گلوتاتیون ٦٠٠ملگم

▎ پێکهاتەی گلوتاتیون

سەرچاوە: PubChem

ڕێزبەندی: XCG فۆرمۆلەی گۆگردی: C 10H 17N 3O 6S کێشی گۆڕانکاری: 307.33g/mol ژمارەی CAS: 70-18-8 پابکیم سی ئای دی: 124886 هاوواتاکان: L-Glutathione

▎ توێژینەوەی گلوتاتیون

پاشخانی توێژینەوەی گلوتاتیون چییە؟

دۆزینەوە و دیاریکردنی پێکهاتەی گلوتاتیۆن

گلوتاتیۆن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٨ لە مەعجووندا دۆزرایەوە، لە ساڵی ١٩٢١ زاناکان زیاتر پێکهاتەی کیمیاییەکەیان دیاریکرد. گلوتاتیۆن سێ پێپتیدە کە بەهۆی چڕبوونەوەی ترشی گلوتامیک و سیستئین و گلیسین لە ڕێگەی پەیوەندی پێپتیدەوە دروست دەبێت.

داننان بە ڕۆڵە گرنگەکانی لە زیندەوەراندا

لە ساڵانی ١٩٣٠ەوە مرۆڤەکان وردە وردە زانیان کە گلوتاتیۆن چەندین ئەرکی گرنگی هەیە لە زیندەوەراندا. بەشداری دەکات لە کارلێکەکانی ڕیدۆکس لەناو خانەکاندا، ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە پاراستنی سەقامگیری ژینگەی ناو خانەیی و پاراستنی خانەکان لە زیانەکانی ئۆکسجینی. لەم نێوەندەدا ڕۆڵی گرنگیش دەگێڕێت لە پرۆسەی فیزیۆلۆژی وەک گواستنەوەی ترشە ئەمینییەکان و ڕێکخستنی چالاکیی ئەنزیمەکان. ئەم دۆزینەوانە بناغەیەکی تیۆرییان بۆ بەکارهێنانی گلوتاتیۆن لە بواری پزیشکیدا داناوە.

لێکۆڵینەوە لەسەر سەرچاوەکانی کە بەهۆی داواکارییەکانی بەکارهێنانی پزیشکییەوە دەجووڵێتەوە

بە لێکۆڵینەوەی قووڵ لە ئەرکە فیزیۆلۆژییەکانی گلوتاتیۆن، بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی لە بواری پزیشکیدا زیاتر بەرچاو کەوتووە. بۆ چارەسەری چەندین نەخۆشی بەکاردێت، وەکو نەخۆشیەکانی جگەر و نەخۆشیەکانی چاو، هەروەها دەتوانێت وەک دژە ئۆکسێنەرێک بێت. بۆ دابینکردنی خواستی زۆر لەسەر گلوتاتیون لە بەکارهێنانی کلینیکیدا، توێژەران دەستیان کردووە بە گرنگیدان بە گەڕان بەدوای سەرچاوە کارا و جێگیرەکانی گلوتاتیۆن، ئەمەش بووەتە هۆی لێکۆڵینەوەی قووڵ لەسەر سەرچاوەکانی.

میکانیزمی کارکردنی گلوتاتیون چییە؟

کاریگەری دژە ئۆکسێنەر

گلوتاتیون (GSH) دژە ئۆکسێنەرێکی کاریگەرە کە بەشدارە لە سیستەمی بەرگری دژە ئۆکسێنەر لەناو خانەکاندا. دەتوانێت ڕاستەوخۆ کارلێک لەگەڵ جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) وەکو پەرۆکسایدی هایدرۆجین (H2O2) بکات و کەمیان بکاتەوە بۆ ماددەیەکی بێ زیان ^{[1، 2]} . بۆ نموونە لە ڕێگەی خولی گلوتاتیون ڕیدۆکسەوە، گلوتاتیۆن کارلێک لەگەڵ H2O2 دەکات و دەیگۆڕێت بۆ ئاو، بەم شێوەیە خانەکان لە زیانەکانی ئۆکسجین دەپارێزێت. لەم پرۆسەیەدا گلوتاتیۆن ئۆکسجین دەکرێت بۆ گلوتاتیون ئۆکسجین کراو (GSSG)، بەڵام گلوتاتیون ڕیدوکتایز لە خانەکەدا دەتوانێت GSSG کەم بکاتەوە بۆ GSH، توانای دژە ئۆکسێنەری خانەکە دەپارێزێت. جگە لەوەش، گلوتاتیۆن دەتوانێت گروپەکانی -SH لەسەر پەردەی خانەش بپارێزێت، کە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە گواستنەوەی کاتیۆن و ڕژانی پەردەدا. بە پاراستنی دۆخی کەمبوونەوەی گروپەکانی پەردەی -SH، گلوتاتیۆن یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی سەقامگیری و کارکردنی ئاسایی پەردەی خانە ^[1]..

کاریگەری پاککردنەوەی ژەهراویبوون

گلوتاتیون ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پرۆسەی پاککردنەوەی ژەهر. دەتوانێت بە ژەهرەکانەوە ببەسترێتەوە بۆ دروستکردنی پێکهاتەی ناژەهراوی یان کەم ژەهراوی، ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ دەردانی لە جەستە. بۆ نموونە لە جگەردا گلوتاثیۆن بە ماددەی زیانبەخشی جۆراوجۆرەوە دەبەسترێتەوە و لە ڕێگەی زەرداو یان میزەوە دەردەدرێت و خانەکانی جگەر لە تێکچوونی ژەهرەکان دەپارێزێت. جگەر ئەندامی سەرەکی ژەهراویکردنی جەستەی مرۆڤە و ڕۆڵی گلوتاتیون تێیدا زۆر گرنگە.

کاریگەری لەسەر سیستەمی بەرگری لەش

گلوتاتیون ئەرکی گرنگی هەیە لە خانەکانی بەرگریدا. بۆ نموونە، لە ماکرۆفاژەکان، خانە بکوژە سروشتییەکان و خانەکانی T، دەتوانێت چالاکبوونی خانەکان، میتابۆلیزم، دەردانی گونجاوی سایتاکینەکان، چالاکیی ڕیدۆکس و ئاستی ڕادیکاڵە ئازادەکان ڕێکبخات ^[3] . خانەکانی بەرگری ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە بەرەنگاربوونەوەی ماددە نەخۆشخوازەکان و پاراستنی تەندروستی لەش. گلوتاسیۆن توانای بەرگری لەش بەرز دەکاتەوە بە ڕێکخستنی کارەکانی ئەم خانانە. گلوتاتیۆن دەتوانێت چالاکیی ڕیدۆکس جێگیر بکات، پرۆفایلی سایتاکینەکان بەرەو وەڵامێکی جۆری Th1 بگۆڕێت، و کارکردنی لیمفۆسایتی T بەرز بکاتەوە، بەم شێوەیە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ڕێکخستنی بەرگری و بەرگری دژە ئۆکسێنەر ^[3] . سایتاکینەکانی جۆری Th1 بە شێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە وەڵامەکانی بەرگری بە ناوەندگیری خانەکان دژی ماددە نەخۆشخوازەکانی وەک ڤایرۆس، بەکتریا و خانەکانی وەرەم. گلوتاسیۆن توانای بەرگری لەش بەرز دەکاتەوە بە ڕێکخستنی هاوسەنگی سایتاکینەکان.

کاریگەری لەسەر سیستەمی زاوزێ

گلوتاتیون ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە خانە میکرۆبییەکانی نێر و مێی شیردەرەکان و هەروەها لە قۆناغە سەرەتاییەکانی گەشەکردنی کۆرپەلەدا. لە گامێتەکانی نێر و مێدا، GSH بەشدارە لە پاراستنی ئەم خانانە لە تێکچوونی ئۆکسجینی ^[4] . بۆ نموونە لە کاتی دروستبوونی سپێرمدا، چڕیی گلوتاتیۆن وردە وردە کەم دەبێتەوە، لە کاتێکدا لە کاتی پێگەیشتنی هێلکەدانەکاندا، دروستکردنی گلوتاتیۆن لەلایەن گۆنادۆتڕۆپینەکانەوە ڕێکدەخرێت، هەروەها چڕییەکەی دەگۆڕێت. هەروەها گلوتاتیۆن پەیوەندی بە پاراستنی مۆرفۆلۆژیای ئیسپیندەلی میۆتیکی هێلکەدان هەیە. دوای پیتاندن ڕۆڵێکی ئەرێنی دەگێڕێت لە دروستبوونی گەردیلەی نێر و گەشەکردنی کۆرپەلە سەرەتاییەکان بۆ قۆناغی بلاستۆکیست. جگە لەوەش خانەکانی کومولۆس ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە دروستکردنی گلوتاتیۆن.

سەرچاوە:PubMed ^[9]

بەکارهێنانی گلوتاتیۆن چین؟

بەکارهێنان لە نەخۆشیەکانی جگەری کحولی

نەخۆشی جگەری کحولی (ALD) نەخۆشییەکی مەترسیدارە کە بە فشاری ئۆکسجینی توند دەناسرێتەوە. بەکارهێنانی درێژخایەنی کحول دەتوانێت فشاری ئۆکسجینی و هەوکردن دروست بکات، زیان بە خانەکانی جگەر دەگەیەنێت. گلوتاتیۆن (GSH)، سێ پێپتیدە کە لە γ-گلوتامیلسیستئینگلیسین پێکهاتووە و گروپێکی سولفهایدریلی تێدایە، بەشداری لە کارلێکەکانی ڕیدۆکس دەکات و کۆکەرەوەی سەرەکی ڕادیکاڵە ئازادەکانە لەناو خانەکاندا. لە جگەردا، چڕیی GSH تاڕادەیەک بەرزە، بەڵام لە نەخۆشانی تووشبوو بە ALD ئاستی ناوخۆییەکەی کەم دەبێتەوە، ئەمەش حاڵەتەکە توندتر دەکات. تەواوکەری GSH لە ڕێگەی خوێنبەرەوە ئەنجامێکی باشی لە نەخۆشانی تووشبوو بە ALD نیشان داوە، کە توانای باشترکردنی کارکردنی جگەر و کەمکردنەوەی نیشانەکانی ڕیشاڵی هەیە ^[5]..

ڕۆڵی لە دواخستنی پیربوون

لە توێژینەوەیەکی هەڕەمەکی، دوو کوێر، کۆنتڕۆڵکراوی پلاسیبۆ، هاوتەریب، سێ قۆڵی لەسەر کەسانی مێینەی تەندروست، پێوەرەکانی میلانین و پەڵەی سەروو بنەوشەیی لەسەر دەم و قۆڵی ئەو کەسانەی کە GSH یان GSSGیان خواردووە زۆرجار کەمتر بوون لە گروپی پلاسیبۆ. لە هەندێک ناوچەدا، چرچ و لۆچی ئەو کەسانەی کە GSH یان خواردووە بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بووەتەوە، و بە بەراورد لەگەڵ گروپی پلاسیبۆ، لاستیکی پێستی گروپەکانی GSH و GSSG ڕەوتێکی زیادبوونی نیشانداوە. ئەم توێژینەوەیە ئاماژە بەوە دەکات کە گلوتاتیون کاریگەری ئەرێنی هەیە لەسەر دواخستنی پیربوونی پێست ^[6]..

بەکارهێنان لە نەخۆشی پارکینسۆن

نەخۆشی پارکینسۆن (PD) نەخۆشییەکی دەمارییە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە گلوتاتیۆن (GSH) لەوانەیە کاریگەرییەکی چارەسەری دیاریکراوی لەسەر PD هەبێت. لە ڕێگەی گەڕانێکی سیستماتیکی چەندین بنکەدراوە و شیکارییەکانی مێتا، دەرکەوت کە جیاوازییەکی ئاماری بەرچاو لە پێوەرێکی یەکگرتووی هەڵسەنگاندنی نەخۆشی پارکینسۆن (UPDRS) III لە نێوان GSH و گروپی کۆنترۆڵدا هەبووە، هەروەها جیاوازییەکی بەرچاو لە گلوتاتیون پەرۆکسیدایزدا هەبووە. بەڵام، لە ڕووی ئامارییەوە هیچ جیاوازییەکی بەرچاو لە نێوان دوو گروپەکەدا لە نمرەکانی UPDRS I و UPDRS II و هەروەها لە ڕووی کاریگەرییە لاوەکییەکانەوە نەبوو. سەرەڕای ئەوە، شیکاری ژێر گروپەکان دەریخست کە ژەمە دەرمانەکە (300 میلیگرام بەرامبەر 600 میلیگرام) هۆکارێکە کە کاریگەری لەسەر UPDRS III هەبوو. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە GSH ڕەنگە کەمێک نمرەکانی جووڵەیی PD باشتر بکات بەبێ ئەوەی ڕوودانی ڕووداوە نەرێنییەکان زیاد بکات ^[7]..

بەکارهێنان لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا

خۆپاراستن لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان

لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی وەک گیرانی خوێنهێنەری تاجی و بەرزی پەستانی خوێنی دڵ و جەڵتەی مێشک، زۆرێک لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان لە کاتی گەشەکردنیاندا حاڵەتێکی فشاری ئۆکسجینی دروست دەکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی تێکچوونی بارودۆخی نەخۆشەکان، کە پەیوەندی بە بەرهەمهێنانی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) و جۆرەکانی نایترۆجینی کارلێککەر (RNS)ەوە هەیە. کەمبوونەوەی گلوتاتیون (GSH)، وەک دژە ئۆکسێنەرێکی گرنگ، دەتوانێت بەشداری بکات لە بەرپەرچدانەوەی ئۆکساندنی ئەم ماددە کارلێککەرانە. GSH لە دڵ و جگەردا دروست دەبێت و گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ ڕێگریکردن یان کەمکردنەوەی کاریگەرییە زیانبەخشەکانی ROS لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا ^[8]..

لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکاندا

دابەزینی ئاستی گلیسین لە سووڕدا پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکانەوە هەیە (CVD). توێژینەوەکان دەریانخستووە کە کەمی گلیسین دەتوانێت گەشەکردنی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان بەرز بکاتەوە، لەکاتێکدا تەواوکەری گلیسین دەتوانێت لاوازی بکات. DT-109، پێکهاتەیەکی بنەمای گلیسین و دوو تایبەتمەندی دابەزاندنی چەوری/دابەزاندنی گلوکۆزی هەیە، کاریگەرییەکی پارێزەری بەرچاوی هەیە لە دژی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان. توێژینەوەکان لەسەر نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی تاجی دڵ، مشکی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان و ماکرۆفاژەکان دەریانخستووە کە گلیسین ڕۆڵێکی نەخۆشخواز دەگێڕێت لە ڕەقبوونی خوێنبەرەکاندا، و چارەسەرکردن لەسەر بنەمای گلیسین دەتوانێت ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کەم بکاتەوە لە ڕێگەی کاریگەری دژە ئۆکسێنەری هاندانی بایۆسێنتێزی گلوتاتیۆن ^[9]..

بەکارهێنان لە خۆپاراستن و چارەسەری نەخۆشیەکانی چاو

خۆپاراستن و چارەسەری ئاوی سپی چاو

لە پزیشکی چاودا دەتوانرێت گلوتاتیون بۆ خۆپاراستن و چارەسەری ئاوی سپی چاو بەکاربهێنرێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ڕوودانی ئاوی سپی چاو پەیوەندییەکی نزیک بە تێکچوونی ئۆکسجینی لە عەدەسەدا هەیە. گلوتاتیون وەک دژە ئۆکسێنەرێک دەتوانێت کاریگەری زیانەکانی ئۆکسجین لەسەر خانەکانی عەدەسە کەم بکاتەوە و کارکردنی ئاسایی عەدەسە بپارێزێت. بۆ نموونە لە توێژینەوەیەکدا، بەکارهێنانی قەترەی چاو کە گلوتاتیۆنی تێدایە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشانی ئاوی سپی چاو کە پلەی ناڕوونی عەدەسە کەمدەکاتەوە و بینین تا ڕادەیەکی دیاریکراو باشتر دەکات ^[10]..

خۆپاراستن و چارەسەری نەخۆشی تۆڕەی چاو

نەخۆشی تۆڕەی چاو نەخۆشییەکی باوی چاوە، و ڕوودانی پەیوەندی بە هۆکارەکانی وەک فشاری ئۆکسجینی و وەڵامدانەوەی هەوکردنەوە هەیە. گلوتاتیۆن دەتوانێت لە ڕێگەی کاریگەری دژە ئۆکسێنەرەکەیەوە، زیانەکانی ئۆکسجینی شانەکانی تۆڕەی چاو کەم بکاتەوە، وەڵامی هەوکردنەکە ڕابگرێت و بەم شێوەیە خانەکانی تۆڕەی چاو بپارێزێت. سەرەڕای ئەوەش، گلوتاتیون دەتوانێت ئەرکی گۆڕانکارییەکانی خانەکانی تۆڕەی چاو بەرەوپێش ببات و توانای خۆچاککردنەوەی تۆڕی چاو بەرز بکاتەوە ^[10]..

بەکارهێنان لە نەخۆشی ئیسکەلەرۆسیسدا

لە نەخۆشی ئیسکەلەرۆسیسدا، تێکچوونی دەمارەکان پەیوەندی بە فشاری ئۆکسجینیەوە هەیە. دیمیثیل فۆمارات (DMF) بژاردەیەکی چارەسەری زارەکی کاریگەرە و سەلمێنراوە کە چالاکیی و پێشکەوتنی نەخۆشییەکە کەمدەکاتەوە لە نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی ئیسکەلەرۆسیس کە دووبارە دەبێتەوە و پاشەکشە دەکات. DMF دەتوانێت فاکتەری ناوکی فاکتەری ناوکی فاکتەری 2ی پەیوەندیدار بە ئێریترۆید 2 (NRF2) چالاک بکات، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی دروستکردنی گلوتاتیونی دژە ئۆکسێنەری خانەیی سەرەکی (GSH) و کاریگەرییەکی بەرچاوی پاراستنی دەمارەکانی هەیە لە ناو ئامێری پشکنیندا. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە DMF بەڕاستی گلوتاتیون ڕیدوکتایز (GSR) هاندەدات، کە دووبارە بەکارهێنانەوەی گلوتاتیۆن زیاد دەکات بە هاندانی GSR ^[6]..

بەکارهێنان لە نەخۆشی ئەلزەهایمەر

لە نەخۆشی ئەلزەهایمەردا، ئامیلۆید β-پێپتید (Aβ) بە یەکێک لە هۆکارە گرنگەکانی نەخۆشی ئەلزەهایمەر (AD) دادەنرێت. فێرۆپتۆزی میکانیزمێکی مردنی خانەکانی ئۆکسجینی تازە ناسراوە کە پەیوەندییەکی زۆری بە AD هەیە. گلوکۆسایدی تێتراهایدرۆکسیستیلبین (TSG) سوودبەخشە لە ڕزگاربوون لە فێربوون و بیرەوەری لە مۆدێلی AD و مشکی تەمەنداردا. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە TSG بەرگری لە مردنی ژەهراوی دەماری خانە دەمارییەکان دەکات کە بەهۆی Aβەوە دروست دەبێت بە ڕێکخستنی پڕۆتین و ئەنزیمەکانی پەیوەست بە فێرۆپتۆزی لە مشکەکانی APP/PS1، فشاری ئۆکسجینی خانەیی و زیانەکانی هەوکردن کەمدەکاتەوە، و چالاککردنی ڕێڕەوی ئاماژەدانی GSH/GPX4/ROS و Keap1/Nrf2/ARE بەرەوپێش دەبات. سەرەڕای ئەوە، TSG دەربڕینی نیشاندەرەکانی پەیوەست بە فێرۆپتۆزیش کەمدەکاتەوە و توانای بەرەنگاربوونەوەی فشاری ئۆکسجینی بەرز دەکاتەوە ^[11]..

چارەسەری یارمەتیدەر بۆ نەخۆشیەکانی هەناسەدان

چارەسەری یارمەتیدەر بۆ نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکان (COPD)

بۆ ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشی درێژخایەنی ڕێگری سییەکانیان هەیە، هەوکردنی بۆری هەوا و فشاری ئۆکسجینی هۆکاری گرنگن کە دەبنە هۆی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە. گلوتاسیۆن دەتوانێت هەوکردنی بۆری هەوا کەم بکاتەوە و کارکردنی هەناسەدان باشتر بکات لە ڕێگەی کاریگەری دژە ئۆکسانییەوە. دەتوانێت ڕادیکاڵە ئازادەکانی ناو بۆری هەوا کۆبکاتەوە، زیانەکانی فشاری ئۆکسجینی بۆ خانەکانی پۆششی بۆری هەوا کەم بکاتەوە و بەم شێوەیە هەوکردنی بۆری هەوا کەم بکاتەوە. سەرەڕای ئەوەش، گلوتاسیۆن دەتوانێت کارکردنی بەرگری لەش ڕێکبخات و بەرگری جەستە بەرامبەر بە ماددە نەخۆشخوازەکان بەرز بکاتەوە ^[12]..

بەکارهێنان لە نەخۆشییە دوورگەکاندا

لە نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی دوورگە و نەخۆشانی شەکرەی سیرۆم، گلوتاتیون ڕیدوکتایز و گلوتاتیون پەرۆکسیدایز هەڵسەنگێندرا. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە لەم نەخۆشییەدا، ناهاوسەنگی لە ڕێژەی ئۆکسێنەرەکان بۆ دژە ئۆکسێنەرەکان ڕەنگە پەیوەندی بەو حاڵەتەوە هەبێت ^[13]..

وەک پێکهاتەیەکی سێ پێپتید کە پێکهاتووە لە ترشی گلوتامیک، سیستئین و گلیسین، گلوتاتیۆن چەندین ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە زیندەوەراندا، وەک چالاکیی دژە ئۆکسێنەر، پاککردنەوەی ژەهر، ڕێکخستنی بەرگری و کاریگەری لەسەر سیستەمی زاوزێ. لە دوای دۆزینەوەیەوە، لەگەڵ قووڵبوونەوەی توێژینەوەکان، بەهای بەکارهێنانی لە بواری پزیشکیدا بەردەوام تیشکی خستۆتە سەر، کاریگەری ئەرێنی لە چارەسەرکردن یان خۆپاراستن لە نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان نیشان دەدات، لەوانە نەخۆشیی جگەری کحولی، نەخۆشی پارکینسۆن، نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و نەخۆشییەکانی چاو. هەرچەندە میکانیزمەکانی هەندێک بەکارهێنان و وردەکارییەکانی کاریگەرییەکانی لە هەندێک نەخۆشیدا هێشتا ماوە زیاتر لێکۆڵینەوەیان لەسەر بکرێت، بەڵام گلوتاتیۆن گرنگییەکی زۆری هەیە لە پاراستنی تەندروستی جەستە و خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

ڕۆم ئۆ توێژەرێکی بەتوانایە و سەر بە چەندین دامەزراوەی بەناوبانگە، لەوانە سەنتەری زانستە تەندروستییەکانی زانکۆی ویلایەتی لویزیانا لە شریڤپۆرت، سیستەمی زانکۆی ویلایەتی لویزیانا، زانکۆی پیتسبورگ و زانکۆی میشیگان. کارەکانی پەیوەندییان بە لایەنە دیارەکانی وەک لسوهس شریڤپۆرت و میشیگان مێدەوە هەبووە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی بەشداری چالاکانەیە لە ژینگە ئەکادیمی و پزیشکییە بەرچاوەکاندا.

بەرژەوەندییە توێژینەوەکانی ڕۆم ئۆ لە سەرانسەری کۆمەڵێک پۆلی بابەتدا دەگرێتەوە. شارەزاییەکەی لە بوارەکانی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و دڵ، خوێن، هێلکەدان و میتابۆلیزم، بایۆکیمیا و زیندەوەرزانی گۆڕانکاری، و گەدە و ڕیخۆڵە و جگەردایە. بە پیشەیەکی کە سەرنجی لەسەر ئەم بوارە ئاڵۆزانەی خوێندن بووە، بەشداری کردووە لە پێشخستنی زانیاری و تێگەیشتن لەم لقە گرنگانەی زانستی پزیشکیدا. لە ئاماژەی ئاماژەدا هاتووە [9].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] ڕێدی ڤی ئێن. گلوتاتیون و ئەرکەکەی لە عەدەسەدا-تێڕوانینێکی گشتی.[J]. توێژینەوەی چاوی تاقیکاری، 1990،50(6):771-778.DOI:10.1016/0014-4835(90)90127-G.

[2] سینها ڕ، سینها ئی، کالکاگنۆتۆ ئە، و هاوکارانی. تەواوکەری زارەکی لەگەڵ گلوتاتیونی لایپۆسۆمی کۆگاکانی گلوتاتیون لە جەستە و نیشانەکانی کارکردنی بەرگری بەرز دەکاتەوە [J]. گۆڤاری ئەوروپی بۆ خۆراکدانی کلینیکی، 2018،72(1):105-111.DOI:10.1038/ejcn.2017.132.

[3] ئەبنۆسیان ئەی، ڤاسکێز ج، ساسانینیا ک، و هاوکارانی. گلوتاتیۆن گۆڕانکارییە کاریگەرەکان لە وەڵامی بەرگری دژی سیلدا دەگۆڕێت [J]. بایۆمێدیسینز، 2023،11(5). DOI:10.3390/بایۆمێدیسینز11051340.

[4] ئۆگونفۆلاجو ئی. گلوتاتیۆن[M]. 2020.https://www.researchgate.net/publication/344526535_گلوتاتیۆن.

[5] Ck D A. گلوتاتیۆنی ناو خوێنبەر: چارەسەرێکی بەڵێندەر بۆ نەخۆشی جگەری کحولی[J]. گۆڤاری زانستی پزیشکی و توێژینەوەی کلینیکی، ٢٠٢٤.

[6] هۆفمان سی، دیتریش م، هێرمان ئە، و هاوکارانی. دیمیثیل فۆمارات ڕیسایکلکردنی گلوتاتیۆن بە بەرزکردنەوەی ڕێکخستنی گلوتاتیون ڕیدوکتاز هان دەدات [J]. پزیشکی ئۆکسجینی و تەمەنی درێژی خانەیی، 2017،2017.DOI:10.1155/2017/6093903.

[7] وانگ هـ، ژانگ ج، لی ی، و هاوکارانی. بەکارهێنانی ئەگەری گلوتاتیون وەک چارەسەرێک بۆ نەخۆشی پارکینسۆن[J]. پزیشکی تاقیکاری و چارەسەری، 2021،21(2):125.DOI:10.3892/etm.2020.9557.

[8] ماتوز-ماریس دی، ڕیڤێرۆس-ڕۆساس هـ، ڤیلچیس-لاندێرۆس ئێم ئێم، و هاوکارانی. بەشداریکردنی گلوتاتیۆن لە خۆپاراستن لە نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان[J]. دژە ئۆکسێنەرەکان، 2021،10(8).DOI:10.3390/antiox10081220.

[9] ڕۆم ئۆ، لیو ی، فینی ئەی سی، و هاوکارانی. هێنانەکایەی بایۆسێنتێزی گلوتاتیون بە چارەسەری بنەمای گلیسین ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کەم دەکاتەوە [J]. ڕیدۆکس بایۆلۆجی، 2022،52:102313.DOI:10.1016/j.redox.2022.102313.

[10] گەنیشپورکار ئەی، بەدۆریا ئێس ئێس، پاردی پ، و هاوکارانی. خۆپاراستن لە ئاوی سپی چاو لە ڕێگەی دەرهاویشتەی قارچکی موسڵحە Pleurotus florida لەسەر عەدەسەی چاوی بزنی جیاکراوە [J]. گۆڤاری دەرمانناسی هیندی، 2011، 43(6):667-670.DOI:10.4103/0253-7613.89823.

[11] گاو ی، لی ج، وو کیو، و هاوکارانی. تێتراهایدرۆکسی ستیلبین گلایکۆساید نەخۆشی ئەلزەهایمەر لە مشکەکانی APP/PS1 لە ڕێگەی فێرۆپتۆزی پەیوەست بە گلوتاتیون پەرۆکسیدایزەوە باشتر دەکات [J]. دەرمانزانی بەرگری نێودەوڵەتی، 2021،99:108002.DOI:10.1016/j.intimp.2021.108002.

[12] دیوان بی، شیندە س. گلوتاتیۆن چارەسەرێکی یارمەتیدەرێکی کاریگەرە بۆ نەخۆشی توندی ناڕەحەتی هەناسەدان کە پەیوەندی بە تووشبوون بە کۆڤید-19ەوە هەیە[J]. گۆڤاری پێشکەوتنەکان لە پزیشکی و توێژینەوەی پزیشکیدا، ٢٠٢٢.

[13] خاکی ل، ڤایزی گ، ئایەتوڵڵاهی ئە، و هاوکارانی. هەڵسەنگاندنی گلوتاتیۆن ڕیدوکتاز و گلوتاتیون پەرۆکسیدایز لە سیرۆمی نەخۆشانی ئێرانی کە تووشی قژهەڵوەرین بوون: لێکۆڵینەوەیەکی کەیس-کۆنتڕۆڵ [J]. گۆڤاری ئێرانی بۆ حەساسیەت تەنگەنەفەسی و بەرگری، 2020،19(6):676-678.DOI:10.18502/ijaai.v19i6.4937.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.