ގްލޫޓާތީއޯން 600އެމްޖީ އެވެ

▎ ގްލޫޓާތީއޯން ސްޓްރަކްޗަރ

މަސްދަރު: ޕަބްކެމް

ސިކުއެންސް: އެކްސްސީޖީ މޮލިކިއުލަރ ފޯމިއުލާ: C 10H 17N 3O 6S މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް: 307.33ގ/މޮލް ސީއޭއެސް ނަންބަރު: 70-18-8 ޕަބްކެމް ސީއައިޑީ: 124886 ސިނޮނިމްސް: އެލް-ގްލޫޓާތީއޯން

▎ ގްލޫޓާތީއޯން ރިސާޗް

ގްލޫޓާތީއޯންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ގްލޫޓާތީއޯން ހޯދުމާއި ސްޓްރަކްޗަރަލް ކަނޑައެޅުން

ގްލޫޓާތީއޯން އެންމެ ފުރަތަމަ ޔީސްޓް އިން ފެނިފައިވަނީ 1888 ވަނަ އަހަރު ކަމަށާއި، 1921 ވަނަ އަހަރު ސައިންސްވެރިން ވަނީ އޭގެ ކެމިކަލް ސްޓްރަކްޗަރ އިތުރަށް ކަނޑައަޅައިފައެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ޕެޕްޓައިޑް ބޮންޑްތަކުގެ ތެރެއިން ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، ސިސްޓައިން، އަދި ގްލައިސިން ކޮންޑެންސޭޓް ވުމުން އުފެދޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑެކެވެ.

ޖަރާސީމުތަކުގައި އޭގެ މުހިންމު ދައުރުތައް ދެނެގަތުން

1930 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ޖަރާސީމުތަކުގައި ތަފާތު މުހިންމު ވަޒީފާތަކެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއްކަން މަޑުމަޑުން މީހުންނަށް ދެނެގަނެވުނެވެ. އެއީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވެ، އިންޓްރާސެލިއުލަރ މާހައުލުގެ ސްޓެބިލިޓީ ބެލެހެއްޓުމާއި، އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އެމިނޯ އެސިޑް ޓްރާންސްޕޯޓް ކުރުމާއި އެންޒައިމް އެކްޓިވިޓީ ރެގިއުލޭޓް ކުރުން ފަދަ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ޕްރޮސެސްތަކުގައި ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެ އެވެ. މި ހޯދުންތަކުން ވަނީ މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުންކުރުމަށް ތިއަރީ ބިންގާއެއް އަޅާފައެވެ.

މެޑިކަލް އެޕްލިކޭޝަން ޑިމާންޑްތަކުގެ ސަބަބުން އޭގެ މަސްދަރުތަކާ ބެހޭ ދިރާސާތައް

ގްލޫޓާތީއޯންގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތައް ފުންކޮށް ދިރާސާކުރުމާއެކު، މެޑިކަލް ދާއިރާގައި އޭގެ އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު އިތުރަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. މިއީ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކާއި ލޮލުގެ ބަލިތައް ފަދަ ތަފާތު ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ. ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ބޮޑު ޑިމާންޑް ފުއްދުމަށްޓަކައި ދިރާސާވެރިން ވަނީ ގްލޫޓާތީއޯންގެ ވަރުގަދަ އަދި ސްޓޭބަލް މަސްދަރުތައް ހޯދުމަށް ފޯކަސް ކުރަން ފަށާފައެވެ.

ގްލޫޓާތީއޯންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟

އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެފެކްޓެވެ

ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) އަކީ ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސް ސިސްޓަމްގައި ބައިވެރިވާ ފައިދާހުރި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެކެވެ. އެއީ ސީދާ ހައިޑްރޯޖަން ޕެރޮކްސައިޑް (H2O2) ފަދަ ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އާއި ރިއެކްޓްކޮށް، އެތަކެތި ގެއްލުމެއް ނެތް މާއްދާތަކަށް ކުޑަކޮށްދޭނެ އެއްޗެކެވެ ^{[1، 2]} . މިސާލަކަށް ގްލޫޓާތީއޯން ރެޑޮކްސް ސައިކަލް މެދުވެރިކޮށް ގްލޫޓާތީއޯން H2O2 އާއި ރިއެކްޓްކޮށް ފެނަށް ބަދަލުކޮށް، އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި ގްލޫޓާތީއޯން އޮކްސިޑައިޒް ވެގެން އޮކްސިޑައިޒްޑް ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެސްޖީ) އަށް ބަދަލުވާ ނަމަވެސް ސެލްގައި ހުންނަ ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް ގެ ސަބަބުން ޖީއެސްއެސްޖީ އަނބުރާ ޖީއެސްއެޗް އަށް ދަށްކޮށް، ސެލްގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ކެޕޭސިޓީ ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްލޫޓާތީއޯން އިން ސެލް މެމްބަރޭންގައި ހުންނަ -SH ގްރޫޕްތައް ވެސް ރައްކާތެރިކޮށްދޭއިރު، މިއީ ކެޝަން ޓްރާންސްޕޯޓް އަދި މެމްބަރޭން ޕަރމިއޭބިލިޓީގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މެމްބަރޭން -SH ގްރޫޕްތަކުގެ ދަށްވެފައިވާ ހާލަތު ދެމެހެއްޓުމުން، ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ސެލް މެމްބަރޭންގެ ސްޓެބިލިޓީއާއި އާދައިގެ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ ^{[1] .}.

ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަންގެ އަސަރު

ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ވިހަ މާއްދާތަކާ ގުޅިގެން ވިހަ ނޫން ނުވަތަ ވިހަ މަދު ކޮމްޕައުންޑްތަކެއް އުފެދި، އެތަކެތި ހަށިގަނޑުން ބޭރުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ފުރަމޭގައި ގްލޫޓާތީއޯން ތަފާތު ގެއްލުން ހުރި މާއްދާތަކާ ގުޅިގެން ބައިލް ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާތަކެތި މެދުވެރިކޮށް ބޭރުވެ، ވިހަ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ފުރަމޭގެ ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ފުރަމޭ އަކީ އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ މައިގަނޑު ޑިޓޮކްސިފިކޭޝަން ގުނަވަނެއް ކަމަށާއި، އޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމެވެ.

ދިފާއީ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރު

ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ސެލްތަކުގައި މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް މެކްރޯފޭޖްތަކާއި، ނެޗުރަލް ކިލަރ ސެލްތަކާއި، ޓީ ސެލްތަކުގައި ސެލް އެކްޓިވޭޝަން، މެޓަބޮލިޒަމް، އެކަށީގެންވާ ސައިޓޮކިން ރިލީޒް، ރެޑޮކްސް އެކްޓިވިޓީ، އަދި ފްރީ ރެޑިކަލް ލެވެލް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ ^[3] . އިމިއުން ސެލްތަކަކީ ޕެތޯޖަންތަކާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ސިއްހަތު ދެމެހެއްޓުމުގައި މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލްތަކެކެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މިސެލްތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އިން ރެޑޮކްސް އެކްޓިވިޓީ ސްޓޭބަލްކޮށް، ސައިޓޮކިން ޕްރޮފައިލް Th1 ޓައިޕް ރިސްޕޮންސް އަކަށް ބަދަލުކޮށް، ޓީ ލިމްފޯސައިޓްސް ގެ ވަޒީފާ އިތުރުކޮށްދީ، ދިފާޢީ ނިޒާމު ރެގިއުލޭޓް ކުރުމާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ޑިފެންސްގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ ^[3] . Th1 ވައްތަރުގެ ސައިޓޮކިންސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބައިވެރިވަނީ ވައިރަސް، ބެކްޓީރިއާ، އަދި ޓިއުމަރ ސެލް ފަދަ ޕެތޯޖަންތަކާ ދެކޮޅަށް ސެލް މެދުވެރިކޮށް ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބު ދިނުމުގައެވެ. ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ސައިޓޮކިންސްގެ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ދިފާއީ ގާބިލްކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

ނަސްލީ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރު

ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ މެމަލްސްގެ ފިރިހެން އަދި އަންހެން ޖަރާސީމު ސެލްތަކުގެ އިތުރުން ދަރިފުޅު ތަރައްޤީވުމުގެ ކުރީކޮޅު ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ފިރިހެން އަދި އަންހެން ގޭމެޓްތަކުގައި ޖީއެސްއެޗް އަކީ މި ސެލްތައް އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ ^[4] . މިސާލަކަށް ސްޕަރމެޓޯޖެނެސިސް ގެ ތެރޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ މިންވަރު މަޑުމަޑުން ދަށްވާއިރު، އޫސައިޓް މެޗުރޭޝަންގެ ތެރޭގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ސިންތެސިސް ރެގިއުލޭޓް ކުރަނީ ގޮނަޑޯޓްރޮޕިންސް އިން ކަމަށާއި، އޭގެ ކޮންސެންޓްރޭޝަން ވެސް ބަދަލުވެއެވެ. އަދި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ އޫސައިޓްގެ މެޔޯޓިކް ސްޕިންޑްލްގެ މޯރފޮލޮޖީ ދެމެހެއްޓުމާ ގުޅުންހުރި އެއްޗެކެވެ. ދަރިމައިވުމަށްފަހު ފިރިހެން ޕްރޮނިއުކްލިއަސް އުފެދުމާއި، ކުރީކޮޅު ދަރިފުޅު ބްލަސްޓޯސިސްޓް މަރުހަލާއަށް ތަރައްޤީވުމުގައި ހެޔޮ ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކިއުމިއުލަސް ސެލްތަކަކީ ވެސް ގްލޫޓާތީއޯން އުފެއްދުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ސެލްތަކެކެވެ.

މަސްދަރު:ޕަބްމެޑް ^[9]

ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

ބަނގުރާ ބޯ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

އަލްކޮހޯލިކް ލިވަރ ޑިޒީޒް (ALD) އަކީ ސީރިއަސް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް ގެ ސިފަ ލިބިފައިވާ ސީރިއަސް ބައްޔެކެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަނގުރާ ބޭނުންކުރުމަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމޭޝަން އުފެދި، ފުރަމޭގެ ސެލްތަކަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. γ-ގްލޫޓަމިލްސިސްޓައިންގްލައިސިން އިން އެކުލެވޭ އަދި ސަލްފްހައިޑްރިލް ގްރޫޕެއް ހިމެނޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑެއް ކަމަށްވާ ގްލޫޓާތީއޯން (GSH) އަކީ ރެޑޮކްސް ރިއެކްޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވާ އަދި ސެލްތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ މައިގަނޑު ފްރީ ރެޑިކަލް ސްކޭވެންޖަރ އެވެ. ފުރަމޭގައި ޖީއެސްއެޗްގެ މިންވަރު ނިސްބަތުން މަތިވި ނަމަވެސް އޭއެލްޑީ ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި އޭގެ އެންޑޯޖެނަސް ލެވެލް ދަށްވެ، ހާލަތު ގޯސްވެއެވެ. އޭއެލްޑީ ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ޖީއެސްއެޗް ލޭނާރުތަކަށް ސަޕްލިމެންޓް ދިނުމުން ރަނގަޅު ނަތީޖާތަކެއް ފެނިފައިވާއިރު، މިއީ ފުރަމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދީ ފައިބްރޯސިސް މާކެރސް ދަށްކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި އެއްޗެކެވެ ^{[5] .}.

މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުމުގައި ދައުރު

ދުޅަހެޔޮ އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ރެންޑޮމައިޒްޑް، ޑަބަލް ބްލައިންޑް، ޕްލޭސިބޯ ކޮންޓްރޯލްޑް، ޕެރެލަލް، ތިން އަތުން ކުރި ދިރާސާއެއްގައި ޖީއެސްއެޗް ނުވަތަ ޖީއެސްއެސްޖީ ނަގާ މީހުންގެ މޫނާއި އަތުގައި މެލަނިން އިންޑެކްސް އަދި އަލްޓްރާވައިލެޓް ސްޕޮޓްސް ގިނަ ފަހަރަށް ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕަށް ވުރެ ދަށްވެ އެވެ. ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ޖީއެސްއެޗް ނަގާ މީހުންގެ ރިއްސުން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕާ އަޅާބަލާއިރު ޖީއެސްއެޗް އަދި ޖީއެސްއެސްޖީ ގްރޫޕްގެ ހަމުގެ އިލެސްޓިސިޓީ އިތުރުވުމުގެ ޓްރެންޑެއް ފެނިފައިވެއެވެ. މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑު މުސްކުޅިވުން ލަސްކުރުމަށް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ ^{[6] .}.

ޕާކިންސަން ބަލީގައި ބޭނުންކުރުން

ޕާކިންސަން ޑިޒީޒް (ޕީޑީ) އަކީ ނިއުރޯލޮޖިކަލް ޑިސްއޯޑަރެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) ގެ ސަބަބުން ޕީޑީއަށް ވަކި ފަރުވާއެއްގެ އަސަރެއް ކޮށްފާނެ އެވެ. ގިނަ ޑޭޓާބޭސްތަކެއްގެ ނިޒާމީ ސަރޗަކާއި މެޓާ އެނަލިސިސް މެދުވެރިކޮށް ޖީއެސްއެޗް އާއި ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕްގެ މެދުގައި ޔުނިފައިޑް ޕާކިންސަންސް ޑިޒީޒް ރޭޓިން ސްކޭލް (ޔޫޕީޑީއާރުއެސް) III ގައި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ބޮޑު ތަފާތެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ޔޫޕީޑީއާރުއެސް އައި އަދި ޔޫޕީޑީއާރުއެސް އައި ސްކޯރސްގެ އިތުރުން ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ ގޮތުން ވެސް މި ދެ ގްރޫޕްގެ މެދުގައި ތަފާސްހިސާބުތަކުން މާބޮޑު ތަފާތެއް ނުފެނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ސަބްގްރޫޕް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑޯޒް (300އެމްޖީ އާއި 600އެމްޖީ) އަކީ ޔޫޕީޑީއާރުއެސް III އަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޖީއެސްއެޗް އިން ޕީޑީގެ މޮޓޯ ސްކޯރސް ކުޑަކޮށް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމާއި ނުރަނގަޅު ކަންތައްތައް ދިމާވުން އިތުރު ނުވެ ^{[7] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުން

ކޮރޮނަރީ އާޓާރީ އޮކްލޫޝަން، ހައިޕަރޓެންސިވް ހާޓް ޑިޒީޒް، އަދި ސްޓްރޯކް ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި ގިނަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޕެތޮލޮޖީތައް އުފެދުމުގެ ތެރޭގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ހާލަތެއް އުފެދި، ބަލިމީހުންގެ ހާލަތު ގޯސްވެ، ރިއެކްޓިވް އޮކްސިޖަން ސްޕީޝީސް (ROS) އަދި ރިއެކްޓިވް ނައިޓްރޯޖަން ސްޕީޝީސް (RNS) އުފެއްދުމާ ގުޅުން ހުރެއެވެ. މުހިންމު އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ރިޑައުސްޑް ގްލޫޓާތީއޯން (ޖީއެސްއެޗް) އަކީ މި ރިއެކްޓިވް މާއްދާތަކުގެ އޮކްސިޑޭޝަން ހުއްޓުވުމުގައި ބައިވެރިވާ އެއްޗެކެވެ. ޖީއެސްއެޗް އަކީ ހިތާއި ފުރަމޭގައި ސިންތެސިސް ކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި އާރ.އޯ.އެސް ގެ ގެއްލުން ހުއްޓުވުމަށް ނުވަތަ ކުޑަކުރުމަށް ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ ^{[8] .}.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައި

ދައުރުވާ ގްލައިސިންގެ މިންވަރު ދަށްވުމަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް (ސީވީޑީ) އާއި ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގްލައިސިން މަދުވުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އުފެދުން އިތުރުކޮށްދޭއިރު، ގްލައިސިން ސަޕްލިމެންޓް ކުރުމަކީ އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ބަލިކަށިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޑައުއަލް ލިޕިޑް ދަށްކުރާ/ގްލޫކޯޒް ދަށްކުރުމުގެ ސިފަތަކެއް ހުންނަ ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ކޮމްޕައުންޑެއް ކަމަށްވާ ޑީޓީ-109 އަކީ އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އިން ރައްކާތެރިކަމުގެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ. ކޮރޮނަރީ ހާޓް ޑިޒީޒް، އެތެރޮސްކްލޮރޮޓިކް މަސް، އަދި މެކްރޯފޭޖް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ގްލައިސިން އަކީ އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ގައި ޕެތޯޖެނިކް ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާ ދިނުމުން ގްލޫޓާތީއޯން ބަޔޯސިންތެސިސް އުފެއްދުމުގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެފެކްޓް މެދުވެރިކޮށް އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް އަށް ލުއި ލިބިގެންދާނެ ކަމަށެވެ ^[9]..

ލޮލުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރުން

ކެޓަރެކްޓް ޖެހުމުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުން

ލޮލުގެ ޑޮކްޓަރީ ދާއިރާގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުންކުރެވޭނީ ލޮލުގެ ކަޅި ހުއްޓުވުމަށާއި ފަރުވާ ދިނުމަށެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކެޓަރެކްޓް އުފެދުމަކީ ލެންސްގައި އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖް އާއި ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެކެވެ. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ލެންސް ސެލްތަކަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ޑެމޭޖްގެ އަސަރު ކުޑަކޮށް، ލެންސްގެ އާދައިގެ މަސައްކަތް ދެމެހެއްޓޭ އެއްޗެކެވެ. މިސާލަކަށް ދިރާސާއެއްގައި ކެޓަރެކްޓް ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ގްލޫޓާތީއޯން ހިމެނޭ ލޮލުގެ ތިކިތައް ބޭނުންކުރުމުން ލެންސް އޮޕަސިޓީގެ މިންވަރު ދަށްވެ، ފެނުން ވަކި މިންވަރަކަށް ރަނގަޅުވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ ^[10]..

ރެޓިނޯޕެތީ އިން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ ދިނުން

ރެޓިނޯޕެތީ އަކީ ލޮލުގެ އާންމު ބައްޔެއް ކަމަށާއި، މި ބައްޔަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމެޓަރީ ރިސްޕޮންސް ފަދަ ކަންކަމާ ގުޅުން ހުރި ބައްޔެކެވެ. ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އަސަރު މެދުވެރިކޮށް، ރެޓިނަލް ޓިޝޫއަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ގެއްލުން ކުޑަކޮށް، އިންފްލެމޭޓަރީ ރިސްޕޮންސް ހުއްޓުވައި، ރެޓިނަލް ސެލްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ރެޓިނަލް ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ފަންކްޝަން ޕްރޮމޯޓްކޮށްދީ ރެޓިނާގެ އަމިއްލައަށް މަރާމާތު ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[10]..

މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ގައި ބޭނުންކުރުން

މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ގައި ނިއުރޯނަލް ޑިޖެނެރޭޝަން އަކީ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ. ޑައިމެތައިލް ފިއުމަރޭޓް (ޑީއެމްއެފް) އަކީ އަނގައިން ދޭ ފަރުވާގެ ފައިދާހުރި ގޮތެއް ކަމަށާއި، ރިލެޕްސިންގ ރިމިޓިންގ މަލްޓިޕަލް ސްކްލޮރޯސިސް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ބަލީގެ ހަރަކާތްތެރިކަމާއި ކުރިއެރުން ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ. ޑީއެމްއެފް އިން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރ ނިއުކްލިއަރ ފެކްޓަރ އެރިތޮރޮއިޑް 2 އާއި ގުޅުންހުރި ފެކްޓަރ 2 (NRF2) އެކްޓިވޭޓްކޮށް، މައިގަނޑު ސެލްއުލަރ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް ގްލޫޓާތީއޯން (GSH) ގެ ސިންތެސިސް އިތުރުވެ، އިން ވިޓްރޯގައި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓެއް ބޮޑުވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑީއެމްއެފް އިން ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް (GSR) އިންޑައުސް ކުރާއިރު، ޖީއެސްއާރު އިންޑައުސްކޮށްގެން ގްލޫޓާތީއޯން ރީސައިކަލް ކުރުން އިތުރުކޮށްދެއެވެ ^{[6] .}.

އަލްޒައިމާ ބަލީގައި ބޭނުންކުރުން

އަލްޒައިމާ ބަލީގައި އެމިލޮއިޑް β-ޕެޕްޓައިޑް (Aβ) އަކީ އަލްޒައިމާ ބަލި (AD) ޖެހުމަށް މެދުވެރިވާ މުހިންމު އެއް ސަބަބު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ފެރޮޕްޓޮސިސް އަކީ އޭޑީ އާއި ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އޮކްސިޑޭޓިވް ސެލް ޑެތު މެކޭނިޒަމެއް އަލަށް ދެނެގަނެވޭ މެކޭނިޒަމެކެވެ. ޓެޓްރަހައިޑްރޮކްސީސްޓިލްބީން ގްލޫކޯސައިޑް (ޓީއެސްޖީ) އަކީ އޭޑީ އަދި އުމުރުން ދުވަސްވީ މައުސް މޮޑެލްތަކުގައި އުނގެނުމާއި ހަނދާނަށް ލުއި ދިނުމުގައި ފައިދާހުރި އެއްޗެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޓީއެސްޖީ އަކީ އޭޕީޕީ/ޕީއެސް1 މަސްތަކުގައި ހުންނަ ފެރޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޕްރޮޓީންތަކާއި އެންޒައިމްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، އޭބީގެ ސަބަބުން ނާރު ސެލްތަކުގެ ނިއުރޯޓޮކްސިކް މަރުވުމާ ދެކޮޅު ހަދައި، ސެލްތަކުގެ އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި އިންފްލެމެޓަރީ ޑެމޭޖް ލުއިކޮށްދީ، ޖީއެސްއެޗް/ޖީޕީއެކްސް4/އާރްއޯއެސް އަދި ކީޕް1/އެންއާރްއެފް2/އޭއާރުއީ ސިގްނަލިން މަގުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ޓީއެސްޖީ އިން ފެރޮޕްޓޮސިސް އާއި ގުޅުންހުރި މާކެރުގެ އެކްސްޕްރެޝަން މަދުކޮށްދީ، އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އާއި ދެކޮޅުހެދުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ ^[11]..

ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތަކަށް އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާ

ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ) އަށް އެޑްޖުވެންޓް ފަރުވާ

ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުމާއި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަކީ ބަލި ކުރިއަރައި ދިއުމަށް މަގުފަހިވާ މުހިންމު ކަންކަމެވެ. ގްލޫޓާތީއޯންގެ އެންޓިއޮކްސިޑެންޓް އެފެކްޓް މެދުވެރިކޮށް ނޭވާލާ ނިޒާމު ދުޅަވުން ކުޑަކޮށްދީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދެ އެވެ. އެއީ ނޭވާލާ ނިޒާމުގައި ހުންނަ ފްރީ ރެޑިކަލްސް ސްކޭވެންޖްކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ އެޕިތެލިއަލް ސެލްތަކަށް އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސްގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކޮށް، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ކުޑަކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ މަސައްކަތް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ޖަރާސީމުތަކާ ދެކޮޅަށް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢުވުން އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ ^[12]..

އައިލެޓް ބަލިތަކުގައި ބޭނުންކުރުން

އައިލެޓް ބަލިތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންނާއި ސީރަމް ހަކުރުބަލީގެ ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އަދި ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް ވަޒަންކޮށްފައިވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ބަލީގައި އޮކްސިޑެންޓްސް އާއި އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް ގެ ނިސްބަތް އިމްބެލެންސް ވުމަކީ މި ހާލަތާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ ^[13]..

ގްލޫޓާމިކް އެސިޑް، ސިސްޓައިން، އަދި ގްލައިސިން އިން އެކުލެވޭ ޓްރައިޕެޕްޓައިޑް ކޮމްޕައުންޑެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން އަކީ ޖަރާސީމުތަކުގައި މުހިންމު ދައުރުތަކެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ހޯދި ފަހުން، ދިރާސާތައް ފުންވުމާއެކު، މެޑިކަލް ދާއިރާގައި އޭގެ އެޕްލިކޭޝަން ވެލިއު މެދުނުކެނޑި ފާހަގަކޮށް، ބަނގުރާ ލިވަރ ޑިޒީޒް، ޕާކިންސަންސް ޑިޒީޒް، ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ޑިޒީޒް، އަދި ލޮލުގެ ބަލިތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ތަފާތު ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުމުގައި ނުވަތަ ހުއްޓުވުމުގައި ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރެވެމުންދެއެވެ. ބައެއް އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ މެކޭނިޒަމްތަކާއި ވަކި ބަލިތަކުގައި އޭގެ އަސަރުތަކުގެ ތަފްސީލުތައް އިތުރަށް ދިރާސާކުރަން ޖެހުނު ނަމަވެސް، ހަށިގަނޑުގެ ސިއްހަތު ދެމެހެއްޓުމާއި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާކުރުމުގައި ގްލޫޓާތީއޯންގެ މުހިންމުކަން ވަރަށް ބޮޑެވެ.

ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން

މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.

ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ

ރޮމް އޯ އަކީ ޝްރީޕޯޓްގައި ހުންނަ ލޫސިއާނާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ ހެލްތު ސައިންސަސް ސެންޓަރާއި، ލޫސިއާނާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ ސިސްޓަމް، ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޕިޓްސްބާގް އަދި ޔުނިވާސިޓީ އޮފް މިޝިގަން ފަދަ މަޝްހޫރު ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކުޅަދާނަ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތް ގުޅިފައިވަނީ ލްސުހްސް ޝްރެވްޕޯޓް އަދި މިޝިގަން މެޑް ފަދަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަރާތްތަކާ ކަމަށާއި، މިއީ މުހިންމު ތައުލީމީ އަދި ސިއްހީ މާހައުލުތަކުގައި އޭނާ ހީވާގިކަމާއެކު ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ރޮމް އޯގެ ދިރާސާގެ ޝައުގުވެރިކަން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މާއްދާތަކުގެ ކެޓަގަރީތަކެއްގައި ހިމެނެ އެވެ. އޭނާގެ ތަޖުރިބާ ލިބިވަޑައިގެންފައިވަނީ ކާޑިއޯވަސްކިއުލަރ ސިސްޓަމް އެންޑް ކާޑިއޮލޮޖީ، ހެމަޓޮލޮޖީ، އެންޑޮކްރިނޮލޮޖީ އެންޑް މެޓަބޮލިޒަމް، ބަޔޯކެމިސްޓްރީ އެންޑް މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ، އަދި ގޭސްޓްރޯއެންޓަރޮލޮޖީ އެންޑް ހެޕަޓޮލޮޖީގެ ދާއިރާތަކުންނެވެ. މި ދިރާސާގެ މުއްސަނދި ދާއިރާތަކަށް ފޯކަސްކޮށްގެން ކެރިއަރެއް ކުރައްވައިގެން، މެޑިކަލް ސައިންސްގެ މި މުހިންމު ގޮފިތަކުގައި ޢިލްމާއި ވިސްނުން ކުރިއެރުވުމަށް ޙިއްޞާ ކުރައްވާފައިވެއެވެ.is listed in the reference of citation [9].

▎ ކަމާބެހޭ ސައިޓޭޝަންތައް

[1] ރެޑީ ވީ އެން.ގްލޫޓާތީއޯން އާއި ލެންސްގައި އޭގެ ވަޒީފާ-އޮވަރވިއުއެއް.[ޖޭ]. އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އައި ރިސާޗް، 1990،50(6):771-778.ޑީއޯއައި:10.1016/0014-4835(90)90127-ޖީ.

[2] ސިންހާ އާރ، ސިންހާ އައި، ކަލްކަގްނޯޓޯ އޭ، އެޓް އަލް. ލިޕޮސޯމަލް ގްލޫޓާތީއޯން އާއި އެކު އަނގައިން ސަޕްލިމެންޓް ކުރުމުން ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ ގްލޫޓާތީއޯންގެ ރައްކާތަކާއި ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ވަޒީފާގެ މާކެރސް މަތިވެއެވެ[J]. ޔޫރަޕިއަން ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް ނިއުޓްރިޝަން، 2018،72(1):105-111.DOI:10.1038/ejcn.2017.132.

[3] އަބްނޫސިއަން އޭ، ވަސްކޭޒް ޖޭ، ސަސަނިނިއާ ކޭ، އެޓް އަލް. ގްލޫޓާތީއޯން އިން ޓިއުބަރކިއުލޯސިސް އާއި ދެކޮޅަށް ދިފާޢީ ނިޒާމުގެ ޖަވާބަށް އަންނަ ފައިދާހުރި ބަދަލުތައް މޮޑިއުލޭޓް ކުރެއެވެ[J]. ބަޔޯމެޑިސިންސް، 2023،11(5).ޑީއޯއައި:10.3390/ބަޔޯމެޑިސިންސް11051340.

[4] އޮގުންފޯލާޖޫ އީ.ގްލޫޓާތީއޯން[އެމް]. 2020.https://www.researchgate.net/publication/344526535_ގްލޫޓާތީއޯން.

[5] Ck D A. އިންޓްރާވެނަސް ގްލޫޓާތީއޯން: އަލްކޮހޮލިކް ލިވަރ ޑިޒީޒް އަށް އުއްމީދީ ފަރުވާއެއް[J]. ޖާނަލް އޮފް މެޑިކަލް ސައިންސް އެންޑް ކްލިނިކަލް ރިސާޗް، 2024.

[6] ހޮފްމަން ސީ، ޑައިޓްރިކް އެމް، ހެރމަން އޭ، އެޓް އަލް. ޑައިމެތައިލް ފިއުމަރޭޓް އިންޑައުސް ގްލޫޓާތީއޯން ރީސައިކަލް ކުރަނީ ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އަޕްރެގްޔުލޭޓް ކޮށްގެން[J]. އޮކްސިޑޭޓިވް މެޑިސިން އެންޑް ސެލްއުލަރ ލޯންގްވިޓީ، 2017،2017.DOI:10.1155/2017/6093903.

[7] ވަންގް އެޗް، ޒާންގް ޖޭ، ލީ ވައި، އެޓް އަލް. ޕާކިންސަންގެ ބައްޔަށް ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތް[J]. އެކްސްޕެރިމެންޓަލް އެންޑް ތެރަޕިއުޓިކް މެޑިސިން، 2021،21(2):125.DOI:10.3892/etm.2020.9557.

[8] މަޓޫޒް-މާރެސް ޑީ، ރިވެރޯސް-ރޮސާސް އެޗް، ވިލްޗިސް-ލަންޑެރޯސް އެމްއެމް، އެޓް އަލް. ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމުގައި ގްލޫޓާތީއޯން ބައިވެރިވުން[ޖޭ]. އެންޓިއޮކްސިޑެންޓްސް، 2021،10(8).ޑީއޯއައި:10.3390/އެންޓިއޮކްސް10081220.

[9] ރޮމް އޯ، ލިއު ވައި، ފިނީ އޭސީ، އެޓް އަލް. ގްލައިސިން އަށް ބިނާކޮށް ފަރުވާ ދިނުމުން ގްލޫޓާތީއޯން ބަޔޯސިންތެސިސް އިންޑަކްޓް ކުރުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ކުޑަވެއެވެ[J]. ރެޑޮކްސް ބަޔޮލޮޖީ، 2022،52:102313.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.ރެޑޮކްސް.2022.102313.

[10] ގަނޭޝްޕޫރްކާރ އޭ، ބަޑޯރިޔާ އެސް.އެސް، ޕާރދީ ޕީ، އެޓް އަލް. އެކަހެރިކޮށްފައިވާ ބަކަރި ލޮލުގެ ލެންސްގައި އޮއިސްޓަރ މަޝްރޫމް ޕްލިއުރޯޓަސް ފްލޮރިޑާ އެކްސްޓްރެކްޓް އިން އިން ވިޓްރޯ ކެޓަރެކްޓް ހުއްޓުވުން[J]. އިންޑިއަން ޖާނަލް އޮފް ފާމަކޯލޮޖީ، 2011،43(6):667-670.ޑީއޯއައި:10.4103/0253-7613.89823.

[11] ގާއޯ ވައި، ލީ ޖޭ، ވޫ ކިއު، އެޓް އަލް. ޓެޓްރަހައިޑްރޮކްސީ ސްޓިލްބީން ގްލައިކޯސައިޑް އިން ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް އާއި ގުޅުންހުރި ފެރޮޕްޓޮސިސް މެދުވެރިކޮށް އޭޕީޕީ/ޕީއެސް1 މަސްތަކުގައި އަލްޒައިމާ ބަލި ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ[J]. އިންޓަރނޭޝަނަލް އިމިއުނޯފާރމަކޯލޮޖީ، 2021،99:108002.ޑީއޯއައި:10.1016/ޖޭ.އިންޓިމްޕް.2021.108002.

[12] ދީވާން ބީ، ޝިންޑޭ އެސް.ގްލޫޓާތީއޯން އެން އެފެކްޓިވް އެޑްޖުވެންޓް ތެރަޕީ ފޯރ އެކިއުޓް ރެސްޕިރޭޓަރީ ޑިސްޓްރެސް ސިންޑްރޯމް އެސޯސިއޭޓެޑް ވިތު ކޯވިޑް-19 އިންފެކްޝަން[ޖޭ]. ޖާނަލް އޮފް އެޑްވާންސެސް އިން މެޑިސިން އެންޑް މެޑިކަލް ރިސާޗް، 2022.

[13] ޚާކީ އެލް، ވައޭޒީ ޖީ، އާޔަތުالله އޭ، އެޓް އަލް. އެލޮޕެޝިއާ އެރިއާޓާ ޖެހިފައިވާ އީރާނުގެ ބަލިމީހުންގެ ސީރަމްގައި ގްލޫޓާތީއޯން ރިޑަކްޓޭޒް އަދި ގްލޫޓާތީއޯން ޕެރޮކްސިޑޭޒް އިވެލުއޭޓްކުރުން: ކޭސް-ކޮންޓްރޯލް ދިރާސާއެއް[J]. އީރާނިއަން ޖާނަލް އޮފް އެލާޖީ އެސްފީނާ އެންޑް އިމިއުނޮލޮޖީ، 2020،19(6):676-678.DOI:10.18502/ijaai.v19i6.4937.

މި ވެބްސައިޓުން ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ މާއްދާތަކާއި އުފެއްދުމުގެ މައުލޫމާތަކީ ހަމައެކަނި މައުލޫމާތު ފެތުރުމާއި ތައުލީމީ ބޭނުމުގައެވެ.  

މި ވެބްސައިޓުގައި ފޯރުކޮށްދޭ އުފެއްދުންތަކަކީ ހަމައެކަނި އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗަށް ޚާއްޞަ އުފެއްދުންތަކެކެވެ. އިން ވިޓްރޯ ރިސާޗް (ލެޓިން ބަހުން: *އިން ގްލާސް*، މާނައަކީ ބިއްލޫރި ތަކެތީގައި) އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުން ބޭރުގައި ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ. މި އުފެއްދުންތަކަކީ ބޭސްތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްޑީއޭ) އިން ފާސްކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއްވެސް ސިއްހީ ހާލަތެއް، ބައްޔެއް، ނުވަތަ ބައްޔެއް ހުއްޓުވުމަށް، ފަރުވާ ދިނުމަށް، ނުވަތަ ފަރުވާ ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ޖަނަވާރުގެ ހަށިގަނޑަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތައާރަފް ކުރުމަކީ ގާނޫނުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަނާ ކަމެކެވެ.