▎ ލިވާ-ޖީ ރިސާޗް
ލިވާ-ޖީގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައިތޯ؟
މުސްކުޅިވުމުގެ ފްރީ ރެޑިކަލް ތިއަރީ: 1950 ގެ އަހަރުތަކުގައި ހަރމަން މުސްކުޅިވުމުގެ ފްރީ ރެޑިކަލް ތިއަރީ ހުށަހެޅުއްވިއިރު، ސެލްއުލަރ މެޓަބޮލިޒަމްގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ ފްރީ ރެޑިކަލްސް އިން ބަޔޯމޮލިކިއުލްތަކަށް ހަމަލާދީ ސެލްތަކަށް ގެއްލުންވެ މުސްކުޅިވުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމަށް ލަފާދެއްވިއެވެ. މި ތިއަރީގެ ސަބަބުން އެންޓި އެޖިންގ މާއްދާތަކުގެ ދިރާސާއަށް ތިއަރީ އަސާސެއް ލިބި، ފްރީ ރެޑިކަލްސް ނައްތާލެވޭނެ ނުވަތަ ސެލްތަކުގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކުރެވޭނެ މާއްދާތައް ހޯދުމަށް ސައިންސްވެރިންނަށް ބާރުއެޅިއެވެ.
ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތައް ހޯދުން: ބަޔޮލޮޖީގެ ފުން ދިރާސާއެއް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށް ގެންދާއިރު، ސައިންސްވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކަކީ ސެލް ސިގްނަލިންގ، މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން އަދި އެހެނިހެން ކަންކަމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މާއްދާތަކެކެވެ. ބައެއް ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކުގައި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް، އެންޓި-އިންފްލެމެޓަރީ، އަދި ސެލް މަރާމާތުކުރުން ކުރިއެރުވުން ފަދަ ކަންތައްތައް ހުންނައިރު، މިއީ އާ އެންޓި-އޭޖިންގ ބޭސްތައް އުފެއްދުމަށް އާ މިސްރާބެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.
ދަ ރިސާޗް އެންޑް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮފް ލިވާ-ޖީ: މި ފަހަތުގައި ރަޝިޔާގެ ސައިންސްވެރިން ލިވާ-ޖީ އުފެއްދީ ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ކުރި ދިރާސާތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެމީހުން ޖަނަވާރުގެ ޓިޝޫތަކުން ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑް ފްރެގްމެންޓްތައް ނަގައި އެންމެ ފަހުން ލިވާ-ޖީ ހޯދާފައިވަނީ ސިލްސިލާ ސްކްރީނިންތަކާއި އޮޕްޓިމައިޒޭޝަންތަކަށް ފަހު އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލިވާ-ޖީ އިން ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮސެސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސެލްތަކުގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ އިތުރުކޮށްދީ، ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދެ އެވެ.
ލިވާ-ޖީ ގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
1. ހަޖަމުކުރުމުގެ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކުރުން: ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލިވާ-ޖީ (Lys-Glu-Asp-Ala) އަކީ ބަލިކަށިކޮށް ހައިޑްރޮލައިޒޭބަލް ޕެޕްޓައިޑެކެވެ. ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ހުންނަ ޕެޕްޓައިޑް ހައިޑްރޯލޭޒް ތަކުގެ ސަބަބުން ލިވާ-ޖީ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރަކަށް ހައިޑްރޮލައިޒް ކުރެވޭނީ ކިރިޔާއެވެ [1] . އިން ވިޓްރޯ ޝަރުޠުތަކުގެ ދަށުން ލިވާ-ޖީ އިން ކުޑަ ގޮހޮރުގައި ގްލައިސިލް-އެލް-ލިއުސިން ޑައިޕެޕްޓައިޑޭޒްގެ ހަރަކާތް %50 ދަށްކޮށްދެއެވެ. ދެ ހަފްތާ ވަންދެން ލިވާ-ޖީ އަނގައިން ކުދިންނަށް ދިނުމަށްފަހު ޒުވާން ޖަނަވާރުތަކުގައި ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ދަށްވިއިރު، މުސްކުޅި ޖަނަވާރުތަކުގައި ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް އިތުރުވެފައިވެއެވެ. ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި ލިވާ-ޖީ ދިނުމަށްފަހު މުސްކުޅި ކުދިންގެ އެންޒައިމް އެކްޓިވިޓީ ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގެ ޒުވާން ޖަނަވާރުތަކުގެ މިންވަރާ ގާތްކަމެވެ [1]..
2. ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްތަކަށް ކުރާ އަސަރު
އިންހިބިޓިންގ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްސް: އާ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރސް ލިވާ-ޖީ އަދި އެޕިޓަލޮން (Ala-Glu-Asp-Gly) ގެ އަސަރު އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ނިޒާމަށް ދިރާސާކޮށްފައިވާއިރު، ޚާއްޞަކޮށް ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ބަދަލުކޮށް ސިކުނޑީގެ ސެލްތަކުގެ މެމްބަރޭން ފްރެކްޝަންގައި ހުންނަ އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރތަކާ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. އެންކެފަލިނޭޒްގެ ހަރަކާތް އިން ވިޓްރޯ އިން ކަނޑައެޅީ ޓެސްޓް ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ޙާޟިރުގައި 3H-Leu-enkephalin ގެ ހައިޑްރޮލައިސިސް ރޭޓް ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ. ލިވާ-ޖީ އާއި އެޕިޓަލޮން އިން އިންސާނާގެ ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްސް އިންހިބިޓް ކުރިއެވެ. ޕިއުރޯމައިސިން، ލިއުޕެޕްޓިން، އަދި ޑީ-ޕީއޭއެމް ފަދަ މަޝްހޫރު ޕެޕްޓިޑޭޒް އިންހިބިޓަރސް އާއި އަޅާބަލާއިރު ލިވާ-ޖީ އަކީ މާ ފައިދާހުރި އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ. ލިވާ-ޖީ އަދި އެޕިޓަލޮންގެ ޑޯޒް-އިންހިބިޝަން އިފެކްޓް ކަރވްސް ޕްލޮޓްކޮށްފައިވާއިރު، އެމީހުންގެ އައިސީ11 ގެ އަގުތައް ހުރީ 20 އަދި 500 μM އެވެ [2، 3]..
3. ފުރަމޭއަށް ކުރާ ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތައް
ޕޮޓެންޝަލް ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި: އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ތެރޭގައި ގިނަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ފުރަމޭ ޑިސްފެންޝަން އަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެވެ. އެހެންކަމުން އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު ލިވަރ ފައިބްރޯޓިކް އިންޑަރޭޝަން، އެކިއުޓް އަދި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ. މިއީ އާ، ފައިދާހުރި، އަދި ގެއްލުމެއް ނެތް ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެޖެންޓްތައް ހޯދުމުގެ ސަބަބެވެ. ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހެޕަޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސް (ވެންޓްވިލް) އާއި ކޭޑީއޭ ޓެޓްރަޕެޕްޓައިޑް (Lys-Glu-Asp-Ala, Liva-g) ގައި ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް، އިމިއުނޯޕްރޮޓެކްޓިވް، އަދި އެންޓި-އޭޖިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ހުރެއެވެ. ލިވަރ ޕެތޮލޮޖީ (ލިވަރ ފައިބްރޯޓިކް އިންޑައުރޭޝަން، އެކިއުޓް އަދި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް) ގެ އެނިމަލް އަދި އިން ވިޓްރޯ އެކްސްޕެރިމެންޓަލް މޮޑެލްތަކުގައި ވެންޓްވިލް އާއި ކޭޑީއޭ ޕެޕްޓައިޑް އިން މަތީ ވަރުގަދަކަން ފެނިފައިވެއެވެ. ވެންޓްވިލް އާއި ކޭޑީއޭ ޕެޕްޓައިޑްގެ އަސަރު އެއްގޮތަކަށް ވެސް ކުރާ - ދިފާއީ ނިޒާމާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްގެ ހާލަތު އާންމުކޮށްދީ، ހެޕަޓައިޓިސް ޖެހުމުން ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް އަލުން އާލާކޮށްދެ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މުސްކުޅިވުމުގެ މަރުހަލާގައި ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި އިމިއުނޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރު އެންމެ ބޮޑުކަން ޔަގީންކުރެވިފައިވެއެވެ [4] ..
4. ލިމްފޯސައިޓްތަކުގެ ކްރޮމެޓިން އަށް ކުރާ އަސަރު
ލިމްފޯސައިޓްތަކުގެ ކްރޮމެޓިން އެކްޓިވޭޓްކުރުން: ރައިބޯސޯމަލް ޖީންތަކުގެ ހަރަކާތަށް ސިންތެޓިކް ޕެޕްޓައިޑް ލިވާ-ޖީގެ އަސަރުތަކާއި، ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން ޑީނޭޗުރޭޝަންގެ ޕެރަމިޓަރުތަކާއި، ސްޓްރަކްޗަރަލް ސީ ހެޓެރޯކްރޮމެޓިންގެ ޕޮލިމޯރފިޒަމް އަދި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓްތަކުގައި ފެކަލްޓޭޓިވް ހެޓެރޯކްރޮމެޓިންގެ ބަދަލުވުން ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. ލިވާ-ޖީ އިން ރައިބޯސޯމަލް ޖީންތައް އެކްޓިވޭޓްވުމާއި، ސެންޓްރޯމިއާގެ ވަށައިގެންވާ ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން ޑިޕޮލިމަރައިޒޭޝަން އާއި، ކްރޮމޯސޯމްތަކުގައި އުމުރާ ގުޅުންހުރި ޔޫކްރޮމެޓިން ސަރަހައްދުތައް ކޮންޑެންސޭޓްވުމުގެ ސަބަބުން އިންހިބިޓް ޖީންތައް ދޫވުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވިއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލިވާ-ޖީ ގެ ސަބަބުން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ކްރޮމޮސޯމްތަކުގައި ކްރޮމެޓިން ޑިހެޓެރޯކްރޮމެޓައިޒޭޝަން (އެކްޓިވޭޝަން) އުފެދި، މިކަން ހާސިލް ކުރެވުނީ ކްރޮމޯސޯމްތަކުގައި ހުންނަ ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން އާއި ހެޓެރޯކްރޮމެޓިނައިޒްޑް ސަރަހައްދުތައް ބަދަލުކޮށްގެން [5] ..
ލިވާ-ޖީގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
ސެލްއުލަރ އެޖިންގ އާއި ބެހޭ ދިރާސާތައް
ލިވާ-ޖީ އަކީ ސެލް މަރާމާތުކުރުމުގައި ނުވަތަ ސްޓްރެސް ރެސްޕޮންސް މަގުތަކުގައި ބައިވެރިވާ މުހިއްމު އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތަށް އަސަރުކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް އެޕިޖެނެޓިކް ރެގިއުލޭޓަރސް އާއި މުޢާމަލާތްކޮށް ކްރޮމެޓިން ސްޓްރަކްޗަރ އާއި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ޕެޓަރން އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައި، ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް ރެގިއުލޭޓް ކުރެއެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖް ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ޖަމާވެ، ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ޑިސްފެންޝަންސް އަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގަށް ލިވާ-ޖީގެ އަސަރަކީ ދިރާސާގެ އެއް ހޮޓްސްޕޮޓް ކަމަށާއި، މިއީ ގުޅުންހުރި މަގުތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ފުރަމޭގެ ބަލިތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް
އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ގިނަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމުން ގިނަ ފަހަރަށް ފުރަމޭ ޑިސްފެންޝަން އަށް މަގުފަހިވެ، މިކަމުގެ ސަބަބުން ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް، އެކިއުޓް އަދި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ. މި ހާލަތުގައި އާ، ފައިދާހުރި، އަދި ގެއްލުމެއް ނެތް ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެޖެންޓްސް ހޯދުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ބައެއް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ހެޕަޓިކް ޕޮލިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސް (ވެންޓްވިލް) އާއި ކޭޑީއޭ ޓެޓްރަޕެޕްޓައިޑް (Lys-Glu-Asp-Ala، އެއީ ލިވާ-ޖީ) ގައި ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް، އިމިއުނޯޕްރޮޓެކްޓިވް، އަދި އެންޓި-އޭޖިންގ ޕްރޮޕަޓީސް ހުރެއެވެ. ލިވަރ ޕެތޮލޮޖީގެ އެނިމަލް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް މޮޑެލްތަކުގައި (ލިވަރ ފައިބްރޯސިސް، އެކިއުޓް އަދި ކްރޮނިކް ހެޕަޓައިޓިސް) އަދި އިން ވިޓްރޯ އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުގައި ވެންޓްވިލް އާއި ކޭޑީއޭ ޕެޕްޓައިޑް އިން މަތީ ފައިދާއެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ވެންޓްވިލް އާއި ކޭޑީއޭ ޕެޕްޓައިޑްގެ ސިނަޖިސްޓިކް އެފެކްޓެއްގެ ސަބަބުން ދިފާއީ ނިޒާމާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްގެ ހާލަތު އާންމުވެ، ހެޕަޓައިޓިސް ޖެހުމުން ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް އަލުން އާލާކޮށްދެ އެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި މި ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި އިމިއުނޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރުތައް އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް އަރައެވެ [4] ..
ކެންސަރު ބަލިމީހުންގެ ޖީނޮމިކް ޕެރަމިޓަރސް އަށް ކުރާ އަސަރުތައް
ޑަކްޓަލް ބްރެސްޓް ކެންސަރު ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ޖީނޯމްގެ ސިފައަކީ ސިންގަލް ސްޓްރެންޑް ޑީއެންއޭ ބްރޭކް ގިނަވުމާއި، ކްރޮމޮސޯމްގެ އާދަޔާ ހިލާފު ކަންތައްތައް ގިނަވުމާއި، ކްރޮމެޓިން ކޮންޑެންސޭޝަންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމެވެ. މޮޑިފައިއަރެއްގެ ގޮތުގައި އޮލިގޯޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރ ލިވާ-ޖީ އަދި ކޯބަލްޓް އަޔަންސް ބޭނުންކުރުމަކީ ޑަކްޓަލް ބްރެސްޓް ކެންސަރު ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓް ކަލްޗަރތަކަށް ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރެއް ކުރާ ކަމެކެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޑަކްޓަލް ބްރެސްޓް ކެންސަރު ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓްސް ދިރާސާކުރުމުގެ ތެރެއިން އުރަމަތީގެ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުން ކުރާ ފަރުވާގެ އަސަރު ވަޒަންކުރެވޭނެ ކަމެވެ [6] ..
ހައިޕަރޓްރޮފިކް ކާޑިއޯމައިއޮޕެތީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނާއި އެމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓްތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް
އެކަނި އަދި ކޯބަލްޓް އަޔަންސް އާއި ގުޅިގެން ބޭނުންކުރާ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރ ލިވާ-ޖީ (Lys-Glu-Asp-Ala) ގެ އަސަރު ނިއުކްލިއޯލާ އޯގަނައިޒިންގ ރީޖަންސް (NORs) ގެ ހަރަކާތާއި ހައިޕަރޓްރޯފިކް ކާޑިއޯމައިއޮޕެތީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނާއި އެމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓްތަކުގައި އެކްރޮސެންޓްރިކް ކްރޮމޯސޯމްތައް ގުޅިފައިވާ މިންވަރު ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލިވާ-ޖީ އާއި ކޯބަލްޓް އަޔަންސް އެއްކޮށްލުމުން ބަލިމީހުންނާއި އެމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންގެ ގައިގައި 2 ގެ ބޮޑު ސްކޯއަކާއެކު އެންއޯއާރު ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުވެއެވެ. މި ކޮމްޕައުންޑްތަކުގެ ސަބަބުން އެކްރޮސެންޓްރިކް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ އެސޯސިއޭޝަން އެކްޓިވިޓީއަށް ވެސް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރި ކަމަށާއި، މިއީ ދެ ދިރާސާ ގްރޫޕްގައި ވެސް މި އިންޑެކްސް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވުމުން ފާޅުވާ ކަމެކެވެ.
މި ހާލަތުގައި ލިވާ-ޖީ އަދި ކޯބަލްޓް އަޔަންސްގެ އަމަލު މާ ފައިދާހުރި ކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. އެންއޯއާރުތަކުގެ ހަރަކާތާއި އެކްރޮސެންޓްރިކް ކްރޮމޯސޯމްތައް ގުޅިފައިވާ މިންވަރު ބިނާވެފައިވަނީ އެކްރޮސެންޓްރިކް ކްރޮމޯސޯމްތަކުގެ ދަނޑިތަކުގެ ކޮންޑެންސޭޝަން ކޮލިޓީއަށް ކަމުން، ހައިޕަރޓްރޯފިކް ކާޑިއޯމައިއޮޕެތީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނާއި އެމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންގެ ލިމްފޯސައިޓްތަކަށް ލިވާ-ޖީ އަދި ކޯބަލްޓް އަޔަންސްގެ އަސަރުކޮށް، ހެޓެރޮކްރޮމެޓިނައިޒްޑް ކްރޮމޮޓިން ޑިކޮންޑެންސޭޝަން މެދުވެރިވާ ކަމަށް ނިންމޭނެއެވެ. މިއީ ދިރާސާ ގްރޫޕްގެ ފަރުދުންގެ ތެރޭގައި ކޮންޑެންސޭޝަން ޕްރޮސެސްގެ ތެރޭގައި އިންއެކްޓިވޭޓް ޖީންތައް ދޫވުމުގެ ޝަރުތަކަށް ވެދާނެއެވެ. މި ޑޭޓާތަކުގެ ސަބަބުން ހައިޕަރޓްރޯފިކް ކާޑިއޯމައިއޮޕެތީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނާއި އެމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށް ލިވާ-ޖީ އަދި ލިވާ-ޖީ + ކޯބަލްޓް އަޔަންސްގެ ލިމްފޯސައިޓްތަކަށް ކުރާ ރައްކާތެރިކަމުގެ އަސަރުތަކާ ބެހޭ އާ މައުލޫމާތު ލިބިގެންދާއިރު، ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ތަރައްޤީކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދެވިދާނެއެވެ [7]..
ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްތަކަށް ކުރާ އަސަރު
އާ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރސް ލިވާ-ޖީ (Lys-Glu-Asp-Ala) އަދި އެޕިޓަލޮން (Ala-Glu-Asp-Gly) ގެ އަސަރު އެންޑޯޖެނަސް އޮޕިއޯއިޑް ސިސްޓަމަށް ކުރާ ގޮތް ދިރާސާކޮށްފައިވާއިރު، ޚާއްޞަކޮށް ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ބަދަލުކޮށް ސިކުނޑީގެ ސެލްތަކުގެ މެމްބަރޭން ފްރެކްޝަންގައި ހުންނަ އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރތަކާ މުޢާމަލާތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. އިން ވިޓްރޯ ތަޖުރިބާތަކުން އެންކެފަލިނޭޒްގެ ހަރަކާތް ކަނޑައެޅީ ލިވާ-ޖީ އަދި އެޕިޓަލޮން ގެ ޙާޟިރުގައި 3އެޗް-ލިއު-އެންކެފަލިންގެ ހައިޑްރޮލައިސިސް ރޭޓް ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލިވާ-ޖީ އާއި އެޕިޓަލޮން އިން އިންސާނާގެ ސީރަމްގައި ހުންނަ އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްސް އިންހިބިޓް ކުރެއެވެ. ލިވާ-ޖީ އަކީ ޕިއުރޯމައިސިން، ލިއުޕެޕްޓިން، އަދި ޑީ-ޕީއޭއެމް ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް ޕެޕްޓިޑޭޒް އިންހިބިޓަރސް އަށް ވުރެ މާ ފައިދާހުރި އެއްޗެކެވެ. ލިވާ-ޖީ އަދި އެޕިޓަލޮންގެ ޑޯޒް-އިންހިބިޝަން އިފެކްޓް ކަރވްސް ޕްލޮޓްކޮށްފައިވާއިރު، އެތަކެތީގެ އައިސީ11 ގެ އަގުތައް ހުރީ 20 އަދި 500 μM ގައެވެ. ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ދެމެދު އޮންނަ މުޢާމަލާތް ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ [3H][D-Ala2, D-Leu5]-enkephalin އާއި އެކު ރޭޑިއޯލިގަންޑް ރިސެޕްޓަރ މެތެޑެއް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ރޭޓް ސިކުނޑީގެ މެމްބަރޭން ފްރެކްޝަންގައިވާ μ ނުވަތަ δ އޮޕިއޯއިޑް ރިސެޕްޓަރސް އާއި ޓެސްޓް ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި ދެމެދު އެއްވެސް މުޢާމަލާތެއް ނުފެނުނެވެ [2، 3]..
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް ޕްރޮމޯޓްކޮށްގެން، ލިވާ-ޖީ އިން އެންޓި-އޭޖިންގ، އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޝަން، އަދި ލިވަރ ފަންކްޝަން ޕްރޮޓެކްޝަންގައި މުހިންމު އަސަރުތަކެއް ދައްކައެވެ. އެއީ ހަޖަމުކުރާ އެންޒައިމްތަކުގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އެންކެފަލިން ޑިގްރޭޑިންގ އެންޒައިމްތައް ހުއްޓުވައި، މުހިއްމު އެންޒައިމްތައް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް މަގަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން ސެލް މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ލިވާ-ޖީ އިން ވެސް ހެޕަޓޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓް މެދުވެރިކޮށް ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތްތަކާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ސްޓޭޓަސް ރަނގަޅުކޮށްދީ، ހެޕަޓައިޓިސް ފަދަ ބަލިތަކުގައި ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. އެއީ ގުޅުންހުރި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި ޕޮޓެންޝަލް އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު އެއް ލިބިފައިވާ އަދި އެންޓި އެޖިންގް އަދި ހެލްތު މެއިންޓެނަންސް އަށް އާ ދިރާސާ މިސްރާބެއް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ވްލަޑިމިއާ ޚަވިންސަން އަކީ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރުތަކާއި މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް ސިއްހީ މުއްދަތު ރަނގަޅުކުރުމުގައި އެތަކެތީގެ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން މަޝްހޫރު ރަޝިޔާގެ މަޝްހޫރު ޖެރޮންޓޮލޮޖިސްޓެއް އަދި ޕްރޮފެސަރެކެވެ. ސެއިންޓް ޕީޓާސްބާގް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ބަޔޯރެގިއުލޭޝަން އެންޑް ޖެރޮންޓޮލޮޖީގެ ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމު އަދާކުރެއްވި އިރު، ރަޝިޔާގެ އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސްގެ ކޮރެސްޕޮންޑިން މެމްބަރެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ހުންނެވި އެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އިތުރުކުރުމާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އިން ރައްކާތެރިވުމާއި، ދިގު އުމުރެއް އިތުރުކުރުމަށް ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާތައް އުފެއްދުމަށެވެ. ހަތަރު ދިހަ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޭނާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްތައް ނަގައި ސިންތެސިސް ކުރުމުން ކްލިނިކަލް ޕްރެކްޓިސްއަށް ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ހަ ބޭހާއި 64 ޕެޕްޓައިޑް ފުޑް ސަޕްލިމެންޓް ތައާރަފް ކުރެވުނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްތައް ދެނެގަނެ، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށް އިންޓަރވެންޝަންތައް ތަރައްޤީކުރުމުގައި ޖެރޮންޓޮލޮޖީގެ ދާއިރާއަށް ޚަވިންސަންގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮށްދީފައިވެއެވެ.
ވްލަޑިމިއާ ޚަވިންސަން އަކީ ރަޝިޔާގެ މަޝްހޫރު ޖެރޮންޓޮލޮޖިސްޓެއް އަދި ޕްރޮފެސަރެއް ކަމަށާއި، އޭނާ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ޕެޕްޓައިޑް ބަޔޯރެގިއުލޭޓަރސް އާއި މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް ސިއްހީ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމުގައި އެތަކެތީގެ ދައުރާ ބެހޭ ގޮތުން ކުރި ބިންގާ އަޅާ ދިރާސާތަކުންނެވެ. ސެއިންޓް ޕީޓާސްބާގް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ބަޔޯރެގިއުލޭޝަން އެންޑް ޖެރޮންޓޮލޮޖީގެ ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމު ފުރުއްވި އިރު، ރަޝިޔާގެ އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސްގެ ކޮރެސްޕޮންޑިންގ މެމްބަރެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ހުންނެވި އެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތައް ބިނާވެފައި ވަނީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް އިތުރުކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްއާ ދެކޮޅު ހަދައި، ދިގު އުމުރަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށް ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާތައް އުފެއްދުމަށެވެ. ހަތަރު ދިހަ އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރޭގައި އޭނާ ވަނީ ތަފާތު ޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕްލެކްސްތައް ނަގައި ސިންތެސިސްކޮށް، ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ހަ ބޭހާއި ޕެޕްޓައިޑް އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ 64 ކާނާގެ ސަޕްލިމެންޓްގެ ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްފަ އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މުސްކުޅިވުމުގެ މެކޭނިޒަމްތައް ދެނެގަތުމާއި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރުމަށް އިންޓަރވެންޝަންތައް ތަރައްޤީކުރުމުގައި ޖެރޮންޓޮލޮޖީގެ ދާއިރާއަށް ޚަވިންސަންގެ މަސައްކަތް ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮށްދީފައިވެއެވެ. ވްލަޑިމިއާ ޚަވިންސަން ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސް [5] ގައެވެ.
