SS31 30ملگم

▎ پێکهاتەی SS-31

▎ توێژینەوەی SS-31

پاشخانی توێژینەوەی SS-31 چییە؟

SS-31 پێپتیدێکی ئۆپیۆیدە کە لە پێپتیدی فیرۆمۆن وەرگیراوە. سەرەتا لە کاتی لێکۆڵینەوە میکانیکییەکانی پێپتیدی فیرۆمۆندا دۆزرایەوە، کە کاریگەری ئازارشکێنی بەهێز و ڕژانی پەردەی خانەیی نایاب نیشان دەدات، کە دەبێتە هۆی ناسینەوەی پێپتیدی دژە ئۆکسێنەر SS-311 کە ئامانج لێی مایتۆکۆندریالەکانە. هەروەها پێشینەی توێژینەوەکانی پەیوەندییەکی نزیکیان بە لێکۆڵینەوەکانەوە هەیە لەسەر نەخۆشییەکانی پەیوەست بە تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال. وەک 'هێز'ی خانەکە، تێکچوونی کارکردنی مایتۆکۆندریال پەیوەندی بە سەرهەڵدان و پێشکەوتنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکانەوە هەیە، وەک برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوون، نەخۆشییەکانی تێکچوونی دەمارەکان، سستبوونی دڵ، و پیربوونی ماسولکەکان، کە هەموو ئەمانە پەیوەندییان بە فشاری ئۆکسجینیەوە هەیە کە بەهۆی زیادەڕۆیی لە بەرهەمهێنانی ڕادیکاڵە ئازادەکانەوە دروست دەبێت. SS-31 بە شێوەیەکی کاریگەر فشاری ئۆکسجینی کەم دەکاتەوە و کارکردنی مایتۆکۆندریال دەپارێزێت.

میکانیزمی کارکردنی SS-31 چییە؟

ڕێکخستنی تایبەتمەندییە کارۆستاتیکییەکانی ڕووی پەردە: 

SS-31 کارلێک لەگەڵ پەردەی مایتۆکۆندریال دەکات، تایبەتمەندییە کارۆستاتیکییەکانی ڕووی پەردەکە دەگۆڕێت بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر دابەشبوونی ئایۆنەکان و پڕۆتینە بنەڕەتییەکان لە ڕووکاری پەردەکەدا هەبێت. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە SS-31 دەتوانێت دابەشبوونی کاتیۆنە دوو وەلیەتییەکان لە ناوچەی ڕووکاری پەردەدا بگۆڕێت، بەمەش بارگرانی وزەی فشاری کالیسیۆمی مایتۆکۆندریال کەمدەکاتەوە و سەقامگیری پەردەی مایتۆکۆندریال دەپارێزێت ^[1،2]..

کاریگەری لەسەر ڕێکخستنی چەوری: 

ئەم پێپتیدە دەتوانێت گۆڕانکاری گەڕاوە لە ڕێکخستنی چەوریدا هان بدات. هەرچەندە سەقامگیری دوو چینەکە لە چڕیی بەرزی بەستنەوەدا تێکنادات، بەڵام ڕەنگە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر پرۆسەی فیزیۆلۆژی پەیوەست بە پەردەی مایتۆکۆندریال هەبێت، وەک کارکردنی پڕۆتینی پەردە و شلەی پەردە، بەمەش کاریگەری ئەرێنی لەسەر کارکردنی مایتۆکۆندریال دروست دەکات ^[1،2]..

ڕێگریکردن لە وەڵامەکانی هەوکردن: 

لە توێژینەوەکانی پەیوەست بە سپێسیس، دەرکەوت کە SS-31 هۆکارەکانی هەوکردن وەک ئینتەرلوکین-6 (IL-6)، ئینتەرلوکین-1β (IL-1β)، و فاکتەری نەکرۆزی وەرەم -α (TNF-α) کەمدەکاتەوە، بەمەش ئەو زیانانە کەمدەکاتەوە کە بەهۆی وەڵامدانەوەی هەوکردنەوە بۆ شانە و ئەندامەکان تووشی دەبن ^[3]..

کەمکردنەوەی فشاری ئۆکسجینی: 

SS-31 دەتوانێت چالاکیی ئەنزیمە دژە ئۆکسێنەرەکانی وەک سوپەرئۆکساید دیسموتاز (SOD) و گلوتاتیون پەرۆکسیدایز بەرز بکاتەوە، ئاستی بەرهەمە ئۆکسێنەرەکانی وەک مالۆندیالدەهید (MDA) کەم بکاتەوە، و بەرهەمهێنانی جۆرەکانی ئۆکسجینی کارلێککەر (ROS) کەم بکاتەوە، بەمەش زیانەکانی فشاری ئۆکسجینی بۆ خانە و شانەکان کەم بکاتەوە و ئەرکە ئاساییەکانی مایتۆکۆندریا و خانەکان بپارێزێت ^[3] .

ڕێکخستنی داینامیکی مایتۆکۆندریال: 

لە توێژینەوەکانی نەخۆشی مێشکی پەیوەست بە سپێسیس، SS-31 دەتوانێت چالاکبوونی زۆری پڕۆتینەکانی پەیوەست بە دابەشبوونی مایتۆکۆندریال وەک پڕۆتینی پەیوەندیدار بە داینامین 1 (Drp1) ڕابگرێت، دابەشبوونی زیادەڕۆیی مایتۆکۆندریال کەم بکاتەوە، مۆرفۆلۆژی و کارکردنی ئاسایی مایتۆکۆندریال بپارێزێت، و بەم هۆیەوە کارکردنی مەعریفی باشتر بکات ^[4]. .

وێنە 1. کەڵەکەبوون و میکانیزمی دژە ئۆکسانی Szeto-Schiller-31 (SS-31) ^[5]..

سەرچاوە: MDPI

ئەرک و بەکارهێنانەکانی SS-31 چین؟

ئەرکەکان

کاریگەریەکانی پاراستنی خانەیی: ١. 

لە مۆدێلی تێکچوونی فشاری ئۆکسجینی هاندەری هایدرۆجین پەرۆکساید (H2O2) لە خانەکانی ARPE-19، SS-31 دەتوانێت ڕێژەی مانەوەی خانەکان زیاد بکات، ڕێژەی ROSی ناو خانەیی کەم بکاتەوە، توانای پەردەی مایتۆکۆندریال بپارێزێت، و ڕێژەی مردنی خانەکان کەم بکاتەوە، ئەمەش کاریگەری پارێزەری بەرچاو لەسەر ئەو خانانە نیشان دەدات کە بەهۆی فشاری ئۆکسجینیەوە زیانیان پێگەیشتووە.

باشترکردنی کارکردنی ئەندامەکان  

دڵ: لە مۆدێلە ئاژەڵییەکانی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ، پێش چارەسەرکردن بە SS-31 پێش دووبارە خوێنبەرکردنەوە قەبارەی سڕبوونی ماسولکەکانی دڵی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردەوە، لەگەڵ کاریگەرییەکەی پەیوەندییەکی ئەرێنی لەگەڵ توندی ئیسکیمیا ماسولکەکانی دڵ؛ لە ماوەی ئیسکیمیکدا، SS-31 ناوچەی بێ لێشاوی لە ناوچەی ماسولکەکانی دڵی کەم پەرفیوژکراو کەمکردەوە و ڕوودان و توندی ناڕێکی لێدانی دڵی باشتر کرد. لە تێکچوونی کارکردنی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە، SS-31 دەتوانێت زیانەکانی مۆرفۆلۆژی ماسولکەکانی دڵ بگەڕێنێتەوە، وەڵامەکانی هەوکردن ڕابگرێت، کەمی وزەی ماسولکەکانی دڵ باشتر بکات، توانای پەردەی مایتۆکۆندریال بپارێزێت و دڵ لە تێکچوون بپارێزێت ^[3]..

سییەکان: SS-31 دەتوانێت دەردانی هەوکردن و ئاوسانی لە شانەکانی سییەکان کەم بکاتەوە، نمرەکانی بافتزانی سییەکان دابەزێنێت، هۆکارەکانی هەوکردن و نیشاندەرەکانی پەیوەست بە فشاری ئۆکسجینی ڕێکبخات، و برینداربوونی توندی سییەکان باشتر بکات.

مێشک: دەرزی بەردەوامی ناو زراو بە SS-31 دەتوانێت کارکردنی مەعریفی و ڕێژەی مانەوە لە مشکدا باشتر بکات، هەوکردنی هیپۆکامپ کەم بکاتەوە، بەرهەمهێنانی ROS و زیادبوونی دابەشبوونی مایتۆکۆندریال. لە مۆدێلێکی مشکی تەمەنداردا، چارەسەری SS-31 گۆڕانکاری لە پرۆتۆئۆمی وردە خوێنبەرەکانی قۆڵۆنی مێشکدا دەهێنێتە ئاراوە، کاریگەری لەسەر دەربڕینی پڕۆتینەکانی پەیوەست بە مایتۆکۆندریال هەیە، و کاریگەرییەکی دیاریکراوی باشترکردنی هەیە لەسەر گۆڕانکارییە وردە خوێنبەرەکانی پەیوەست بە تەمەن لە مێشکدا ^[4،6]..

داواکارییەکان

نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: ١. 

بە سەرنجدان بە کاریگەرییە پارێزەرەکانی لە دژی برینداربوونی ئیسکیمیا-دوبارە خوێنبەربوونی ماسولکەکانی دڵ و تێکچوونی کارکردنی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە، SS-31 بەهای بەکارهێنانی پۆتانسێلی هەیە لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان، لەگەڵ توانای پەرەپێدانی وەک هۆکارێکی چارەسەری نوێ بۆ حاڵەتەکانی وەک سڕبوونی ماسولکەکانی دڵ و نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە ^[3]..

نەخۆشییەکانی سییەکان: 

بۆ برینداربوونی توندی سییەکان کە بەهۆی سپێسیسەوە دروست دەبێت، SS-31 لەوانەیە وەکو هۆکارێکی چارەسەری کاریگەر بێت بە کەمکردنەوەی هەوکردن و فشاری ئۆکسجینی، بەمەش کارکردنی سییەکان باشتر دەکات و بژاردەی چارەسەری نوێ پێشکەش بەو نەخۆشانە دەکات کە برینێکی توندی سییەکانیان هەیە.

نەخۆشییە دەمارییەکان: ١. 

لە نەخۆشی مێشکی پەیوەست بە سپێسیس و نەخۆشییە دەمارییەکانی پەیوەست بە تەمەنەوە، SS-31 توانای باشترکردنی کارکردنی مەعریفی نیشانداوە، ئەمەش پێشنیاری توانای گەشەکردنی دەکات لە چارەسەرکردنی نەخۆشییە دەمارییەکانی وەک نەخۆشی ئەلزەهایمەر و تێکچوونی مەعریفی دوای سپێسیس ^[4،6]..

ڕەقبوونی خوێنبەرەکان: 

بەهۆی کاریگەرییە چارەسەرییەکانی لەسەر مشکە ڕەقبوونی خوێنبەرەکانی جینی ApoE، SS-31 توانای بەکارهێنانی هەیە لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان بە کەمکردنەوەی فشاری ئۆکسجینی و خاوکردنەوەی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە.

ئەنجام

بە کورتی، SS-31 پێپتیدێکی دژە ئۆکسێنەرە کە ئامانجی مایتۆکۆندریالەکانە و تایبەتمەندییە کارۆستاتیکییەکانی ڕووی پەردە ڕێکدەخات، هەوکردن ناهێڵێت، فشاری ئۆکسجینی کەمدەکاتەوە و داینامیکی مایتۆکۆندریال باشتر دەکات. پارێزگاری لە ئەندامەکانی وەک دڵ و سییەکان و مێشک دەکات، برینداربوونی ئیسکیمیا- دووبارە خوێنبەربوون و زیانەکانی پەیوەست بە سپێسیس کەمدەکاتەوە، پیربوونی خانەکان دوادەخات، هەروەها هەندێک کاریگەری چارەسەری هەیە لە خۆپاراستن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان و دەمارەکان و نەخۆشییە سیستەمیەکانی تر، هەروەها ڕەقبوونی خوێنبەرەکان.

دەربارەی نووسەر

ئەو مادانەی سەرەوە هەموویان لەلایەن کۆمپانیای Cocer Peptides لێکۆڵینەوە و دەستکاری و کۆکراونەتەوە.

نووسەری گۆڤاری زانستی

بروم، سۆفی سی پەیوەندی بە زانکۆی کاسۆلیکی ئوسترالیا و زانکۆی ئۆکلاندەوە هەیە. توێژینەوەکانی چەندین بواری دەگرێتەوە، لەوانە زانستە وەرزشییەکان، فیزیۆلۆژیا، خۆراک و خۆراک، بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گۆڕانکاری، و زانستی دەمار و دەمار. ئەو لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی وەرزشکردن دەکات لەسەر ئەدای جەستەیی و تەندروستی، پشکنینی وەڵامە فیزیۆلۆژییەکان و گونجاندن لەگەڵ چالاکییە جەستەییەکان دەکات. هەروەها بروم پەیوەندی نێوان خۆراک و تەندروستی، و بەکارهێنانی بایۆکیمیا و بایۆلۆجیای گەردیلەیی لە زانستی وەرزشکردندا دەکۆڵێتەوە. کارەکانی لە زانستە دەمارەکان و دەمارەکاندا زیاتر تێگەیشتنمان لە کارەکانی سیستەمی دەمار و تێکچوونە پەیوەندیدارەکان زیاد دەکات، تێڕوانینێکی تیۆری و پراکتیکی بەنرخ لە زانستی وەرزشی و توێژینەوەی تەندروستیدا دەدات. بروم، سۆفی سی لە ئاماژەی وەرگێڕانەکەدا هاتووە [5].

▎ وەرگێڕانی پەیوەندیدار

[1] میچڵ و، نگ ئی ئەی، تاموچی ج دی، و هاوکارانی. پێپتیدی SS-31 کە بە ئامانجی مایتۆکۆندریایە دوو چینە چەورییەکان دەبەستێتەوە و ئەلکترۆستاتیکەکانی ڕووکار وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی میکانیزمی کارکردنی دەگۆڕێت [J]. گۆڤاری کیمیای بایۆلۆجی، 2020،295(21):7452-7469.DOI:10.1074/jbc.RA119.012094.

[2] میچڵ و، نگ ئی ئەی، تاموچی ج دی، و هاوکارانی. میکانیزمی کارکردنی گۆڕانکارییەکانی چارەسەری مایتۆکۆندریال SS-31 (Elamipretide): کارلێکەکانی پەردە و کاریگەرییەکانی لەسەر کارەبایی ڕووکار [J]. بیۆرکسیڤ، 2019. DOI:10.1101/735001.

[3] لیو ی، یانگ و، سون ئێکس، و هاوکارانی. SS31 برینداربوونی دڵ بەهۆی سپێسیسەوە باشتر دەکات بە ڕێگریکردن لە فشاری ئۆکسجینی و هەوکردن [J]. هەوکردن، 2019،42(6):2170-2180.DOI:10.1007/s10753-019-01081-3.

[4] ژۆنگ ل، ڕێن ئێکس، ئای ی، و هاوکارانی. SS-31 کارکردنی مەعریفی لە نەخۆشی مێشکی پەیوەست بە سپێسیسدا باشتر دەکات بە ڕێگریکردن لە چالاککردنی ئینفلامازۆمی Drp1-NLRP3 [J]. پزیشکی دەماری گۆڕانکاری، 2023، 25(2): 230-241. دۆی:10.1007/s12017-022-08730-1.

[5] بروم ئێس سی، وودهێد جەی ئێس تی، مێری تی ئێڵ. دژە ئۆکسێنەرە ئامانجدارەکانی مایتۆکۆندریا و ئەرکی ماسولکەی ئێسکەپەیکەر [J]. دژە ئۆکسێنەرەکان، 2018،7(8}،ژمارەی بابەت ={107).DOI:10.3390/antiox7080107.

[6] ڕوتکای ئی، سێمان ئەی، چاندرە پ، و هاوکارانی. کاریگەرییە سودبەخشەکانی SS-31 لەسەر وردە بۆرییەکانی مێشکی مشکی پیر [J]. فیزیۆلۆژی، 2023،38.DOI:10.1152/فیزیۆلۆژی.2023.38.S1.5734232.

هەموو ئەو بابەت و زانیارییە بەرهەمانەی کە لەم ماڵپەڕەدا پێشکەش دەکرێن تەنیا بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و مەبەستی پەروەردەییە.  

ئەو بەرهەمانەی لەم ماڵپەڕەدا دابینکراون تەنها بۆ لێکۆڵینەوە لە ناو ئامێری پشکنیندا دانراون. توێژینەوەکانی ناو ئامێری پشکنینی دەرەکی (بە لاتینی: *لە شووشەدا*، واتە لە کەلوپەلی شووشەدا) لە دەرەوەی جەستەی مرۆڤ ئەنجام دەدرێت. ئەم بەرهەمانە دەرمان نین، لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) پەسەند نەکراون و نابێت بۆ ڕێگریکردن، چارەسەرکردن، یان چارەسەرکردنی هیچ حاڵەتێکی پزیشکی، نەخۆشی، یان نەخۆشییەک بەکاربهێنرێن. بە پێی یاسا بە توندی قەدەغەیە کە ئەم بەرهەمانە بە هەر شێوەیەک بێت بخرێتە ناو جەستەی مرۆڤ یان ئاژەڵەوە.