لەلایەن Cocer Peptides 
1 مانگ پێش ئێستا
هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.
ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.
تێڕوانینێکی گشتی
پێپتیدەکان پۆلێکی گرنگی بایۆمۆلیکولە کە ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن لە بواری زانستی ژیاندا. لە ڕێکخستنی فیزیۆلۆژییەوە لەناو زیندەوەران تا بەکارهێنانی پراکتیکی لە سەرانسەری پیشەسازییە جیاوازەکاندا، پێپتیدەکان توانا و جۆراوجۆرییەکی گەورە نیشان دەدەن.
وێنە 1. میکانیزمی کارکردنی پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان.
چەمکە بنەڕەتییەکانی پێپتیدەکان
(١) پێناسەی پێپتیدەکان
پێپتیدەکان ئەو پێکهاتانەن کە لەلایەن ترشە ئەمینییەکانەوە دروست دەبن کە لە ڕێگەی پەیوەندی پێپتیدەکانەوە بەیەکەوە گرێدراون. پەیوەندی پێپتید کاتێک دروست دەبێت کە گروپی کاربۆکسیل لە ترشە ئەمینییەکدا ئاوچنیانی ئاو دەبێت و لەگەڵ گروپی ئەمینی ترشە ئەمینییەکی تردا چڕ دەبێتەوە، بەمەش چەندین ترشی ئەمینی بەیەکەوە دەبەستێتەوە بۆ دروستکردنی زنجیرەیەکی پێپتید. کاتێک ژمارەی ترشە ئەمینیەکان کەم بێت پێی دەوترێت ئۆلیگۆپێپتید؛ کاتێک ژمارەی ترشە ئەمینیەکان زۆر بێت، پێی دەوترێت پۆلیپێپتید. لە زیندەوەرە زیندووەکاندا، زۆرێک لە پێپتیدە کورتەکان کە ئەرکی تایبەتیان هەیە، وەک سێ پێپتید و تێتراپێپتید، دەتوانن بە وردی ئەرکە فیزیۆلۆژییە تایبەتەکان ئەنجام بدەن.
(2) پێکهاتەی پێپتیدەکان
1- پێکهاتەی سەرەتایی: ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێککەوتنی ترشە ئەمینییەکان لە زنجیرەی پێپتیددا، کە پێکهاتەی بنەڕەتی پێپتیدە و تایبەتمەندی و کارکردنی دیاری دەکات. زنجیرە جیاوازەکانی ترشە ئەمینیەکان تایبەتمەندی کیمیایی و چالاکیی بایۆلۆژی جیاواز بە پێپتیدەکان دەبەخشن. هەندێک پێپتیدی دژە میکرۆبی زنجیرەی ترشی ئەمینی تایبەتیان هەیە کە توانای ئەوەیان پێدەدات بە تایبەتی بە پەردەی خانەکانی بەکتریا ببەستنەوە و تێکیان بدەن.
2. پێکهاتەی لاوەکی: پێکهاتەی فەزایی ناوخۆیی کە بەهۆی کارلێکەکانی وەک پەیوەندی هایدرۆجین لەناو زنجیرەی پێپتیدەکاندا دروست دەبێت، لەوانەش پێکهاتە باوەکانی وەک α-helices و β-sheets. ئەم پێکهاتانە یارمەتیدەرن لە زیاتر تاودان و جێگیرکردنی زنجیرەی پێپتیدەکان، ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە چالاکییە کاراییەکانیدا. لە هەندێک لە بەشەکانی پڕۆتیندا، دروستبوونی α-helices سەقامگیری و چالاکیی کارایی پڕۆتینەکە بەرز دەکاتەوە.
3. پێکهاتەی سێیەم: پێکهاتەی فەزایی سێ ڕەهەندییە کە بەهۆی تاودان و کۆیلکردنی زیاتری زنجیرە پێپتیدەکە لەسەر بنەمای پێکهاتەی لاوەکی دروست دەبێت. پێکهاتەی سێیەم شێوەی گشتی پێپتیدەکە و بەرکەوتنی شوێنە کاراییەکان دیاری دەکات، کە ئەمەش زۆر گرنگە بۆ کارلێککردن لەگەڵ مۆلیکولەکانی تر. پێکهاتەی سێیەمی هەندێک پێپتیدی فاکتەری گەشە توانای بەستنەوەیان بە وەرگرە تایبەتەکانی ڕووی خانەکان دیاری دەکات، بەمەش گەشەی خانەکان و سیگناڵەکانی جیاکردنەوە دەستپێدەکات.
وێنەی 2 مۆدێلێکی کارکردنی بایۆسێنتێزی PSK، ئاماژەدان و ئەرکەکان. پێشەکییەکانی PSK (pPSKs) تووشی تایرۆسین سولفاتاسیۆن دەبن (بە S سوور ئاماژەی پێکراوە) کە بەهۆی TPST لە سیس-گۆلجیدا کاتالیزە دەکرێت و دواتر بە بڕینی پرۆتۆلیتیک لە ئەپۆپلاستدا.
پۆلێنکردنی پێپتیدەکان
(١) پۆلێنکردن بەپێی سەرچاوە
1- پێپتیدی وەرگیراو لە ئاژەڵ: وەرگیراو لە شانەکانی ئاژەڵ و شلەی جەستە، وەک پێپتیدی کازین کە لە شیرەوە دەرهێنراون، کە خاوەنی چالاکی فیزیۆلۆژی جۆراوجۆرن، لەوانەش بەرەوپێشبردنی مژینی کالیسیۆم و ڕێکخستنی بەرگری لەش. سوودی پێپتیدەکانی وەرگیراو لە ئاژەڵەکان لە گونجانی باشیاندایە لەگەڵ جەستەی مرۆڤ، ئەمەش وا دەکات بە ئاسانی لەلایەن جەستەی مرۆڤەوە هەڵبمژرێن و بەکاربهێنرێن.
2. پێپتیدی وەرگیراو لە ڕووەک: لە ڕووەک دەرهێنراوە، وەک پێپتیدی سۆیا و پێپتیدی گەنم. پێپتیدەکانی وەرگیراو لە ڕووەک سوودەکانی سەرچاوەی بەربڵاوی ماددە خاوەکان و کەمتر تێچوونیان هەیە، لە هەمان کاتدا خاوەنی چالاکیی بایۆلۆژی جۆراوجۆرن، وەک دژە ئۆکسێنەر و کاریگەری دابەزاندنی پەستانی خوێن. چەندین توێژینەوە دەریانخستووە کە پێپتیدی سۆیا دەتوانێت ئاستی کۆلیسترۆڵ دابەزێنێت و سوود بە تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان بگەیەنێت.
3. پێپتیدی وەرگیراو لە میکرۆبی: لە ڕێگەی تەخمیرکردنی میکرۆبیەوە بەرهەم دێت، وەک پێپتیدی دژە میکرۆبی کە لەلایەن هەندێک بەکتریا بەرهەم دەهێنرێت. پێپتیدەکانی وەرگیراو لە میکرۆبی میکانیزمی دژە میکرۆبی ناوازەیان هەیە و کاریگەری ڕێگری باش لەسەر بەکتریا بەرگریکارەکانی دەرمان نیشان دەدەن، کە بەهای پۆتانسێل لە بواری دەرمانسازیدا دەهێڵنەوە.
(٢) پۆلێنکردن بەپێی ئەرک
1- پێپتیدی چالاکە زیندووەکان: ئەم پێپتیدانە خاوەنی چەندین ئەرکی ڕێکخستنی فیزیۆلۆژین، وەک ڕێکخستنی پەستانی خوێن و شەکری خوێن و بەرگری لەش. ڕێگریکەرانی ئەنزیمەکانی گۆڕینی ئەنجیۆتەنسین (پێپتیدەکانی ACI) دەتوانن چالاکیی ئەنزیمەکانی گۆڕینی ئەنجیۆتەنسین ڕێگری بکەن، بەمەش پەستانی خوێن دادەبەزێنن، و کاریگەری چارەسەری بەرچاویان هەیە بۆ نەخۆشانی بەرزی فشاری خوێن.
2. پێپتیدی دژە میکرۆبی: ئەم پێپتیدانە دەتوانن وردە زیندەوەران وەک بەکتریا و قارچک و ڤایرۆسەکان بگرن یان بیانکوژن. لە سروشتدا بوونیان هەیە و میکانیزمی کارکردنی ناوازەیان هەیە، وەک تێکدانی پێکهاتەی پەردەی خانەیی وردە زیندەوەران بۆ ئەوەی کاریگەری دژە میکرۆبی هەبێت. لە بواری پزیشکی زیندوودا، پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان بە دەرمانی پۆتانسێل دادەنرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی بەرگری دژەزیندەیی.
کارەکانی پێپتیدەکان
(1) ڕێکخستنی ئەرکە فیزیۆلۆژییەکان
1. ڕێکخستنی هۆرمۆنەکان: زۆرێک لە هۆرمۆنەکانی پێپتید ڕۆڵی ڕێکخستنی گرنگ دەگێڕن لە جەستەدا. ئەنسۆلین هۆرمۆنێکی پێپتیدە کە لەلایەن خانەکانی بێتا پەنکریاسەوە دەردرێت، کە ئاستی گلوکۆزی خوێن ڕێکدەخات، یارمەتی وەرگرتن و بەکارهێنانی گلوکۆز لە خانەکان دەدات، هەروەها ئاستی گلوکۆزی خوێن بە جێگیری دەپارێزێت. ئەگەر دەردانی ئەنسۆلین بەس نەبێت یان کارەکەی نائاسایی بێت، دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی گلوکۆزی خوێن و دەبێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشی شەکرە.
2. ڕێکخستنی دەمارەکان: نیۆرۆپێپتیدەکان ڕۆڵیان هەیە لە گواستنەوە و ڕێکخستنی زانیاری لەناو کۆئەندامی دەماردا. ئەندۆرفینەکان کاریگەری ئازارشکێنیان هاوشێوەی مۆرفین هەیە، بەستراوەتەوە بە وەرگرەکانی ئۆپیۆید لەسەر ڕووی دەمارەکان بۆ کەمکردنەوەی گواستنەوەی سیگناڵەکانی ئازار. هەروەها نیۆرۆپێپتیدەکان بەشدارن لە ڕێکخستنی پرۆسەی فیزیۆلۆژی وەکو باری دەروونی و خەو و ئارەزووی خواردن.
(2) بەشداریکردن لە ڕێکخستنی بەرگری
1. بەرزکردنەوەی چالاکی خانەکانی بەرگری: هەندێک لە پێپتیدەکان دەتوانن هاندەری زیادبوون و جیاکردنەوەی خانەکانی بەرگری بن، ئەمەش چالاکییەکانیان بەرز دەکاتەوە. بۆ نموونە تایمۆسین یارمەتی پێگەیشتن و جیاکردنەوەی لیمفۆسایتی T دەدات و ئەرکی بەرگری خانەیی لەش بەرز دەکاتەوە و بە شێوەیەکی باو لە چارەسەرکردنی ئەو نەخۆشانەدا بەکاردەهێنرێت کە کارکردنی بەرگرییان تێکچووە.
2. ڕێکخستنی دەردانی هۆکارەکانی بەرگری لەش: پێپتیدەکان دەتوانن دەردانی هۆکارە بەرگرییە جیاوازەکان لە لایەن خانەکانی بەرگرییەوە ڕێکبخات، هاوسەنگی بەرگری لەش دەپارێزێت. هەندێک پێپتیدی دژە میکرۆبی دەتوانن دەردانی سایتاکینەکانی هەوکردن ڕێکبخەن، هەم وەڵامی هەوکردنی جەستە بەرز دەکەنەوە بۆ بەرگریکردن لە داگیرکردنی ماددە نەخۆشخوازەکان و هەم ڕێگری لە وەڵامە هەوکردنە زیادەکان دەکەن لە قۆناغەکانی دواتری هەوکردندا بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانی شانەکان.
(3) پێشخستنی میتابۆلیزمی ماددە
1. میتابۆلیزمی پرۆتین: پێپتیدەکان بەشدارن لە دروستکردن و تێکچوونی پڕۆتینەکان. لە کاتی دروستکردنی پڕۆتینەکاندا، ترشە ئەمینییەکان بە پەیوەندی پێپتید بەیەکەوە دەبەسترێنەوە بۆ دروستکردنی زنجیرەی پێپتید، کە دواتر کۆدەکرێنەوە بۆ پڕۆتینەکان کە ئەرکی تایبەتیان هەیە. پرۆتیازەکان لە جەستەدا دەتوانن پرۆتینەکان هایدرۆلیز بکەن بۆ بەشە پێپتیدەکان، کە زیاتر دابەش دەبن بۆ ترشە ئەمینییەکان، خۆراک و وزە بۆ جەستە دابین دەکەن.
2- میتابۆلیزمی چەوری: هەندێک پێپتید دەتوانن چالاکی ئەنزیمەکان ڕێکبخەن کە بەشدارن لە میتابۆلیزمی چەوریدا، کاریگەری لەسەر دروستکردن و تێکچوونی چەوری دەبێت. هەندێک لە پێپتیدەکان دەتوانن ئۆکساندنی ترشی چەوری بەرەوپێش ببەن، کەمکردنەوەی کەڵەکەبوونی چەوری لە جەستەدا، و لەوانەیە بەکارهێنانی ئەگەری هەبێت لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی قەڵەویدا.
بەکارهێنانی پێپتیدەکان
(1) بواری دەرمانسازی
1. پەرەپێدانی دەرمان:
دەرمانی دژە میکرۆبی: بە لەبەرچاوگرتنی پەرەسەندنی پرسی بەرگری دژە زیندەیی، پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان بوونەتە شوێنێکی گەرم لە پەرەپێدانی دەرمانی دژە میکرۆبی نوێدا. پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان کاریگەری ڕێگریکردنی نایابیان هەیە دژی بەکتریا جۆراوجۆرەکانی بەرگریکار لە دەرمان و میکانیزمی کارکردنی ناوازەیان هەیە کە کەمتر ئەگەری پەرەپێدانی بەرگری هەیە. پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان کە لە پێستی چۆلەکەکانەوە وەرگیراون، ئەنجامێکی ئومێدبەخشیان لە چارەسەرکردنی هەوکردنی پێست و حاڵەتەکانی دیکەدا نیشانداوە.
دەرمانی تر: هەروەها دەرمانی پێپتید بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکانی وەک نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و شەکرە بەکاردەهێنرێت. هاوشێوەکانی پێپتید-١ (GLP-1) هاوشێوەی گلوکاگۆن بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی شەکرە دەتوانن کاریگەرییە فیزیۆلۆژییەکانی GLP-1 وەربگرن، دەردانی ئەنسۆلین بەرەوپێش ببەن، ئاستی گلوکۆزی خوێن دابەزێنن و سوودی کەمبوونەوەی مەترسی دابەزینی شەکرەیان هەبێت.
2. هەڵگری دەرمان: پێپتیدەکان دەتوانن وەک هەڵگری دەرمان کار بکەن بۆ بەرزکردنەوەی ئامانجکردنی دەرمان و بەردەستبوونی زیندەیی. بە بەستنەوەی دەرمانەکان بە پێپتیدەکان کە تایبەتمەندی ئامانجکردنیان هەیە، دەتوانرێت دەرمانەکان بە وردی بگەیەنرێتە شوێنی نەخۆشییەکە، کەمترین زیان بە شانە ئاساییەکان دەگات. هەروەها هەڵگرانی پێپتید دەتوانن تواوەیی و سەقامگیری دەرمان باشتر بکەن، ئەمەش کاریگەری چارەسەری بەرز دەکاتەوە.
(2) پیشەسازی خۆراک
1- بەهێزکردنی خۆراکی: پێپتید تایبەتمەندی خۆراکی نایابی هەیە و بە ئاسانی هەرس دەکرێت و هەڵدەمژرێت، ئەمەش وای لێدەکات وەک بەهێزکەری خۆراکی لە خۆراکدا گونجاو بێت. بۆ نموونە زیادکردنی پێپتیدی کازین بۆ شیری شیری کۆرپە دەتوانێت بەهای خۆراکی شیری شیرەکە بەرز بکاتەوە و گەشە و گەشەکردنی کۆرپە بەرەوپێش ببات. بۆ دانیشتوانی تایبەت وەک بەساڵاچووان و نەخۆشانی چاکسازی دوای نەشتەرگەری، خۆراکە دەوڵەمەندەکان بە پێپتید دەتوانن پڕۆتینی کوالیتی بەرز بە ئاسانی هەڵمژراو دابین بکەن بۆ دابینکردنی پێداویستییە خۆراکییەکانیان.
2. بەرزکردنەوەی تام: هەندێک لە پێپتیدەکان تامێکی ناوازەیان هەیە و دەتوانرێت بۆ باشترکردنی پێکهاتە و تامی خۆراک بەکاربهێنرێت. هەندێک پێپتیدی دەوڵەمەند بە ئومامی دەتوانن تامی ئومامی خۆراک بەرز بکەنەوە، بەمەش کوالیتی باشتر دەکات. سەرەڕای ئەوەش، پێپتیدەکان دەتوانن وەک بەرزکەرەوەی تام کار بکەن، هاوکاری لەگەڵ پێکهاتەکانی تری تام دەکەن بۆ بەرزکردنەوەی پرۆفایلی تامی گشتی خۆراک.
3. پاراستن و تایبەتمەندی دژە میکرۆبی: پێپتیدی دژە میکرۆبی توانای ڕێگریکردن لە گەشەی میکرۆبی هەیە و دەتوانرێت وەک پارێزەری سروشتی لە پیشەسازی خۆراکدا بەکاربهێنرێت. زیادکردنی پێپتیدی دژە میکرۆبی بۆ خۆراک دەتوانێت تەمەنی ڕەفەکردنی درێژ بکاتەوە و بەکارهێنانی ماددە کیمیاییە پارێزەرەکان کەم بکاتەوە و سەلامەتی خۆراک بەرز بکاتەوە. بۆ نموونە، تێکەڵکردنی پێپتیدی دژە میکرۆبی لە بەرهەمە گۆشتییەکان و بەرهەمە شیرەمەنیەکان و خۆراکەکانی تردا دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر گەشەی بەکتریا و قاڵب ڕێگری بکات، بەمەش تازەیی خۆراک دەپارێزێت.
(3) بواری کشتوکاڵی
1. ڕێکخستنی گەشەی ڕووەک: هۆرمۆنی پێپتیدی وەرگیراو لە ڕووەک وەک پێپتیدی سولفۆنیکی ڕووەک (PSKs) ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە گەشەکردن و گەشەکردنی ڕووەک و بەرگری لەش. PSKs دەتوانێت دابەشبوون و گەشەی خانەکانی ڕووەک بەرەوپێش ببات، پرۆسەکانی زاوزێی ڕووەک ڕێکبخات، و هاندەری دروستبوونی کۆرپەلەی خانە جەستەییەکان بێت. لە بەرهەمهێنانی کشتوکاڵیدا، بەکارهێنانی دەرەکی PSK یان ڕێکخستنی ئاستی PSK لە ناو ڕووەکەکاندا دەتوانێت بەرهەم و کوالیتی بەرهەم بەرز بکاتەوە.
2. کۆنتڕۆڵکردنی ئافات و نەخۆشی: پێپتیدی دژە میکرۆبی دەتوانرێت وەک قڕکەری بایۆلۆجی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئافات و نەخۆشی لە بەروبوومەکاندا بەکاربهێنرێت. بە بەراورد لەگەڵ قڕکەرە کیمیاییەکان، پێپتیدە دژە میکرۆبییەکان سوودەکانی وەک دۆستی ژینگەیی و کەمترین پاشماوە پێشکەش دەکەن. بۆ نموونە، هەندێک پێپتیدی دژە میکرۆبی کە لە مێرووەکانەوە وەرگیراون دەتوانن گەشەی ماددە نەخۆشخوازەکانی ڕووەک ڕابگرن، ئەمەش کۆنترۆڵی کاریگەرانەی نەخۆشییە کشتوکاڵییەکان دابین دەکات. سەرەڕای ئەوەش، هەندێک لە پێپتیدەکان دەتوانن گەشەکردن و گەشەکردن و زاوزێی ئافاتەکان تێکبدەن، بەمەش ئامانجەکانی کۆنترۆڵکردنی ئافاتەکان بەدەستدەهێنن.
(٤) کەرەستەی جوانکاری
1- شێدارکردن و چاککردنەوە: پێپتید تایبەتمەندی شێدارکەرەوەی نایابی هەیە، ڕێژەی شێداری پێست زیاد دەکات و شێداری پێست دەپارێزێت. هەروەها هەندێک لە پێپتیدەکان دەتوانن چاککردنەوە و دووبارە دروستبوونەوەی خانەکانی پێست بەرەوپێش ببەن، ئەمەش کارکردنی بەربەستی پێست بەرز دەکاتەوە. پێپتیدی کۆلاجین دەتوانێت کۆلاجین لە پێستدا پڕبکاتەوە و دروستبوونی چرچ و لۆچی کەم بکاتەوە و پێست ڕەقتر و نەرمتر بکات.
2- سپیکردنەوە و دژە پیربوون: هەندێک پێپتید دەتوانن ڕێگری لە دروستکردنی میلانین بکەن، ئەمەش کاریگەری سپیکردنەوە بەدەست دەهێنێت. گلوتاتیون دەتوانێت بەرهەمهێنانی میلانین کەم بکاتەوە بە کەمکردنەوەی پێشەکی میلانین دۆپاکوینۆن. هەروەها پێپتیدەکان تایبەتمەندی دژە ئۆکسانی هەیە، یارمەتیدەرە بۆ نەهێشتنی ڕادیکاڵە ئازادەکان لە جەستەدا و دواخستنی پیربوونی پێست و پاراستنی ڕوخسارێکی گەنجی.
دۆخی ئێستای توێژینەوەی پێپتید
دۆخی ئێستای توێژینەوە: لە ئێستادا، پێشکەوتنی بەرچاو لە توێژینەوەکانی پێپتیدەکاندا بەدەست هاتووە. لە توێژینەوە بنەڕەتییەکان، تێگەیشتن لە پێکهاتە و کارکردن و میکانیزمەکانی کارکردنی پێپتیدەکان بەردەوامە لە قووڵبوونەوە. لە ڕێگەی بایۆتەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکانی وەک ئەندازیاری بۆماوەیی و ئەندازیاری پڕۆتین، دەتوانرێت پێپتیدەکان بە شێوەیەکی کارا دروست بکرێن و دەستکاری بکرێن، ئەمەش ئەگەری زیاتر بۆ بەکارهێنانیان دەکاتەوە. لە توێژینەوە کارپێکراوەکاندا، بەکارهێنانی پێپتیدەکان لە بوارەکانی وەک پزیشکی، خۆراک و کشتوکاڵدا فراوانتر دەبێت، لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی بەرهەمەکانی بنەمای پێپتید کە دەچنە بازاڕەوە.
ئەنجام
وەک پۆلێکی گرنگی بایۆمۆلیکولەکان، پێپتیدەکان خاوەنی پێکهاتەی ناوازە، پۆلێنکردنی جۆراوجۆر و ئەرکی فراوانن. لە چەندین بواردا وەک پزیشکی، پێپتیدەکان بەهای بەکارهێنانی بەرچاویان نیشانداوە.
سەرچاوەکان
[1] لی ی، دی کیو، لوو ل، و هاوکارانی. پێپتیدەکانی فیتۆسولفۆکین، وەرگرەکانیان و ئەرکەکانیان[J]. سنوورەکان لە زانستی ڕووەک، 2024،14. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:266794980. ئەم بەرهەمە زانستییە.
[2] پشتمفرووش ن، باراداران م. پێپتیدەکان بە ئەرکی جۆراوجۆر لە ژەهری عەقارەب: دەرفەتێکی گەورە بۆ چارەسەرکردنی جۆرەها نەخۆشییە بەرفراوانەکان[J]. ئێران بایۆمێد ج، 2023،27(2 و 3):84-99.DOI:10.61186/ibj.3863.
[3] سینگ ت، چودهاری پ، سینگ س. پێپتایدی دژە میکرۆبی: میکانیزمی کارکردن[M]//Enany S، ماسۆ-سیلڤا ج، ساڤیتسکایا A. تێڕوانینەکان لەسەر پێپتایدی دژە میکرۆبی. ڕیجێکا: ئینتێک ئۆپن، ٢٠٢٢.دۆی: ١٠.٥٧٧٢/ئینتێکۆپین.٩٩١٩٠.
[4] کواترا بی، زەفەر ج، چۆداری م، و هاوکارانی. بەکارهێنانی شیکارییەکانی پێپتایدەکان[J]. گۆڤاری نێودەوڵەتی توێژینەوە پزیشکی و بایۆپزیشکییەکان، 2021،5.DOI:10.32553/ijmbs.v5i1.1671.
[5] سوڵتانا ئەی، لو هـ، ڕاماکریشنا س. پێپتیدی دژە میکرۆبی و بەکارهێنانیان لە کەرتی بایۆپزیشکیدا[J]. ئانتیبایۆتیک-بازل، 2021،10(9). DOI:10.3390/ئەنتیبایۆتیک10091094.
[6] فو ی، ئەمین م، لی ق، و هاوکارانی. بەکارهێنان لە خۆراکدا: پێپتیدەکان وەک بەرزکەرەوەی تام[M]//2021:569-580.DOI: 10.1016/B978-0-12-821389-6.00014-5.
[7] ڤان دێر دۆس ئەی ئێم، هیمسترا پی ئێس، موکرجی ن. پێپتیدی بەرگری خانەخوێی دژە میکرۆبی: ئەرکەکانی بەرگری گۆڕینی و ئاسۆی وەرگێڕان [J]. پێشکەوتن لە پزیشکی تاقیکاری و بایۆلۆجی، 2019،1117:149-171.DOI:10.1007/978-981-13-3588-4_10.
