެ. އެޑިޕޮޓައިޑް އަކީ ހަމައެކަނި ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ވެސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް އަށް ނިސްބަތްވަނީ ޓާގެޓް ގުނަވަންތަކުން އިންސިއުލިންގެ އަސަރުތަކަށް ނާޒުކުކަން ދަށްވާ ހާލަތަކަށް ކަމަށާއި، މާނައަކީ އާދައިގެ އިންސިއުލިން ޑޯޒްތަކުން ސަބްއޮޕްޓިމަލް ބަޔޮލޮޖިކަލް ރިސްޕޮންސްތައް އުފެދޭ ހާލަތަކަށެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ލޭގައި ގްލޫކޯޒްގެ މިންވަރު މަތިވެ، މެޓަބޮލިކް ޑިސްއޯޑަރސްގެ ސިލްސިލާއެއް އުފެދެއެވެ. އެޑިޕޮޓައިޑް އިން އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށްދޭ މެކޭނިޒަމްގެ ތެރޭގައި ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ މަދުކުރުމާއި، އެޑިޕޮކިން ސެކްރެޝަން ރަނގަޅުކުރުމާއި، އިންސިއުލިން ސިގްނަލިންގ މަގުތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ހިމެނިދާނެއެވެ. ބާންހާޓް ކޭއެފް ފަލަ މަކުނުތަކުގެ މައްޗަށް ކުރި ދިރާސާއެއްގައި އެޑިޕޮޓައިޑް ދިނުމުން އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުވެފައިވެއެވެ ^{[3] .}.

އޮބެސިޓީ ތެރަޕީޓިކްސްގެ ޕްރޮޓޯޓައިޕްއެއްގެ ގޮތުގައި: ރޮޑެންޓްސް އާއި ޕްރައިމެޓްސް އާއި ދެމެދު ބަޔޮލޮޖިކަލް ތަފާތުތަކެއް ހުރުމުން، ރޮޑެންޓްސް އިން ހޯދި ނުވަތަ ތަރައްޤީކޮށްފައިވާ އެންޓި-އޮބެސިޓީ ސްޓްރެޓެޖީތައް އިންސާނީ ގޮތުން ފައިދާހުރި ތެރަޕީތަކަށް ތަރުޖަމާކުރުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ޕްރައިމެޓް ދިރާސާތަކުގައި އެޑިޕޮޓައިޑް ހޯދި ކާމިޔާބީ (އެބަހީ، ފަލަ މަކުނު) ޕޮޒިޝަން ކުރަނީ ތެރަޕީޓިކް ކެންޑިޑޭޓުންގެ އާ ކްލާހެއްގެ ޕްރޮޓޯޓައިޕެއްގެ ގޮތުގައެވެ ^{[3] .}.

ނިންމުން

ލިގަންޑް ޑައިރެކްޓް ޕެޕްޓިޑޮމިމެޓިކް އެއްގެ ގޮތުގައި އެޑިޕޮޓައިޑް އިން ޕްރައިމެޓް ދިރާސާތަކުގައި ވަކި އަސަރުތަކެއް ދައްކައެވެ: ޚާއްޞަކޮށް ހުދު އެޑިޕޯސް ޓިޝޫ ވެސްކިއުލެޗަރގައި އެޕޮޕްޓޮސިސް އުފެއްދުމާއި، ބަރުދަން ލުއިކުރުމަށް ސަރުބީ ޖަމާވުން މަދުކޮށް، ފަލަވުމާ ގުޅުންހުރި އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުކޮށް، ފަލަވުމަށް ފަރުވާއަށް ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންދެއެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ކިރްސްޓިން އެފް ބާންހާޓް އަކީ މޮލިކިއުލަރ ފާމަކޯލޮޖީ އާއި ބޭސް އުފެއްދުމަށް ޚާއްސަ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. ތެރަޕީޓިކް އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް ޕެޕްޓިޑޮމިމެޓިކް ކޮމްޕައުންޑްތައް ޑިޒައިންކޮށް އިވެލުއޭޓް ކުރުމަށް ފޯކަސްކޮށްގެން ކޯ-އޮތޯރޑް ދިރާސާތަކެއް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން ޓާގެޓްޑް ޑްރަގް ޑެލިވަރީ ސިސްޓަމްތައް ކުރިއެރުވުމާއި، ޕްރީކްލިނިކަލް މޮޑެލްތަކުގައި އެ ނިޒާމުތަކުގެ އަސަރުތައް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ކިރްސްޓިން އެފް ބާންހާޓް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [3] ގައެވެ.

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ކްރިސްޓިއަންސަން ޑީ، ކޮލޮނިން އެމް، ހުލްވަޓް ޖޭ، ޗާން އެލް، އަރަޕް ޑަބްލިއު، ޕަސްކުއަލިނީ އާރ. ސައިންސް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން 2012؛ 4: 131lr2.DOI: 10.1126/scitranslmed.3004103.

[2] ފިއާސްކީ ޓީ.މެކޭނިޒަމްސް އޮފް އެޑިޕޮނެކްޓިން އެކްޝަން. އިންޓަނޭޝަނަލް ޖާނަލް އޮފް މޮލިކިއުލަރ ސައިންސަސް 2019؛ 20(12).ޑީއޯއައި: 10.3390/ijms20122894.

[3] ބާންހާރޓް ކޭއެފް، ކްރިސްޓިއަންސަން ޑީއާރ، ހެންލީ ޕީޑަބްލިޔު، އެޓް އަލް. ހުދު ސަރުބީއަށް އަމާޒުކޮށްގެން އުފައްދާ ޕެޕްޓިޑޮމިމެޓިކް އެއްގެ ސަބަބުން ފަލަ މަކުނުތަކުގެ ބަރުދަން ލުއިވެ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުވެއެވެ. ސައިންސް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން 2011؛ 3(108): 108ra112.DOI: 10.1126/scitranslmed.3002621.

[4] ލަލޫމިއަރ އާރ، ކަލިވާސް ޕީ.ކޮކެއިން އެޑިކްޝަން: މެކޭނިޒަމްސް އޮފް އެކްޝަން. ސައިކިއޭޓްރިކް އެނަލްސް 2008؛ 38: 252-258.

[5] Criscione L. Comment on 'ހުދު ސަރުބީއަށް އަމާޒުކޮށްގެން ޕެޕްޓިޑޮމިމެޓިކް އެއް ހެދުމުން ފަލަ މަކުނުތަކުގެ ބަރުދަން ލުއިވެ އިންސިއުލިން ރެސިސްޓެންސް ރަނގަޅުވެއެވެ'. ސައިންސް ޓްރާންސްލޭޝަނަލް މެޑިސިން 2012؛ 4(131): 131le2، 131l-132l.ޑީއޯއައި: 10.1126/scitranslmed.3003760.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.