▎ ވިލޮން ރިސާޗް
ވިލޮންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
1. މުސްކުޅިވުމާއި ބަލިތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ އަވަސް ބޭނުންތެރިކަން
ދުނިޔޭގެ އާބާދީ މުސްކުޅިވުމުގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްވުމާއެކު، މުސްކުޅިވުމާ ގުޅުންހުރި ސިލްސިލާ މައްސަލަތަކެއް ކަމަށްވާ ސެލްތަކުގެ މުސްކުޅިވުމާއި، ޓިޝޫތަކުގެ މަސައްކަތް ދަށްވުމާއި، ޖެރިއޭޓްރިކް ބަލިތައް ގިނަވުން ފަދަ މައްސަލަތައް ވަނީ ހައްލުކުރަންޖެހޭ އަވަސް މެޑިކަލް މައްސަލަތަކަކަށް ވެފައެވެ. ސެލްއުލަރ ސެނެސެންސް އާއި އެކު ހޯމޯސްޓޭސިސް ބެލެހެއްޓުމާއި ހަލާކުވެފައިވާ ޓިޝޫތައް މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން މަޑުމަޑުން ގެއްލިގެންދާތީ، ސެލްއުލަރ ސެނެސެންސްގެ ޕްރޮސެސް ލަސްކޮށް، ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިތުރުކޮށްދޭ މާއްދާތައް ހޯދުމަކީ ޚާއްޞަކޮށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ކެންސަރު، ހަކުރުބަލި، ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތަކާއި، ފުރަމޭގެ ބަލިތައް ފަދަ ބޮޑެތި ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ ސިއްހަތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ނުރައްކާވެއެވެ. މި ބަލިތަކާ ކުރިމަތިލުމުގައި ސަގާފީ ފަރުވާގެ އުސޫލުތަކުގައި ވަކި ލިމިޓެޝަންތަކެއް ހުރުމުން، އާ ފަރުވާގެ އުސޫލުތަކާއި ބޭސްތައް އުފެއްދުމުގެ އަވަސް ބޭނުންތެރިކަން އެބައޮތެވެ. މިސާލަކަށް އުމުރުން ދުވަސްވީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ރޭޑިއޯތެރަޕީ އާއި ކީމޯތެރަޕީ އަށް ޓޮލަރެންސް ދަށްވެ، ފަރުވާގެ އަސަރު ހިތްހަމަ ނުޖެހެ އެވެ. ރައްކާތެރި އަދި ފައިދާހުރި އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާގެ ގޮތްތައް ހޯދުމަކީ އަވަސް ކަމެކެވެ. މިފަދަ ދަތި ހާލަތެއްގައި ސައިންސްވެރިން ވަނީ ބްރޭކްތްރޫ ޕޮއިންޓެއް ހޯދުމުގެ އުންމީދުގައި ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް އަށް ސަމާލުކަން ދީ، ވިލޮން އާއި ބެހޭ ދިރާސާތައް އުފެދިގެން ގޮސްފަ އެވެ.
2. ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ ވަރުގަދަ ތަރައްޤީ
ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާތައް ދިރޭ ޖަރާސީމުތަކުގައި ގިނައިން ހުންނައިރު، ސެލް ސިގްނަލިންގ، އިމިއުން ރެގިއުލޭޝަން، އަދި މެޓަބޮލިކް ރެގިއުލޭޝަން ފަދަ މުހިއްމު ގިނަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކެއްގައި ބައިވެރިވެއެވެ. ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ އާއި ބަޔޯކެމިސްޓްރީ ފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރާފައިވާއިރު، ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް އާއި ބެހޭ ދިރާސާތަކުގައި ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ.
ސައިންސްވެރިންނަށް އެކި ޕެޕްޓައިޑްތައް ސިންތެސިސްކޮށް، އެކަހެރިކޮށް، ދެނެގަނެ، އެ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ އަމަލުކުރާ ގޮތްތައް ފުންކޮށް ދިރާސާކުރެވޭނެ އެވެ. ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރތަކެއް ހުންނަ ޕެޕްޓައިޑްތަކުގައި ތަފާތު ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތަކެއް ހުރުމުން ސިއްހީ އަދި ބަލީގެ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް އާ އުއްމީދެއް ގެނެސްދެ އެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި ދިރާސާވެރިން ވަނީ ހައި ތްރޫޕުޓް ސްކްރީނިން އާއި ފަންކްޝަނަލް ވެރިފިކޭޝަން ފަދަ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ޕެޕްޓައިޑްތައް ދިރާސާކޮށްފަ އެވެ. ވައިލޮން އަކީ ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރއަކާއި ޕޮޓެންޝަލް ފަންކްޝަންތަކެއް ހުންނަ ޑައިޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި މަޑުމަޑުން މީހުންގެ ނަޒަރުގައި އައިސްފައިވާ އެއްޗެކެވެ.
3. ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަންގެ މެކޭނިޒަމްތައް ފުންކޮށް ހޯދުން
ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަން އަކީ ޖަރާސީމުތަކުގެ އާދައިގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތައް ދެމެހެއްޓުމަށާއި އަނިޔާތަކަށް ރައްދުދިނުމަށް މުހިންމު ޕްރޮސެސްތަކެކެވެ. ނަމަވެސް މި ޕްރޮސެސްގެ މިހާރުގެ ވިސްނުމުގައި އަދިވެސް ގިނަ ފަރަގުތަކެއް ހުރިއިރު، ޓިޝޫ މަރާމާތުކޮށް ރިޖެނެރޭޝަން މާ ރަނގަޅަށް ކުރިއެރުވޭނެ ގޮތްތަކަކީ ދިރާސާތަކުގެ މައިގަނޑު އެއްޗަކަށް ވެއްޖެ އެވެ. ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަންގައި ސްޓެމް ސެލްތަކަކީ މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލްތަކެއް ކަމަށާއި، އެ ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްވުމާއި، ޕްރޮލިފަރޭޝަން އަދި ޑިފެރެންޝިއޭޝަން މެކޭނިޒަމްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތަކަށް ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.
މީގެ އިތުރުން އެކްސްޓްރާސެލިއުލަރ މެޓްރިކްސް ސިންތެސިސް އާއި ޑިގްރެޑޭޝަން އަދި އިންޓަރސެލިއުލަރ ސިގްނަލިންގ ފަދަ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމަށް މުހިންމު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަންގެ މެކޭނިޒަމްތައް ހޯދުމުގެ މަރުހަލާގައި ދިރާސާވެރިންނަށް ވަނީ ބައެއް ޕެޕްޓައިޑްތަކުން މި މުހިއްމު ޕްރޮސެސްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭ ކަމަށް ބުނެފަ އެވެ. މިއަށް ބިނާކޮށް ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަން ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި ޕެޕްޓައިޑްތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ވަނީ މެދުނުކެނޑި ފުންކޮށްފަ އެވެ. ސްޓެމް ސެލް އެކްޓިވޭޝަން އަދި ޕްރޮލިފަރޭޝަން އަށް އެހީތެރިވުމާއި ފައިބްރޯބްލާސްޓް އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމުގައި އޭގެ ސަބަބުން ކުރާނެ އަސަރުތަކުގެ ސަބަބުން މި ދާއިރާގެ މުހިއްމު ދިރާސާ އެއްޗަކަށް ވެފައިވެ އެވެ.
ވިލޯންގެ އަމަލުގެ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
1. ކްރޮމޯސޯމްތަކާއި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް ކުރާ އަސަރު
ހެޓެރޯކްރޮމެޓިންގެ އަންވައިންޑިންގ ޕްރޮމޯޓްކުރުން: ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ވިލޮން އިން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ކަލްޗަރޑް ލިމްފޯސައިޓްތަކުގައި ހުންނަ ޖުމްލަ ހެޓެރޯކްރޮމެޓިންގެ އަންވައިންޑިންގ (ޑިހެޓެރޯކްރޮމެޓިން) އިންޑައުސް ކުރެވިދާނެއެވެ [1] . މާނައަކީ ނިއުކްލިއޯލާ އޯގަނައިޒިންގ ރީޖަންގެ ޑިހެޓެރޯކްރޮމެޓައިޒޭޝަންގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ރައިބޯސޯމަލް ޖީންތަކުގެ ސިންތެސިސް ޕްރޮސެސް އެކްޓިވޭޓްކޮށް، ޔޫކްރޮމެޓިން ރީޖަން ކޮންޑެންސޭޝަންގެ ސަބަބުން އިންހިބިޓްވާ ޖީންތައް ދޫކޮށްލާފައި ފެކަލްޓޭޓިވް ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން އުފެދިދާނެ ކަމެވެ. ހަމައެއާއެކު، ވިލޮން ގެ ސަބަބުން ސެންޓްރޯމިއާގެ ވަށައިގެން ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން އަންވައިންޑިންގ އެއް ނުވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޮން އުމުރާއެކު މަޑުމަޑުން ފެކަލްޓޭޓިވް ހެޓެރޯކްރޮމެޓިން (ޑިހެޓެރޯކްރޮމެޓައިޒޭޝަން) އެކްޓިވޭޓް ކުރާނެ [1] ..
2. ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އަދާކުރާ ދައުރުތައް
ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާ: އުމުރުން ދުވަސްވީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވިލޯން ފަރުވާ ޕްލޭންގައި ހިމަނާފައިވަނީ އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފުރަތަމަ ދިރާސާގެ ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޮން އުނގުޅުމުން ބަލިމީހުންގެ 2 އަހަރު ދުވަހުގެ ދިރިހުރުމުގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅުވެ، ޕޯސްޓޮޕަރޭޓިވް ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް، ދުރުދުރުން ދިމާވާ ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް، ރިކަރެންސް، އަދި ޓިއުމަރު ފެތުރުން ހުއްޓުވައި، އެކްޓިވް ފަރުވާއަށް ފަހު ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރެވޭނެ [2] ..
އެންޓިޓިއުމަރ އެފެކްޓް: އިން ވިޓްރޯ އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުގައި ވިލޮން އިން ޓިއުމަރ ސެލްގެ ތިން ވައްތަރެއް ކަމަށްވާ ހިއުމަން ކޮލޮރެކްޓަލް ކެންސަރު LOVO، ހިއުމަން ގޭސްޓްރިކް ކެންސަރު MKN45، އަދި އިންސާނާގެ ފުރަމޭގެ ކެންސަރު QGY7703 ބޮޑުވުމަށް ޑޯޒަށް ބަރޯސާވާ އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓެއް ކުރާ ނަމަވެސް އިންސާނާގެ އާދައިގެ ހުދު ލޭގެ ސެލްތަކަށް ފާހަގަކުރެވޭ އިންހިބިޓޯރީ އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ [3] . އިން ވިވޯ ޓިއުމަރ އިންހިބިޝަން އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޯން އިން މައުސް ލިވަރ ކެންސަރު H22 ބޮޑުވުމަށް އިންހިބިޓޯރީ އެފެކްޓެއް ކުރާއިރު، އެފެކްޓިވް ޑޯޒަކީ 15mg・Kg-1 އެވެ. 30mg・Kg-1 ގެ މަތީ ޑޯޒް ބޭނުންކުރުމުން މަސްތަކުގައި ޓްރާންސްޕްލާންޓް ކުރެވިފައިވާ ޓިއުމަރ ލިވަރ ކެންސަރ H22 ގެ ޓިއުމަރ އިންހިބިޝަން ރޭޓް %60 އަށްވުރެ މައްޗަށް އަރައެވެ [3] ..
ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް: އުމުރުން ދުވަސްވީ ޓައިޕް އައި ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ވިލޮން އިން، ފުރިހަމަ ފަރުވާގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި، ކޯއެގްޔުލޭޝަން އަދި ހެމޮސްޓޭސިސް ފަންކްޝަން އޮޕްޓިމައިޒް ކުރެވޭއިރު، މިއީ ގުދުރަތީ އެންޓިކޮގްލިއުލެންޓްސް (އެންޓިތްރޮމްބިން III އަދި ޕްރޮޓީން ސީ) ގެ މިންވަރު އިތުރުވުމާއި ފައިބްރިނޮލައިސިސް ސްޓިމިއުލޭޓް ވުމުން ފާޅުވާ ކަމެކެވެ [4] . ހަމައެއާއެކު ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި ވިލޯން އިން ކާބޯހައިޑްރޭޓް މެޓަބޮލިޒަމް ސްޓޭބަލް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ އިންސިއުލިން ޑޯޒް ވެސް ކުޑަކޮށްދެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްސް، ޓީ ޑިޕެންޑެންޓް އަދި ނޮން ޓީ ޑިޕެންޑެންޓް އެންކޭ ސެލްސް ގެ މިންވަރު މަދުކޮށް، އެކްޓިވް ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް، ބީ ލިމްފޯސައިޓްސް، އަދި އައިޖީއޭ ގެ މިންވަރު އާންމުކޮށްދީ، ދިފާޢީ ނިޒާމާއި ހެމޮސްޓޭސިސް ފަންކްޝަނަށް ސްޓެބިލައިޒިންގ އެފެކްޓެއް ވެސް ކޮށްދެއެވެ [4]..
3. ސެލް އަދި ގުނަވަންތަކުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކުރާ އަސަރު
ހެޕަޓޮސައިޓް ރިޖެނެރޭޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކުރުން: ކާބަން ޓެޓްރަކްލޮރައިޑް ވިހަވުމުން އުފެދޭ ލިވަރ ސިރޯސިސްގެ ރޭޓް މޮޑެލްއެއްގައި، ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ހެޕަޓޮސައިޓްތަކުގެ ފަންކްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ ރަނގަޅުވުމާއި ފުރަމޭ ރިޖެނެރޭޓްވުމަށް ވަކި އަސަރެއް ކުރެއެވެ. މި ބޭސް އުނގުޅާތާ ދެ ހަފްތާ ފަހުން ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭގައި ގްލޫކޯޒް-6-ފޮސްފޭޓޭޒް (ޖީ6ޕީ) ގެ ހަރަކާތް ދަށްވެ، ވިލޮން އިން އެކަން އިތުރު ކުރެވިދާނެއެވެ. ފަރުވާ ނުލިބޭ ކުދިންގެ ތެރޭގައި ޖުމްލަ ގްލައިކޯޖަން އާއި އޭގެ ކޮމްޕޯނެންޓްތަކުގެ މިންވަރާއި ޖީ6ޕީގެ ހަރަކާތް އަދިވެސް ހުރީ ޕްރީ ސިރޯސިސް ލެވެލްގައެވެ. މުޅި ތަޖުރިބާގައި ވެސް ދެ ގްރޫޕްގައި ވެސް ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭގައި ގްލައިކޯޖަން ފޮސްފޮރައިލޭޒް (ޖީޕީ) އަދި ގްލައިކޯޖަން ސިންތޭޒް (ޖީއެސް) ގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ކޮންޓްރޯލް ވެލިއުތަކާ ތަފާތެއް ނުފެނެ އެވެ. ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭ ރިޖެނެރޭޝަނަށް ވައިލޯންގެ އަސަރު ބަލިކަށި ސްޓިމިއުލޭޓިންގ އަސަރެއް ކުރާއިރު، މިއީ ދެވަނަ ގްރޫޕްގެ ކުދިންގެ ހެޕަޓޮސައިޓްތަކުގައި ޖުމްލަ ޕްރޮޓީން ކޮންޓެންޓާއި ޕްލޮއިޑީ ލެވެލް ފުރަތަމަ ގްރޫޕްގެ ކުދިންނަށްވުރެ %4.7 އަދި %11.5 އިތުރުވުމުންނެވެ [5]..
ރޭޑިއޯސެންސިޓިވް ގުނަވަންތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް: ވައިލޯން އިން ތައިމޯސައިޓްތަކުގެ ޕްރޮލިފަރޭޓިވް އެކްޓިވިޓީ ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް، ގޮހޮރުގެ ސްޓެމް ސެލްތަކުގެ ޕްރޮލިފަރޭޓިވް ޕޮޓެންޝަލް އިތުރުކޮށް، މުހިއްމު ގުނަވަންތައް ރޭޑިއޭޝަނަށްފަހު ރިކަވަރީ އަށް ބާރުއަޅައެވެ. މިސާލަކަށް އިންޓެކްޓް ރޭޓްސް އާއި އެއްފަހަރު މުޅި ހަށިގަނޑަށް ގާމާ ރޭ އިރެޑިއޭޝަން (6Gy) ލިބުނު ކުދިންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ވިލޯން އިން ތައިމަސް، ސްޕްލީން، އަދި ޑިއުޑެނަމްގެ ފަންކްޝަނަލް މޯރފޮލޮޖީއަށް އަސަރުކުރެއެވެ [6]..
4. މޮލިކިއުލަރ ލެވެލްގައި އަދާކުރާ ދައުރުތައް
މެމްބަރޭން އާއި ގުޅުމުގެ ފުރުސަތު: މޮލިކިއުލަރ ޑައިނަމިކްސް ޓްރެޖެކްޓަރީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ވިލޮން (ލައިސިލްގްލޫޓަމިކް އެސިޑް ޑައިޕެޕްޓައިޑް) އާއި ތައިމޯޕޮއިއެޓިން (Glu-Trp) ގެ ސްޓްރަކްޗަރތަކުގައި އިންޓްރާމޮލިކިއުލަރ ސޯލްޓް ބްރިޖް ހުރުމުން ކޮންފޯރމަޝަނަލް ފްލެކްސިބިލިޓީ ދަށްވެއެވެ. ލައިސްގެ އެލިފެޓިކް ސައިޑް ޗޭންގެ ސަބަބުން ވިލޮން އަކީ ނިސްބަތުން މާ ފްލެކްސިބަލް އެއްޗެކެވެ. ޑައިޕެޕްޓައިޑް އެކްސައިޓެބަލް މެމްބަރޭން އާއި ލިގަންޑް-ރިސެޕްޓަރ ބައިންޑް ވުމަށް ކުރެވިދާނެ މެކޭނިޒަމެއް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، އެއީ ލޮނު ބްރިޖް އުފެދޭ ނައިޓްރޯޖަން އަދި އޮކްސިޖަން އެޓޮމްސް މެދުވެރިކޮށް ބައިންޑް ވުމެވެ [7] ..
ނިއުކްލިއޯލާ އޯގަނައިޒިންގ ރީޖަންގައި ޕްރޮޓީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް ކުރާ އަސަރު: ވައިލޯން ސީރަމް ޓިޝޫ އަދި އެޕިތެލިއަލް ސެލް ނިއުކްލިއަސްގެ ނިއުކްލިއޯލާ އޯގަނައިޒިންގ ރީޖަންސްގައި އެއިޑްސް ޕްރޮޓީންތައް އެކްސްޕްރެޝަން ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް ހުއްޓުވައި، ރައިބޯސޯމްތައް އުފެދުމާއި، އެސެމްބްލީވުމާއި، ސައިޓޯޕްލާސްމްއަށް ދަތުރުކުރުން މަދުކޮށް، މިސެލްތަކުގައި ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސްގެ ބާރުމިން ކަނޑައެޅެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މި ޕެޕްޓައިޑް ތައިމޯސައިޓްތައް ގިނަވަމުން އަންނަ ބްލާސްޓް ސެލްތަކަށް ބަދަލުވުމަށް ވެސް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ [8] ..
ވިލޮންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
1. އެންޓި އެޖިންގ
ވައިލޮން އަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށް، އެންޒައިމް އެކްޓިވިޓީ އިތުރުކޮށް، ނިއުޓްރިއެންޓް އެބްޒޯޕްޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށް ސެލްއުލަރ ސެނެސެންސް ލަސްކޮށްދޭ ޕޮޓެންޝަލް އެންޓި އެޖިންގ ޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިލޯން އަކީ ހަމުގެ ކޮލަޖަންގެ އެކްސްޕްރެޝަން ރަނގަޅުކޮށްދީ ހަންގަނޑު މުސްކުޅިވުމުގެ އަލާމާތްތައް ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން ވެސް ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޕެޕްޓައިޑް ކޭއީ (Lys-Glu, Vilon) ގެ ސަބަބުން މުސްކުޅި ހަމުގެ ފައިބްރޯބްލާސްޓްތަކުގެ ކަލްޗަރގައި ކޮލަޖަން 1 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން އޭރިއާ %83 އިތުރުކޮށްދެއެވެ؛ އަދި ޒުވާން އަދި މުސްކުޅި ހަމުގެ ފައިބްރޯބްލާސްޓްތަކުގެ ކަލްޗަރގައި ސަރޓޫއިން 6 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން އޭރިއާ 1.6 އަދި 2.6 ގުނަ އިތުރުކޮށްދެއެވެ [11]..
2. ޓިޝޫ މަރާމާތުކޮށް އާލާކުރުން
ވިލޯން އިން ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަން ކުރުމުގައި ބޮޑު ގާބިލްކަމެއް ދައްކަ އެވެ. އެއީ ސްޓެމް ސެލްތައް އެކްޓިވޭޓްވެ ޕްރޮލިފަރޭޓް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީ، ޒަޚަމްތައް ރަނގަޅުވުން އަވަސްކޮށްދީ، ޓިޝޫތައް މަރާމާތު ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ. އަދި ވިލޯން އިން ފައިބްރޯބްލާސްޓްގެ ހަރަކާތް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެން ހަންގަނޑާއި ގޮހޮރާއި އެހެނިހެން ޓިޝޫތައް މަރާމާތު ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމަށް ވެސް ދިރާސާތަކުން ދައްކަ އެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެކްސްޕްލާންޓް ކަލްޗަރ މީޑިއަމް އަށް ސިންތެޓިކް ޑައިޕެޕްޓައިޑް ވިލޮން އެޅިފައިވަނީ ތަފާތު އުމުރުފުރާތަކުގެ ކުދިންގެ ކިބައިންނެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޮން އިން ޓިޝޫ މޯރފޮލޮޖިކަލް ސްޓެބިލިޓީ އިންޑައުސްކޮށް، ސެލްތަކުގެ ރިޖެނެރޭޝަން އަދި ފަންކްޝަނަލް އެކްޓިވިޓީ އެކްޓިވޭޓްކޮށް، އުމުރުން ދުވަސްވީ ކުދިންގެ އެކްސްޕްލާންޓްތަކަށް ވަރުގަދަ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ ކަމަށާއި، މިކަމުން ދޭހަވަނީ ވިލޯން އަކީ ޓިޝޫ މަރާމާތު ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި އެއްޗެކެވެ [9]..
3. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ރެނަލް ޕްރޮޓެކްޝަން
އަދި ވިލޯން އަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ރެނަލް ސިއްހަތަށް ވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ޕެޓަރން ބަދަލުކޮށް ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށްދީ، ކިޑްނީގެ ބަލިތަކުގައި މައިކްރޯވެސްކިއުލަރ ޕަރމިއޭބިލިޓީ އިތުރުކޮށްދީ، ލޭ ކޯއެގްޔުލޭޝަން އޮޕްޓިމައިޒް ކުރުމަށް ކުރިއެރުވުމެކެވެ.
4. ކެންސަރަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރުން
އުމުރުން ދުވަސްވީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާ: އުމުރުން ދުވަސްވީ ކެންސަރު ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވިލޯން ފަރުވާ ޕްލޭންގައި ހިމަނާފައިވަނީ އިމިއުނޯމޮޑިއުލޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިސާލަކަށް ރެކްޓަލް ކެންސަރާއި ބޮޑު ގޮހޮރުގެ ކެންސަރު ޖެހިފައިވާ އުމުރުން ދުވަސްވީ ބަލިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާ ދިނުމުގައި، ފުރަތަމަ ދިރާސާތަކުގެ ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޮން ބޭނުންކުރުމުން ބަލިމީހުންގެ 2 އަހަރު ދުވަހުގެ ދިރިހުރުމުގެ ނިސްބަތް ރަނގަޅުވެ، ޕޯސްޓޯޕަރޭޓިވް ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކާއި، ދުރު ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް، ރިކަރެންސް، އަދި ޓިއުމަރު ފެތުރުން ހުއްޓުވޭނެ [2] އެވެ..
ޕޭޝަންޓް ސްޓްރެޓިފިކޭޝަން ފޯ މަލްޓިޕަލް ކެންސަރސް: ވިލޮން އިން ގެންގުޅޭ ވެރިއޭޝަން އޮފް އިންފޮމޭޝަން ފިއުޒްޑް ލޭޔަރސް އޮފް ނެޓްވޯކްސް އެލްގޮރިޒަމް (ViLoN) އަކީ ގިނަ މޮލިކިއުލަރ މެޕްތައް އިންޓަގްރޭޓް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އާ ނެޓްވޯކް ބެސްޓް މެތެޑެކެވެ. ޕޭޝަންޓް ސްޓްރެޓިފިކޭޝަންގެ ގޮތުން މި އުސޫލު ޑޭޓާ ޓައިޕްތަކުގެ އެކި ކޮމްބިނޭޝަންތަކުގައި (ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން، މެތައިލޭޝަން، ކޮޕީ ނަންބަރު) ޔަގީންކުރެވިފައިވާއިރު، ޕޭޝަންޓް ސްޓްރެޓިފިކޭޝަނަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމުގެ އަސަރެއް ކުރާއިރު، ހުރިހާ ހާލަތެއްގައިވެސް އެއްގޮތަކަށް ވާދަވެރިކަން ލިބިފައިވެއެވެ. ކުދި ކޮހޯޓްތަކުގައި (ރެކްޓަލް އެޑިނޯކާސިނޯމާ: 90 ކޭސް، އެސޯފޭޖިއަލް ކެންސަރު: 180 ކޭސް)، ކުރިން ފަންކްޝަނަލް ނޮލެޖް (ކޭޖީޖީ، ޖީއޯ) ހިމެނުމަކީ ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ހޯދުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ [10]..
5. ފުރަމޭގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ބޭނުންކުރުން
ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭއަށް ކުރާ އަސަރު: ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭއަށް ކުރާ އަސަރުތައް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. ކާބަން ޓެޓްރަކްލޮރައިޑް ވިހަވުމުން 4 މަސް ދުވަހު ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންނަށް ވިލޮން (1.7 މައިކްރޯގްރާމް/ކިލޯ) ދީ، ކޮންމެ ދުވަހަކު 5 ދުވަސް ވަންދެން އިންޖެކްޝަން ދިނެވެ. ނަތީޖާ ދައްކާ ގޮތުގައި މި ބޭސް އުނގުޅުމަށްފަހު ދެ ހަފްތާ ފަހުން ލިވަރ ސިރޯސިސްގައި 1.2 ގުނަ ދަށްވާ ގްލޫކޯޒް-6-ފޮސްފޭޓޭޒް (ޖީ6ޕީ) ގެ ހަރަކާތް އިތުރުވެފައިވަނީ ވިލޮންގެ އަމަލުގެ ދަށުންނެވެ. ލިވަރ ސިރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ކުދިންގެ ފުރަމޭ ރިޖެނެރޭޝަނަށް ވައިލޯންގެ އަސަރު ބަލިކަށި ސްޓިމިއުލޭޓިންގ އަސަރެއް ކުރާއިރު، މިއީ ދެވަނަ ގްރޫޕްގެ ކުދިންގެ ހެޕަޓޮސައިޓްތަކުގައި ޖުމްލަ ޕްރޮޓީން ކޮންޓެންޓާއި ޕްލޮއިޑީ ލެވެލް ފުރަތަމަ ގްރޫޕްގެ ކުދިންނަށްވުރެ %4.7 އަދި %11.5 އިތުރުވުމުންނެވެ [5]..
6. ހަކުރުބަލީގެ ފަރުވާގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް
އުމުރުން ދުވަސްވީ ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް: ތައިމިކް މިމެޓިކްއެއްގެ ގޮތުގައި ވިލޮން ބޭނުންކުރަނީ އުމުރުން ދުވަސްވީ ޓައިޕް އައި ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެޑްޖުވެންޓް ބޭހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވިލޮން ބޭނުންކުރުމުން ކޯއެގްޔުލޭޝަން އަދި ހެމޮސްޓޭސިސް ފަންކްޝަން އޮޕްޓިމައިޒް ކުރާއިރު، މިއީ ގުދުރަތީ އެންޓިކޮގްލިއުލެންޓްސް (އެންޓިތްރޮމްބިން III އަދި ޕްރޮޓީން ސީ) ގެ މިންވަރު އިތުރުވުމާއި ފައިބްރިނޮލައިސިސް ސްޓިމިއުލޭޓް ވުމުން ފާޅުވާ ކަމެކެވެ. ގިނަ ހާލަތްތަކުގައި ވިލޯން އިން ކާބޯހައިޑްރޭޓް މެޓަބޮލިޒަމް ސްޓޭބަލް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ އިންސިއުލިން ޑޯޒް ދަށްކޮށްދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ވިލޮން އިން ޓީ ހެލްޕަރ ސެލްސް، ޓީ ޑިޕެންޑެންޓް އަދި ނޮން-ޓީ ޑިޕެންޑެންޓް އެންކޭ ސެލްސް ގެ މިންވަރު މަދުކޮށް، އެކްޓިވް ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް، ބީ ލިމްފޯސައިޓްސް، އަދި އައިޖީއޭ ގެ މިންވަރު ވެސް އާދައިގެ ގޮތަކަށް ގެނެސްދީ، ވިލޮން އިން ދިފާޢީ ނިޒާމާއި ހެމޮސްޓޭސިސް ފަންކްޝަނަށް ސްޓެބިލައިޒިންގ އެފެކްޓެއް ކުރާކަން ހާމަވެއެވެ [4]..
7. ރޭޑިއޭޝަން އިންޖަރީއަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި އެޕްލިކޭޝަންތައް
ރޭޑިއޯސެންސިޓިވް ގުނަވަންތަކަށް ކުރާ އަސަރު: 6Gy ގެ އެއް މުޅި ހަށިގަނޑުގައި γ-ރޭ އިރެޑިއޭޝަން ލިބުނު އިންޓެކްޓް ރޭޓްސް އަދި ރޭޓްސް ގެ ތައިމަސް، ސްޕްލީން، އަދި ޑިއުޑެނަމްގެ ފަންކްޝަނަލް މޯރފޮލޮޖީއަށް ވައިލޮން އަދި އެޕިތަލޯންގެ އަސަރުތައް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައިލޯން އިން ތައިމޯސައިޓްތަކުގެ ޕްރޮލިފަރޭޓިވް އެކްޓިވިޓީ ސްޓިމިއުލޭޓްކޮށް ގޮހޮރުގެ ސްޓެމް ސެލްތަކުގެ ޕްރޮލިފަރޭޓިވް ޕޮޓެންޝަލް އިތުރުކޮށްދީ، މިކަމުގެ ސަބަބުން މުހިއްމު ގުނަވަންތައް ރޭޑިއޭޝަންގެ ފަހުން ރިކަވަރީ އަށް ބާރުއަޅައެވެ [6]..
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ، ޚާއްޞަ ޑައިޕެޕްޓައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ވިލޮން އަކީ ގޭސްޓްރޯއިންޓެސްޓިނަލް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކޮށް، މުސްކުޅިވުން ލަސްކޮށް، ޓިޝޫ މަރާމާތުކުރުމާއި ރިޖެނެރޭޝަންގައި އެހީތެރިވެދީ، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ރެނަލް ހެލްތު ބެލެހެއްޓޭނެ އެއްޗެކެވެ. އަދި ކެންސަރާއި، ފުރަމޭގެ ބަލިތަކާއި، ހަކުރުބައްޔާއި، ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން ލިބޭ އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ ކަންޑޫލާ އެމްއެމް އަކީ ޖަންސެން ފާމަސިއުޓިކަލްސް، ބޯކޫ ޔުނިވާސިޓީ، ބޯކޫ ވިއެނާ، ބޮސްޓަން ޔުނިވާސިޓީ، އަދި ޖޯހަންސް ކެޕްލަރ ޔުނިވާސިޓީ ލިންޒް ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅުން ހުރި ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ އޭނާގެ އިންޓަޑިސިޕްލިނަރީ ތަޖުރިބާ ދައްކުވައިދޭ ދިރާސާތަކެކެވެ. ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގައި އޭނާ ވަނީ ސެލްއުލަރ ޕްރޮސެސްތަކާއި މޮލިކިއުލަރ އިންޓަރެކްޝަންތަކުގެ ވިސްނުން ކުރިއެރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ.
ސެލް ބަޔޮލޮޖީގައި އޭނާ ކުރާ މަސައްކަތުގައި ސެލްތަކުގެ އޮނިގަނޑާއި ވަޒީފާ ދިރާސާކުރުން ހިމެނޭއިރު، މިއީ އާ ފަރުވާގެ ސްޓްރެޓެޖީތައް އެކުލަވާލުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ބަޔޯޓެކްނޮލޮޖީ އެންޑް އެޕްލައިޑް މައިކްރޯބަޔޮލޮޖީގައި ކަންޑޫލާ އެމްއެމް ވަނީ އަމަލީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް މައިކްރޯބިއަލް ސިސްޓަމްތައް ބޭނުންކުރުމަށް އާ ގޮތްތަކެއް ހޯދާފައެވެ. ލައިފް ސައިންސަސް އެންޑް ބަޔޯމެޑިސިން - އަދަރ ޓޮޕިކްސް އިން އޭނާ ކުރި ދިރާސާތަކުން ދޭހަވަނީ ސަގާފީ ސައިންޓިފިކް ބައުންޑަރީސް ފަހަނައަޅައި ގޮސް އެންމެ ޒަމާނީ މެތޮޑޮލޮޖީތަކާއި ޓެކްނޮލޮޖީތަކާ އޭނާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރާ ކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންޖިނިއަރިންގ ދާއިރާއިން އޭނާ ކުރި މަސައްކަތުން ޢިލްމީ އުސޫލުތައް ޢަމަލީ ގޮތުން ބޭނުންކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ދައްކުވައިދެއެވެ. ކަންޑޫލާ އެމްއެމް ވަނީ އޭނާގެ ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ ދިރާސާތަކުގެ ތެރެއިން ސައިންޓިފިކް މުޖުތަމަޢަށް ބޮޑެތި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދީ، ނަޒަރިއްޔާތުގެ ކުރިއެރުންތަކަށާއި ބޭސްވެރިކަމާއި ބަޔޮލޮޖީގެ އަމަލީ ބޭނުންތަކަށް ވެސް ނުފޫޒު ފޯރުވާފައެވެ. ކަންޑޫލާ އެމްއެމް ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައި [10] އެވެ.
