▎ ސެރެބްރޮލައިސިން ރިސާޗް
ސެރެބްރޮލައިސިންގެ ރިސާޗް ބެކްގްރައުންޑަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ކުރީގެ ދިރާސާ ފައުންޑޭޝަން: 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު ސައިންސްވެރިން ސަމާލުކަން ދޭން ފެށީ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ބައެއް ޚާއްޞަ މާއްދާތަކުން ނާރު ސެލްތަކަށް ކުރާ އަސަރުތަކަށެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ސިކުނޑީގައި ތަފާތު ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ހުރިކަން އެނގިފައިވާއިރު، މިއީ ނާރު ސެލްތައް ބޮޑުވުމާއި، ތަރައްޤީވުމާއި، މަރާމާތުކުރުމާއި، ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ މާއްދާތަކެކެވެ.
މި ކުރީގެ ދިރާސާތަކުން ސެރެބްރޯލައިސިންގެ ފަހުން ކުރި ދިރާސާތަކާއި ތަރައްގީގެ ތިއަރީ ބިންގާ އެޅި، ނާރުތަކުގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫތަކުން ބަޔޯއެކްޓިވް ކޮމްޕޯނެންޓްތައް ނަގައި އެކަހެރި ކުރުމަށް ދިރާސާވެރިން މަސައްކަތް ކުރި އެވެ.
އެކްސްޓްރެކްޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ ތަރައްޤީކުރުން: ބަޔޯކެމިސްޓްރީއާއި މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީ ޓެކްނޮލޮޖީތަކުގެ ކުރިއެރުންތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްދާއިރު، ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫތަކުން ބަޔޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ނަގައި ސާފުކުރުމުގެ އިތުރު ކުރިއަރާފައިވާ ވަސީލަތްތައް ދިރާސާވެރިންނަށް ލިބިފައިވެއެވެ.
1960 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން 1970 ގެ އަހަރުތަކާ ހަމައަށް ބައެއް ދިރާސާ ޓީމުތަކުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ބިހުގެ ސިކުނޑި ފަދަ ޖަނަވާރުގެ ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫތަކުން ކޮމްޕްލެކްސް މިކްސްޗަރތައް ނެގިއެވެ. މި އެކްސްޓްރެކްޓްތަކުން ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި ނާރު ސެލްތަކަށް ވަކި ނިއުޓްރިޝަނަލް އަދި ޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ ނާރު ސެލްތައް ބޮޑުވުމާއި މަރާމާތު ކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
ކޮމްޕޮޒިޝަން އެންޑް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އާއި ބެހޭ ދިރާސާ: އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ދިރާސާ ކުރުމަށްފަހު ސެރެބްރޯލައިސިންގެ ކޮމްޕޮޒިޝަން އަދި މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަންގެ ފުން ވިސްނުމެއް ލިބިފައިވެއެވެ. ސެރެބްރޯލައިސިންގައި ތަފާތު ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރ ޕްރިކަސަރސް، ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރސް އަދި އެހެނިހެން ބަޔޯއެކްޓިވް ޕެޕްޓައިޑްސް ހިމެނޭކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މި ކޮމްޕޯނެންޓްތަކަކީ ލޭ-ސިކުނޑީގެ ހުރަސް ހުރަސްކޮށް ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫއަށް ވަދެ، ނާރު ސެލްތަކަށް އަމަލުކޮށް، ނާރު ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިޒަމް، ޕްރޮޓީން ސިންތެސިސް، އަދި ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރު ދޫކުރުން ކުރިއެރުވައި، ނާރު ސެލްތަކުގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށް، ހަލާކުވެފައިވާ ނާރު ސެލްތަކަށް ރައްކާތެރިކަމާއި ރަނގަޅު ކުރުމުގެ ދައުރެއް އަދާކުރާ މާއްދާތަކެކެވެ.
ކްލިނިކަލް އެޕްލިކޭޝަންސް ހޯދުން: ޖަނަވާރުތަކުގެ ތަޖުރިބާތަކުގައި ސެރެބްރޯލައިސިން ކުރާ ރަނގަޅު އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ސެރެބްރޮލައިސިން ވަނީ މަޑުމަޑުން ކްލިނިކަލް ރިސާޗްތަކަށް ބޭނުންކުރެވިފައެވެ. ފުރަތަމަ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރަމުން އައީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގެ ބައެއް ނިއުރޯޑިޖެނެރޭޓިވް ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށެވެ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކައެވެ.
ސެރެބްރޯލައިސިންގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
1. މިއީ ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެކެވެ
ހައިޕޮކްސިކް ޑޭމަޖް މަދުކުރުން: ކޯބަލްޓް ކްލޮރައިޑް (CoCl2) އިން ފަރުވާ ކުރެވިފައިވާ ޕީސީ12 ސެލް މޮޑެލް ފަދަ އިން ވިޓްރޯ މޮޑެލްތަކުގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓެއް ދައްކައެވެ [1] . ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، މިއީ CoCl2 ފަރުވާއަށްފަހު ތަފާތު ނުކުރެވޭ PC12 ސެލްތަކުގެ ދިގުމިން ދަމަހައްޓައި، ސެލް ކުޑަވުން މަދުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ؛ CoCl2 ސްޓްރެސްގެ ދަށުން ތަފާތު ނުކުރެވޭ PC12 ސެލްތަކުގައި ޕްރޯ-އެޕޮޕްޓޮޓިކް ކެސްޕޭސްގެ ހަރަކާތް ދަށްކޮށްދެއެވެ؛ CoCl2 އިން ހަލާކުވެފައިވާ ތަފާތު ނުކުރެވިފައިވާ އަދި ތަފާތުވެފައިވާ ޕީސީ12 ސެލްތަކުގެ މެޓަބޮލިކް އެކްޓިވިޓީ އަލުން ހޯދައިދެއެވެ؛ އަދި ހަމައެއާއެކު CoCl2 އަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު ފެންނަ ސުޕަރއޮކްސައިޑްގެ މިންވަރު ދަށްވެއެވެ. އޭގެ އަމަލުކުރާ މެކޭނިޒަމް އަކީ ޖީއެސްކޭ3ބީގެ ފޮސްފޮރައިލޭޝަން އިތުރުކޮށް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ޖީއެސްކޭ3ބީގެ ހަރަކާތް ހުއްޓުވައިގެން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މިއީ އަލްޒައިމާ ބައްޔަށް ކްލިނިކަލް މުހިންމުކަމެއް ލިބިދާނެ ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެ، ސަބަބަކީ ޖީއެސްކޭ3ބީގެ ހަރަކާތް ގުޅިފައިވަނީ އެމިލޮއިޑް β އުފެއްދުމާއެވެ.
އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކްގައި ދައުރު: އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ތެރޭގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް ރޯލެއް ގިނަ މަގުތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ކުޅެފާނެއެވެ. ކުރީގެ ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި، މަޑުމަޑުން އަސަރުކުރާ ސްޓްރޯކް ޕޮޕިއުލޭޝަން ދިރާސާކުރާއިރު، މި އާބާދީގެ އާންމުކޮށް ރަނގަޅު ޕްރޮގްނޯސިސްގެ ސަބަބުން، ފްލޯރ ނުވަތަ ސީލިންގ އަށް އަސަރުކޮށް، ފަރުވާދޭ ގްރޫޕްތަކުގެ މެދުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ތަފާތެއް ނުފެނެއެވެ [2] . ނަމަވެސް މާ ބޮޑަށް އަސަރުކުރި ބަލިމީހުންގެ ސަބްގްރޫޕް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިންގެ ސަބަބުން ރަނގަޅުވުން އިތުރުކުރުމަށް ބޮޑު ހެޔޮ އަސަރެއް ކުރާއިރު، ސްޓްރޯކްގެ ސީރިއަސްކަމާ އެކު އޭގެ އަސަރުގެ ބޮޑުމިން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. މީގެ އިތުރުން ސެރެބްރޮލައިސިން އާއި ތްރޮމްބޮލައިޓިކް ތެރަޕީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު ގުޅުވައިލެވިދާނެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަސަރެއް ކުރާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި ނާރުތައް ރަނގަޅުވުމުގެ ގާބިލްކަން ހުރި އެއްޗެއް ކަމަށާއި އާދައިގެ ސްޓްރޯކާއި ސީރިއަސް ސްޓްރޯކް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ވެސް އޭގެ ފައިދާ ދައްކާ ކަމަށް ވެސް ޑރ [2، 3] ..
2. ނާރު މަރާމާތުކުރާ އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި
ނާރު ސެލްތަކުގެ މެދުގައި މުވާސަލާތު ކުރިއެރުވުން: ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ ޕްރޮޓީން އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ލިކުއިޑް މިކްސްޗަރ އެއްގައި %85 ހިލޭ އެމިނޯ އެސިޑް އަދި %15 ބަޔޯއެކްޓިވް ލޯ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް އެމިނޯ އެސިޑް ސިކުއެންސް ހިމެނޭއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ލޯ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް ހިމެނެއެވެ [4، 5] . މި އެކްޓިވް ބްރެއިން ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް ލޭ-ސިކުނޑީގެ ހުރަސް ތެރެއަށް ވަދެ، ނިއުރޯންތަކުން އެކަކު އަނެކަކާ މުއާމަލާތް ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ.
ނިއުރޯޑިވެލޮޕްމަންޓަލް ޑިސްއޯޑަރސް އަށް ކުރާ އަސަރު: ކުޑަކުދިންގެ ނިއުރޯސައިކިއޭޓްރީގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ މަލްޓިމޯޑަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އެއް އޮންނަ ޕެޕްޓިޑަރޖިކް މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ އަދި ނާރު މަރާމާތުކުރާ އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މާއްދާއެކެވެ. އޯޓިޒަމް އަދި އެސްޕަރޖަރ ސިންޑްރޯމް ހިމެނޭ ގޮތަށް ޕަރވޭސިވް ޑިވެލޮޕްމަންޓަލް ޑިސްއޯޑަރސް (ޕީޑީޑީ) ގައި ފަރުވާގެ މައިގަނޑު ކޮމްޕޮނެންޓެއްގެ ގޮތުގައި އިންޖެކްޝަން ޖަހާ ސެރެބްރޮލައިސިން ބޭނުންކޮށްގެން އާ ފަރުވާއެއް ހެދުމުން ފަރުވާ ލިބުނު ހުރިހާ ބަލިމީހުންގެ އޯޓިސްޓިކް ސިފަތައް ރަނގަޅުވެ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، ބައެއް ބަލިމީހުންގެ މައިގަނޑު އޯޓިސްޓިކް ސިފަތައް އެއްވެސް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ނެތި މުޅިން ނެތިގެން ދިޔައެވެ [5]..
3. ޕޯސްޓް ސްޓްރޯކް ސްޕަސްމް އަށް ފަރުވާގެ އަސަރު
ސްޕަސްމް އާއި ގުޅުންހުރި އިންޑިކޭޓަރސް ރަނގަޅުކުރުން: ކްރޮނިކް ސްޓްރޯކް ޖެހިފައިވާ އުމުރުން 56 އަހަރުގެ ބަލިމީހެއްގެ ދިރާސާ މެދުވެރިކޮށް ސެރެބްރޮލައިސިން އިންޓްރާމަސްކިއުލަރ އިން ސްޕަސްޓިކް ލިމްބަށް ދުވާލަކު 10 އެމްއެލްގެ ޑޯޒްގައި 30 ދުވަސް ވަންދެން އިންޖެކްޓް ކުރިއެވެ. ފަރުވާއަށްފަހު ސްޕަސްމް އާއި ގުޅުންހުރި އައުޓްކަމް އިންޑިކޭޓަރސް ކަމަށްވާ މެނުއަލް މަސްލް ޓެސްޓް (އެމްއެމްޓީ) %70 ރަނގަޅުވެ، މޮޑިފައިޑް އެޝްވޯރތް ސްކޭލް (MAS) 2 ޕޮއިންޓް ދަށްވެފައިވެއެވެ [6] . އަދި މޫޑާއި މޮޓިވޭޝަނަށް ފައިދާހުރި އަސަރުތަކެއް ކުރާ ކަމަށް ވެސް ބަލިމީހާ ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެ އެވެ.
4. ފުރަމޭއަށް ލިބޭ އަނިޔާއަށް ކުރާ އަސަރު
ލިވަރ އިންޖަރީ އިންޑިކޭޓަރސް ރަނގަޅުކުރުން: ދިގުމުއްދަތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ކިބައިގައި ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ސީރިއަސް ހާދިސާތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަކީ ކޮމްޕްލެކްސް ކަމެކެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ފަރުވާ ހޯދާ ސްޓްރޯކް ބަލިމީހުންނަށް އެސްޕާޓޭޓް އެމިނޯޓްރާންސްފެރޭޒް (AST) އަދި/ނުވަތަ އެލަނިން އެމިނޯޓްރާންސްފެރޭޒް (ALT) އިތުރުވެއްޖެނަމަ، ކްލިނިކަލް ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ފުރަމޭއަށް އަނިޔާ ލިބޭ ގިނަ ސްޓްރޯކް ބަލިމީހުންގެ އޭއެސްޓީ ލެވެލް ރަނގަޅުކޮށްދެއެވެ [7]..
ރިވަރސިންގ ދަ އިންހިބިޝަން އޮފް ނިއުރޯޖެނެސިސް: ނޮން-އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (NAFLD) ގެ މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި، ސުލޫކީ އަދި ހިސްޓޮލޮޖިކަލް އައުޓްކަމްސް ވަޒަންކޮށްގެން، ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ހާސްކަން ފަދަ ސުލޫކު ރިވަރސް ކުރެވޭ ނަމަވެސް އެމްސީޑީ ކާނާ ކެއުމަށްފަހު ހިޕޯކެމްޕަސްގައި ކުރު މުއްދަތުގެ ހަނދާން ރަނގަޅު ކުރުމަށް ނުވަތަ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ސަލާމަތް ކުރުމަށް ނާކާމިޔާބުވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ [7].
ސެރެބްރޮލައިސިންގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ކުޑަކުދިންގެ ނިއުރޯސައިކިއޭޓްރީގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތް:
ނާރު ސެލް ސްޓިމިއުލޭޝަން ކުރިއެރުވުން: 1949 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރިއާގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް އިންސްބްރޫކްގެ ސައިންސްވެރިޔާ ގެރހަރޓް ހެރެރ ރިޕޯޓް ކުރި ގޮތުގައި ސިކުނޑީގެ ޓިޝޫގެ އެންޒައިމެޓިކް ހައިޑްރޮލައިސިސް އިން އުފައްދާ ޕްރޮޓީން ލިކުއިޑް ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ނާރު ސެލްތައް ސްޓިމިއުލޭޓް ކޮށްދެއެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ ޕްރޮޓީން އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ލިކުއިޑް މިކްސްޗަރެއް ކަމަށާއި، މިއީ %85 ފްރީ އެމިނޯ އެސިޑް އަދި %15 ބަޔޯއެކްޓިވް ލޯ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް އެމިނޯ އެސިޑް ސިކުއެންސް އިން އެކުލެވޭ އެއްޗެއް ކަމަށާއި އޭގެ ތެރޭގައި ލޯ މޮލިކިއުލަރ ވެއިޓް ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. މި ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްތަކުގެ ތެރޭގައި ސިކުނޑިން އުފެދޭ ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރ، ގްލިއަލް ސެލް ލައިން އިން އުފެދިފައިވާ ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރ، ނާރު ގްރޯތް ފެކްޓަރ، އަދި ސިލިއަރީ ނިއުރޯޓްރޮފިކް ފެކްޓަރ ހިމެނެއެވެ [4] ..
މަލްޓިމޯޑަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން: ސެރެބްރޯލައިސިން އަކީ މަލްޓިމޯޑަލް މެކޭނިޒަމް އޮފް އެކްޝަން އެއް ހުންނަ ޕެޕްޓައިޑް މާއްދާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. އޭގައި ހިމެނޭ އެކްޓިވް ބްރެއިން ނިއުރޯޕެޕްޓައިޑްސް ލޭ-ސިކުނޑީގެ ހުރަހަށް ވަދެ، ނިއުރޯންތަކުން އެކަކު އަނެކަކާ މުއާމަލާތް ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެވެ. އޭގެ ރައްކާތެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، އޭގެ ފައިދާ ތަޖުރިބާ ދިރާސާތަކާއި ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތަކުގައި ކަށަވަރުވެފައިވެއެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ ނިސްބަތުން ފުޅާ ފަރުވާގެ ޓައިމް ވިންޑޯއަކާ ގުޅިފައިވާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި ނިއުރޯޓްރޮފިކް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ސިކުނޑީގެ ބަލިތައް ކުރިއަރައި ދިއުން ލަސްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ [4] ..
ސްޓްރޯކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތް:
ތަފާތު ސީރިއަސްކަން ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް: ސްޓްރޯކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި، ކުރީގެ ކްލިނިކަލް ޓްރައިލްތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ އާންމުކޮށް ރަނގަޅު ޕްރޮގްނޯސިސްއެއް ހުންނަ މަޑުމަޑުން އަސަރުކުރާ ސްޓްރޯކް ޕޮޕިއުލޭޝަންގައެވެ. ނަމަވެސް މި ސެލެކްޝަންގެ ސަބަބުން މަޑު ކޭސްތަކަށް ރިކަވަރީ ފިޔަވަޅުތަކުގައި ފްލޯރ ނުވަތަ ސީލިންގ އަށް އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެތީ، ފަރުވާދޭ ގްރޫޕްތަކުގެ މެދުގައި ފާޅުކަން ބޮޑު ފައިދާތަކެއް ދައްކަން ދަތިވެދާނެއެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، މާ ބޮޑަށް އަސަރުކުރި ބަލިމީހުންގެ ސަބްގްރޫޕް އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިންގެ ސަބަބުން ރަނގަޅުވުން އިތުރުކުރުމަށް ބޮޑު ހެޔޮ އަސަރެއް ކުރި އެވެ. އެތައް ދިރާސާތަކެއްގެ ނަތީޖާއަށް ބަލާއިރު، ސްޓްރޯކްގެ ބާރުމިނާއެކު ސެރެބްރޮލައިސިންގެ އަސަރުގެ ބޮޑުމިން އިތުރުވާކަން ސާފުވެއެވެ [2] ..
ތްރޮމްބޮލައިޓިކް ތެރަޕީއާއެކު ބޭނުންކުރުން: ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައިވާ އެހެން ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އާއި ތްރޮމްބޮލައިޓިކް ތެރަޕީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ސެރެބްރޮލައިސިން ޓެސްޓްކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އެފެކްޓެއްގެ އިތުރުން ނާރުތައް ރަނގަޅުވުމުގެ ގާބިލްކަމަށް ވެސް ކަމަށާއި އާދައިގެ ސްޓްރޯކާއި ސީރިއަސް ސްޓްރޯކް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ވެސް އޭގެ ފައިދާ ހުރިކަން ދައްކާފައިވެއެވެ [2] ..
ފަންކްޝަނަލް ރިކަވަރީއަށް ކުރާ އަސަރު: ސެރެބްރޯލައިސިންގެ ސަބަބުން މެދުމިނާއި ސީރިއަސް އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް ޖެހިފައިވާ ބަލިމީހުންނަށް ފައިދާތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ. ހަމައެކަނި ނިއުރޯރިހެބިލިޓޭޝަން އާއި އަޅާބަލާއިރު ނިއުރޯރިހެބިލިޓޭޝަން އާއި ގުޅިގެން ބޭނުންކުރާއިރު، އާންމުކޮށް ފަންކްޝަނަލް ރިކަވަރީއަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރެއެވެ. މިއީ ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި އިތުރަށް ހަރުކަށި ދިރާސާ ޑިޒައިންތަކަށް މިސްރާބެއް ލިބިގެންދާ ކަމެކެވެ.
އެކިއުޓް އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކް އަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތް:
މަރުވުމާއި ނުރަނގަޅު ހާދިސާތަކަށް ކުރާ އަސަރު: މެދުމިނުގެ ފެންވަރުގެ ހެކިތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިންގެ ސަބަބުން ހުރިހާ ސަބަބަކާހުރެ މަރުވުން ނުވަތަ ސީރިއަސް އިސްކެމިކް ސްޓްރޯކްގައި ހިނގާ ސީރިއަސް ނޭދެވޭ ހާދިސާތަކުގެ ޖުމްލަ އަދަދު ހުއްޓުވުމަށް ފައިދާހުރި އަސަރެއް މަދުވެދާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، މެދުމިނުގެ ފެންވަރުގެ ހެކިތަކުން ވެސް ދައްކާގޮތުގައި ސެރެބްރޮލައިސިން ބޭނުންކުރުމުން މަރުނުވާ ސީރިއަސް ނޭދެވޭ ކަންތައްތައް އިތުރުވެދާނެ [8] . ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، 10 ދުވަސް ވަންދެން 30 އެމްއެލްގެ ޑޯޒް (ކިއުމިއުލެޓިވް ޑޯޒް 300 އެމްއެލް) ދިން ސަބްގްރޫޕްގައި، މަރުނުވާ ސީރިއަސް އެޑްވާންސް އިވެންޓްތައް އިތުރުވުން މާ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ [8]..
އެހެން އިންޑިކޭޓަރތަކަށް ކުރާ އަސަރު: ހިމެނޭ އެއްވެސް ޓްރައިއަލްއަކުން ފޮލޯއަޕް މުއްދަތު ނިމުމުން މަރުވުން ނުވަތަ ޑިޕެންޑެންސް، އަވަހަށް މަރުވުން (ސްޓްރޯކް ފެށުމަށްފަހު ދެ ހަފްތާގެ ތެރޭގައި)، މަސައްކަތަށް އެނބުރި އަންނަ ވަގުތު، އަދި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރާއި އެހެނިހެން އިންޑިކޭޓަރުތަކުގެ ގޮތުގައި މާނަކުރެވޭ ނޭދެވޭ ފަންކްޝަނަލް އައުޓްކަމްތަކެއް ރިޕޯޓްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ސެރެބްރަލް އިންފާރކްޝަން، ހާޓް ފެއިލިއަރ، ޕަލްމޮނަރީ އެމްބޮލިޒަމް، އަދި ނިއުމޯނިއާ ފަދަ ކަންކަން ހިމެނޭ ގޮތަށް މަރުވާ ސަބަބުތައް ސާފުކޮށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވަނީ އެންމެ ޓްރައިއަލްއަކުން ނަމަވެސް ސެރެބްރޯލައިސިން ގްރޫޕާއި ޕްލޭސިބޯ ގްރޫޕާ ދެމެދު ބެހިފައިވާ ގޮތުގެ ތަފާތެއް ނެތެވެ [8]..
ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތް:
ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަން ރަނގަޅުކުރުމާއި ޕްރޮގްރެޝަން ލަސްކުރުން: ޒަމާނީ ސިއްހީ ފަރުވާގައި ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓަކީ މުހިންމު އެއް މައްސަލައެވެ. މިވަގުތު މުޅި ދުނިޔޭގައި ޑިމެންޝިއާ ޖެހިފައިވާ 55 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން އެބަތިއްބެވެ. ޑިމެންޝިއާ އަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ތެރޭގައި ނުކުޅެދުންތެރިކަމާއި ބަރޯސާވުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ. މައިލްޑް ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓް ހުންނަ ގިނަ ބަލިމީހުންގެ އެކުވެރިންނާ އަޅާބަލާއިރު ޑިމެންޝިއާއަށް ދިއުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެއެވެ. ކޮވިޑް-19ގެ އަސަރުގެ ސަބަބުން، ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމަންޓް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ އަދަދުވެސް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ ކޮގްނިޓިވް ފަންކްޝަން ރަނގަޅު ކުރުމުގެ އިތުރުން އޭގެ ކުރިއެރުން ލަސްކޮށްދޭ ބޭހެއް [9] ..
ސްޓްރޯކަށްފަހު ހޭލުންތެރިކަމުގެ އުދަނގޫތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ކިބައިގައި ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތް:
ހޭލުންތެރިކަމުގެ މިންވަރު ރަނގަޅުކުރުން: ރެޓްރޮސްޕެކްޓިވް ދިރާސާއަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ސްޓްރޯކަށް ފަހު އެންމެ ކުޑަމިނުން ހޭލުންތެރިކަމުގެ ހާލަތުގައި ތިބި ބަލިމީހުންގެ ހޭލުންތެރިކަމުގެ މިންވަރު ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ރަނގަޅުވެދާނެ އެވެ. މި ދިރާސާގައި އިސްކެމިކް އަދި/ނުވަތަ ހެމޮރެޖިކް ސްޓްރޯކަށްފަހު އެންމެ ކުޑަމިނުން ހޭވެރިކަން ހުރި ބަލިމީހުން ދިރާސާކޮށް، މި ބަލިމީހުން ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ރިވައިޒްޑް ކޯމާ ރިކަވަރީ ސްކޭލް (ސީއާރުއެސް-އާރ) އަށެވެ. ހުރިހާ ބަލިމީހުންނަށް ވެސް ފިޒިކަލް ތެރަޕީ އާއި އޮކިއުޕޭޝަނަލް ތެރަޕީ ހިމެނޭ ގޮތަށް ފުރިހަމަ ރިހެބިލިޓޭޝަން ފަރުވާ ދީފައިވެ އެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން ފަރުވާ ލިބުނު ބަލިމީހުންނާއި ސެރެބްރޮލައިސިން ފަރުވާ ނުލިބުނު ބަލިމީހުންނާ އަޅާކިޔުނެވެ. ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ކޮންފައުންޑިންގ ފެކްޓަރސް އަށް އެޑްޖަސްޓް ކުރުމަށްފަހު ސެރެބްރޮލައިސިން ޓްރީޓްމަންޓް ގްރޫޕްގެ ސީއާރުއެސް-އާރ ސްކޯރ ގައި ޚާއްޞަކޮށް އޯރަލް މޮޓޯ އަދި އެރޯސަލް ސަބްސްކޭލްސް ގައި ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބިފައިވެއެވެ [10]..
ފުރަމޭއަށް އަނިޔާވެފައިވާ ބަލިމީހުންގެ ކިބައިން އެޕްލިކޭޝަންތައް:
ފުރަމޭއަށް އަނިޔާވާ ބަލިމީހުންނަށް ފަރުވާގެ އަސަރު: ދިގުމުއްދަތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ ބަލިމީހުންނަށް، ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ސީރިއަސް ހާދިސާތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަކީ މައްސަލައަކަށް ވާނީ ޑޮކްޓަރުން މަލްޓި ސިސްޓަމް ބޭސްތަކުގެ އަސަރުތަކަށް ވިސްނަން ޖެހޭތީ އެވެ. ސޮނިކް ހެޖްހޮގް ސިގްނަލިން މަގުގެ އެމްޕްލިފައިޓަރެއްގެ ގޮތުގައި އަދި ސްޓްރޯކް ބަލިމީހުންނަށް ފާސްކޮށްފައިވާ މަދު ނިއުރޯޓްރޮފިކް ތެރަޕީޓިކް ބޭސްތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ބޭހާއި ގުޅޭގޮތުން، ހެޖްހޮގް މަގު މާބޮޑަށް އެކްޓިވޭޓްވުމުން ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒް (އެންއޭއެފްއެލްޑީ) ސިރޯސިސްއަށް ދިއުން އަވަސްވެދާނެ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން އެބައޮތެވެ. ސެރެބްރޮލައިސިން އިން ކްލިނިކަލީ ފުރަމޭއަށް އަނިޔާވެފައިވާ ގިނަ ސްޓްރޯކް ބަލިމީހުންގެ އެސްޕާޓޭޓް އެމިނޯޓްރާންސްފެރޭޒް (އޭއެސްޓީ) ގެ މިންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދޭކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ތަޖުރިބާގެ ސެޓިންގްގައި ސެރެބްރޮލައިސިން އަށް ނޮން އަލްކޮހޯލިކް ފެޓީ ލިވަރ ޑިޒީޒްގެ މައުސް މޮޑެލްއެއްގައި ހާސްކަން ފަދަ ސުލޫކު ރިވަރސް ކުރެވުނު ނަމަވެސް އެމްސީޑީ ކާނާ ކެއުމަށްފަހު ހިޕޯކެމްޕަސްގައި ކުރު މުއްދަތުގެ ހަނދާން ރަނގަޅު ނުވެ ނުވަތަ ސެލް ޕްރޮލިފަރޭޝަން ސަލާމަތް ނުކުރެވުނެވެ [7]..
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނަމަ ސެރެބްރޮލައިސިން އަކީ ނާރު ސެލްތައް މަރާމާތުކޮށް އަލުން އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ސިގްނަލް ޓްރާންސްމިޝަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް ނިއުރޯޓްރާންސްމިޓަރުގެ ބެލެންސް ރެގިއުލޭޓްކޮށް، ނާރު ސެލްތަކަށް ނިއުޓްރިއެންޓްސް ފޯރުކޮށްދީ، ގެއްލުންތަކަށް ކެތްތެރިކަން އިތުރުކޮށްދީ، ނާރު ތަރައްގީ ކުރުމަށް ވެސް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ކްލިނިކަލީ ސެރެބްރޯލައިސިން އަކީ ސިކުނޑީގެ ޓްރޮމާ އާއި ސެރެބްރޯވަސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ ސެކިއުލާ ފަދަ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމުގެ އެކި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، މިއީ ބަލިމީހުންގެ އަލާމާތްތަކާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ނިއުރޯސައިންސް ރިސާޗްގައި ވެސް މުހިންމު ވަސީލަތެއް ކަމަށާއި، ނާރު ސެލްތަކުގެ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ފުންކްޝަންތަކާއި ނާރުތަކުގެ ނިޒާމު ތަރައްގީވެ މަރާމާތު ކުރުމުގެ މެކޭނިޒަމްތަކުގެ ފުން ވިސްނުމެއް ހޯދައިދީ، އާ ނިއުރޯޕްރޮޓެކްޓިވް އަދި މަރާމާތު ކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޭސްތައް އުފެއްދުމަށް ތިއަރީތަކާއި ޚިޔާލުތައް ފޯރުކޮށްދީ، ނާރުތަކުގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމާއި ނިއުރޯސައިންސް ދިރާސާގެ ދާއިރާއިން ވަރަށް މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.
ލިޔުންތެރިޔާއާ ބެހޭގޮތުން
މިދެންނެވި ހުރިހާ ތަކެއްޗަކީ ކޮސަރ ޕެޕްޓައިޑްސް އިން ދިރާސާކޮށް، އެޑިޓްކޮށް، އެކުލަވާލާފައިވާ ތަކެތި.
ސައިންޓިފިކް ޖާނަލް ލިޔުންތެރިޔާ
ޒިގަންޝިނާ އެލްއީ އަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބައެއް މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިފައިވާ ދިރާސާވެރިއެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރަޝިޔާގެ މެޑިކަލް އެކަޑަމީ އޮފް ކޮންޓިނިއު ޕްރޮފެޝަނަލް އެޑިއުކޭޝަން (އާރުއެމްއޭއެންޕީއޯ)، ޕީޕަލްސް ފްރެންޑްޝިޕް ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ރަޝިޔާ، ކާޒާން ސްޓޭޓް މެޑިކަލް ޔުނިވާސިޓީ، ރަޝިޔާގެ މެޑިކަލް އެކަޑަމީ އޮފް ކޮންޓިނިއުއަސް ޕްރޮފެޝަނަލް އެޑިއުކޭޝަން، މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު އޮފް ރަޝިއަން ފެޑެރޭޝަން، ކޮކްރޭން ރަޝިޔާ، ކާޒާން ފެޑެރަލް ޔުނިވާސިޓީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތު އޮފް ދަ ރިޕަބްލިކް އޮފް ޓަޓަރސްޓަން، ކާޒާން ސްޓޭޓް މެޑިކަލް އެކަޑަމީ، އަދި އެސްވީ ކުރަޝޯވް މެޑް އިންސްޓް. އޭނާގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ގުޅުންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ މެޑިކަލް އަދި ހެލްތު ސައިންސްގެ ވަރުގަދަ ފަސްގަނޑެކެވެ.
އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގެ ޝައުގުވެރިކަން އެކި މާއްދާތަކުގެ ކެޓަގަރީތަކުގައި ހިމެނެ އެވެ. ޖެނެރަލް އެންޑް އިންޓަރނަލް މެޑިސިން، ފާމަކޯލޮޖީ އެންޑް ފާމަސީ، ޕަބްލިކް، އެންވަޔަރަންމަންޓަލް އެންޑް އޮކިއުޕޭޝަނަލް ހެލްތު، ނިއުރޯސައިންސަސް އެންޑް ނިއުރޮލޮޖީ، އަދި ރިސާޗް އެންޑް އެކްސްޕެރިމެންޓަލް މެޑިސިންގެ ތަޖުރިބާ ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ޑރ. މި ދާއިރާތަކުން އޭނާ ކުރައްވާ މަސައްކަތުން މެޑިކަލް ސައިންސާއި ސިއްހީ ފަރުވާގެ އުސޫލުތައް ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި އޭނާގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ޢިލްމާއި ޙިއްޞާތައް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ޒިގަންޝިނާ އެލްއީ ލިސްޓްކޮށްފައިވަނީ ސައިޓޭޝަންގެ ރިފަރެންސްގައެވެ [8].
