|
1 dəst (10 flakon)
| Miqdarı: | |
|---|---|
▎ Glutatyon Tədqiqatı
Glutatyonun tədqiqat fonu nədir?
Qlutatyonun kəşfi və struktur təyini: 1888-ci ildə ilk dəfə mayada glutatyon aşkar edilmişdir. 1921-ci ildə alimlər onun kimyəvi quruluşunu daha da müəyyən etdilər. Bu, peptid bağları vasitəsilə glutamik turşu, sistein və qlisinin kondensasiyası nəticəsində əmələ gələn tripeptiddir.
Onun canlı orqanizmlərdə mühüm rollarının tanınması: 1930-cu illərdən etibarən insanlar tədricən glutatyonun canlı orqanizmlərdə müxtəlif vacib funksiyalara malik olduğunu qəbul etdilər. Hüceyrələrdəki redoks reaksiyalarında iştirak edir, hüceyrədaxili mühitin sabitliyinin qorunmasında və hüceyrələri oksidləşdirici zərərdən qorumaqda əsas rol oynayır. Eyni zamanda, amin turşularının daşınması və ferment aktivliyinin tənzimlənməsi kimi fizioloji proseslərdə də mühüm rol oynayır. Bu kəşflər qlutatyonun tibb sahəsində tətbiqi üçün nəzəri əsas yaratdı.
Tibbi tətbiq tələbləri ilə idarə olunan mənbələr üzərində tədqiqat: Glutatyonun fizioloji funksiyaları ilə bağlı tədqiqatların dərinləşməsi ilə onun tibb sahəsində potensial tətbiqi dəyəri getdikcə daha qabarıq hala gəldi. Qaraciyər xəstəlikləri və göz xəstəlikləri kimi müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur və antioksidant kimi də istifadə edilə bilər. Klinik tətbiqlərdə glutatyona olan böyük tələbatı ödəmək üçün tədqiqatçılar özlərini glutatyonun səmərəli və sabit mənbələrini araşdırmağa həsr etməyə başladılar ki, bu da onun mənbələri üzərində dərin araşdırmaları təşviq etdi.
Glutatyonun təsir mexanizmi nədir?
1. Antioksidant təsir göstərir
Glutatyon (GSH) hüceyrələrdə antioksidan müdafiə sistemində iştirak edən təsirli bir antioksidantdır. O, hidrogen peroksid (H₂O₂) kimi reaktiv oksigen növləri (ROS) ilə birbaşa reaksiya verə və onları zərərsiz maddələrə çevirə bilər (Reddy V N. 1990; Sinha R, 2018). Məsələn, glutation redoks dövrü vasitəsilə glutatyon H₂O₂ ilə reaksiya verir və onu suya çevirir və bununla da hüceyrələri oksidləşdirici zədələrdən qoruyur. Bu prosesdə glutatyon oksidləşmiş qlutatyona (GSSG) oksidləşir, lakin hüceyrədəki glutatyon reduktaza hüceyrənin antioksidant qabiliyyətini saxlayaraq GSSG-ni yenidən GSH-ə endirə bilər.
Qlutatyon həmçinin hüceyrə membranında kationların daşınmasında və membran keçiriciliyində mühüm rol oynayan -SH qruplarını qoruya bilir. Membran-SH qruplarının azalmış vəziyyətini saxlayaraq, glutatyon hüceyrə membranının sabitliyini və normal fəaliyyətini saxlamağa kömək edir [1].
2. Detoksifikasiya effekti
Qlutatyon detoksifikasiya prosesində mühüm rol oynayır. Zəhərli olmayan və ya aşağı zəhərli birləşmələr yaratmaq üçün toksinlərə bağlana bilər və onların bədəndən çıxarılmasını təşviq edə bilər. Məsələn, qaraciyərdə qlutatyon müxtəlif zərərli maddələrə bağlanır və öd və ya sidik vasitəsilə orqanizmdən xaric olur, qaraciyər hüceyrələrini toksinlərin zədələnməsindən qoruyur. Qaraciyər insan orqanizminin əsas detoksifikasiya orqanıdır və onun tərkibində glutatyonun rolu həlledicidir.
3. İmmunitet sisteminə təsiri
Glutatyon immun hüceyrələrdə mühüm funksiyalara malikdir. Məsələn, makrofaqlarda, təbii öldürücü hüceyrələrdə və T hüceyrələrində o, hüceyrələrin aktivləşdirilməsini, maddələr mübadiləsini, müvafiq sitokinlərin salınmasını, redoks aktivliyini və sərbəst radikal səviyyələrini tənzimləyə bilir [2] . İmmunitet hüceyrələri patogenlərlə mübarizədə və bədənin sağlamlığının qorunmasında əsas rol oynayır. Qlutatyon bu hüceyrələrin funksiyalarını tənzimləyərək orqanizmin immunitet qabiliyyətini artırır.
Qlutatyon redoks fəaliyyətini sabitləşdirə, sitokin profilini Th1 tipli reaksiyaya doğru dəyişdirə və T limfositlərin funksiyasını gücləndirə bilər, beləliklə, mühüm immunomodulyator və antioksidant rol oynayır [2] . Th1 tipli sitokinlər əsasən viruslar, bakteriyalar və şiş hüceyrələri kimi patogenlərə qarşı hüceyrə immun reaksiyalarında iştirak edir. Glutatyon sitokinlərin balansını tənzimləyərək orqanizmin immun müdafiə qabiliyyətini artırır.
4. Reproduktiv sistemdə rolu
Glutatyon məməlilərin erkək və dişi germ hüceyrələrində, eləcə də embrion inkişafın erkən mərhələlərində mühüm rol oynayır. Kişi və qadın gametlərində GSH bu hüceyrələri oksidləşdirici zərərdən qorumaqda iştirak edir [3] . Məsələn, spermatogenez zamanı qlutatyonun konsentrasiyası tədricən azalır, oositlərin yetişməsi zamanı isə qlutatyonun sintezi gonadotropinlər tərəfindən tənzimlənir və onun konsentrasiyası da dəyişir. Glutatyon həmçinin oositlərin meiotik milinin morfologiyasını saxlamaqla əlaqədardır. Döllənmədən sonra kişi pronukleusunun formalaşmasında və erkən embrionun blastosist mərhələsinə qədər inkişafında müsbət rol oynayır. Bundan əlavə, cumulus hüceyrələri də glutatyonun sintezində mühüm rol oynayır.
Glutatyonun tətbiqləri hansılardır?
1. Alkoqol qaraciyər xəstəliklərində tətbiqi
Alkoqol qaraciyər xəstəliyi (ALD) ciddi oksidləşdirici stress ilə xarakterizə olunan ciddi bir xəstəlikdir. Xroniki spirt istifadəsi qaraciyər hüceyrələrinə zərər verən oksidləşdirici stress və iltihabı tetikleyebilir. Glutatyon (GSH), tiol qrupu olan γ-glutamylcysteineylglicine-dən ibarət tripeptid, redoks reaksiyalarında iştirak edir və hüceyrələrdə əsas sərbəst radikal təmizləyicidir. Qaraciyərdə GSH konsentrasiyası nisbətən yüksəkdir, lakin ALD olan xəstələrdə onun endogen səviyyəsi azalaraq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
GSH-nin venadaxili əlavə edilməsi ALD olan xəstələrdə yaxşı təsir göstərir, qaraciyər funksiyasını yaxşılaşdırır və fibroz markerlərini azaldır [4].
2. Qocalmanın gecikdirilməsində rolu
Sağlam qadın subyektlərin randomizə edilmiş, ikiqat kor, plasebo ilə idarə olunan, paralel, üç qollu tədqiqatında GSH və ya GSSG qəbul edən subyektlərin üzündə və qollarında melanin indeksi və ultrabənövşəyi ləkələr çox vaxt plasebo qrupundan daha aşağı olmuşdur. Bəzi bölgələrdə GSH qəbul edən subyektlərin qırışları əhəmiyyətli dərəcədə azaldı və plasebo qrupu ilə müqayisədə GSH və GSSG qruplarının dəri elastikliyi artmağa meyl göstərdi. Bu araşdırma glutatyonun dərinin yaşlanmasını gecikdirməyə müsbət təsir etdiyini göstərir [5].
2. Parkinson xəstəliyində tətbiqi
Parkinson xəstəliyi (PD) nevroloji xəstəlikdir. Tədqiqatlar göstərir ki, glutatyon (GSH) PD-yə müəyyən terapevtik təsir göstərə bilər. Çoxsaylı məlumat bazalarının sistematik axtarışı və meta-analiz nəticəsində məlum oldu ki, Vahid Parkinson Xəstəlikləri Qiymətləndirmə Şkalasında (UPDRS) III GSH və nəzarət qrupu arasında statistik əhəmiyyətli fərq var və glutatyon peroksidazda da əhəmiyyətli fərq var. Bununla belə, UPDRS I və UPDRS II skorlarında və yan təsirlərdə iki qrup arasında statistik cəhətdən əhəmiyyətli fərqlər yox idi. Bundan əlavə, alt qrup təhlili göstərdi ki, doza (300 mq-a qarşı 600 mq) UPDRS III-ə təsir edən amildir. Bu, GSH-nin mənfi hadisələrin baş verməsini artırmadan PD-nin motor skorlarını bir qədər yaxşılaşdıra biləcəyini göstərir [6].
3. Ürək-damar xəstəliklərində tətbiqi
Ürək-damar xəstəliklərinin qarşısının alınması: Koronar arteriya obstruksiyası, hipertonik ürək xəstəliyi və insult kimi ürək-damar xəstəlikləri zamanı bir çox ürək-damar patologiyaları inkişafı zamanı oksidləşdirici stress vəziyyəti yaradır və bu, reaktiv oksigen növlərinin (ROS) və reaktiv RNS-lərin əmələ gəlməsi ilə əlaqədar olan xəstələrin vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb olur. Azaldılmış glutatyon (GSH) vacib bir antioksidant olaraq aktiv maddələrin oksidləşməsi ilə mübarizədə iştirak edə bilər. GSH ürək və qaraciyərdə sintez olunur və ürək-damar xəstəliklərində zərərli ROS təsirlərinin qarşısını almaq və ya azaltmaq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir [7].
Ürək-damar xəstəliklərində: Qan dövranındakı qlisin səviyyəsinin aşağı düşməsi ürək-damar xəstəlikləri (CVD) ilə əlaqələndirilir. Tədqiqatlar nəticəsində məlum olub ki, qlisin çatışmazlığı aterosklerozun inkişafını artırır, qlisin əlavəsi isə onu zəiflədir. DT-109 ikili lipid-azaldıcı/qlükoza azaldıcı xüsusiyyətlərə malik qlisin əsaslı birləşmədir və ateroskleroza qarşı əhəmiyyətli qoruyucu təsir göstərir. Koronar ürək xəstəliyi, aterosklerotik siçanlar və makrofaqları olan xəstələrdə aparılan tədqiqatlar göstərdi ki, qlisinin aterosklerozda patogen rolu var və qlisin əsaslı müalicə qlutatyon biosintezini stimullaşdıran antioksidan təsir vasitəsilə aterosklerozu yüngülləşdirə bilər [8].
Mənbə:PubMed [8]
4. Göz xəstəliklərinin qarşısının alınması və müalicəsində tətbiqi
Kataraktın qarşısının alınması və müalicəsi: Oftalmologiyada glutatyon kataraktaların qarşısının alınması və müalicəsi üçün istifadə edilə bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, kataraktların meydana gəlməsi lensin oksidləşdirici zədələnməsi ilə sıx bağlıdır. Bir antioksidant olaraq, glutatyon linza hüceyrələrinə oksidləşdirici zərərin təsirini azalda bilər və linzanın normal funksiyasını qoruya bilər. Məsələn, bir araşdırmada katarakta xəstələrinin müalicəsində tərkibində qlutatyon olan göz damcılarından istifadə edilmiş və xəstələrin linzalarının qeyri-şəffaflıq dərəcəsinin azaldığı, görmə qabiliyyətinin müəyyən qədər yaxşılaşdığı müşahidə edilmişdir [9].
Retinopatiyanın qarşısının alınması və müalicəsi: Retinopatiya ümumi göz xəstəliyidir və onun baş verməsi oksidləşdirici stress və iltihab reaksiyası kimi amillərlə bağlıdır. Glutatyon, antioksidant təsiri ilə retinal toxumanın oksidləşdirici zədələnməsini azalda bilər, iltihab reaksiyasını maneə törədir və beləliklə, retinal hüceyrələri qoruya bilər. Bundan əlavə, glutatyon torlu qişa hüceyrələrinin metabolik funksiyasını təşviq edə və retinanın özünü bərpa etmə qabiliyyətini artıra bilər [9].
5. Dağınıq sklerozda tətbiqi
Dağınıq sklerozda neyron degenerasiyası oksidləşdirici stresslə əlaqədardır. Dimetil fumarat (DMF) residivləşən dağınıq sklerozlu xəstələrdə xəstəliyin aktivliyini və gedişatını azaltdığı sübut edilmiş effektiv oral müalicə variantıdır. DMF transkripsiya faktoru olan eritroid 2 ilə əlaqəli faktor 2-ni (NRF2) aktivləşdirə bilər ki, bu da əsas hüceyrə antioksidant glutatyonun (GSH) sintezinin artmasına səbəb olur və in vitroda əhəmiyyətli bir neyroprotektiv təsir göstərir. Tədqiqatlar DMF-nin glutatyon reduktaza (GSR) induksiya etdiyini, GSR-i induksiya edərək qlutatyonun təkrar emalını artırdığını aşkar etdi [10].
6. Alzheimer xəstəliyində tətbiqi
Alzheimer xəstəliyində amiloid β peptid (Aβ) Alzheimer xəstəliyinin (AD) əhəmiyyətli səbəblərindən biri hesab olunur. Ferroptoz, AD ilə yüksək dərəcədə əlaqəli olan oksidləşdirici hüceyrə ölümünün yeni tanınan mexanizmidir. Tetrahidroksistilben qlükozid (TSG) AD və yaşlı siçan modellərində öyrənmə və yaddaşı yüngülləşdirmək üçün faydalıdır. Tədqiqatlar müəyyən edib ki, TSG APP/PS1 siçanlarında ferroptozla əlaqəli zülalları və fermentləri tənzimləməklə Aβ tərəfindən törədilən sinir hüceyrələrinin neyrotoksik ölümünə müqavimət göstərir, hüceyrə oksidləşdirici stressi və iltihabi zədələri yüngülləşdirir və GSH/GPX4/ROS və Keap1/Nrf2 siqnal yolunun aktivləşməsini təşviq edir. Bundan əlavə, TSG həm də ferroptozla əlaqəli markerlərin ifadəsini azaldır və oksidləşdirici stresə qarşı durma qabiliyyətini artırır [11].
7. Tənəffüs xəstəliklərinin adjuvan müalicəsi
Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyinin (KOAH) adjuvan müalicəsi: Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi olan xəstələr üçün tənəffüs yollarının iltihabı və oksidləşdirici stress xəstəliyin irəliləməsinə səbəb olan mühüm amillərdir. Glutatyon, antioksidan təsiri sayəsində tənəffüs yollarının iltihabını yüngülləşdirə və tənəffüs funksiyasını yaxşılaşdıra bilər. O, tənəffüs yollarında sərbəst radikalları təmizləyə, oksidləşdirici stressin tənəffüs yollarının epitel hüceyrələrinə zərərini azalda bilər və beləliklə, tənəffüs yollarının iltihabını aradan qaldıra bilər. Bundan əlavə, glutatyon immunitet funksiyasını tənzimləyə və bədənin patogenlərə qarşı müqavimətini artıra bilər [12].
8. Adacık xəstəliklərində tətbiqi
Qlutatyon reduktaza və glutatyon peroksidaza adacık xəstəlikləri olan xəstələrin və diabet xəstələrinin zərdabında qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu xəstəlikdə oksidləşdiricilərin antioksidantlara nisbətinin balanssızlığı vəziyyətlə əlaqəli ola bilər və xüsusi mexanizm daha da öyrənilməlidir [13]..
Nəticələr
Qlutamin turşusu, sistein və qlisindən ibarət olan tripeptid birləşməsi olaraq, glutatyon canlı orqanizmlərdə antioksidant, detoksifikasiya, immun tənzimləmə və reproduktiv sistemə təsir kimi müxtəlif əsas rolları oynayır. Kəşf edildiyi gündən, tədqiqatların dərinləşməsi ilə tibb sahəsində tətbiqi əhəmiyyəti davamlı olaraq vurğulanır, alkoqollu qaraciyər xəstəliyi, Parkinson xəstəliyi, ürək-damar xəstəlikləri və göz xəstəlikləri kimi müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində və ya qarşısının alınmasında müsbət təsir göstərir. Bəzi aspektlərdə tətbiq mexanizmləri və müəyyən xəstəliklərdəki rollarının təfərrüatları daha çox araşdırılmalı olsa da, glutatyonun bədənin sağlamlığının qorunmasında, xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicəsində böyük əhəmiyyəti var.
Müəllif haqqında
Yuxarıda qeyd olunan materialların hamısı Cocer Peptides tərəfindən araşdırılmış, redaktə edilmiş və tərtib edilmişdir.
Elmi Jurnalın Müəllifi
Rom O, Şreveportdakı Luiziana Dövlət Universitetinin Sağlamlıq Elmləri Mərkəzi, Luiziana Dövlət Universitet Sistemi, Pittsburq Universiteti və Miçiqan Universiteti də daxil olmaqla bir sıra nüfuzlu qurumlarla əlaqəli təcrübəli tədqiqatçıdır. Onun işi əhəmiyyətli akademik və tibbi mühitlərdə fəal iştirakını əks etdirən Lsuhs Shreveport və Michigan Med kimi görkəmli qurumlarla əlaqələndirilmişdir.
Rom O-nun tədqiqat maraqları mövzu kateqoriyalarının geniş spektrini əhatə edir. Onun təcrübəsi ürək-damar sistemi və kardiologiya, hematologiya, endokrinologiya və metabolizm, biokimya və molekulyar biologiya, qastroenterologiya və hepatologiya sahələrindədir. Bu mürəkkəb tədqiqat sahələrinə yönəlmiş karyerası ilə o, tibb elminin bu kritik sahələrində bilik və anlayışın inkişafına töhfə vermişdir. Sitat [9] istinadında verilmişdir.
